Hôm nay,  

Năm Hợi Nói Chuyện Con Heo

03/02/201900:02:00(Xem: 7767)

Năm Hợi Nói Chuyện Con Heo

 

Phạm Thành Châu

 

Việt Báo giới thiệu: Phạm Thành Châu là tác giả 4 tập  truyện đã xuất bản và được văn giới quí trọng. Nhà văn Võ Phiến nhận xét về các nhân vật truyện của ông đã phải kêu là “Tuyệt vời. Sao mà họ chung tình đến thế.” Ông sinh tại Hội An, Quảng Nam, tốt nghiệp Đốc Sự Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, Cựu tù chinh trị, hiện định cư tại Viginia và đã góp bài cùng Việt Báo Viết Về Nước Mỹ, và thường có bài viết đặc biệt vào mỗi dịp năm mới. Đầu năm Kỷ Hợi, mời đọc chuyện con heo, được kể bởi nhà văn tài hoa  Phạm Thành Châu.

***

Năm nay là năm Hợi. Xin nói chuyện con heo. Hi vọng quí vị có được những giây phút thoải mái, thư giãn trong mấy ngày Tết.                       

Con heo xuất hiện trên trái đất cách nay sáu triệu năm. Hỏi “Sao ông biết?” Thì nói rằng “Di chỉ hóa thạch còn đó!” Hỏi tiếp “Heo nhà khác heo rừng ở chỗ nào?” “Thời loài người còn ăn lông, ở hang. Họ bắt heo rừng về nuôi để dự trữ cho mùa đông. Lâu dần, heo rừng thành heo nhà” “Con lợn ăn ngô, con heo ăn bắp. Cũng rứa! Ông có biết Vì sao người Bắc gọi con heo là con lợn mà người miền Trung và miền Nam lại nói con lợn là con heo?”

“Nó có nguyên nhân “lịch sử” đàng hoàng chứ không phịa đâu. Thời nhà Lý, năm 1069, Lý Thánh Tông đem quân đánh Chiêm Thành, bắt được vua Chiêm là Chế Cũ. Chế Cũ phải dâng ba châu (huyện, quận), Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính để chuộc mạng, nay thuộc tỉnh Quảng Bình và bắc Quảng Trị. Nhà vua mộ dân Nghệ An, Hà Tĩnh vào khai phá, sinh sống. Chính quyền bổ nhiệm các quan vào cai trị, bảo vệ lãnh thổ. Rắc rối xảy ra khi quan cai trị nói tiếng Bắc, dân chúng nói giọng Nghệ-Tĩnh. Họ nói dấu sắc thành dấu nặng, như “nhà cháy”, họ nói “nhà chạy”, “trời nắng” thành “trời nặng”, thế nên khi vào gặp quan, tiếng chào kính đầu tiên là “Bẩm quan lớn!”, họ nói thành “Bậm quan lợn!”. Quan nổi giận “A! Mầy dám gọi ta là lợn. Bây đâu? Cho nó mười hèo!” Dân thất kinh, từ đó, thấy quan là bỏ chạy. Thành ra, họ không dám nói đến tiếng “lợn”, sợ bị ăn hèo và gọi con lợn là “Con hèo!” rồi họ đổi thành con heo cho bớt sợ. Từ đó người miền Trung và miền Nam gọi con lợn là con heo.                                         

Năm 1954, hàng triệu người Bắc di cư vào Nam lánh nạn Cộng Sản, họ bán thứ bánh mềm mềm, ngọt ngọt mà dân miền Nam rất thích gọi là “bánh da lợn”, người Bắc lại thích thứ bánh dòn dòn, thơm thơm của miền Nam gọi là “Bánh tai heo”. Bài nầy gọi “Năm Hợi là năm con heo” cho tiện.                 

Người ta nuôi heo để ăn thịt nên nuôi khoảng một năm là giết thịt. Sách tướng có nói “Người mặt heo dâm và yểu mạng, có thể bị thảm tử” Hiện nay có một “danh nhân” có tướng mặt heo, thường được gọi là “Chú Ủn”, e khó sống lâu! “Tuổi hợi nằm đợi mà ăn” Ăn cho cố rồi nằm dài ra đó để bị xẻ thịt, sướng ích chi! Lại còn bị thiến (hai hòn dái), chẳng làm ăn gì được! Nghe cậu heo nọc chuồng bên cạnh khoe “Vừa đi “thăm” em về!” mà mấy cậu heo bị thiến rầu thúi ruột.

