Hôm nay,  
Việt Báo Online

VĂN HÓA ỨNG XỬ

20/06/201919:40:00(Xem: 794)
VĂN HÓA ỨNG XỬ

Nói văn hóa là nói học thức, lối sống, tín ngưỡng, phong tục tập quán, hoặc trong lao động chấp tác hằng ngày…

Văn hóa là một hệ thống có các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua qúa trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với con người, giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh mình.

Trước khi nói văn hóa ứng xử, ta phân biệt một chút văn hóa khác văn vật, khác văn hiến, khác văn minh.

Văn vật là văn hóa chỉ thiên về giá trị vật chất như: nhân tài, di tích, hiện vật…Ví dụ: ta nói đất nước Việt Nam có “Thăng Long ngàn năm văn vật”.

Văn hiến là văn hóa thiên về  giá trị truyền thống lâu đời được lưu giữ về mặt tinh thần cho đến ngày nay như “Việt Nam có  4000 năm văn hiến”.

Văn minh chỉ thiên về giá trị vật chất, trình độ khoa học kỹ thuật cao mang tính quốc tế được gắn bó nhiều hơn ở các nước phương tây đô thị.

Văn Hóa Ứng Xử là cách ứng nhân xử thế phù hợp có văn hóa.

Ở đây, ta nói “Văn Hóa Ứng Xử” là chỉ muốn nhấn mạnh đến lĩnh vực lối sống hằng ngày suốt hai mươi bốn giờ trong một ngày của mỗi người. Cách sống của con người nói lên tầm quan trọng văn hóa của một cá nhân, một gia đình, một dòng họ, một làng xã, một cộng đồng, một dân tộc, một đất nước.

Khi tiếp xúc với ai trong ngày, ta thường xưng hô cho đúng phép xã giao. Nếu không biết ứng xử đúng phép xã giao, tức khắc ta sẽ bị chê thiếu lịch sự, thiếu văn hóa, thiếu hiểu biết…

Chúng ta đang sống ở những đất nước văn minh nhất thế giới, mà không học được gì văn minh cách sống đẹp từ họ. Ví dụ: Ở nước ngoài, nét đẹp nếp sống văn minh là không chen lấn, không to tiếng nơi công cộng, không cự cãi nhau trước mặt người khác, không xả rác, không khạc nhổ, không ăn cắp vặt, đối xử thật lịch sự, sẵn sàng nói lời “xin lỗi” khi bị sai nhầm lẫn, sẵn sàng nói lời “cảm ơn” khi được thi ân giúp đỡ…  

Ta sống ở đâu thì cách sống của ta nó ứng xử theo đó. Sống ở Việt Nam thì ứng xử giống ở Việt Nam, sống ở các nước Phương Tây thì ứng xử giống ở các nước Phương Tây, ta gọi là “Nhập gia tùy tục, đáo giang tùy khúc”. Ngày nay, mặc dù đang sinh sống ở nước ngoài, một bộ phận nhỏ vẫn còn ứng xử thiếu tế nhị (nếu không muốn nói là thô lỗ). Thật đáng tiếc thay!

Tiếng Anh gặp nhau xưng hô “You and Me” hoặc “I and You”. Tiếng Pháp xưng hô “Je” (đọc là jơ: tôi), “Moi” (đọc là moa: tôi) and “Tu” (đọc là tuy: bạn), “Toi” (đọc là toa: bạn). Tiếng Việt xưng hô phong phú hơn: Tôi và Bạn, Anh và Em, Ông và Bà, Cô và Cậu, Bác và Chú… vô số cách nói.

