Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Bài Học Kinh Tế Nào Cho Việt Nam?

28/12/200400:00:00(Xem: 4491)
VN có thể học gì từ tình hình kinh tế năm qua" Bài học kinh tế Mác-Lê-Hồ có giúp ích gì cho VN hay không" Phóng viên RFA đã trao đổi với kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa như sau.
Hỏi: Thưa ông Nguyễn Xuân Nghĩa, trên diễn đàn này, ông thường nói kinh tế học là một môn học u ám vì ta thường chỉ để ý tới khi kinh tế bị khủng hoảng. Nhân dịp cuối năm dương lịch, khi còn vài ngày nữa là thế kỷ 21 sẽ lên năm tuổi, chúng ta có một tiết mục đặc biệt là mình sẽ mạn đàm về kinh tế học. Nếu ông đồng ý, mình sẽ khởi đầu với một vài bài học kinh tế mà ông cho là đáng chú ý vì có ảnh hưởng nhất đến sinh hoạt của người dân ở trong nước.
-- Tất nhiên là tôi đồng ý vì vào cuối năm mà mình còn luận bàn về chuyện u ám nhức đầu thì cũng làm thính giả kém vui. Vì vậy, chương trình kỳ này sẽ rất dung dị và không có con số hay thống kê rắc rối. Nói về vài bài học kinh tế có ảnh hưởng nhất, tôi nghĩ đến truyện ngụ ngôn kinh tế “cửa kính vỡ” của kinh tế gia người Pháp Frederic Bastiat, một nhà lý luận kinh tế có giá trị vượt xa Karl Marx và rất đáng cho những ai đang muốn thương thảo về mậu dịch, thí dụ như cá da trơn hay hạn ngạch dệt may của Việt Nam, phải tham khảo, tìm hiểu và học hỏi. Không may cho nhân loại là ta biết về Bastiat ít hơn là về Marx vì một quy luật nhuốm mùi kinh tế, là “cỏ dại sống lâu, anh hùng chết yểu.”
Hỏi: Ông nói đến quy luật kinh tế về cỏ dại và anh hùng là thế nào"
-- Quy luật kinh tế là bài toán của cung cầu, của sản xuất và khan hiếm, của sinh và hoại, của những phản ứng tốt xấu, là sự đấu tranh giữa hoa thơm khó trồng mà cỏ dại dễ mọc! Frederic Bastiat sinh năm 1801 và mất năm 1850, có lẽ vì gặp cái hạn 49 như các cụ ta thường nói về lý số. Karl Marx sinh năm 1818 mất năm 1883, nên thọ hơn Bastiat 15 tuổi và có thời giờ viết ra nhiều điều nhảm nhí làm khổ nhân loại. Khi Bastiat tạ thế Marx mới bắt đầu khai triển những lý luận ngoa ngụy của ông ta và Âu châu tăm tối làm nhân loại mù lòa đã thổi Marx lên thành một nhà tư tưởng vĩ đại. Giờ đây, thế giới mới thấy Bastiat có những lý luận kinh tế xác đáng hơn Marx, trong khi kinh tế học Mác-xít trở thành môn khảo cổ học về sự rồ dại của loài người. Đó là về kinh tế học; về xã hội học, cùng thời đại với Marx còn có một nhà tư tưởng khác, cũng người Pháp, có giá trị tôi xin trộm gọi là vượt thời gian, hơn hẳn Marx, đó là Alexis de Tocqueville. Ông là tác giả của cuốn sách đã trở thành kinh điển là “Về nền dân chủ tại Hoa Kỳ”. Nếu de Tocqueville và Bastiat được Âu châu sớm hiểu hơn Marx thì có lẽ nhân loại đã tránh được rất nhiều thảm kịch chiến tranh và khủng hoảng kinh tế. Nhưng, tôi e rằng mình đã mạn đàm ra ngoài rồi...
