Thậm chí như vụ bàn tay sắt thò ra mới nhất là khi thượng Nghị Sĩ Mitch McConnell và Hội Quan Sát Nhân Quyền hôm thứ sáu 3-12-2004 đã kêu gọi Ngoại Trưởng Mỹ Colin Powell phải ra tối hậu thư để đe dọa chính phủ Cam Bốt hoặc là phải cải thiện nhân quyền, hoặc là bị cắt viện trợ. Vậy mà nhắc tới Việt Nam thì ai cũng im lặng, chỉ trừ một số dân biểu trong các vùng đông cử tri người Mỹ gốc Việt, như bà dân biểu Loretta Sanchez là mới áp lực nhân quyền Hà Nội thôi.
Vì sao bàn tay sắt với Miến, Cuba, Cam Bốt mà lại dịu giọng vuốt ve CSVN" Có phải cần ưu tiên tìm POW/MIA hơn" Và Hà Nội có giấu giếm gì trong các hồ sơ này hay không"
Những câu hỏi tương tự vẫn liên tục gây thắc mắc cho nhiều ngàn ngừơi, đặc biệt với thân nhân các tù binh Mỹ và lính Mỹ mất tích (POW/MIA) thời Cuộc Chiến Việt Nam.
Báo The Atlanta Journal-Constitution hôm 27-11-2004 đăng bản tin "Vietnam Long Ago, But Pain Still Fresh" (Việt Nam Xưa Rồi, Những Nỗi Đau Còn Tươi Mới) kể về bà JoAnne Shirley và mẹ bà là Christine Jones và về nỗi thương nhớ của họ đối với anh trai của Shirley và làn con trai duy nhất của bà Jones - Thiếu Tá Không Quân Bobby Jones mất tích ở VN vừa 5 ngày sau Lễ Tạ Ơn năm 1972.
Trong hơn 30 năm qua, Shirley và mẹ liên tục đưa ra những câu hỏi cho 2 chính phủ CSVN và Hoa Kỳ, và vẫn chưa có câu trả lời làm họ hài lòng. Họ xài cho chiến dịch này bằng tiền túi, và rồi kiếm thêm chút tiền nhờ bán hơn 2,000 ấn bản cuốn sách dạy nấu ăn do bà Jones viết. Bà Shirley là đồng sáng lập Uûy Ban Georgia Về POW/MIA, và trong 10 năm qua thì bà là chủ tịch Liên Đòan Quốc Gia Tù Binh và Lính Mất Tích ở Đông Nam Á (NLPMSA).
Chính phủ Hà Nội nói rằng họ đã thành khẩn hợp tác toàn bộ với chính phủ Mỹ, và một ủy ban của Bộ Quốc Phòng Mỹ - Defense POW/Missing Personnel Office (Phòng Tù Binh/Mất Tích của Bộ Quốc Phòng) - đã khen ngợi CSVN.
Tất nhiên là bà Shirley không tin. Bà nói là bà thấy CSVN "chưa thành khẩn sám hối" - một nhóm chữ bí hiểm nguyên thủy của CSVN, và rồi sau này vẫn được nhiều người Việt sử dụng khi bày trò đấu tố nhau. Thế là bà mở chiến dịch thỉnh nguyện thư nhắm vào Tòa Đại Sứ CSVN ở Washington để đòi cung cấp đủ hồ sơ.
Một vị dân cử Hoa Kỳ tuần qua cũng chính thức đồng ý với bà Shirley, rằng CSVN không chịu cho Mỹ đọc văn khố hồ sơ tù binh Mỹ và lính Mỹ mất tích. Vì sao giấu hồ sơ này, sau hơn 30 năm đã làm mất đi các yếu tố an ninh quốc phòng"
Bản tin về vụ này đăng trên báo Macon Telegraph hôm 1-12-2004 đã cho thấy khía cạnh khác của vấn đề. Dân Biểu Mac Collins nói rằng ông cảm thấy "bị phản bội" bởi cán bộ CSVN, những người hứa sẽ cho ông đọc điều mà ông tin là kho hồ sơ về tù binh Mỹ, nhưng lại không chịu giữ lời hứa. Trong khi Collins sửa soạn rời quốc hội tháng tới, vẫn có một nỗi giận kéo dài rằng CSVN không có vẻ gì muốn tiết lộ thêm về hồ sơ gần 2,000 lính Mỹ mất tích thời Cuộc Chiến VN.
