Tuần qua, báo chí, truyền thanh, truyền hình, cùng các chính trị gia và nhiều vị lãnh đạo trong các cộng đồng sắc tộc, đều xôn xao bàn tán về những vụ cưỡng hiếp tại vùng tây nam Sydney và việc cảnh sát dùng từ "young men of Middle Eastern appearance" để mô tả nghi can. Mặc dù phẫn nộ trước tội ác, phần đông các vị lãnh đạo các cộng đồng sắc tộc đều không đồng ý với việc dùng từ của cảnh sát. Nhiều vị cho rằng, dùng từ như vậy là hành động chụp mũ các cộng đồng sắc tộc, là vơ đũa cả nắm, là xúc phạm đến uy tín và danh dự của cộng đồng sắc tộc nói chung.
Cũng từ quan điểm đó, trưa Thứ Năm, 23 tháng 8, Bác sĩ Peter Wong, Nghị sĩ tại Thượng viện NSW, đồng thời là chủ tịch đảng Unity, đã nhanh chóng đứng ra tổ chức một buổi họp quy tụ các vị lãnh đạo các cộng đồng sắc tộc. Kết quả, sau buổi họp, Bác sĩ Peter Wong cùng các vị lãnh đạo cộng đồng sắc tộc đã thông qua một số yêu cầu, trong đó có yêu cầu Thủ hiến Bob Carr phải lên tiếng công khai xác nhận, tội phạm không phải do cộng đồng sắc tộc gây ra, và cảnh sát cũng như bản thân Thủ hiến, không được dùng những từ như "Middle Eastern appearance", "Asian appearance" hay "ethnic gangs" mỗi khi đề cập đến thủ phạm hoặc các băng đảng tội phạm trong các cộng đồng sắc tộc.
Về phía Thủ hiến Bob Carr, khi được nữ phóng viên Jenn Brockie thuộc chương trình Insight của đài SBS phỏng vấn và phát hình vào lúc 8 giờ 30 tối Thứ Năm, ông xác nhận, ông không bao giờ nói, hoặc có ý nghĩ cho rằng tội phạm là do cộng đồng sắc tộc gây ra. Ông cũng không bao giờ kết luận, tội phạm là do di dân gây ra. Ông khẳng định, thật vô lý và ngu ngốc nếu ai có ý nghĩ đó.
Đối với việc dùng từ ngữ mô tả tội phạm, Thủ hiến Bob Carr cho rằng, nếu việc dùng những từ ngữ như "Middle Eastern appearance" hay "Asian appearance" để giúp cảnh sát có thể bắt giam thủ phạm một cách nhanh chóng nhất, thì cảnh sát có quyền sử dụng những từ đó. (If it helps them make the speediest arrest and get these criminals into jail, then they're entitled to use that sort of identification).
Riêng từ "ethnic gang", cũng trong chương trình Insight của đài SBS, Thủ hiến Bob Carr cho rằng, xuất phát từ thực tế, các băng đảng tội phạm tuyển mộ hội viên trong một cộng đồng sắc tộc nhất định, nên việc dùng từ "ethnic gang" là điều không thể tránh được.
MIDDLE EASTERN APPEARANCE, ASIAN APPEARANCE
Ta phải đồng ý, ngay sau khi tội phạm xảy ra, 24 tiếng đồng hồ đầu tiên là thời gian vô cùng quan trọng để cảnh sát truy lùng tội phạm. Để giúp cảnh sát có thể truy lùng tội phạm một cách nhanh chóng và hiệu quả, hình dạng của hung thủ cần phải được mô tả một cách ngắn gọn và cụ thể. Xuất phát từ những hạn chế trong việc nhận diện của nạn nhân, của nhân chứng, cùng nhu cầu truy lùng hung thủ một cách gấp rút, tại Úc, ngoại hình của thủ phạm thường được cảnh sát ghi nhận qua một số từ tiêu biểu như "Middle Eastern appearance", "Asian appearance", "Caucasian appearance"... Đây là những từ vừa ngắn gọn vừa có sự gợi tưởng một cách nhanh chóng, mà nạn nhân, hoặc nhân chứng thường nghĩ đến, và cảnh sát thường sử dụng để lập tức thu gọn phạm vi truy lùng hung thủ. Việc sử dụng như từ ngữ như vậy là vô cùng cần thiết, và thiết tưởng việc sử dụng này không hề xúc phạm đến lòng tự trọng chính đáng của bất cứ ai.
