Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tâm Lý Cực Đoan Trong Chính Kiến

27/04/202012:13:00(Xem: 1904)

blank

Những người có khuynh hướng cực đoan trong chính kiến, dù hữu khuynh hay tả khuynh, đều có những đặc điểm giống nhau và rất khác người ôn hoà. Bài viết này tóm lược một nghiên cứu tâm lý học đăng trên Sage Journals tháng Giêng 2019. Hy vọng nó sẽ giúp ta hiểu thêm về hiện tượng tâm lý chính trị cực đoan để tránh bị khích động, đồng thời giúp ta tìm ra cách hoá giải.

blank
A. Thay đổi trong khuynh hướng chính trị của người Mỹ, khối trung hoà ở giữa bị xẹp xuống. Nguồn: Pew Research


Xin lưu ý “hữu khuynh”và “tả khuynh” trong bài được dùng theo định nghĩa thông thường và hoàn toàn không hàm ý tốt hay xấu. Trong chính trị học, cộng đồng con người thường được chia làm ba nhóm: cấp tiến (liberal), trung hoà (moderate) và bảo thủ (conservative). Sự phân cách này phần lớn xuất phát một cách tự nhiên, nhưng nó cũng có thể được nhào nặn thêm bởi giáo dục, truyền thống, truyền thông, xã hội v.v. 

BỐN ĐẶC ĐIỂM CỦA TÂM LÝ CHÍNH TRỊ CỰC ĐOAN


Nói chung, khuynh hướng tả-hữu bình thường trong con người không liên quan gì đến thái độ cực đoan trong quan điểm chính trị. Nhưng theo một số nghiên cứu xã hội học và tâm lý học, có bốn đặc điểm chính được nhận thấy trong những người cực đoan: 

  1. Quẫn bách tâm lý – Psychological distress
  2. Tư duy đơn giản – Cognitive simplicity
  3. Tự tin quá đáng – Overconfidence
  4. Bất khả khoan dung – Intolerance

QUẪN BÁCH TÂM LÝ


Được định nghĩa là “có cảm tưởng cuộc sống không có ý nghĩa, mất phương hướng vì tương lai bất định”, quẫn bách tâm lý dễ làm cho cá nhân ngã theo chiều hướng cực đoan. Đặc tính này liên quan mật thiết đến nhu cầu “tôi quan trọng” trong thuyết “significance quest” — tìm mục đích tạo cho mình cảm giác được cần đến hay được ủng hộ. Thuyết này ban đầu chỉ được dùng để giải mã tâm lý của những kẻ khủng bố, tuy nhiên nó cũng lý giải được tâm lý cực đoan nơi người bình thường. 

Theo thuyết này, những dao động mạnh trong đời sống cá nhân hay xã hội — như thiên tai, chiến tranh, tài chánh, gia cảnh v.v. có thể tạo nên tâm lý cùng quẫn, dẫn đến thái độ cực đoan. Nó dễ khiến người ta ủng hộ những nhà lãnh đạo táo bạo biết khích động đám đông. Các phong trào chủ nghĩa dân tuý thường nổi lên và sống mạnh trong môi trường này, nhất là trong một xã hội đang trên đà xuống dốc sau một thời huy hoàng — như Phát-xít (hữu khuynh) hay Cộng Sản (tả khuynh).

Ở mức vĩ mô, quẫn bách tâm lý thường dẫn đến phân cực chính trị và sự ra đời của các phong trào cực đoan. Hệ quả tất yếu là khối trung hoà ở giữa bị lép vế, nhường chỗ cho hai phe cực đoan đối nghịch [biểu đồ A]. Tuỳ theo bối cảnh văn hoá, lịch sử, chính trị phức tạp của mỗi dân tộc, xã hội còn có cơ bị mất thăng bằng và nghiêng hẳn sang một bên — phải hoặc trái.


TƯ DUY ĐƠN GIẢN


Người cực đoan thường nhìn vấn đề qua lăng kính trắng-đen. Quẫn bách tâm lý dễ làm con người tìm sự đơn giản để đặt niềm tin và giải mã những vấn đề xã hội rắc rối mà họ không có câu trả lời. So với nhóm trung hoà, thế giới quan của người cực đoan giản dị hơn, với những lằn biên rõ nét và quyết liệt. Thí dụ: Nếu bạn không ủng hộ ông A thì chắc chắn bạn thuộc thành phần X; không thể nào khác. 

Tư duy đơn giản cũng là lý do người cực đoan — dù tả khuynh hay hữu khuynh, dễ bị lừa gạt bởi thuyết âm mưu hơn người ôn hoà. Cực đoan trong chính kiến cũng thường đi liền với lối giải thích các sự kiện xã hội hay chính trị một cách đơn giản, ngô nghê.