Một hiểu lầm xuất phát từ tiếng Pháp là “Moi” và “Toi” ở trên mà người Việt dịch ra là Mầy và Tao, đọc trại từ tiếng “Moi” và “Toi” mà ra. Trong khi đó “Moi” là tôi, “Toi” là mầy, bạn (chỉ người đối diện). Vậy mà vẫn đảo ngược lại thành Mầy và Tao hoặc là Tao và Mầy hằng ngày. Tiếng “Mầy Tao” trở thành câu chào hỏi xã giao ở cửa miệng của người Việt hồi nào không hay. Thay vì xưng hô Mầy Tao khó nghe thì nên sửa lại theo cách nói được dịch ở trên hợp tai hơn.

Một thói quen thường gặp là hễ càng thân mật thì xưng hô càng tùy tiện bừa bãi, không cần biết người nghe có chấp nhận hay không. Người nghe không phải ai cũng giống nhau, có người lịch sự chẳng nói, mà có nói ra, người nói chủ quan bảo “nói cho thân mật”, người nghe chưng hửng hết ý kiến, lâu ngày trở thành thói quen không sửa được.

Ta xưng hô là cách biểu đạt tôn trọng nhau, chứ không phải xưng hô để dẫn đến thân mật tới mức phải sổ sàng, thô lỗ, tục tĩu bất chấp người nghe là ai. Khi giận, ta quát tháo mắng nhiếc người khác đã đành (không bào chữa cho tính xấu này đâu, phải biết kiểm soát cơn giận mới hay).

Đằng này, nhiều khi chẳng có chuyện gì xảy ra, nói chuyện với nhau bình thường, chẳng ai làm gì mình giận cũng nói như thế: lớn tiếng, tục tĩu, chửi thề, trước khi nói gì ra thì chửi thề trước cái đã, nói riết không thấy dơ miệng mình sao? Người bàng quan hiểu lầm đang có chuyện cãi lộn. Đó là một thói quen xấu có thể (không phải tất cả) xuất phát từ hàng xóm hoặc trong gia đình mà ra. Người nghe lâu ngày trở thành nạn nhân bị tra tấn cực hình trong cuộc sống.

Người Phương Tây có câu “Anh cho tôi biết bạn của anh là ai, tôi sẽ trả lời cho anh biết anh là ai”: người giao du hằng ngày của mình là những thành phần nào thì ta như thế đó. Hễ chơi người tốt thì ít nhiều ta sẽ tốt, hễ chơi người thô lỗ thì ta sẽ thô lỗ. Tính ta như thế thành thói quen như thế, thói quen như thế thì thành bản chất con người của ta như thế. Khi thành tính xấu rồi thì truyền tới con cháu ta cũng như thế. Có tội nghiệp cho con cháu chúng ta không?

Môi trường nào giúp ta hình thành nên thói quen tốt đẹp thì môi trường đó nên gần gũi và đáng sống với nó. Môi trường nào tiêm nhiễm những thói hư tật xấu qua lời ăn tiếng nói, qua cách hành xử thì môi trường ấy nên xét lại. Người có lòng tự trọng và yêu chuộng lối sống có văn hóa có cho vàng họ cũng không ở trong môi trường xấu như vậy.  

Ta may mắn được uốn nắn từ nhỏ: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Ta học cách ăn là học cách không tham ăn, “miếng ăn là miếng tồi tàn, hễ ai đụng đến lộn gan lên đầu”, không vì miếng ăn ngon mà giành giựt, học cách nhường ăn cho người khác như em bé 11 tuổi nhường suất ăn của mình cho cụ già xếp hàng sau lưng trong trận sóng thần năm 2011 tại Nhật Bản. Ta học cách nói làm sao cho người nghe êm tai không giận, trước khi nói nên uốn lưỡi bảy lần. Ta học cách gói gém cuộc sống “khéo ăn thì no, khéo co thì ấm”. Ta học cách mở lòng rộng lượng yêu thương cuộc sống này.

Môi trường nhà Phật là môi trường giáo dục cách sống đầy nhân văn, có văn hóa. Ta không được duyên học vấn ở đời thì ta nên gần gũi Tam Bảo để học “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, hoặc biết sử dụng thuật “Ái ngữ”, tức là nghệ thuật ăn nói cho hợp lòng người, không gây mất lòng người khác. Đây là đóng góp rất lớn của đạo Phật trên thế giới toàn cầu.

