Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Đồ Chiểu Với Thi Sĩ Tàu

23/10/201600:00:00(Xem: 2870)
Sống một cuộc đời thiếu ánh sáng, chịu bôi bỏ bao nhiêu nguyện vọng của một tâm hồn lúc nào cũng sôi nổi hào khí, cụ Đồ Chiểu đã cam yên phận chôn vùi thân danh trong lũy tre và vườn dừa, hôm sớm bầu bạn cùng lũ đồ đệ và ngâm đôi câu thơ cổ.

Yên phận và lánh đời, dường như ở thời ấy là một cứu cánh duy nhất của nhiều tâm hồn nhà nho dũng cảm mà chiến bại. như cụ Đồ Chiểu là một.

Tuy phải ở trong đêm dài vô tận, cụ không nản chí hay là tắt được lòng đạo, cụ đã vô tình muốn bày giải nỗi lòng u uẩn và buồn khổ của mình, mà để lại cho đời những trang bất hũ: Văn dĩ tải đạo.

Hồi tưởng đến một người lúc nào cũng chìm đắm trong cảnh âm u mà ánh sáng của thiên lương đã phát hiện bao vầng tươi rạng như thế, ta cũng có thể tự hào rằng thời dĩ vãng cũng không đến đỗi quá điêu tàn.

Là một nho gia, cụ Nguyễn Đình Chiểu đã cho ta một tấm gương thật sáng. Là một thân sĩ cụ đã cho ta nhận thấy nhiều khí tiết cao hùng, và khi đã không còn một ý tưởng nào được gọi là hoạt bát, với những câu văn chán nản châm biếm, cụ đã phát ra một ánh sáng bừng to lên của một ngọn đèn sắp tắt.

Thấy mình là một phế nhơn, nhưng nỗi u hoài không sao vơi được, mà chí hiên ngang của vị hùng nho như cũng không vì thế mà lụt đi, nên vịnh hoa sen cụ đã viết:

Phải chi sanh gặp nơi tiên cảnh.
Lá rụng cao che khắp cát hèn.

Sống vào thời loạn, thi sĩ Nguyễn Đình Chiểu thêm mang một thân thế không may, tuy trong lời văn có nhiều câu khẳng khái hùng hồn cũng nhận thấy nhiều nỗi u uất buồn rầu của cụ.

Là một nhà nho đầy tiết nghĩa, cụ, mặc dầu mù tối, cũng cố nâng cao phẩm giá của mình trước trận bão lợi danh mịt mịt.

Đối với thi sĩ Tàu, cụ Đồ chiểu ngoại trừ văn phẩm có thể không thẹn tâm và chí, cái tâm chí không vì thiếu ánh sáng mà sỗ sàng, không vì thất thời cơ mà chán ngán.

Lỡ vận đành không riêng một ai. Trong lúc thiên hạ còn rối ben lòng dân còn phân loạn, người đời phải sống dưới bao sự hãi hùng ghê rợn, có một thi sĩ Tàu đã than: “Sĩ ư vong quốc, tác thi nhân”.

blank
Bìa quyển Lục Vân Tiên.

Danh nhân Trung quốc cũng không thiếu người vì thất chí mà hoặc chán đời lánh tục, hoặc thở than cho thân thế phù trầm của mình như ông Khuất Nguyên khi làm quan nước Sở bị người gièm mà phải đuổi, tự nghĩ lấy làm thương tấm lòng ngay chính hàm oan, nên khi qua sông Tương có làm một bài Sở Từ lời lẽ thâm trầm mà ý tứ như hơi oan ức:

… Đời đục mà không ai biết ta hề,
Ta cứ ruổi mau mà chẳng ngó…
Sớm mai ta sẽ vượt sông “Tương”
Đứng bến “Ngạc” quay đầu trông lại hề,
Ào ào nổi tiếng gió chi bi thương!...
… Vào bến “Tư” ta còn dùng dằng hề,
Ta chưa biết ở vào đâu!
Rừng sâu thẵm chi tối mò hề…
… Tuyết tơi bời chi khắp gần xa hề,
Mây đùn đùn mà kéo mau.
Thương cái sống của ta chi buồn bực hề,
Một mình ở trong núi sâu.
Ta không hay đổi lòng mà theo tục hề,
Đành ta trọn đời mà ôm sầu.
Kia Tang Hộ còn phải đi trấn hề,
Tiếp Dư còn phải tội gọt đầu.
Người trung đã chắc gì được dùng hề,
Người hiền đã chắc gì được ai cầu!
Người xưa mà còn như thế hề,
Ta còn oán gì người sau,
Ta cứ vững một lòng mà giữ đạo hề,
Thôi, chẳng quản gì buồn rầu!
(bản dịch của Phan Kế Bính)

Xa cách nhau hàng vạn dặm, và hàng mấy thế kỷ, nhà thi sĩ Trung hoa kia và cụ Đồ Chiểu tả vẫn có những ý nghĩ tương tợ nhau về vua về nước, tuy ân triệu và cảm giác có khác nhau vì hoàn cảnh xã hội.