Nhiều ông có máu dê thường mơ ước được làm con heo nọc. Ai bảo heo nọc là khổ. Không, heo nọc sướng lắm chứ! Chỉ có ăn với chơi thôi. Mỗi lần chủ dẫn đi chơi, heo sướng, chủ còn được trả tiền nữa. Thế nên chủ phải tẩm bổ đậu xanh, trứng gà cho cậu heo sung sức mà làm việc, vì nếu chị heo nái không có chửa phải dẫn cậu đi chơi (miễn phí) lần nữa.

Ở thôn quê, nhà nào nuôi heo nái, hễ nghe cô heo trong chuồng, rên rỉ, có khi rống lên vì thèm yêu, “hoa cái” của nàng heo nở lớn bằng trái chanh, đỏ ửng, là chủ gọi người nuôi heo nọc đến. Người nầy dùng hai tay đè lên lưng cô heo. Nếu cô đứng yên là cô muốn lắm rồi. Thế là cậu heo nọc được chủ cho ăn trứng gà sống, cháo đậu xanh rồi cột dây dẫn đi.

Cậu heo nọc hiểu ngay, chim của cậu, xoắn như cái mở nút chai rượu chát, đỏ hồng, bắt đầu thập thò ra vào. Cậu heo ụt ịt mãi, coi bộ sốt ruột. Rồi cậu hăng hái theo chủ, lòng tràn ngập niềm vui. Khi chưa đến nơi mà nghe “éc éc!”, tiếng gọi của ái tình, lại ngửi thấy mùi thơm (dâm thủy: Phenomones) từ hoa cái của cô heo đang động tình là cậu bương tới, vào  đúng ngay chuồng có “em” đang chờ. Nàng thấy cậu, mừng rỡ, cất tiếng hát “Anh hẹn em cuối tuần, chờ anh nơi… chuồng heo. Anh ơi. Nhanh lên! Đi đâu cũng vậy. Đến với em, em cám ơn!” Cậu bèn hát “Anh đến thăm em một chiều mưa. Mưa dầm dề, đường trơn ướt tiêu điều… Ụt ịt! Ụt ịt! Có anh đây. Hỡi em yêu!” Thế rồi, trước sự chứng kiến của hai họ (chủ heo nọc, chủ heo nái), cô và cậu heo làm lễ “hợp cẩn”... Nàng đứng yên, chết trân, cả thân hình run lên. Cậu heo phục vụ em hết mình. “Cát tận sở năng, cát thụ sở nhu (sic!)” (Làm hết mình, hưởng “đã” thôi!) Mươi phút sau, cậu bước xuống, ụt ịt đòi về, không thèm nhìn “nàng.” Đuốc hoa để đó, mặc nàng nằm trơ! Nàng thở dài “Đừng bỏ em một mình! Đừng bỏ em một mình! Trời lạnh quá. Trời lạnh quá!...” Nhưng cậu lắc đầu “Vẫy đuôi, vẫy đuôi chào nhau. Lần đầu và là lần cuối…Từ nay mãi mãi không thấy nhau. Từ nay mãi mãi không thấy nhau!” Vì thế, cậu có tên “Chơi Xong Dông” (Choi Song Yong). Thân “nái” mười hai bến nước. Thuyền tình chỉ ghé một lần rồi biệt mù tăm tích!

Thế rồi nàng có bầu, bụng thè lè, đi đứng nặng nhọc. Đến ngày khai hoa nở nhụy, nàng sinh ra cả chục heo con. Nuôi bằng sữa mẹ và thực phẩm. Lũ nhỏ mới “choai choai” là chủ bắt đem bán. Nàng sầu lẻ bóng. Rồi lại động tình, thèm yêu, lại rên rỉ “Chàng ơi! Em cần chàng. Hãy đến với em. Em chịu hết nỗi rồi! Mau lên!” Cậu heo nọc lại đến. Vừa thấy cậu, nàng mừng rỡ, cất tiếng hát “Em chờ anh trở lại chốn đây. Đường xưa lặng lẽ sánh đôi vai gầy…” Thế rồi, “Vũ như cẩn. Vẫn như cũ” Nàng lại có chửa, lại đẻ. Cứ thế! Độ mươi lần, nàng thành nái xề. Mặt nhăn như khỉ ăn ớt, vú mớm chảy xệ, nhăn nheo, lòng thòng, lông (heo) loe hoe mấy sợi bạc, thấy phát nản! Chủ kêu ông “Bảy Đáp” (gọi chung những người mua heo) đến bắt bà nái xề, trói lại, đem đi.