Nếu những người da trắng đã không hề cảm thấy xúc phạm khi cảnh sát, báo chí mô tả một nghi can là "Caucasian appearance", tại sao một người thuộc cộng đồng sắc tộc Trung Đông, hoặc Á Châu lại cảm thấy xúc phạm khi báo chí mô tả nghi can là "Middle Eastern appearance" hoặc "Asian appearance"" Khi cảnh sát, báo chí đưa tin một chiếc xe "Ford màu đỏ" vừa bỏ chạy sau khi gây ra tai nạn chết người ở ngã tư nào đó, tại sao chủ nhân các chiếc xe "Ford màu đỏ" khác không hề cảm thấy bị xúc phạm" Phải chăng, một số người Trung Đông, hoặc Á Châu cảm thấy xúc phạm là do trong thâm tâm, những vị này vẫn cho rằng "Middle Eastern appearance" hoặc "Asian appearance" có một cái gì thua thiệt, kém cỏi so với "Caucasian appearance"" Nếu vậy chẳng lẽ những vị đó đã đặt tự ái không đúng chỗ để rồi tìm cách gián tiếp ngăn cản không cho cảnh sát thu gọn phạm vi, ngỏ hầu truy lùng hung thủ một cách nhanh chóng hay sao"
Dĩ nhiên, trong trường hợp cảnh sát thu thập được những bằng chứng cụ thể, thì việc mô tả hung thủ cũng cần phải rõ ràng và đầy đủ. Nhưng ta phải đồng ý, phần đông các tội phạm diễn ra khi không có mặt cảnh sát, và khả năng nhận diện hung thủ của nạn nhân và nhân chứng cũng rất khó khăn. Vì vậy, trong thời gian 24 tiếng đồng hồ đầu tiên bằng chứng thu thập chưa được nhiều, cảnh sát chỉ còn trông cậy vào lời khai của nạn nhân, và/hoặc của nhân chứng để truy lùng hung thủ. Vì vậy, nếu nạn nhân bị một thanh niên có vẻ là người da trắng hành hung, nạn nhân đó có quyền trình với cảnh sát, hung thủ có hình dáng "Caucasian appearance". Tương tự như vậy, nếu hung thủ có vẻ Trung Đông, hoặc Á Châu, nạn nhân có quyền dùng những từ như "Middle Eastern appearance", hoặc "Asian appearance" để mô tả; cảnh sát có quyền sử dụng những từ đó để liên lạc, truy lùng hung thủ; và báo chí có quyền dùng những từ đó để loan tải.
ETHNIC GANGS
Từ xưa đến nay, ở bất cứ đâu, tội phạm thường bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân then chốt như nghèo đói, thiếu giáo dục, không được sự chăm sóc đầy đủ của gia đình và xã hội, lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn, giao tiếp với thành phần bất hảo... Đối với những cộng đồng sắc tộc, nhất là những cộng đồng sắc tộc non trẻ, phần đông là người tỵ nạn như cộng đồng Việt Nam, thì sự thiếu thốn và khó khăn đương nhiên cao hơn so với đại đa số người Úc da trắng. Vì vậy, nếu tỷ lệ tội phạm trong các cộng đồng sắc tộc có cao hơn so với cộng đồng người Úc da trắng, ta phải hiểu điều này xuất phát từ những nguyên nhân khách quan gây ra tội phạm mà các cộng đồng sắc tộc gặp phải trong quá trình hình thành và hội nhập xã hội Úc, tuyệt nhiên không thể coi đó là chiều hướng "dễ phạm tội" xuất phát từ chủng tộc. Vì vậy, việc dùng từ "ethnic gangs" để chỉ chung chung những băng đảng tội phạm trong cộng đồng sắc tộc, đã khiến sự phạm tội của một vài cá nhân, băng đảng, trở thành sự phạm tội có tính phổ quát bao gồm các cộng đồng sắc tộc. Điều này khiến người Úc dễ bị ngộ nhận, và các cộng đồng sắc tộc dễ cảm thấy bị xúc phạm.