Đỗ Phủ một thi hào đời Đường, có tiếng là nhà thơ lỗi lạc nhứt, cũng sống một cụôc đời ba chìm bảy nổi, lưu lạc khắp nơi, cũng có nhiều tứ thơ đau buồn nhưng mênh mông và dịu dàng, mà ta có thể tìm thấy ở cụ Đồ Chiểu nhà mình.

Nhà thi sĩ ấy một hôm đến Khúc Giang ngắm lá bay hoa rụng, bâng khuâng cho đời mình mà tơ lòng buông ra bao đường dìu dặt như ngao ngán, như oán hờn.

Hoa bay một cánh kém xuân rồi,
Gió dật muôn bông thật não người!
Hãy ngắm tả tơi hoa trước mắt,
Chớ nề be bét rượu mềm môi,
Dưới thềm trả đẻ, nhà chi tá?
Bên dậu nghê nằm, mộ của ai?
Vật lý dường này, vui cũng phải,
Cần chi tiếng hảo bận cho đời?
(Ngô Tất Tố dịch)

Sanh làm kiếp thị nhân không những buồn cho số kiếp của mình, thậm chí nhìn cỏ cây ủ rũ dưới trời thu, mà thơ cũng cảm thấy lòng sầu chan chứa, sầu quá hóa vui ngang.

Quả có những câu này của Đồ Chiểu:

Một phương thù tránh đường gai gốc,
Trăm tuổi cho tròn phận tóc da.
Chén rượu đỏ lòng xin cạn chén,
Nhớ nhau: ngày khác… biết sao mà!

Cụ Đồ Chiểu không nhìn thấy đời mà vẫn biết xót thương đời, và căm tức cho những người sáng không cố cập đạo lý:

Sáng chi nhân nghĩa bỏ đi,
Thảo ngay chẳng biết, lỗi nghì thiên luân!
Thấy rồi muôn việc trong trần,
Xin còn hai chữ “tâm thần” ở ta!
(Ngư Tiều vấn đáp)

Nhà thơ Đỗ Phủ không phải gặp cảnh tối tăm như cụ Đồ nhà ta, đứng trước cảnh thu về lá rụng vạn vật, như nhuộm vẻ ưu sầu, lòng khỏi căm hờn nhưng không khỏi sinh mối tiếc thương. Nhìn được mà cảm thấy buồn làm sao, thi nhân đã viết:

Giòng sông cồn cộn, trời tung sóng,
Ngọn ải mờ mờ, đất rợp mây.
Lệ tủi: sợ coi chòm cúc nở,
Lòng quê: mong buộc chiếc thuyền đầy.
(Ngô Tất Tố dịch)

Người mắt sáng lòng dường như chua xót đến lo sợ khi sẽ nhìn chòm cúc nở, người mắt tối lại lo cho bao kẻ thấy đường mà phải vì lòng tham muốn nhân nghĩa bỏ đi. Tuy khác nhau ở tối sáng, nhưng tấm lòng yêu đời lo đời vẫn một! Thi sĩ ấy mới chơn thi sĩ không bao giờ “Vô binh thân ngâm”. Hai ông đều có sống trong một xung đột của lịch sử, mà tư tưởng của hai ông thật là siêu thoát thanh cao.

Sống một cuộc đời luôn luôn sóng gió, cụ Nguyễn Đình Chiểu đã mang thân lưu lạc từ tuổi thơ ngây, và gặp phải nhiều ân hận giữa lúc tâm hồn bị kích thích ghẹo trêu mà cụ vẫn nêu cao được khổng học, không hổ mình là một chơn nho.

So với thi sĩ Trung hoa, cụ Đồ Chiểu thật đáng được chúng ta luôn luôn hằng năm truy niệm. Vả lại, đứng trước tấm gương sáng sủa thanh cao ấy, chúng ta, thanh niên của thời đại mới, nên tự nhận mình có bổn phận phải học đòi nhắc nhở và tán dương.

Chúng ta phải tự rèn luyện như thế nào để khỏi hổ thẹn cảm hoài, các bực tiền bối chí sĩ và làm cho câu “hậu sanh khả úy” sẽ không phải là câu nói mỉa mai ở đời nầy và xứ nầy.