Quí ông nào chưa hề thấy nái xề bao giờ thì cứ nghe theo lời thần Kim Qui phán “Kẻ thù sau lưng nhà ngươi đấy!” Có ai xa lạ đâu? Nhưng đừng hi vọng có ông Bảy Đáp nào đến xúc đi đâu! Phải tết ke (nuôi báo cô) cho đến khi mình nhắm mắt lìa đời. Đa số các ông chồng chết trước vợ vì kiệt sức. Lũ đàn ông chúng tôi. Thật! Thua xa con heo nọc. Thua cả con gà trống. “Đầu rồng, đuôi phụng, cánh tiên. Ngày năm bảy vợ, tối ngủ riêng một mình”

Cậu gà trống, như gậy chàng mù, chỗ nào cũng thọt được! Chị nào thấy chàng đến mà nằm xuống là chàng leo lên… Xong việc, chàng ưỡn ngực, vỗ cánh, gáy vang “Đời chỉ có thế mà thôi!” (ò ò o… ò!). Nghĩ lại, Mấy ông độc thân mới là người sáng suốt. Cứ cơm hàng cháo chợ, (v. n. t.) tối về, nằm rung đùi, vễnh râu, hát bài “Giấc ngủ cô đơn”, khỏi lo, nửa khuya bị khều lưng, làm “midnight shift”.                                                          

Người Việt mình thích ăn thịt heo. Heo tạp ăn, dễ nuôi nên thịt heo rẻ và ngon. Heo thôn quê, thịt thơm, ngon hơn heo nuôi trong những trang trại lớn, ăn thực phẩm chế biến sẵn, thêm thuốc tăng trọng nên mau lớn. Một bài phóng sự trong nước (mới đây, năm 2018), có đăng chuyện thuốc tăng trọng: Một ông bán thuốc tăng trọng cho heo đến “liên hệ” với cán bộ thú y, quản lý gia súc, gia cầm trong vùng, để được bán thuốc tăng trọng cho người nuôi heo. Ông cán bộ chấp thuận, sau đó đến nhắc nhở những người nuôi heo “Cho heo ăn thuốc tăng trọng trong vòng một tháng thì bán ngay. Quá một tháng, heo sẽ chết vì nhiễm độc” Thật kinh khủng! Người ăn thịt heo đó, đương nhiên nhiễm độc, chỉ còn chờ thần chết đến lôi cổ đi?                                         

Người Hồi giáo không ăn thịt heo. Thời xưa, phía đông Địa Trung Hải và vùng đông bắc Châu Phi, người ta không ăn thịt heo vì cho là dơ bẩn. Về sau, Muhammed, người sáng lập đạo Islam (đạo Hồi), lấy việc cấm ăn thịt heo làm giáo qui. Trong “Thiên kinh Kuran hay kinh Coran của Hồi giáo mà người Tàu gọi là Cổ Lan kinh, có câu “Hỡi người dân! Hãy dùng thức ăn hợp với giáo luật và tốt lành trên trái đất” (Quar An 2; Surat 168) Thực ra, gọi là đạo Hồi (nói theo người Tàu) cũng không đúng. Phải gọi là đạo Islam (Islam là sự tuân phục hoàn toàn mệnh lệnh của Allah, là đấng Tiên Khởi và đấng Cuối Cùng) Muhammed không phải là giáo chủ Islam mà là vị Tiên Tri Thiên Sứ (the Prophet), Người Islam gọi Đức Chúa Giêsu là một Nabi. Mohammed là Nabi cuối cùng của Allah. Islam cũng tin vào chuyện Hồng Thủy và con tàu của ông Noe. Các loài vật trên tàu ông Noe thải phân xú uế, vung vải đầy tàu. Thượng đế bèn tạo ra con heo để nó ăn tất cả những thứ dơ bẩn đó. Thế nên heo là con vật xú uế, dơ bẩn, Hồi giáo (Islam) cấm ăn thịt heo. Người Chàm ở nước ta theo đạo Islam không ăn thịt heo (Ngoài đạo Islam, người Chàm còn theo đạo Bà Ní và đạo Bàlamon).                       

Vài chuyện về người theo đạo Islam với con heo làm bạn ngạc nhiên: Cuối thế kỷ 19, phong trào Hồi giáo Moro nổi dậy ở đảo Mindanao (Philippine) đòi độc lập, thành lập quốc gia Hồi giáo. Trung tướng Mỹ John J. Pershing đem binh đoàn thủy quân lục chiến đổ bộ lên đảo. Ông ta bắt được 10 tên khủng bố Moro, ra lệnh xử tử. Mỗi tên bị cột vào cọc bên cạnh cái hố. Các tên Moro đọc kinh, kêu gọi Allah rước chúng về thiên đàng với bầy trinh nữ đang chờ sẵn. Ông cho cột thêm vào mỗi cọc một con heo. Các tên khủng bố khóc lóc van lạy, vì chết với con heo thì làm sao lên được thiên đàng mà gặp Allah! Ông ra lịnh bắn một tên, đạp xuống hố với con heo còn sống, lấp đất lại.