Hỏi: Ta có quyền nhàn tản nhân dịp cuối năm mà! Bây giờ, xin trở lại truyện ngụ ngôn kinh tế của Bastiat, về “cửa kính vỡ”. Bài học kinh tế của truyện ngụ ngôn đó là gì"
-- Năm 1850, trước khi mất, Frederic Bastiat viết một tiểu luận về lẽ được thua ẩn hiện trong kinh tế học. Ông cho là vì tầm nhìn thiển cận của con người, trong sinh hoạt kinh tế, ta chỉ đếm được những gì nhìn thấy để tính ra lời lỗ được thua mà không biết tới những gì không thấy, và vì vậy không tính ra hậu quả tai hại về dài. Bài học then chốt ở đây là trong mọi quyết định kinh tế, dù là thi hành với thiện ý, mình phải thấy ra hậu quả lâu dài và toàn bộ cho mọi thành phần dân chúng, nếu không thì sẽ gặp quy luật gọi là hậu quả bất ngờ, trái ngược với mục tiêu ban đầu. Chẳng hạn, khi nói về đồng bạc Việt Nam hiện nay, ít ai nhớ lại những loạt đổi tiền năm xưa, 500 đồng cũ đổi được một đồng mới, rồi 100 đồng mới đổi được một đồng còn mới hơn. Nếu tính ra mấy chuyện đó ta sẽ thấy biết bao mất mát không đo đếm được và phải kết luận rằng đấy là những sai lầm tai hại. Nhưng vì không nhìn ra hay đã quên rồi nên nạn nhân hài lòng với kết quả hiện tại. Để minh hoạ cho lý luận ấy, Bastiat nêu ra một thí dụ nay đã thành kinh điển về cửa kính vỡ. Bài học lý thú ở đây là các nhà xã hội học về sau cũng có một ngụ ngôn về cửa kính vỡ. Tôi xin được bắt đầu với tấm kính vỡ của giới kinh tế, theo lý luận của Frederic Bastiat...
Hỏi: Nhưng nếu như vậy thì kinh tế học cũng có sự lý thú của nó, chứ có gì là u ám"
-- U ám lắm chứ, nếu ta nhìn ra những gì không hiển lộ trước mắt! Ẩn dụ của Bastiat là một đứa nhỏ ném đá làm vỡ một cửa kính khiến chủ nhà phải thuê thợ lắp tấm kính khác thay thế. Người ta rầy la đứa trẻ ngỗ nghịch nhưng mừng là người thợ làm kính kiếm được sáu Phật lăng nhờ thay tấm kính vỡ và quên là sáu quan đó của chủ nhà đáng lẽ được tiêu vào việc khác, thí dụ như mua giày chẳng hạn. Cái mất của tấm kính vỡ là cái được của người làm kính, nhưng cái mất vô hình và không tính ra là của thợ giày. Nếu thợ làm kính lại thuê trẻ nhỏ ném đá vào cửa kính mọi nhà để có thêm khách hàng thì ta có hiện tượng khá phổ biến ngày nay ở Việt Nam. Ngoài đường là nạn trải đinh làm thủng bánh xe để thợ sửa xe có khách hàng, trong chính quyền là hàng loạt quyết định kinh tế đem lợi lộc cho thành phần này nhưng gây thiệt hại cho thành phần khác mà không ai thấy. Khi lấy một quyết định bảo hộ mậu dịch, thí dụ như đặt hàng rào hải quan thật cao, hoặc bảo vệ doanh nghiệp nhà nước, người ta chỉ nhìn thấy phần lợi lộc của thành phần được bảo vệ mà quên mất, hoặc cố tình lờ đi, những mất mát thiệt thòi của nhiều thành phần khác. Nỗi u ám là sự mất mát không kiểm điểm được và ít khi được báo chí nhà nước nói đến.