Người có học thức, trình độ văn hóa thì không nói lời vô văn hóa. Có người không học hành tới nơi tới chốn nhưng không bao giờ họ nói lời thô lỗ vô giáo dục, đó là nghiệp tốt của họ và chắc chắn họ được hấp thụ lời dạy của Đức Phật.

Do duyên gì đó, ta sinh ra và sống trong một môi trường xung quanh tục tĩu, muốn thoát ra mà thoát không được, đó là nghiệp xấu của mình. Câu nói “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”: gần cái gì thì giống cái đó, không thể giống cái khác được. Sống gần người có văn hóa thì đời sống của ta ít nhiều thấy yên tâm không lo lắng bị tiêm nhiễm cái xấu, ngược lại ta cảm thấy đầy sự bất an và sợ hãi.

Con người không chỉ phát triển bằng thể xác mà còn lớn khôn về mặt tinh thần văn hóa ứng xử nữa. Nếu to con lớn xác mà không có trí khôn thì hóa ra cục thịt biết đi mà thôi. Một thực thể hữu ích cho đời là phải phát triển cân bằng cả hai mặt: thể chất và tinh thần.    

Như vậy, Văn Hóa Ứng Xử là cả một nghệ thuật sống, lối sống lành mạnh giúp con người biết cách xã giao, biết cách hành xử giữa người với người, giữa người với môi trường để giảm thiểu khổ đau trong cuộc sống. Câu nào nói ra từ miệng ta ít nhiều khẳng định con người văn hóa sống của ta như thế. Sống có văn hóa, trước hết, chính ta hưởng hạnh phúc nể trọng từ người khác. Ta phải tập ứng xử ăn nói làm sao để người nghe không xem thường mình, không xem thường cha mẹ, ông bà tổ tiên của mình. Ta muốn sống có văn hóa theo Phật là để làm gương cho con em, giữ gìn thể diện quốc gia Việt Nam cho đẹp với bạn bè quốc tế, đền đáp ơn Cha Mẹ và Tam Bảo trong muôn một.

Thích Phước Hạnh

 