Tên thứ hai, tên thứ ba… cứ thế mặc cho chúng kêu khóc. đến tên thứ mười, ông cho cởi trói, thả hắn vô rừng với đồng bọn, hắn kể lại chuyện khủng khiếp đó. Cả bọn mất tinh thần, sợ hãi, bỏ chạy mỗi khi lính Mỹ cho bầy heo xung phong lên phía trước. Đến năm 1903, phong trào Hồi giáo Moro bị dẹp tan ở Mindanao.

Một chuyện heo khác. Trong thế chiến thứ 1, ở đông bộ Bengale, dưới thời phó vương Anh Curzon, một trung đoàn lính Hồi giáo bản xứ chuẩn bị lên đường sang Âu Châu đánh nhau. Trung đoàn được cấp một số mỡ bò để chùi súng. Có kẻ tung tin rằng đó là mỡ heo. Cả trung đoàn lính Hồi giáo hoảng sợ, bỏ chạy tứ tán, trốn biệt. Doanh trại trống trơn!                                            

Người Tàu có tục lệ, không cúng thịt heo (thủ lợn) cho ba vị thần. Đó là Trương Đại Đế, Thần Tài và Mã Vương. Trương Đại Đế, tên là Trương Bột, đời nhà Hán, có tài trị thủy. Mỗi khi có lũ lụt, Trơng Bột hóa thành con heo khổng lồ, ủi rộng sông, hồ, kênh, rạch, giải tỏa những nơi ngập úng, cứu dân. Dân chúng lập đền thờ Trương Đại Đế, đến ngày tế lễ, họ không cúng thịt heo, vì Trương Đại Đế “quốc tịch Heo”.

Về chuyện không cúng thịt heo cho ông thần tài thì tương truyền rằng: Trong miếu thờ thần tài, ngoài hai pho tượng thần Đồng Tử Chiêu Tài và Tiên Quan Lợi Thị, còn có hai pho tượng có mũi lõ, râu ria xồm xoàm, đội mũ nồi. Một vị thì cầm thoi vàng, vị kia cầm cây san hô (mã não?) Dân Tàu gọi là “Người Hồi dâng báu”. Nhưng tại sao lại thờ người Hồi?

Ở bên Tàu, từ thời Tùy, Đường, kinh tế phát triển, giao thương mở rộng đến “Tây vực”. Người Hồi, đa số là các nhà buôn Ba Tư (Iran bây giờ) thường đến trao đổi, mua bán các sản phẩm quí như tơ lụa, ngọc ngà, châu báu. Họ giỏi về buôn bán nên giàu có. Người Tàu rất ngưỡng mộ, coi họ như những thần tài. Dĩ nhiên không cúng thịt heo.

Về chuyện không cúng thịt heo cho Mã Vương là vì Mã Vương vốn là một hoàng tử người Hung Nô tên là Kim Nhật Đơn, vào trung nguyên vào đời Hán Vũ Đế, lãnh chức Giám Mã triều Hán. Bấy giờ, bất cứ người nhập cư từ phương Bắc hay Tây Vực đều được xem là người Hồi, còn gọi là người Hồ (Chiêu Quân cống Hồ). Ông nầy đương nhiên không nên cúng thịt heo. Không biết ông Kim Nhật Đơn nầy có bà con gì với đồng chí cố chủ tịch Kim Nhật Thành? Hay là ông Kim Nhật Đơn nầy có quốc tịch Hung Nô nhưng gốc Thợn Thợn quốc (Korea ngày nay)?                            