Hỏi: Từ bài học kinh tế ấy, hình như là ta có thể suy ra nhiều áp dụng khác phải không"
-- Thưa vâng, trong trận động đất và sóng thần vừa qua tại Đông Nam Á, không nói đến bao mất mát về sinh mạng, ta có hàng trăm tỷ bị tiêu hủy vì thiên tai. Nhưng, sau này, vẫn có chính quyền và truyền thông nói đến tiền bạc và lợi ích của việc trùng tu tái thiết. Cũng với lý luận ấy người ta nói đến nghịch lý là lợi ích của chiến tranh. Nhờ bom đạn tàn phá mà việc tái thiết sẽ tạo ra công ăn việc làm và tiền tài cho nhiều người. Sự ngoa ngụy kinh tế ấy là nguồn gốc của lý luận Mác-Lenin, và cánh tả, rằng tư bản cần chiến tranh để phát triển kinh tế. Lý luận này quên lửng những mất mát không kiểm kể được. Nếu không có chiến tranh thì tiền tài ấy có thể dùng vào những việc có lợi hơn. Kinh tế học gọi đó là “phí tổn thời cơ”, vì thời giờ và phương tiện trút vào việc này thì không dành cho việc khác. Khi chính quyền dùng công sản để bảo vệ doanh nghiệp nhà nước thì có khi mất cơ hội dùng tài sản ấy vào mục tiêu giáo dục hay xã hội, cho nhiều thành phần dân chúng hơn. Bài học kinh tế của cửa kính bể vì vậy là bài học của sự chọn lựa, và người dân càng hiểu biết nhiều về kinh tế thì chính quyền càng ít có cơ hội làm bậy.
Hỏi: Ông có nói đến ngụ ngôn về tấm kính vỡ của các nhà xã hội học, bài học ấy là gì"
-- Lần này, ta không nói đến một kinh tế gia hay một nhà xã hội học của Pháp vào thế kỷ 19 mà nói đến ẩn dụ của một học giả Hoa Kỳ vào thời nay. Đó là Giáo sư James Q. Wilson, nhà kinh tế xã hội học đã được Huân chương Tự do của Tổng thống Hoa Kỳ và là giáo sư lừng danh về môn Chính sách Công quyền. Năm 1982, ông viết một tiểu luận gây chấn động về chánh sách gìn giữ trật tự xã hội cũng với ẩn dụ về cửa kính vỡ: nếu cửa kính một cao ốc bị vỡ mà không được sửa thì các cửa kính khác cũng sẽ vỡ, cao ốc sẽ dần dần suy sụp. Lập luận của Wilson là khi thấy kính vỡ mà không thay thì người ta suy đoán ngay rằng chẳng ai quan tâm đến chuyện ấy, có đập vỡ thêm vài khung cửa kính khác cũng chả sao. Trẻ em ngỗ nghịch coi đó là vùng oanh kích tự do, tha hồ phá phách, và khi tài sản không được bảo vệ, trật tử kỷ cương bị coi thường, tội ác xã hội sẽ gia tăng.
Hỏi: Ông nói ngụ ngôn về cửa kính vỡ của Giáo sư Wilson đã gây chấn động cho dư luận Hoa Kỳ, xin ông giải thích thêm cho thính giả về chuyện này.
-- Trong các thành phố lớn, nhiều cao ốc, công thự và xe lửa xe điện thường bị phá phách, viết bậy. Nếu chính quyền không lập tức có biện pháp đối phó thì sự thờ ơ đó sẽ khuyến khích những hành vi phá hoại nghiêm trọng hơn. Tại New York, năm 1994, Thị trưởng Rudolph Giuliani đã triệt để ban hành biện pháp nghiêm trị, từ những vi phạm nhỏ nhặt nhất, kết quả là tỷ lệ tội ác đã sút giảm đáng kể và Giuliani trở thành một chính khách có uy tín toàn quốc. Ông áp dụng lý luận cửa kính vỡ của Wilson. Không phải ngẫu nhiên mà Giáo sư Wilson cũng là một kinh tế gia và, y như Bastiat, là người rất quan tâm đến phản ứng của chính quyền đối với các vấn đề kinh tế và xã hội.
