Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Du Lịch Châu Mỹ La Tinh Vùng Cancun, Mexico

14/06/201400:00:00(Xem: 8157)
Thật là niềm vui cho vợ chồng tôi vừa trên tuổi sáu bó. Vợ tôi sắp được 60 tuổi và tôi sắp được 65 tuổi. Vào cuối tháng 3 và đầu tháng tư vừa qua nhận được món quà của đứa con đầu lòng tặng. Cháu đặt mua cho vợ chồng tôi 2 vé máy bay đi nghỉ hè ở bãi biển Cancun, Mexico. Không những thế mà còn mướn khách sạn 5 sao "Hotel Riu del Caribe" với "all inclusive" cho chúng tôi trong thời gian một tuần lễ. Sở dĩ chọn hotel nầy là vì vào mùa hè năm 2013, cháu trai đang là IT-Director của một hãng Mỹ, có những trụ sở tại Anh Quốc, chịu trách nhiệm 67 cơ sở của hãng trong lãnh vực IT-Structure, Systemtechnic, đã có dịp đi công tác tại Mexico. Trong thời gian tại Mexico, hãng đã mướn cho cháu khách sạn nầy để ở và đi làm việc. Cháu nghĩ rằng chúng tôi sẽ thích khách sạn đó vì rất tiện nghi và việc phục vụ của nhân viên khách sạn cũng khá tốt.

Rời Đức quốc:

Vợ chồng tôi rời Đức quốc vào ngày 28.3.2014 để bay sang phi trường Manchester, Anh Quốc. May mắn, cuộc đình công của Deutsche Bahn trên khắp nước Đức cũng như của hãng máy bay Lufthansa ở phi trường Frankfurt am Main vừa chấm dứt trước đó một vài ngày. Vào sáng sớm vợ chồng tôi ra bến xe lửa ở địa phương đi đến phi trường Frankfurt am Main. Nhờ đã có chuẩn bị trước nên việc check-in hành lý ở phi trường cũng khá nhanh. Sau hơn một tiếng chờ đợi, chúng tôi vào phi cơ và máy bay khởi hành qua phi trường Heathrow, London. Khi đến London chúng tôi chờ khoảng hơn một giờ đồng hồ nữa thì đáp máy bay đi lên Manchester ở miền Trung Tây của Anh quốc. Nơi đó chúng tôi được đứa con (NV Phú) từ Swindon sau khi làm việc, đi xe hơi lên phi trường Manchester để đón chúng tôi và đưa về gia đình người em vợ ở Leeds. Trong 2 ngày rưỡi ở vùng phía Bắc của England, lần nữa chúng tôi lại có dịp đi thăm viếng thành phố Leeds và đi shopping Rafford Center tại Manchester, cũng khá vui.

Rời Anh quốc đến Mexico:

Sáng sớm thứ hai 31.3.2014 vợ chồng tôi cùng đứa con đi lên phi trường Manchester bằng xe hơi. Chúng tôi gởi xe tại phi trường. Lúc 8:00 giờ chúng tôi đáp máy bay đi qua phi trường Cancun ở Mexico khoảng lúc 14:15 giờ. Đến phi trường Cancun chúng tôi được xe buýt đưa về một trong 4 khách sạn thuộc công ty khách sạn Riu ở khu nghỉ hè Cancun. Khách sạn chúng tôi đến ở gọi là Riu del Caribe cách phi trường Cancun khoảng 20 km được xây dựng ở bán đảo Cancun trong khoảng thời gian từ khoảng 20-25 năm trở lại đây. Được biết đa số du khách đến từ Hoa Kỳ, Gia Nã Đại. Số còn lại đến từ tây phương, Mexico và các nơi khác.

