Hôm nay,  
Việt Báo Online

ĐÊM QUA BẮC VÀM CỐNG

07/06/201910:04:00(Xem: 733)
ĐÊM QUA BẮC VÀM CỐNG

Đêm Qua Bắc Vàm Cống, một bài thơ ngắn, ra đời cách đây lâu lắm, hơn 60 mươi năm khi tác giả của nó, Tô Thùy Yên, chưa tới tuổi hai mươi. Thỉnh thoảng tôi đọc lại bài thơ ngắn đó, và lại nhớ mấy lần qua cái bắc ấy, trước 1975, trên đường đi về Lục Tỉnh, qua Sa Đéc, Long Xuyên. Lần nào cũng thế, qua đó, cái buồn bỗng dưng ập tới. Tại sao? Tại vì bến bắc hồi đó còn quạnh quẽ lắm, nước sông Cửu Long chảy miên man, lục bình trôi hàng nối hàng như không bao giờ dứt? Thì Tô Thuỳ Yên cùng với bài thơ đó hiện về. Thế là cũng tại vì bài thơ có sức ám ảnh lớn. Đọc lại nó, nghe lại nó, như nghe  lời nguyền của định mệnh.

Nhiều người đã viết về Tô Thùy Yên từ nhiều năm nay. Nhà thơ vừa qua đời, những bài nhận định càng mọc lên như nấm sau cơn mưa. Đều là những lời ca ngợi, thán phục. Chẳng hạn Thơ Tô Thuỳ Yên là những băn khoăn siêu hình, là triết lý, chênh vênh giữa siêu thực và hiện thực, là đau đớn vì sự nhỏ nhoi của kiếp người, đem ý thức về bản ngã, về nỗi hoang tưởng của con người vào thi ca; là nhân chứng sống động qua những giai đoạn khác nhau của lịch sử; là tài hoa, uyên bác, sâu lắng; là thấm đẫm tình quê hương, tình người ... Đã thế, còn thay đổi cái ngôn ngữ thi ca quen thuộc lâu đời của Đông Phương; tinh vi, cô đọng, trau chuốt; chữ nghĩa cổ điển hoà lẫn với hiện đại, cách diễn tả dân gian, sử dụng ca dao, tục ngữ, hoà lẫn với văn chương bác học; và còn có khả năng sáng tạo ra từ ngữ mới ...

Tô Thuỳ Yên, một nhà thơ lớn vừa giã từ cõi đời này, rất xứng đáng với tất cả những nhận xét ấy.  
  

Một trong những bài thơ dài hơi, rất nổi tiếng của Tô Thuỳ Yên, đã được đón nhận với lòng quý mến, trân trọng, và ngưỡng mộ, đó là bài Ta Về. Hầu như tất cả những lời nhận định, ca ngợi vừa nêu trên đều có thể trao lại cho bài thơ này. Nhưng nó như viên ngọc quý có nhiều mặt chạm trổ, ánh sáng tỏa long lanh, đa dạng, huyền bí. Cho nên, mỗi lần đọc lại bài thơ, là mỗi lần ta có thể khám phá  vài ba tia sáng lạ.

Ta về? Từ đâu về, và về đâu?

Từ đâu về?

Từ địa ngục của trần gian:


Vĩnh biệt ta mười năm chết dấp

Chốn rừng thiêng ỉm tiếng nghìn thu

Mười năm mặt xạm soi khe nước

Ta hoá thân thành vượn cổ sơ


Ta về một mình, không người đưa kẻ đón:


Ta về một bóng trên đường lớn

Thơ chẳng ai đề vạt áo phai


Về nhìn lại cảnh cũ thê lương, tàn tạ:


Ta ngẩn ngơ trông trời đất cũ

Nghe tàn cát bụi tháng năm bay

Về đâu?

Về quê nhà nhé. Ước mong quê cũ bừng bừng sống dậy, cho lòng ấm áp. Sẽ quên hết mọi đắng cay, hận thù. Hay nói một cách cảm khái hơn, sẽ rưới chút rượu giải oan cho cuộc bể dâu:

Tưởng tượng nhà nhà đang mở cửa

Làng ta ngựa đá đã qua sông

Người đi như cá theo con nước

Trống ngũ liên nôn nả gióng mừng


Ta về như lá rơi về cội

Bếp lửa nhân quần ấm tối nay

Chút rượu hồng đây xin rưới xuống

Giải oan cho cuộc bể dâu này


Nhưng cuộc đời đang bày ra trước mắt khác xa mộng tưởng. Người xưa, cảnh cũ nay đã đổi thay, khiến “tứ thơ xiêu tán”:


Ta về như tứ thơ xiêu tán

Trong cõi hoang đường trắng lãng quên

Nhà cũ mừng còn nguyên mái vách

Nhện giăng khói ám mối xông rền


Mọi thứ không còn ngăn nắp cũ

Nhà thương khó quá sống thờ ơ

Giậu nghiêng cổng đổ thềm um cỏ

Khách cũ không còn khách mới thưa


Ngày về của người đi xa xứ lâu ngày thường gặp những cảnh huống như thế. Đông Tây Kim Cổ đều vậy. Ngày về của người đi tù mười năm lại càng bẽ bàng hơn. Một chữ rất hàm súc trong tiếng Anh, Homecoming. Trên đường về quê cũ, nuôi nấng biết bao giấc mơ, lòng dậy lên biết bao kỷ niệm, nhớ nhung, và hy vọng. Về đến nơi, thì thực tế không phải như ước muốn. Ulysses, trong truyện thơ của Homer viết cách đây gần ba nghìn năm, sau trận chiến kéo dài 10 năm mới hạ được thành Troy, và thêm 10 năm phiêu bạt nữa, mới trở về được Ithaca quê hương yêu dấu. Rồi cũng phải ra đi.

Làm thế nào mà người Hy Lạp, vốn biết rằng con người không bao giờ có thể hai lần tắm trong cùng một dòng nước, lại tin tưởng vào ngày trở về? Ulysses không trở về quê nhà để sống tại đó, mà để lại cất bước ra đi (How could the Greeks , who knew that one never enters the same river twice, believe in homecoming? Odysseus does not return home to stay, but to set off again - The Reader-Bernhard Schlink). Huống chi là nhà thơ của chúng ta. Số phận của Tô Thuỳ Yên bi thảm hơn Ulysses nhiều. Lại phải ra đi thôi, một chuyến đi dài để kết liễu cuộc đời nơi đất khách quê người, như đã được dự báo trong bốn câu cuối cùng của Ta Về:


Ta về như hạc vàng thương nhớ

Một thuở trần gian bay lướt qua

Ta tiếc đời ta sao hữu hạn

Đành không trải hết được lòng ta


Ta Về được viết vào năm 1985. Tô Thuỳ Yên lưu vong sang Mỹ từ năm 1993, sống thêm 26 năm, và vừa mới qua đời.  


Nhưng trước khi bài thơ Ta Về ra đời rất lâu, lâu lắm, trên 30 năm, bài thơ Đêm Qua Bắc Vàm Cống đã xuất hiện lúc tác giả chưa đến tuổi hai mươi. Bài thơ ngắn ngủi này, lạ thay, gióng lên như tiếng chuông báo động, như một lời nguyền bi thảm của định mệnh. Nó đeo đẳng nhà thơ suốt đời như vòng kim cô. Nó là nỗi buồn lớn, hiu quạnh lớn, chữ của nhà thơ. Không phải là cái buồn mơ màng, xa vắng như trong thơ Thế Lữ:


Thiên Thai thoảng gió mơ mòng

Ngọc Chân buồn tưởng tiếng lòng bay xa


hay êm êm, vô cớ như trong thơ Xuân Diệu:


Hôm nay trời nhẹ lên cao

Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn


hay hiu hắt, điệp điệp như trong thơ Huy Cận:


Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp

Con thuyền xuôi mái nước song song


hay nổi sóng dù cuộc tiễn đưa không xẩy ra bên sông như trong thơ Thâm Tâm:


Đưa người ta không đưa sang sông

Sao có tiếng sóng ở trong lòng

 

Đấy chỉ là vài ba dẫn chứng tiêu biểu. Thật ra, ngoại trừ trường hợp Hàn Mạc Tử cùng nỗi sầu đau rướm máu có tính cách cá nhân vì bệnh nan y, cái buồn trong tất cả thơ tiền chiến đều na ná như nhau, lãng mạn, mơ màng, ngẩn ngơ, hiu hắt, ray rức, ủ rũ. Tô Thuỳ Yên khác hẳn. Trong Đêm Qua Bắc Vàm Cống, cũng như trong hầu hết thơ Tô Thùy Yên, nỗi buồn quấy động, cuốn hút, tuôn tràn, mênh mang. Nó xoáy vào chiều sâu của tâm thức. Nó chạm vào thân phận con người nhỏ nhoi trước không gian vô cùng, thời gian vô tận. Nó là những tra vấn chưa có lời đáp. Nó báo động bão tố, không phải chỉ với chính nhà thơ, mà cho cả quê hương đất nước. Tất cả đều bị cuốn phăng, chìm nổi, bềnh bồng, miên man:


Đêm qua bắc Vàm Cống

Mối sầu như nước sông

Chảy hoài mà chẳng cạn

Cuốn phăng kiếp bềnh bồng


...