Collins nói Mỹ chủ yếu bây giờ có thế mạnh để đòi hỏi đọc hồ sơ tù binh Mỹ -- vì đã lập quan hệ bình thường mậu dịch.
Nếu Quốc Hội và chính phủ Bush không cứng rắn hơn về vấn đề này, Collins nói, CSVN sẽ cứ rỉ rả đưa thông tin về POW/MIA theo kiểu chút xíu, nhờ được thúc đẩy bởi lợi ích kinh tế.
Ông nói, "Chúng ta cần cứng rắn nói là chúng ta cần thông tin này, và họ có thông tin đó chứ. Họ đã cất giấu những di cốt lính Mỹ, và rồi họ trao ra chút xíu khi có ai nêu lại vấn đề này..."
Nhưng tại sao bây giờ DB Collins mới lên án CSVN về hồ sơ này" Đây chính là độc chiêu của chính phủ Mỹ. Bởi vì DB Collins thất cử, phải rời Quốc Hội, nên sẽ giao nhiệm vụ thương thuyết về POW/MIA với Hà Nội cho vị dân cử khác. Nếu Collins tái đắc cử, thì ông sẽ không kể tội CSVN làm chi, vì còn phải giữ thế để thương thuyết tiếp - nhưng đây thực sự là thương thuyết, thỏa hiệp, trao đổi, hay là áp lực, hay là năn nỉ" Câu trả lời sẽ tùy theo từng trường hợp. Nhưng hiển nhiên là TT Bush đã hết sức dịu dàng, chiều chuộng Hà Nội, nếu so với cách Mỹ đối phó cứng rắn với Miến Điện, Cuba, Cam Bốt… Thậm chí tới như làn sóng Tin Lành tại gia ở Tây Nguyên của người Thượng bị đàn áp dữ dội, mà TT Bush vẫn im lặng như tờ, bất kể đây là cùng một tôn giáo với ông, với mạng lưới các nhà thờ ở North Carolina. Chỉ thấy ông Đại Sứ Mỹ lên tiếng và đòi thanh tra thôi, chứ còn ngay như Ngọai Trưởng Powell cũng không nói gì. Hiển nhiên, CSVN không phải là Miến Điện hay Cuba hay Cam Bốt, vì dưới những thước đất của VN vẫn còn chứa đựng những gì mà người Mỹ đang muốn tìm…
Thậm chí ngay trước khi có bang giao chính thức, nhiều trăm chàng Tây Ba Lô đủ thứ quốc tịch và các điệp viên dưới nhiều vai trò đã túa ra đi khắp nước Việt Nam với máy ảnh, máy quay phim… trước là để ngắm cảnh non sông hùng vĩ, sau là nghe ngóng xem CSVN còn bí mật giam tù binh Mỹ nào sau cuộc chiến hay không. Hà Nội lúc đó đã tự cảnh giác: Tây Ba Lô của thời kỳ này nhiều người là tai mắt CIA, trong đó có cả một số Việt kiều… Cho tới khi có bang giao, có tòa đại sứ Mỹ, thì hình thức do thám kiểu như vậy không cần thiết bao nhiêu nữa, sau khi tai mắt Hoa Kỳ chính thức được cho tới lui nhiều chỗ ở VN.
Nhưng không chỉ dò tìm POW/MIA trên lãnh thổ VN, Hoa Kỳ cũng dòm ngó sang cả văn khố Bộ Quốc Phòng Nga để tìm xem có tù binh Mỹ nào bị đưa sang Nga hay không. Những bản tin tương tự lâu lâu lại thấy đăng báo, nhưng rồi không thấy hồ sơ cụ thể nào được khám phá và đưa ra công luận.
Tin Hà Nội thì Mỹ không tin trọn vẹn, nhưng bắt quả tang Hà Nội thì có vẻ như chưa được. Chuyện nhân quyền hay dân chủ hóa cho VN thực sự là chuyện nhỏ, chuyện phụ đối với Mỹ, nếu chúng ta thấy lòng dân Mỹ nghĩ gì về VN: họ vẫn sôi sục về ước muốn đi tìm tù binh Mỹ còn bị giam, một hình ảnh được phóng lên thành những cuốn phim giải cứu tù binh Mỹ trong rừng núi Đông Dương kiểu Rambo.