Hỏi: Như vậy, ta có hai tấm kính, một kinh tế một xã hội, mà ông cho rằng có thể là những tấm gương" Ta áp dụng chuyện đó vào trường hợp Việt Nam như thế nào"
-- Chúng ta đều quen với một thành ngữ Trung Hoa, “ấu bất học, lão hà vi”, nôm na là nhỏ không học, đến lớn sẽ làm gì để khuyên trẻ nhỏ cố gắng học hành... Thành ngữ này đã được “đổi mới” và có nghĩa là “trẻ nhỏ không học hành, người lớn làm được gì"” Tệ hơn thế, nó còn có thể là lời vặn hỏi đầy thách thức của trẻ nhỏ, rằng “người lớn đã làm được gì nào"” Tôi nghĩ đến bài học xã hội của cửa kính vỡ khi thấy trẻ em coi thường lời răn dạy của người lớn vì nhìn ra mặt trái giả trá của lời răn. Từ chuyện đái bậy ngoài đường tới tham nhũng trong cơ quan, tật nhỏ không sửa thì sinh ra tội lớn và sự khôn ngoan tai hại của người lớn là tấm gương xấu cho trẻ nhỏ. Tấm kính xã hội ấy cũng giải thích tấm kính kinh tế, là tinh thần chụp giựt và trục lợi nhất thời mà không nhìn thấy hậu quả lâu dài cho cả xã hội. Khi đảng lãnh đạo và cầm quyền lại nêu gương xấu về tham nhũng và tệ đoan xã hội thì di hại văn hoá tồn tại còn lâu hơn hậu quả của những thăng trầm kinh tế. Khi 30% những người bán dâm là trẻ em nam nữ dưới 15 tuổi mà 70% khách hàng của họ lại là đảng viên cán bộ thì ta nhìn ra nhiều vấn đề còn trầm trọng hơn một chu kỳ kinh tế. Tản mạn mãi, tôi lại trở về những hình ảnh u ám nên xin dừng tại đây với lời chúc mừng năm mới yên bình và thịnh vượng được gửi tới thính giả gần xa.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trưởng Lão Hoà Thượng Thích Giác Lượng đã thuận thế vô thường, thu thần thị tịch vào lúc 9:00 tối ngày 30 tháng 11 năm 2020 (Nhằm ngày 16 tháng 10 năm Canh Tý) tại Thành phố Fresno, Tiểu bang California.
Từ khi tiệm sách sắp đóng cửa, chỉ mở cửa ngày thứ bảy và chúa nhật, đợi đến cuối tháng 12/2020 thì dẹp tiệm luôn. Tôi thường đến mua sách để tặng bằng hữu, những quyển sách tôi chọn lựa là sách triết học về Phật Giáo, Công Giáo, Phật Giáo Tây Tạng, và những quyển sách xuất sắc của những nhà văn nổi tiếng từ mấy chục năm nay.
Trong Tuần Lễ Nhận Thức về Lừa Đảo Tiền Tiện Ích, hãng tiện ích khuyến khích mọi người cảnh giác khi sắp đến mùa nghỉ lễ.
Theo thông lệ hằng năm cứ vào dịp lễ Tạ Ơn (Thanksgiving) Hội Sinh Viên Công Giáo (SVCG) Nam California đều tổ chức tặng quà, và bữa ăn đặc biệt cho người vô gia cư và các gia đình kém may mắn. Những năm trước đây Hội đều tổ chức tại nhà thờ Saint Anselm Episcopal, Garden Grove. Năm nay vì dịch bệnh Covid-19, nên Hội phải tổ chức vào trưa Thứ Sáu ngày 27.11.2020 tại sân đậu xe của nhà thờ Living Spring Church, 9851 Bixby Ave, Garden Grove, CA 92841.
Năng lượng là phần gắn liền với cuộc sống hàng ngày và chúng ta dễ dàng coi là điều hiển nhiên. Khi chuẩn bị cho mùa đông ở nhà, hãy cùng nhau thực hiện những thay đổi nhỏ có thể làm nên sự khác biệt lớn, để giữ cho California mãi là tiểu bang vàng và cho phép chúng ta trở thành những vị anh hùng của thế hệ tương lai.