17/10/2019(Xem: 646)
Trong sự phát triển của Hà Nội, Sài Gòn ngày nay gồm đủ những cái bậy từ tầng lớp lãnh đạo: ăn bậy nhũng lạm cả trăm ngàn tỷ; ngủ bậy không một cán bộ cộng sản nào không trụy lạc
17/10/2019(Xem: 614)
Mấy hôm nay tiệm sao mà như cái nồi áp suất, chỉ chờ chực một tí lửa là bung lên ngay. Người nào cũng mặt mày bí xị, chẳng ai nói với ai tiếng nào; hổng ưa nhau nhưng vì cơm áo nên ai cũng phải ngày ngày đến đây để…kiếm cơm, để xụ mặt.
16/10/2019(Xem: 343)
Sách do Ni sư Thích Nữ Giới Hương biên soạn - Sách này sẽ nằm trong nhóm 300 đầu sách triển lãm tại Hội Chợ Sách tại San Jose vào ngày 19/10/2019.
16/10/2019(Xem: 901)
Chính sách liên tục thay đổi, nội bộ các đảng chính trị liên tục bất đồng, các đảng chính trị liên tục tranh cãi, luận tội, truất phế, là đặc tính nổi bật trong sinh hoạt chính trị tại Hoa Kỳ.
16/10/2019(Xem: 675)
Lào đã rất khôn ngoan hiểu rõ rằng từ nay 2007, trên thực tế – de facto, mọi phản đối của Việt Nam nếu có cũng chỉ là chiếu lệ... Hà Nội bị chi phối bởi các nhóm lợi ích, và đã bị khuất phục và quy hàng trước chiến lược thủy điện của Lào
16/10/2019(Xem: 974)
Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh việc “chỉnh đốn Đảng … để lấy lại niềm tin và tình thương yêu, quý trọng của nhân dân.” Sao không “chỉnh cái mả mẹ đốn cái mả cha của chúng mày đi” cho nó xong chuyện!
16/10/2019(Xem: 1034)
Chúng ta đang sống trong thời cách mạng thông tin. Nơi đó, lợi và hại cùng đi bên nhau, thiện và ác cùng sinh khởi dễ dàng từ một bàn phím. Chiến trường có khi hiện ngay trên màn hình vi tính, đao kiếm là những ngón tay quẹt trên điện thoại
16/10/2019(Xem: 442)
“Kính thưa bà con cô bác, hườn này bổ nhất, tật bệnh tiêu trừ, phẻ như ông kẹ, tể này thậm phê, ông uống bà khen… maị dô, maị dô, tiền trao cháo múc, mua một tặng hai… maị dô, maị dô…” gánh Sơn Đông Mãi Võ của nhóm Thập Môn Đường vừa múa võ bán thuốc tể, hườn, đan, cao đơn hoàn tán…
15/10/2019(Xem: 358)
Kinh Chú Tâm Tỉnh Giác do Hoang Phong dịch, nhà xuất bản Ananda Viet Foundation ấn hành, sẽ triển lãm ở Hội Chợ Sách tại San Jose vào ngày 19/10/2019.
15/10/2019(Xem: 396)
Tôi vốn có xu hướng quý, trọng những tác giả mà, ngay tự tác phẩm đầu tay, đã cho thấy tài năng sáng chói của họ. Như Huy Cận với “Lửa Thiêng”; Xuân Diệu với “Phấn Thông Vàng”; Vũ Hoàng Chương với “Thơ Say”; Đinh Hùng với “Mê Hồn Ca” hay Nguyên Sa, với “Thơ Nguyên Sa; v.v...
15/10/2019(Xem: 1442)
Hiện nay Bank Teller là một nghề đầy triển vọng mà giới trẻ thường mơ ước. Nhưng nghề nầy đòi hỏi phải có kiến thức tối thiểu là phải tốt nghiệp High School hoặc hơn.
15/10/2019(Xem: 861)
Hội Nghị Trung Ương-11 khóa XII vừa kết thúc chiều 12 tháng 10 năm 2019. Chúng ta cố tìm hiểu những thay đổi tầm nhìn về cương lĩnh lãnh đao Chính trị và Kinh tế-xã hội của tbt-ctn Nguyễn Phú Trọng từ Hội Nghi Trung Ương-10 (HNTƯ-10) đến Hội Nghị Trung Ương-11 (HNTƯ-11).
15/10/2019(Xem: 1585)
Riêng bài hát "Người về như bụi" cứ vang vang trong đầu tôi phút tôi nghe tin ông vừa lên đường, khoác áo đi về nơi vô định, không bao giờ trở lại. Bài thơ này của ông được Hoàng Quốc Bảo phổ nhạc, ca sĩ Kim Tước hát
15/10/2019(Xem: 1264)
Khi cầm cuốn hồi ký của cô Nhã trong tay, tôi đã biết là mình sẽ không đọc như đọc truyện, hay đọc một tác phẩm văn học.
15/10/2019(Xem: 506)