Có điều, "ethnic" không phải là một từ có một khái niệm chính xác trong phạm trù xã hội và chủng tộc. Tùy theo bối cảnh của mỗi lúc, mỗi nơi, từ "ethnic" có những khái niệm riêng được hoán chuyển. Nguyên thủy, từ "ethnic" thuần túy có nghĩa "sắc tộc", chỉ một nhóm người có chung chủng tộc, ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử... Nhưng trong bối cảnh văn hóa xã hội Úc, từ "ethnic" thường được hiểu là một từ chỉ những sắc dân thiểu số mà tiếng Anh không phải là tiếng mẹ đẻ (NESB). Thậm chí, có một số người còn cho rằng, "ethnic" chẳng qua là cách gọi văn hoa, thay thế cho "wog", một từ được coi là xúc phạm chỉ những người di dân vào thời điểm hậu thế chiến.
Trong chiều hướng này, bản thân từ "ethnic" đã phần nào gói ghém nghĩa thua thiệt, thiếu bình đẳng, thế hạ phong, nếu không nói là xúc phạm đối với các cộng đồng được mô tả là "ethnic" trong xã hội Úc. Cũng vì cho rằng từ "ethnic" có ý nghĩa thua thiệt, thiếu bình đẳng, dễ dẫn đến những mặc cảm cho các cộng đồng sắc tộc, nên 4 tháng trước, Thủ hiến Bob Carr tuyên bố từ "ethnic" đã "lỗi thời" (outdated) và quyết định đổi tên Ethnic Affairs Commission từng hiện hữu 21 năm tại tiểu bang NSW, thành Community Relations Commission.
Giải thích cho quyết định này, Thủ hiến Bob Carr cho biết, di dân và con em của họ cảm thấy không thoải mái với từ "ethnic", họ cảm thấy "dị ứng" với từ này (The migrants and their children did not want to be identified with that term [ethnic], they bridled at it). Như vậy, câu hỏi then chốt được đặt ra ở đây là, phải chăng cũng vì cho rằng "ethnic" là một từ lỗi thời, một từ không còn xứng đáng để chỉ các cộng đồng sắc tộc, nên Thủ hiến Bob đã dùng từ "ethnic gangs" để chỉ những băng đảng tội phạm trong các cộng đồng sắc tộc" Nếu quả thực Thủ hiến Bob Carr nghĩ như vậy, thiết tưởng các cộng đồng sắc tộc cần phải được Thủ hiến giải thích đầy đủ. Bằng không, chính phủ, trong đó có Thủ hiến Bob Carr, nên gọi tên các băng đảng du đãng bằng tên của họ, thí dụ băng 5T, băng Thanh Long, băng Bạch Hổ, băng Đại Luân, băng Thiên Địa Hội, băng Hắc Thủ...
Ngoài ra ta phải thừa nhận, trong thời gian vài năm trở lại đây, trong xã hội Úc có một số khuynh hướng muốn Phòng Thống Kê Tội Phạm (Bureau of Crime Statistic) thu thập những chi tiết về chủng tộc của các tội phạm đã bị bắt và bị truy tố tại tòa án NSW. Đây là một khuynh hướng nguy hiểm, có thể gây ngộ nhận trong xã hội Úc, hậu quả từ hai yếu tố.
Thứ nhất, như vừa trình bầy ở trên, nếu thống kê cho thấy, tỷ lệ tội phạm trong một số cộng đồng sắc tộc có cao hơn so với các cộng đồng khác, điều này phải được nhìn nhận và phân tích một cách kỹ càng trong hoàn cảnh khó khăn cụ thể mà cộng đồng đó bắt buộc phải đối diện. Bằng không, dư luận xã hội Úc dễ dàng có thành kiến sai lầm, cho rằng, cộng đồng sắc tộc này dễ phạm tội hơn các cộng đồng sắc tộc khác.