Chưa hết, một luật liên bang được ký năm 1998 do TT Clinton ký, đòi hỏi phải treo cờ Vietnam POW/MIA (Cờ Tưởng Niệm Tù Binh Mỹ, Lính Mỹ Mất Tích Ở VN) trước tất cả các bưu điện, nghĩa trang và cơ sở quân sự vào một số ngày nhất định và các dịp lễ. Không được phép quên người đã hy sinh ở Chiến Trường VN, và phải hoàn tất hồ sơ tìm kiếm họ. Lá cờ này có hình bóng đen của 1 người, với rào kẽm gai và 1 tháp canh tù ở phía sau, nằm trên dòng chữ "You are not forgotten" (Đất nước không quên các anh).
Ý nghĩa đi tìm POW/MIA lớn lao tới như vậy. Tới nổi các bưu điện ở tiểu bang Connecticut cho treo cờ POW/MIA hàng ngày (ghi rõ: hàng ngày). Không rõ còn có tiểu bang nào khác nung nấu tấm lòng tưởng nhớ hàng ngày như thế không.
Tình hình này cho thấy chỉ cần chạm tới vấn đề POW/MIA là nhiều người Mỹ sôi máu liền. Vết thương quá lớn, và nhiều ngừơi không tin là Hà Nội đã thành khẩn. Nhưng chỉ có người rời chức dân cử, về làm dân, mới chịu nói thẳng ra thôi. Chỉ vì, chính phủ Mỹ còn múôn giữ thế để thương thuyết với Hà Nội. Chứ còn Mỹ đâu có sợ gì Nông Đức Mạnh với Phan Văn Khải… Mà tận trong lòng mọi người Mỹ thì lúc nào cũng có lý tưởng tự do, dân chủ, nhân quyền từ thuở chào đời, một cách tự nhiên vì xã hội Mỹ tất nhiên đã đào tạo như thế.
Mới trong tháng 11-2004 vừa qua, câu chuyện POW/MIA lại dậy lên sôi nổi, nhưng không phải vì đột nhiên tìm ra di cốt lính Mỹ giấu trong Lăng Oâng Hồ, mà chỉ vì văn khố Cộng Hòa Tiệp hình như có hồ sơ "một số tù binh Mỹ từ Cuộc Chiến VN đã đưa sang Tiệp để giam và cả thực hiện thí nghiệm y khoa," theo ký giả Katerina Zachovalova viết trên tờ The Prague Post, số báo ngày 25-11-2004. Theo bản tin, khám phá mới này đang được Trung tá Mỹ Michael O'Hara, phân tích gia Bộ Quốc Phòng Mỹ về POW/MIA, khảo sát về các thông tin từ kho văn khố này. Câu chuyện rõ là biến chiêu hết sức là lạ lùng. Một, hoặc là chính phủ Mỹ tin thực chuyện này sẽ có đầy dây mối nhợ nào đó. Hai, hoặc là chính phủ Mỹ muốn hù dọa Hà Nội kiểu “Phách không chưởng,” từ xa phóng ám khí. Và ba, hoặc là phải làm mọi chuyện, vì áp lực của các hội thân nhân POW/MIA....
Dù sao đi nữa, bản tin này chắc chắn là đã làm cho sứ quán CSVN ở Cộng Hòa Tiệp phải giựt mình.
Nhưng để rồi chờ xem… Chuyện tù binh Mỹ thiệt là gay cấn đối với dân Mỹ. Thế cho nên, mới có các phim chủ đề giải cứu tù binh Mỹ, mà chưa thấy đạo diễn Mỹ nào chịu quay phim về nhân quyền hay dân chủ VN.
Được biết, Hà Nội nhận nhiệm vụ tổ chức Hội Nghị APEC vào năm 2006. Không rõ rồi khi TT Bush tới Hà Nội lúc đó sẽ nói gì với nhà nước CSVN… lời hù dọa như với Cuba, lời cảnh cáo như với Miến Điện, lời tối hậu thư như với Cam Bốt, hay là lời dịu dàng chỉ vì muốn tìm cho ra hết các bí mật POW/MIA"
Nói thế, không có nghĩa là chúng ta phải bi quan về viễn ảnh nhân quyền VN. Câu chuyện trong toàn cảnh rồi sẽ có nhiều chuyển biến, vì lý tưởng của người Mỹ, cũng hệt như lý tưởng của lịch sử toàn nhân loại chỉ có thể hướng về một hướng thôi: tự do, dân chủ và nhân quyền -- không còn những chữ nào cảm động và nhiều ý nghĩa hơn nữa.