Nó buồn tình cứ đi lang thang vô định, nhiều khi xong ca không muốn về nhà cứ để mặc cho tư tưởng và đôi chân muốn đi đâu thì đi.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 10/2019, trang Bloomberg đưa tin nhà sáng lập Faraday Future - Jia Yueting đã nộp đơn xin phá sản tại tòa án Delaware.
Ứng dụng chia sẻ video nổi tiếng TikTok đã mở một văn phòng tại Mountain View, California – cách trụ sở chính của Facebook chỉ vài phút đi bộ. TikTok dường như đang tiếp cận đến "lãnh thổ" của Facebook - theo đúng nghĩa đen.
Khoảng giữa tháng 10/2019, bộ đôi Pixel 4 và Pixel 4 XL đã được Google ra mắt trong sự kiện tối qua. Bộ đôi smartphone mới của Google có một số nâng cấp, đặc biệt là camera, và thay đổi về thiết kế
Khoảng giữa tháng 10/2019, trong sự kiện ra mắt loạt sản phẩm mới của Google, bên cạnh bộ đôi Pixel 4 mới, hãng cũng giới thiệu một chiếc Pixelbook Go mới.
Các công ty công nghệ đang lên như Uber và WeWork liên tục xuất hiện trên các mặt báo thời gian qua, nhưng không phải vì lý do tăng trưởng hay một sự đột phá nào về doanh thu nào.
Khoảng giữa tháng 10/2019, Purdue Pharma, hãng sản xuất ra loại thuốc OxyContin, loại thuốc giảm đau được cho là nguyên nhân của vấn nạn lạm dụng thuốc giảm đau ở Mỹ đã đệ đơn xin phá sản
Trong ngành hàng không, nữ giới chỉ chiếm số ít ở các mảng như phi công, kỹ sư, thợ máy và nhiều công việc chuyên môn khác. Tuy nhiên, trước sự thiếu hụt về nhân lực chuyên nghiệp, một giải pháp được đưa ra đó là khuyến khích nữ giới tham gia ngành hàng không, vì đây vẫn là nguồn nhân lực dồi giào chưa được khai phá. Khoảng giữa tháng 10/2019, Ủy ban hàng không liên bang (FAA) đã thành lập Ban cố vấn hàng không dành cho phụ nữ nhằm thực hiện chính sách mới.
Khoảng giữa tháng 10/2019, một số nguồn tin cho biết, Samsung có thể ra mắt Galaxy S11 vào đầu năm 2020, cụ thể là vào tháng 2. Và dù còn ít nhất 5 tháng nữa mới đến ngày ra mắt, thông tin dự đoán về chiếc điện thoại mới đã xuất hiện khá nhiều.
Một kỹ sư phần mềm Facebook cho biết anh bị công ty sa thải vì lên tiếng về vụ tự sát của đồng nghiệp hồi tháng 09/2019.
Khoảng giữa tháng 10/2019, Beats giới thiệu tai nghe Solo Pro, giá 299.95 USD. Đây là một chiếc tai nghe không dây với khả năng khử tiếng ồn, có thiết kế kiểu on-ear vốn khá phổ biến trên dòng sản phẩm Solo trước đây của hãng.
Ước tính có khoảng 50 quả bom hạt nhân được lưu trữ tại căn cứ không quân Mỹ ở Thổ Nhĩ Kỳ, đang trở thành những quân bài mặc cả tiềm năng trong mối quan hệ căng thẳng giữa Washington và Ankara sau khi Thổ Nhĩ Kỳ tấn công vào miền Bắc Syria.
Trước khi phát hành, iOS 13 từng được kỳ vọng giúp những mẫu iPhone đời cũ có thể hoạt động mượt mà, ổn định hơn. Tuy nhiên, đây lại là phiên bản hệ điều hành thảm họa khi chứa hàng loạt lỗi "ngớ ngẩn" gây khó chịu trong quá trình sử dụng.
Khoảng giữa tháng 10/2019, tại sự kiện Made by Google 2019 được tổ chức ở New York (Mỹ), Google đã chính thức ra mắt Pixel Buds 2 - mẫu tai nghe không dây tiếp theo của hãng, sau thành công từ người tiền nhiệm Pixel Buds từng được giới thiệu vào năm 2017.
Khoảng giữa tháng 10/2019, cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu của con người ghi nhận thêm một tin lạc quan.
“Chuyện thật như đùa” đang xảy ra với một số người dùng Facebook. Sau khi báo cáo tài khoản giả mạo, lừa đảo, họ lại bị mạng xã hội khóa nick.