Thứ hai, trong tiến trình thu thập bằng chứng và sử dụng những con số thống kê đó, nếu không cẩn thận sẽ dẫn đến tình trạng ngụy tạo, lạm dụng, bóp méo với những mục đích bất chính riêng tư. Lường trước được những nguy hiểm này, trong chương trình The World Today của đài phát thanh ABC, ông Stepan Kerkyasharian, Chủ tịch Community Relations Commission for a Multicultural NSW, đã nhấn mạnh, việc thu thập các số liệu phải trung thực và phải chính xác (being factual and being accurate). Ông cũng tuyên bố: "Điều chúng tôi muốn bảo đảm là trong khi sử dụng những tin tức được thu thập đó, chúng ta cần phải thận trọng để tránh đi đến kết luận, bất cứ ai thuộc về cộng đồng sắc tộc đó, người đó là tội phạm" (What we want to make sure is that while that information is being used, that we also exercise some caution not to extrapolate from that the notion that any one who belongs to that particular ethnicity is a criminal).
KẾT LUẬN
Úc Đại Lợi là một xã hội đa văn hóa, đa chủng tộc. Đó là đặc tính quan trọng và tích cực giúp Úc Đại Lợi phát triển. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra cho xã hội Úc, trong đó có cảnh sát Úc, những khó khăn và những nhu cầu phải đối phó. Một cộng đồng trưởng thành là cộng đồng nhận thức được những khó khăn và nhu cầu tất yếu của một xã hội đa văn hóa, đa chủng tộc, để rồi biết đặt lòng tự trọng của cộng đồng mình, của chủng tộc mình một cách đúng đắn và cần thiết. Điều này không những chứng tỏ sự trưởng thành của cộng đồng mình mà còn giúp cho xã hội Úc tránh khỏi những tranh luận không cần thiết dẫn đến những phân hóa nguy hiểm.
Bác sĩ Peter Wong đã có lý khi ông cho rằng, "Bản thân sự dị biệt không hề chia rẽ chúng ta, mà chính thái độ của chúng ta đối với sự dị biệt đó mới là điều có thể gây chia rẽ" (Differences are not divided. It's our attitude to difference that can divide us). Trong bài diễn văn đầu tiên đọc tại quốc hội tiểu bang NSW, Bác sĩ Peter Wong cũng nhìn thấy, "Sự dị biệt và đa dạng mà xã hội Úc được thừa hưởng, đã trở thành mục tiêu cho sự thao túng và lợi dụng" (The difference and diversity that are inherent to Australia became a target for manipulation and exploitation).
Nhưng làm cách nào ta có thể có thái độ đúng đắn trước những dị biệt để khỏi gây chia rẽ" Và làm sao để có thể nhận ra những hành động thao túng và những âm mưu lợi dụng sự dị biệt để gây chia rẽ quốc gia"
Hiển nhiên đó là những điều không dễ dàng, nếu mỗi người, mỗi cộng đồng không biết nhìn thấy đâu là đại thể đâu là tiểu tiết, đâu là khinh đâu là trọng, đâu là nhu cầu truy lùng tội phạm vô cùng cấp thiết để bảo đảm sự thưởng phạt của công lý, duy trì trật tự an ninh của quốc gia và đâu là lòng tự ái không đúng chỗ của cộng đồng mình. Hiển nhiên, đó cũng là điều không dễ dàng, nếu các vị dân cử, các nhà lãnh đạo tiểu bang cũng như liên bang, chỉ biết hành xử theo cái đúng, cái lợi của đám đông mà thiếu quan tâm đến những ước vọng, những suy tư, những đòi hỏi chính đáng và hợp lý của các cộng đồng sắc tộc, những thành viên tuy nhỏ bé, nhưng hoàn toàn bình đẳng về cơ hội và quyền lợi trong xã hội Úc.
Sàigòn Times
Gửi ý kiến của bạn