Tôi châm điếu thuốc nữa

Đốt tàn thêm tháng năm

Chiếc bắc xa dần bến

Đời xa dần tuổi xanh


Nước tách nguồn về biển

Sầu lại chảy vào hồn

Khi tôi vuốt lấy mặt

Nghe bàn tay trống trơn


Ta còn thấy gì khác nữa trong bài thơ ngắn ngủi ấy? Vâng, vẫn còn đấy chứ. Sự chia cách, phân ly được mô tả rất sinh động và đầy ấn tượng trong đó cả không gian lẫn thời gian đều khẩn thiết hiện diện và đóng vai trò chủ chốt.

Võ Phiến đã có những nhận xét chí lý về Tô Thuỳ Yên: “Gần như toàn bộ sự nghiệp thi ca của ông là một dấu hỏi khổng lồ nêu lên trước cái bí ẩn muôn đời của vũ trụ ... Thời gian xoá hết. Cái chân dung nghìn mặt của Thời Gian có những nét đáng hãi:


Trời cao mỏi mắt chòm mây bạc

Thăm thẳm trưa thời gian chết xanh

Ngoài quãng chói chang hư ảo múa

Dường như ai réo ấu danh anh ...”

(Thơ Miền Nam, Tập một, Văn Nghệ-1991)


Trong Đêm Qua Bắc Vàm Cống, hình ảnh chiếc bắc xa dần bến (bến đậu, bến cũ, hay nói rộng ra, quê cũ), là sự chia cách trong không gian, đồng thời bao hàm luôn cả ý niệm biệt ly về thời gian trong mấy câu sau đó, đời xa dần tuổi xanh.

Ở đoạn cuối, nhà thơ đẩy mạnh cảm thức ấy đi xa hơn. Bến bắc, bến đậu đã hoá thân thành nguồn cội, quê hương, đất nước; chiếc bắc biến thành con nước bị tách khỏi nguồn, trôi giạt. Tất nhiên trôi giạt đi tới nơi nào chỉ có trời biết trước khi nhập vào quê hương chung, vào đại dương, vào cõi vĩnh hằng:


Nước tách nguồn về biển

Sầu lại chảy vào hồn


Cuối cùng là gì? Là vuốt lấy mặt, hay vuốt mắt, với hai bàn tay trống trơn:

Khi tôi vuốt lấy mặt

Nghe bàn tay trống trơn


Đôi Bạn của Nhất Linh khởi đi bằng một câu ngắn: “Trời muốn trở rét...” Bốn chữ đó vang vang như một điệu thu ca, một khúc nhạc dạo đầu buồn buồn, lan toả ra suốt chiều dài của cuốn truyện gần 200 trang, để kết thúc cũng bằng một câu mênh mang nỗi nhớ, Trước mặt hai người, về phía bên kia cánh đồng, ánh đèn nhà ai mới thắp, yếu ớt trong sương, trông như một nỗi nhớ xa xôi đương mờ dần ...

Những bài thơ về sau của Tô Thuỳ Yên, cũng thế, không ít thì nhiều mang dáng dấp khó phai mờ của một trong những bài thơ đầu đời, Đêm Qua Bắc Vàm Cống. Nói cách khác, Đêm Qua Bắc Vàm Cống là khúc nhạc dạo đầu cho bản trường ca thiên thu của Tô Thuỳ Yên. 
5/2019