TỰ TIN QUÁ ĐÁNG


Người cực đoan rất tự tin vào khả năng đánh giá sự kiện của mình. Điểm này liên quan đến tư duy đơn giản thượng dẫn. Người ta dễ cho là mình phải khi mọi vấn đề đều có câu trả lời rõ ràng: Cái gì không trắng thời là đen thôi!

Người cực đoan thường có niềm tin mãnh liệt vào cái họ cho là đúng, mặc dù khoảng cách giữa niềm tin và sự hiểu biết của họ nhiều khi rất xa. Do vậy người cực đoan thường chỉ muốn nghe thông tin hạp nhĩ để củng cố niềm tin của mình. Hiện tượng này hiện hữu trong cả hai nhóm tả khuynh và hữu khuynh.

BẤT KHẢ KHOAN DUNG


Khác với thành phần ôn hoà và trung dung, người cực đoan khó tiếp thu ý kiến trái chiều hoặc chấp nhận những kẻ khác mình. Vì quá tự tin và suy nghĩ đơn giản, họ cho rằng hệ tư tưởng và giá trị đạo đức của mình chuẩn hơn, cao hơn, đẹp đẽ hơn. Điều này dẫn đến tâm lý kỳ thị.

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy  không chỉ thành phần hữu khuynh cực đoan mới kỳ thị. Những người tả khuynh cực đoan cũng có thể kỳ thị không kém, dù rằng đối tượng kỳ thị của hai nhóm rất khác nhau. Chẳng hạn như ở Mỹ các nhóm hữu khuynh có thể kỳ thị người da màu thiểu số, người đồng tính, người tranh đấu cho phụ nữ quyền… Trong khi đó phía tả khuynh có thể kỳ thị người Công giáo, quân đội hay người ủng hộ súng v.v.

Nói cách khác, tâm lý bất khả khoan dung không tuỳ thuộc vào đảng phái chính trị mà hình thành từ tư duy cứng nhắc của những cá nhân quá tự tin vào thế giới quan giản đơn của mình.


Bốn đặc điểm trên đây được đúc kết từ các công trình nghiên cứu của một số học giả trên thế giới, phần lớn đến từ các nước Âu Mỹ với hệ thống chính trị dân chủ. Người đọc có thể tham khảo thêm chi tiết qua link dẫn cuối bài. 

blank
B. Biểu đồ cho thấy sự phân cực trong hai khối cử tri chính ở Mỹ — Cộng Hoà (đỏ) và Dân Chủ (xanh),
ngày càng xa rời trung vị (median) phe đối lập
Nguồn: Pew Research


THAY LỜI KẾT


Bài phân tích đăng trên Sage Journals xuất hiện một năm trước khi COVID-19 càn quét địa cầu. Trong bầu không khí căng thẳng của dịch bệnh hiện nay, tỉ lệ người bị quẫn bách tâm lý chắc chắn phải cao hơn bình thường. Sự phân cực chính trị trong xã hội Mỹ, bắt đầu từ nhiều năm trước khi Tổng thống Donald J. Trump xuất hiện trên chính trường, vốn đã sâu sắc nay còn bị virus làm cho sâu thêm.

Riêng đối với người Việt — nạn nhân của chiến tranh và những bi kịch đổi đời, phân cực trong chính kiến hồ như đã trở thành căn tính dân tộc từ nhiều năm qua. Nay thêm cơn đại dịch và một vị tổng thống dễ gây tranh cãi, thật chẳng khác nào châm dầu vào lửa. E rằng thành phần cực đoan, với sự tiếp tay của các thế lực ngầm, sẽ còn áp đảo khối trung hoà một thời gian. 

Tuy nhiên, người viết hy vọng bài phân tích nhỏ này có thể giúp chúng ta thông hiểu và đồng cảm nhau hơn một chút, đối thoại với nhau trong ôn hoà và tích cực hơn một chút thay vì chụp mũ hay chửi bới theo thói quen quán tính. Chiến tranh chấm dứt đã 45 năm, mong rằng người Việt sẽ tìm được mẫu số chung để cùng nhau kháng kích cơn nội dịch, không cho phép nó xé toang chúng ta ra thành nhiều mảnh. 

-ianbui (viết cho 30/4/2020)
Nguồn tham khảo: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0963721418817755

Việt Báo trích đăng từ Vietopian (https://vietopian.com/index.php/2020/04/27/tam-ly-cuc-doan-trong-chinh-kien/?fbclid=IwAR3JfAbyP09OHM8DnEZnJZpzAKCXq1eTAiTBIfDPShQNn5vo8puWsfPjdsM) với sự đồng ý của tác giả.