(Trích Tạp chí “Hạnh Phúc” số 52 – 1943, trang 8 – 9

Nguyễn Văn Sâm sưu tầm và đánh máy)

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong Tù Binh và Hòa Bình, được viết ngay khi các sự kiện đang xẩy ra, Nhà Văn Phan Nhật Nam qua một lăng kính đặc thù giúp người đọc thấy được cuộc chiến khắc nghiệt sau khi quân đội Mỹ rút lui và nỗi tuyệt vọng của Miền Nam trước nỗ lực ngăn chặn chiến thắng cuối cùng của cộng sản.(lời giới thiệu của Thượng Nghị Sĩ Hoa Kỳ, Ông James Webb)
Các nhà lập quốc Mỹ và Adam Smith, Roosevelt-Keynes và Reagan-Friedman sống cùng giai đoạn nên phải đối diện với những thách đố chung vào các khúc quanh lịch sử: cách mạng cơ khí, cách mạng Nga 1917, Đại Khủng Hoảng 1929, Hitler thập niên1930, Chiến Tranh Lạnh và Việt Nam 1950-80, toàn cầu hóa 1990…
Chính vì vậy, điểm lại một số chương trình dân sinh này là điều cần thiết và để thấy rằng hành trình phát triển của cộng đồng gốc Việt tại Hoa Kỳ đã có được, bên cạnh sự cố gắng thì một phần cũng nhờ vào các chính sách, sự trợ giúp bước đầu từ nhiều đời tổng thống tiền nhiệm khác nhau trong suốt 45 năm qua.
Khi Mai Thảo và Hoàng Anh Tuấn còn trên dương thế, thỉnh thoảng, tôi cũng vẫn nghe hai ông thở ra (“anh buồn quá Tiến ơi”) y chang như thế. Chỉ có điều khác là ông nhà văn khi buồn thì thích đi uống rượu, ông thi sĩ lúc buồn lại đòi đi … ăn phở, còn bây giờ thì ông nhạc sĩ (lúc buồn) chỉ ưa nhâm nhi một tách cà phê nóng. Ai sao tui cũng chịu, miễn đến chỗ nào (cứ) có bia bọt chút đỉnh là được!
Tờ The Washington Post hôm 12/9/2020 đưa tin Thượng Nghị sỹ Bernie Sanders công khai tuyên bố nếu chiến dịch tranh cử của đảng Dân Chủ tiếp tục tập trung vào việc chỉ trích cá nhân ông Trump, ông Joe Biden có thể thua ông Trump, như bà Clinton đã thua vào năm 2016.
Đây là thời kỳ bất ổn nhất tại Hoa Kỳ, với đại dịch, biểu tình đòi bình đẳng chủng tộc, cảnh sát bạo hành và bầu cử tổng thống tất cả những điều này đã khống chế sự chú ý của người dân, theo Jonathan Obert, Phó Giáo Sư dạy về Khoa Học Chính Trị tại Trường Cao Đẳng Amberst cho biết trong bài viết đăng trên trang mạng www.theconversation.com hôm 9 tháng 7 năm 2020. Với tất cả căng thẳng đó có thể dường như làm cho người dân đang ngày càng nắm lấy luật pháp vào trong tay của họ thường xuyên hơn. Không chỉ tại thành phố Kenosha của tiểu bang Wisconsin. Trong những tháng gần đây, đã có nhiều cuộc đối đầu qua việc gỡ bỏ tượng đài Liên Minh Miền Nam, các cuộc đụng độ qua việc sử dụng khẩu trang, các nỗ lực biểu tình chống đối – hay hăm dọa – những người biểu tình Black Lives Matter và thậm chí là sự quan tâm mới trong “những cuộc bắt bớ công dân.” Một số trong những sự kiện này đã biến thành bạo động và chết chóc một cách thảm khốc.
Để thực hiện Giấc mộng Trung Hoa, Trung Quốc nổ lực cố nắm lấy vai trò là một siêu cường lãnh đạo thế giới. Tập Cận Bình đưa ra chiến lược Một Vành Đai-Một Con Đường (Nhất Đới-Nhất Lộ), dùng đồng tiền để viện trợ, cho vay và đầu tư vào các quốc gia đang phát triển trên vành đai từ Châu Á đến Trung Đông, Châu Phi và Châu Âu.
Ông Bùi Nhật Tiến, tức nhà văn Nhật Tiến và cũng là một nhà giáo, một tên tuổi trên văn đàn Việt Nam Cộng Hoà vừa qua đời. Ông ra đi để lại tiếc thương trong lòng nhiều người Việt đã sống và lớn lên tại miền Nam.
Mấy bữa nay hơi rảnh, ngồi soạn giấy tờ cũ, tình cờ thấy lại bản nháp tạp ghi nầy. Tờ giấy cũ viết lại những suy nghĩ vụn vặt trong 7 ngày dự khóa tu mùa Hè năm 2000, tại tu viện Lộc Uyển – Nam California. Khóa tu do Thiền sư Thích Nhất Hạnh và Tăng đoàn Làng Mai hướng dẫn.
Đảng CSVN đang phải đối mặt với tình trạng “thù trong giặc ngoài” nghiêm trọng nhất từ trước đến nay trước thềm Đại hội đảng lần thứ XIII và dịch nạn Covid 19, nhưng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng lại vẽ ra bức tranh lạc quan viển vông để lừa dân.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.