26/06/2019(Xem: 245)
Gọi là của ít lòng nhiều quả không sai, nhưng tôi xin mạn phép khởi sự ‘trò chơi RMS’ này bằng cách được làm cử chỉ chia sẻ gởi hết số tiền $750 cho TPB Vườn Rau Lộc Hưng.
26/06/2019(Xem: 168)
trong một căn phòng thuộc toà nhà Robert Schuman, nơi một thời đã là trụ sở của Nghị viện Âu châu, Thiền sư Thích Nhất Hạnh được Quỹ Hoà Bình Schengen và Diễn đàn Hoà bình Thế giới trao giải Hoà Bình Luxembourg 2019, trước sự hiện diện của khoảng 150 nhà hoạt động cho hoà bình đến từ khắp nơi trên thế giới.
26/06/2019(Xem: 332)
Khác với hầu hết các định chế quốc tế được thành lập sau năm 1945, mà mục tiêu chính là giải quyết các vấn đề vãn hồi hoà bình và tái thiết hậu chiến, G20 là một diễn đàn được thành lập vào năm 1999, một cơ chế cho các cuộc họp cấp bộ trưởng.
26/06/2019(Xem: 621)
Sông Ba lai là một trong chín con sông của sông Cửu Long .Nay tại cửa sông Ba Lai thông ra biển , người ta đã xây dựng một hệ thống cống đập nên ghe thuyền không thể ra biển được .
26/06/2019(Xem: 409)
Tôi nhận được từ nhà văn Nguyễn Văn Sâm một cuốn sách mà ông vừa cho xuất bản. Nói rằng đây là một tác phẩm văn nghệ hay một cuốn biên khảo, một sách dịch đều đúng mà cũng đều không đúng.
26/06/2019(Xem: 440)
Tôi muốn sau này mình sẽ phục vụ cho một hệ thống trường của trẻ em Việt Nam mà chúng tôi gọi là “trường ba không”: không hộ khẩu- muốn học đâu thì học; không học phí- tức không phải nộp một xu nào (không như các trường tư phải nộp nhiều tiền lắm, mình phải chịu); thứ ba là không “bắt nạt”- tức không thi cử, không kiểm tra, không đánh số…
25/06/2019(Xem: 1156)
Đất nước bị chia cắt 54 quả thực là thảm họa, nhưng thống nhất 75 là còn khốn nạn hơn.
24/06/2019(Xem: 969)
Trong cuộc chiến tranh Quốc cộng, một bên là Thế giới Tự Do, một bên là chủ nghĩa CSø bạo tàn,khát máu luôn đấu tranh bằng bạo lực thà giết lầm hơn tha lầm
24/06/2019(Xem: 987)
Vào ngày 28 tháng 6, tôi sẽ tổ chức một cuộc hội nghị thượng đỉnh G20 năm 2019 tại Osaka. Chương trình nghị sự của chúng tôi sẽ tập trung vào ba vấn đề chủ yếu, mỗi một vấn đề của chương trình là quan trọng một cách đặc biệt đối với châu Á.
24/06/2019(Xem: 1538)
Ngả Ba Trung Lương là địa danh của mũi tàu chia hai phần đất : một là đường rẻ vào thành phố Mỹ Tho –Tỉnh Tiền Giang , đường kia là Quốc lộ 4 chạy suốt các tỉnh miền Tây đến tỉnh tận cùng đất nước là tỉnh Cà Mau .
24/06/2019(Xem: 1627)
Hình ảnh Cha Nguyễn Văn Lý bị bịt miệng tại tòa án đã bị sửa đổi bởi các thành phần chống đối cộng đồng Việt Nam để bôi nhọ cộng đồng và ý nghĩa và thực tế của chế độ áp bức tại Việt Nam.
24/06/2019(Xem: 1420)
Lãnh đạo một đất nước là việc lớn, có thể đưa quốc gia đến hưng vong. Thế mà, hiện nay Chủ tịch nước Tàu là Tập Cận Bình lại lâm vào thế “Tứ bề thọ địch.” Nước Tàu phải đối đầu một lúc nhiều biến động trong nước và từ các nước bên ngoài đang nghi ngờ hay muốn tiêu diệt nước Tàu.
24/06/2019(Xem: 816)
Ước tính 2 triệu người Hồng Kông xuống đường biểu tình chống Dự luật dẫn độ, vào chủ nhật 16/6/2019, và các cuộc biểu tình vẫn tiếp tục được diễn ra cho thấy sách lược “một quốc gia hai thể chế” đã hoàn toàn thất bại.
24/06/2019(Xem: 529)
17 em sinh viên sắp hoặc đang theo học tại các đại học danh tiếng vùng Hoa-Thịnh-Đốn như George Mason University (GMU – Virginia), University of Maryland (UMD) & Montgomery Community College (MC) niên khóa 2019-2020 đã được tuyển chọn
23/06/2019(Xem: 805)
Ai cũng biết Thổ Nhĩ Kỳ hiện bị cai trị hà khắc dưới triều đại Erdogan. Hầu hết các nhà đối lập đều bị tìm cách cô lập. Chính Erdogan đã tuyên bố, "ai" nắm giữ chức Đô trưởng Istanbul là có thể giành được chiến thắng
Tin công nghệ