Mở đầu ông Thị Trưởng Tạ Đức Trí nói ông rất quan tâm đến chuyện những ngôi chùa trong cả ba thành phố cùng bị phá hoại. Ông cho biết cảnh sát sẽ tuần tiễu thường xuyên hơn và ông khuyến khích cư dân phải mạnh dạn lên tiếng để bảo vệ những nơi thờ phượng này. Ông nói rằng, “Không có sự tiếp tay, sự giúp sức của quý vị, sở cảnh sát không thể nào bắt được kẻ phá hoại.” Ông Thị Trưởng Steve Jones cho biết cảnh sát của ba thành phố sẽ phối hợp chặt chẽ để chia xẻ thông tin, nhanh chóng hơn hầu ngăn chặn sự phá hoại mà ông tin rằng có tổ chức này. Ông nhấn mạng rằng, “Đây là một việc không thể tha thứ.” Ông Thị Trưởng Vicente Sarmiento nói: “Khi một nơi thờ phượng bị tấn công là mọi nơi thờ phượng cùng bị tấn công vì không nơi nào được để yên cả. Vì vậy, Santa Ana sẽ cùng Westminster và Garden Grove nhanh chóng ngăn chặn sự phá hoại này.” Sau lời phát biểu của ba vị Thị Trưởng, tiếp đến Nghị Viên Nguyễn Mạnh Chí trong lời phát biểu ông cho biết, hôm đầu tiên vụ phá hoại xảy ra
Nhìn những tấm hình của đồng bào lênh đênh trên nước, không ai không khỏi xúc động, đồng bào của mình sao khổ quá! Đức Giám Mục Nguyễn Thái Hợp cùng những người thiện nguyện đi cứu trợ. Đức Cha mặc áo phao, nếu ghe lật xuống nước thì người sẽ nổi lên mặt nước nhờ chiếc áo phao này.
Chương trình SAC Promise mở rộng, được tài trợ bởi Văn phòng Hiệu trưởng Trường Đại học Cộng đồng California, áp dụng cho học sinh tốt nghiệp trung học Mùa xuân năm 2021 hoặc bất kỳ học sinh năm nhất nào, bất kể họ đã theo học trường trung học nào.
Vào ngày tồi tệ nhất vì cháy do nấu ăn của năm, nhận thức và phòng chống là việc quan trọng cần thiết để tránh các hiểm họa xảy ra khi nấu trên bếp, trong lò nướng và nấu bằng điện.
Mùa Giáng Sinh sắp về, nhà nhà đều sửa soạn nhà cửa cho thật đẹp để đón mùa Giáng Sinh, nhưng cũng có một số người nhức đầu, vì có người mướn nhà không trả tiền cho chủ nhà, chủ nhà không tiền trả tiền cho nhà băng, nhà có thể bị nhà băng tịch thu nếu 3 tháng không trả tiền nhà, nhà băng sẽ gửi giấy đến đòi nợ, rồi sẽ bán đấu giá.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Hôm thứ Tư (02/12/2020), các quan chức an ninh hàng đầu của Mỹ cho biết, hơn 1.000 nhà nghiên cứu Trung Quốc đã rời đi trong bối cảnh nước Mỹ bắt đầu xử lý những cáo buộc đánh cắp công nghệ.
Hôm thứ Tư (02/12/2020), tổng thống Nga Vladimir Putin đã ra lệnh cho các cơ quan y tế bắt đầu triển khai tiêm vaccine Covid-19 trên diện rộng từ tuần thứ hai của tháng 12/2020, đồng thời cho biết Nga đã sản xuất khoảng hai triệu liều Sputnik V.
Cựu tổng thống Mỹ Barack Obama cho biết ông có thể tiêm vaccine Covid-19 tương lai ngay trên truyền hình để xây dựng lòng tin của người Mỹ về tiêm chủng.
Hạ viện Mỹ đã thông qua dự luật cấm một số công ty Trung Quốc niêm yết cổ phiếu trên sàn giao dịch Mỹ nếu không tuân thủ kiểm toán.
Bầu trời chứa đầy khí phát sáng mờ mờ ảo ảo, dù có thể dùng camera nhạy sáng cao và kính viễn vọng để quan sát.