Đứa con đã cho vợ chồng tôi một sự ngạc nhiên lớn vì chúng tôi chưa bao giờ đi nghỉ hè với một khách sạn 5 sao và tất cả được bao thầu (all inclusive) như vậy. Phòng ngủ có máy lạnh và đầy đủ tiện nghi. Có tủ lạnh chứa các loại nước uống như bia, nước ngọt, nước suối. Trong phòng còn có tủ nhỏ chứa đựng 4 loại rượu mạnh từ 35 đến 40 độ. Tất cả bia rượu được uống tự do. Mỗi ngày có nhân viên phục vụ đến làm sạch sẽ phòng ốc, thay đổi ra mền và kiểm soát rượu bia nước uống, nếu thiếu thì được bổ sung. Trong khách sạn có một restaurant chính và có thêm 3 restaurants nhỏ hơn. Có restaurant nhỏ mở cửa suốt 24 giờ. Du khách có nhiều thức ăn nhẹ trong ngày. Có 3 quán bar, khách muốn uống gì thì tự nhiên, có nhiều nhân viên thay phiên phục vụ suốt ngày đêm. Ngay cả rượu mạnh , whisky cũng vậy. Tại khách sạn có phòng tập thể thao Fitness.

Chung quanh khách sạn có nhiều cây dừa và các loại cây khác xanh tươi làm cho ánh nắng miền nhiệt đới dịu hơn chan hoà cùng mặt nước các hồ bơi trong xanh. Cách những hồ bơi nhân tạo vài chục mét là bãi biển để tắm với nhiều cái dù được lợp bằng lá dừa, lá tranh và có nhiều ghế bố để nằm phơi nắng. Trên bờ có cắm lá cờ với màu khác nhau tuỳ theo tình trạng của biển: Màu đỏ là biển động đến hơi động, màu vàng là biển không động mà thuỷ triều đang lên và màu trắng là biển tốt nhất, mặt nước yên lặng.

Vào ngày đầu tiên, sau khi nhận phòng chúng tôi ra biển tắm. Tại bãi biển tắm vẫn được uống bất cứ loại nước uống nào mà mình muốn. Có nhân viên phục vụ về nước uống. Lần đầu tiên tôi uống loại nước dừa pha với rượu rum ngon tuyệt vì ở xứ Đức của tôi ít có trái dừa tươi được nhập cảng vào. Chiều tối dùng dinner buffet có gần 100 món ăn đủ loại. Có nhiều món ăn được nhân viên nhà bếp nấu nướng tại chỗ. Hầu hết thức ăn ở restaurant của khách sạn được nấu và cung ứng theo khẩu vị của tây phương. Có cả thức ăn sushi của Nhật. Món ăn nóng rất ngon miệng. Cũng có thức ăn với khẩu vị địa phương Mexico.

Tuy nhiên tại khách sạn Riu del Caribic, trước một ngày khách có thể đặt ở các restaurant nhỏ những món đặc sản như của Mễ Tây Cơ, của Hoa Kỳ, của Tàu. Chúng tôi có đặt riêng 3 bữa ăn tối ngon tuyệt.

Thức ăn tráng miệng có rất nhiều loại. Khách tha hồ mà chọn lựa. Có đủ loại nước trái cây được nhà hàng xay tại chỗ. Café, nước uống thì mọi người được uống thoải mái…

Tại restaurant chính, phần ăn tráng miệng vợ chồng tôi thích ăn đu đủ. Trái cây tươi rất ngon ngọt. Nói chung là chúng tôi thích ăn những loại thực phẩm nào ở Đức khan hiếm. Uống bia thì ít thôi vì ở Đức có mấy trăm loại bia còn gọi là xứ bia “Bierland”. Ai đã qua Munich, Germany tham dự Octoberfest thì sẽ thấy người ta uống bia bằng Mass với dung tích hơn 1 lít, ăn thịt gà quay, bánh mì Brezel, loại thịt Leberkse thì khỏi chê. Mỗi năm có khoảng 5 triệu du khách từ khắp nơi trên thế giới đến Munich tham dự lễ hội Octoberfest kéo dài hai tuần từ tuần cuối tháng 9 kéo dài đến tuần đầu tháng 10 mỗi năm.