Ý kiến bạn đọc
28/04/202020:34:12
Khách
Cám ơn ianbui. Bài viết rất ngắn nhưng xúc tích và thuyết phục nhờ những biểu đồ mang tính nghiên cứu khoa học
Phạm Văn Cương, Ph.D.
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một phương pháp điều trị bằng kháng thể đã được thiết đặt ra để bảo vệ chống lại vi khuẩn corona có thể có vào đầu mùa thu này – nhưng chỉ cho một phần nhỏ hàng triệu người Mỹ là những người có thể hữu ích từ việc điều trị này, theo bản tin CNN cho biết ho Thứ Sáu, 7 tháng 8 năm 2020. Các công ty đã và đang thử nghiệm các phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng – những kháng thể được tạo ra trong phòng thí nghiệm nhằm mục đích tấn công Covid-19 – trong con người.
Các nhà thương thuyết của Bạch Ốn đàm phán với các nhà lập pháp Dân Chủ tại Quốc Hội đã thất bại với gói tài trợ vi khuẩn corona và họ sẽ đề nghị Tổng Thống Donald Trump ra sắc lệnh hành pháp vào cuối tuần này về một số chương trình nhằm giúp người Mỹ, theo bản tin của báo USA Today cho biết hôm Thứ Sáu, 7 tháng 8 năm 2020.
Một quận tại California đã chấp thuận chương trình thí điểm sẽ cung cấp cho các cư dân thử nghiệm dương tính với vi khuẩn corona số tiền $1,250 để cấm túc tại nhà, theo bản tin của báo The Independent cho biết hôm Thứ Sáu, 7 tháng 8 năm 2020. Hội Đồng Giám Sát Quận Alameda đã để ra 10 triệu đô la cho chương trình này, mà sẽ cho phép họ trả tiền cho khoảng 7,500 người trong quận.
Việc trừng phạt bà Lam là một leo thang đáng kể, theo các chuyên gia cho biết. Hành động hôm Thứ Sáu chống lại bà Lam và 10 người khác là đổ thêm lửa vào các căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh. Nó là hành động mới nhất đáp trả với việc TQ áp đặt luật an ninh quốc gia vào Hong Kong mà tội phạm hóa việc ly khai, lật đổ, khủng bố và can thiệp từ nước ngoài.
Trường Công Giáo St. Bonaventure Catholic School tại Huntington Beach đang chuẩn bị cho các học sinh và nhân viên trở lại trường vào tháng tới mà hiện tại Giáo Phận Quận Cam dự định áp dụng việc bãi bỏ đối với việc học trực tiếp, theo bản tin của Đài ABC cho biết hôm Thứ Năm.
Vào Thứ Ba, ngày 4 tháng Tám, hàng trăm người đă truy cập vào các trang truyền thông xã hội của Thành phố để xem một video đặc biệt từ Sở Cảnh sát Garden Grove (GGPD) khi họ ra mắt sự kiện ‘National Night Out’ 2020 với một video được sản xuất bởi Garden Grove TV3.
Trường Thẩm Mỹ Advance Beauty College Gaden Grove, số 10121 Westminster Ave, Thành Phố Garden Grove, CA 92843 do Bác Sĩ Tâm Nguyễn làm Giám Đốc và cô Linh Nguyễn Phó Giám Đốc đã phối hợp cùng các tổ chức: Good Viber, Vietcare, Unitea Café, Nailing IT, Moving For Ward United Way Orange County… đã tổ chức buổi phát dụng cụ cho học sinh tại sân trường Advance Beauty College Gaden Grove, số 10121 Westminster Ave, Thành Phố Garden Grove, vào lúc 2 giờ 30 chiều Thứ Năm.
Ít nhất 3 người chết – gồm 2 phi công – sau khi chiếc máy bay Air India Express bay từ Dubai tới Calicut với 191 hành khách đã trượt ra ngoài phi đạo và lao vào một thung lũng, theo bản tin hôm Thứ Sáu, 7 tháng 8 năm 2020 của báo Daily Mail của Anh cho biết. Chiếc máy bay đã bị tai nạn lúc trời mưa lớn sau khi đã hủy bỏ việc hạ cánh lần đầu tại nơi đến của nó vào khoảng 7 giờ 45 phút tối Thứ Sáu, ngày 7 tháng 8 năm 2020.
HANOI (VB) --- Lê Khả Phiêu, nguyên tổng bí thư Đảng CSVN, đã từ trần hôm 7-8-2020, thọ 89 tuổi. Dư luận nhiều thập niên qua cho biết Phiêu đã dính mỹ nhân kế của Trung Quốc có một con với một người đẹp TQ, bị áp lực để ký hiệp ước cắt một phần Biển Đông cho TQ vào năm 1999. Dư luận cũng nói một phần thác Bản Giốc nộp cho TQ cũng do Phiêu.
Bắt đầu từ ngày 13 tháng 7, năm 2020, Thống đốc tiểu bang California Gavin Newsom đã ban lệnh cho phép vài tiệm, hàng quán thương mại được phép mở cửa hạn chế vì lý do đại dịch Covid-19, trong số có tiệm thẩm mỹ, áp dụng trên các ngành nghề như hair salons, barber shops, và chuyên ngành nail salons, esthetic salons, electrology.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.