Khoảng cuối tháng 06/2019, Apple xác nhận đã mua lại một startup phát triển công nghệ xe tự lái Drive.ai, trong đó bao gồm việc sở hữu các nhân viên, tài sản của công ty. Drive.ai là một công ty khởi nghiệp vốn được định giá 200 triệu USD trong năm 2017, họ phát triển phần mềm, dữ liệu trong lĩnh vực xe tự lái.
Theo kế hoạch, Cơ quan hàng không liên bang (FAA) dự kiến sẽ thử nghiệm và cấp giấy phép bay cho 737 Max vào cuối tháng 06/2019, nhưng một lỗi mới phát hiện đã khiến quá trình bị hoãn lại thêm một thời gian nữa. Nguồn tin cho biết lỗi mới sẽ phải được khắc phục trước khi buổi bay kiểm tra diễn ra để chắc chắn không còn lỗi nào liên quan tới chiếc 737 Max.
Khoảng cuối tháng 06/2019, theo một số nguồn tin, chính phủ Trung Quốc gần như đã hoàn tất công tác chuẩn bị cần thiết để đưa FedEx vào "danh sách đen". Các nguồn tin cũng nói rằng quyết định cuối cùng sẽ được đưa ra bởi các nhà lãnh đạo cấp cao ở Bắc Kinh
Những chiếc iPhone ra mắt vào tháng 09/2019 sẽ được trang bị 3 camera sau, một nâng cấp đáng kể từ phía Apple để bắt kịp các đối thủ cạnh tranh. Bên cạnh đó, Apple được cho là sẽ tích hợp thêm nhiều công nghệ camera mới. Tuy nhiên, báo cáo mới nhất có thể sẽ khiến nhiều người dùng thất vọng.
Khoảng cuối tháng 06/2019, công ty chuyển phát nhanh của Mỹ, FedEx, đã nộp đơn kiện chính phủ Mỹ. Theo đơn kiện, FedEx tuyên bố sẽ không chịu trách nhiệm trong trường hợp vô tình vận chuyển các sản phẩm vi phạm lệnh cấm xuất khẩu của chính quyền ông Trump đối với một số công ty Trung Quốc, bao gồm cả Huawei.
Khoảng cuối tháng 06/2019, một công ty bảo hiểm và tổ hợp căn hộ tại New Jersey hiện đang nộp đơn kiện Apple vì một vụ hỏa hoạn có liên quan đến iPad.
Khoảng giữa tháng 06/2019, nguồn tin từ trang ETNews của Hàn Quốc cho biết, Apple đang đàm phán với Samsung để mua thêm màn hình OLED phục vụ cho kế hoạch ra mắt MacBook OLED và iPad OLED.
Khoảng cuối tháng 06/2019, sở cảnh sát bang California đã đưa robot vào danh sách "đội quân" tuần tra công viên. Các robot tuần tra có hình bầu dục như quả trứng, tầm nhìn hoạt động HD có thể quét một góc nhìn lên tới 360 độ. Robot cảnh sát đã được giới thiệu trước Hội đồng Công viên Thành phố Huntington trong tháng 06/2019.
Khoảng cuối tháng 06/2019, việc có cho các em học sinh sử dụng smartphone hay không vẫn còn đang khiến các nhà giáo dục trên toàn thế giới đắn đo. Đa số đều đồng ý với nhau rằng, smartphone là thứ khiến các em xao nhãng học tập. Riêng Nhật Bản đang nghĩ khác, họ cho rằng chính những chiếc smartphone có thể giúp ích trong việc ngăn chặn những tổn thất về người khi những trận động đất xảy đến.
Kỳ 2: Những Mất Mát Không Thể Vãn Hồi
Khoảng cuối tháng 06/2019, theo trang Reuters, Futurewei Technologies, một bộ phận nghiên cứu phát triển công nghệ của Huawei tại Mỹ đã tuyên bố tách ra khỏi tập đoàn để hoạt động độc lập.
Tháng 06/2019, sau 4 năm sử dụng chiếc kính HoloLens trong hoạt động kinh doanh, Airbus đã công bố hợp tác với Microsoft để bán các chương trình được thiết kế riêng cho HoloLens cho các công ty khác trong ngành công nghiệp hàng không và phòng thủ.
Có vẻ như chính phủ Mỹ đang rất nghiêm túc với việc ngăn cản những nhà mạng viễn thông lớn tránh xa những thiết bị cơ sở hạ tầng mạng viễn thồng 5G được sản xuất tại Trung Quốc, không chỉ riêng Huawei.
Khoảng giữa tháng 06/2019, theo trang GeekWire, Microsoft có một danh sách các dịch vụ online mà hãng cấm nhân viên mình sử dụng để đảm bảo bí mật kinh doanh không bị đối thủ biết được, trong đó có nhiều cái tên quen thuộc cho môi trường làm việc hiện đại như Slack, Google Docs, Amazon Web Services...
Kỳ 1: Ngày Âm Nhạc Hóa Tàn Tro