Ngày kế tiếp, sau khi ăn sáng chúng tôi đi tắm. Sau đó chúng tôi đến một khách sạn thứ 2 của Riu cách khách sạn chúng tôi ở khoảng vài cây số để thăm viếng. Ở đó chúng tôi cũng được ăn trưa mà không phải trả tiền vì chúng tôi có những "dây băng màu đỏ" mang trên cổ tay mà khách sạn Riu del Caribe đã trao cho chúng tôi và được gắn vào cổ tay để nhân viên khách sạn Riu có thể nhận dạng. Ăn trưa xong chúng tôi đón xe buýt để xuống nơi thuộc khu buôn bán quà cáp kỷ niệm gọi là La Isla Shopping Village. Chúng tôi đến khu mang tên Plaza La Fiesta cách khách sạn khoảng 3 km. Về đêm thì phố thị lên đèn muôn màu vui nhộn gồm có cả những nơi discothek, quán bar v.v. Nhạc ngoại quốc vang dội cả khu phố.

Xe buýt ở khu nầy có 3 loại: Loại màu trắng thì của tư nhân, trong xe ít có tiện nghi, không có máy lạnh. Xe màu đỏ tương đối khá hơn nhưng cũng thuộc tư nhân. Loại xe màu xanh da trời là loại xe tốt nhất, thuộc của thành phố. Xe có máy điều hoà không khí. Ghế trong xe buýt loại nầy ngồi rất êm. Tài xế lịch sự, chạy xe cẩn thận. Nhiều du khách thường chọn loại xe nầy để đi. Giá vé xe thì giống nhau.

blank
Hình ảnh du lịch.

Chuẩn bị đi Tulum

Trước khi đi du lịch tại Cancun, con tôi đã mướn xe hơi một ngày để đi xuống Tulum cách khách sạn khoảng 130 Km về phía nam Cancun, hướng đi Honduras, thuộc vùng Riviera Maya, dọc theo bờ biển Caribbean Sea để thăm viếng. Đó là vùng đất có một thời dân tộc Maya, gốc Á Châu, sống rất thịnh vượng và là trung tâm thương mại của khu vực Yucatan và cũng là nơi có sự phòng thủ vững chắc ở bán đảo Yucatan.

Họ đã có những cung điện, đền thất rất nguy nga và kiên cố của thời bấy giờ được xây bằng đá xanh kể từ những năm 1200 và những thế kỷ trước đó.

Năm 1518 người Tây Ban Nha đầu tiên đến xâm chiếm và Tulum là thành trì kiên cố của người Maya chống lại người Tây Ban Nha.

Sau khi thăm viếng các Castillo (Castle) ở Tulum chúng tôi lên đường đi đến khu nghỉ hè Playa del Carmen trên xa lộ 370 trở về khách sạn ở hướng Bắc. Nơi đây chúng tôi có dịp thưởng thức món ăn đặc sản của người dân Mexico và mua một ít quà kỷ niệm. Nhiều du khách cũng thường đến đây nghỉ hè vì giá tương đối rẻ hơn ở vùng Cancun.

Lái Cano:

Ngày hôm sau chúng tôi đi “speedboat and snorkeling” từ Lagoon Nipchute ra đến cửa biển thuộc Caribbean Sea ở cửa sông của Maya. Đứa con đã đặt mua vé sẵn từ trước nên khi đến nơi chúng tôi nhận một chiếc cano cho 3 người ngồi. Một số cano chỉ dành cho 2 người. Trước khi bắt đầu ra biển, chúng tôi được hướng dẫn cách thức di chuyển trên sông cũng như mỗi người nhận một cái phao để mặc khi bước xuống cano, mang theo một kính đeo mắt và một ống lặn xuống nước. Đoàn cano của chúng tôi gồm có 6 chiếc cộng với cả chiếc hướng dẫn chạy đầu đoàn. Thật là rất thú vị. Con tôi để cho tôi tự lái vì cháu đã lái cách đây 1 năm rồi. Đoàn cano chạy trên sông Maya. Hai bên bờ sông là những lùm cây tràm, thấp giống như những sông rạch ở VN làm tôi nhớ quê hương thật nhiều. Nhớ lại thời xa xưa khi còn là một sinh viên sĩ quan hải quân ở Trung tâm Huấn luyện Hải quân Nha trang, tôi tập lái cano (Yuyu) ở hải cảng Nha trang, cho đến hôm nay trên 40 năm tôi mới có dịp cầm tay lái cano. Tại vì, sau khi tốt nghiệp trường Sĩ quan Hải quân tôi chọn chiến hạm loại LST thuộc Bộ Tư Lệnh Hạm Đội ở Sài Gòn để phục vụ, nên có nhiều dịp chiến hạm đến các bến bờ, quân cảng khác nhau mà thôi. Tôi chưa được thuyên chuyển về giang đoàn, chưa có dịp lái những chiến đĩnh nên cũng chưa biết chiến đĩnh chạy nhanh như thế nào. Tuy vậy, lần nầy tôi cũng phải chứng minh cho bà xã ngồi băng ghế phía sau thấy được tài năng của một chàng hải quân mà bà xã tôi chọn làm bạn đường đời kể từ ngày đám cưới 30.01.1975 tại Sài Gòn. Như cá gặp nước, tôi tha hồ mà bơi nhảy. Tôi lái cano chạy qua lách lại để tránh những làn sóng của chiếc cano chạy phía trước gây ra. Con trai tôi ngồi kế bên quay phim, chụp hình thì nói: “Super, hải quân lái cano tuyệt vời”.

Tôi không biết vợ tôi đang nghĩ gì về hải quân đang cầm tay lái cano nầy. Không biết cô nàng có sợ hãi không?. Có những lúc đoàn cano của chúng tôi chạy thật nhanh. Nước bắn tung toé. Cano trườn lên đỉnh sóng, lúc thì ngập xuống tưởng chừng như bị nhận chìm trong sóng. Chúng tôi lái khoảng một tiếng đồng hồ thì ra tới cửa biển. Đến vùng nước cạn, chúng tôi tụ họp lại và thả neo cũng như cột chung các cano lại với nhau. Sau đó tôi và con trai cùng số khách lái cano khác bơi xuống biển xem cá ở độ nước sâu khoảng trên dưới 1,5 mét. Nơi đây cũng có thêm mấy nhóm du khách khác đến đó bơi lặn xem cá và san hô. Vùng biển có rất nhiều cá to bằng bàn tay hoặc nhỏ hơn bơi lội đùa giỡn với chúng tôi.

Vợ tôi ngại bơi lội dưới biển, chỉ ngồi trên cano để chụp hình. Sau một tiếng đồng hồ bợi lặn chúng tôi được yêu cầu quay trở về bến khởi hành. Lại một lần nữa tôi lái cano lượn sóng. Lần trở về bến có một cano người cầm lái tuổi già nên hơi sợ và chạy quá chậm. Đoàn cano bỏ rơi nó mà không để ý. Sau đó cano hướng dẫn đi đầu phát hiện thiếu mất một cano, sợ nó chạy lạc hướng trên sông, nên cả đoàn phải ngưng lại chờ đợi. Sau khi tìm kiếm, hướng dẫn viên yêu cầu trao đổi tài xế và cả đoàn chạy nhanh hơn trở lại.

Thăm viếng đảo Isla la Mujeres:

Như thường lệ, tôi dậy 6 giờ sáng, một mình ra bãi biển chạy bộ khoảng vài chục phút. Sau đó xuống biển bơi khoảng 15 phút rồi vào phòng thay đồ để cùng đi ăn sáng với gia đình. Sau khi dùng điểm tâm xong, chúng tôi cùng ra biển tắm cho tới trưa. Ăn trưa xong chúng tôi đến bến phà là địa điểm để đi qua đảo Isla la Mujeres cách khu nghỉ hè khoảng trên mười hải lý bằng phà (ferry) mà đứa con đã đặt mua vé từ England.