Nói chuyện heo bên Tàu mà kể Trư Bát Giới trong Tây Du Ký thì “xưa” quá rồi. Nhưng Trư Bát Giới là gì? Trư là heo, còn bát giới? Là Ngũ Huân và Tam Yểm. Ngũ Huân là năm món rau có mùi hăng và nóng, gồm hẹ, hành, kiệu, tỏi và cải cay. Tam yểm là ba món thịt: Trâu, chó và chim nhạn, ăn vào dễ bị kích dục. Trong sách “Bách Pháp Minh Môn”do Đường Huyền Trang dịch có nói đến “Năm Món Ham Muốn” (Ngũ Dục) và “Năm Vị Cay” (Ngũ Vị Tân). Xin lưu ý. “Tây Du Ký” là chuyện hoang đường do Ngô Thừa Ân viết. (Mà những chuyện Ngô Thừa Ân “phịa” bây giờ thành sự thật. Tôn Ngộ Không bay lên trời (phi thuyền), Phật Bà hiện ra (TV.) Mấy con nhện tinh (ổ điếm)… ) Còn sách “Đai Đường Tây Vực Du Ký” là do Đường Tam Tạng viết. Đường Tam Tạng đi Ấn Độ thỉnh kinh một mình, không có Tề Thiên, Bát Giới, Sa Tăng nào cả.                                                            

Ở thôn quê, trong nghi lễ cúng tế thần, thánh, phải có bộ Tam Sanh gồm thịt trâu hoặc bò, dê và heo. Các gia đình cũng cúng Tam Sanh gồm cua luộc chín, trứng gà luộc và miếng thịt heo luộc. Vua chúa cũng tế Trời Đất với Tam Sanh gồm hai âm (trâu, heo) và một dưong (dê). Người Quảng Châu có tục tặng heo quay cho nhà gái sau hôn lễ. Hôm sau lễ cưới, nếu cô dâu còn trinh, nhà trai sẽ đem biếu nhà gái một con heo quay. Nhà gái rất hãnh diện về sư trinh bạch của con gái mình. Sau nầy, người Tàu các nơi đều theo tục tặng heo quay cho nhà gái. Có điều, nếu cô dâu mất trinh, con heo quay sẽ bị cắt tai, cho nhà gái xấu hổ. Trước đây, người Việt, trong những gia đình miền Bắc, miền Trung khắc khe, vẫn giữ tục tặng heo quay. Nếu cô dâu không còn trong trắng, nhà trai chỉ tặng đầu heo quay, không cần cắt tai nhà gái cũng hiểu. Một cách thâm độc hơn, nếu cô dâu không còn trinh, họ đặt tên đứa con đầu lòng là: Mất, Hết, Lũng, Mậu, Nông (không, tiếng Pháp)                               

“Giấy vắn tình dài!?” Để kết thúc tôi xin kể chuyện nằm mơ thấy heo kêu mà nhiều người đã biết.

Có ông nọ, mơ thấy heo kêu. Ông ta đến hỏi thầy rùa (thầy bói). Thầy phán “Sẽ được ăn” Quả nhiên, hôm đó có người mời ăn cỗ. Hôm sau lại mơ thấy heo kêu. Đến thấy. Thầy phán “Sẽ có người cho áo quần” Quả nhiên, có người cho áo quần. Hôm sau nữa, lại mơ thấy heo. Thầy phán “Coi chừng ăn đòn. Đừng ra khỏi nhà” Ông ta sợ quá, ở rịt trong nhà. Nhưng khuya đó, bị đau bụng, ông ta ráng chịu đựng (Thời xưa, ở thôn quê, không có cầu tiêu, khi cần thì ra ngoài đồng “đi đồng”) Đến khi chịu hết nỗi, ông ta mở cửa sau, chạy ra đồng, nửa đường thì đành ngồi đại sau hè nhà người ta mà xả bầu tâm sự. Chủ nhà nghe động, tưởng ăn trộm rình, lấy cây khệnh cho mấy cái. Ông ta không hiểu sao. Cùng một giấc mộng mà hậu quả lại khác nhau? Đến hỏi thầy. Thầy giải thích “Nghe heo kêu. chủ biết heo đói, cho ăn. Nghe kêu nữa, chủ biết heo lạnh, che chắn, bỏ rơm cho heo ấm. Hết đói, hết lạnh mà còn kêu gì nữa? Chủ bực mình, khện cho mấy cây. Nếu anh mơ thấy heo kêu lần nữa thì anh chắc khó sống. Vì heo kêu mãi, chủ cho rằng heo bị bịnh sẽ kêu người đến bán, xẻ thịt.”

Triết lý của câu chuyện: Kêu rên hoài! Đến đức Khổng Phu Tử cũng (từng) phải thở dài “Sống chung với người, suốt ngày cứ lầu bầu, cằn nhằn, than thơ, thà chết sướng hơn!” (“Nhân nhi vô nghi. Bất tử hà viNgười không biết lễ nghi. Chết đi cho khuất mắt! Kinh Thi)
 

Phạm Thành Châu

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.
Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.
LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?
Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?
Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.
Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.
Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.
Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.
Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.
Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.