Sau khoảng 40 phút rời bến để ra đảo, phà cập vào bến của đảo Isla. Cách đây vài trăm năm hòn đảo nầy là lãnh địa của các hải tặc ngự trị. Ngày nay, đảo được chính quyền địa phương ở Cancun xây dựng cho du khách đến nghỉ hè, vì nơi đây gió rất mát, về đêm có trăng rất đẹp và nằm nghe sóng vỗ rì rào. Từ đó có rất nhiều dân đến cư ngụ để đánh cá, xây cất thêm nhà cửa, cửa hàng bán quà lưu niệm và mở những khách sạn, những restaurant, quán ăn để phục vụ du khách thập phương đến thăm viếng và nghỉ hè, tạo cho sinh hoạt trên đảo khá nhộn nhịp.

Sau khi thăm viếng đảo, chúng tôi trở về khách sạn. Trên đường về chúng tôi ghé qua khu buôn bán quà lưu niệm tại khu nghỉ hè Cancun.

Vào chiều tối, sau khi ăn tối xong chúng tôi đi thăm thành phố Cancun cách khu nghỉ hè khoảng trên 10 km. Đường phố chính của phố Cancun đang được sửa chữa theo nhu cầu du lịch.

blank
Hình ảnh du lịch.

Thăm viếng Pyramid ở Chichen Itza:

Vào ngày thứ 4 chúng tôi dậy sớm, xuống restaurant nhỏ lấy vài hộp sandwich mang theo đi đường. Đúng 7 giờ 15 chúng tôi được xe buýt du lịch đến đón, tập trung về nơi khởi hành đi du lịch viếng thăm Chichen Itza thuộc vùng Yucatan- một di tích lịch sử được UNESCO công nhận vào năm 1988 là di sản văn hoá thế giới và có rất nhiều du khách đến thăm viếng.

Khoảng 8:00 giờ chúng tôi được sắp xếp lên một xe buýt nhỏ (Onibus) để khởi hành. Xe băng qua các khu rừng trên xa lộ 2 lane số 180, hướng về phía tây từ Cancun. Điạ điểm chúng tôi muốn đến thăm viếng cách Cancun khoảng 215 km. Trên đường đi, sau khi xe chạy được khoảng 2 giờ thì chúng tôi được xe đưa đến một thành phố được xây dựng khoảng 500 năm về trước để thăm viếng. Theo như hướng dẫn viên cho biết thì vào năm 1543 người Tây Ban Nha qua vùng Maya để xây dựng các nhà thờ và bắt dân địa phương gốc Maya phải theo đạo đến tư tây phương. Nếu người nào không theo đạo thì bị hình phạt, có thể bị giết. Có nhiều khu ở của dân tộc Maya gần nhà thờ, nhà cửa của họ vào thời kỳ đó đã bị phá hủy để dựng lên những dãy nhà theo kiểu của Tây Ban Nha. Do đó người bản xứ Mexico gốc dân Maya nổi lên chống cự lại người Tây Ban Nha. Sự kháng cự kéo dài khoảng 300 năm thì xứ sở Mexico mới được độc lập.

Sau khoảng 45 phút thăm viếng nhà thờ Tây Ban Nha, chúng tôi tiếp tục lên đường đến một khu làng mạc của người Maya đã đến đó khai thác mấy trăm năm rồi. Nơi đó người dân quê Maya chuyên trồng bắp, cây đu đủ, chuối và nhiều loại trái cây và hoa màu khác. Đặc biệt họ đã phát minh ra giấy viết và chữ viết từ lâu đời.

Nơi đây có một tộc trưởng. Ông nầy được người dân quý mến. Vì là vùng nhiệt đới, nắng cháy da người, nên người thôn quê thích mặc quần áo màu trắng để bớt sức nóng gay gắt của mùa hè vì màu trắng phản chiếu ánh nắng. Thông thường người tộc trưởng có rất nhiều khả năng mà người khác ít có. Ông ta có khả năng chữa bệnh theo phương pháp Đông Y còn gọi là thuốc Nam của ta. Họ dùng lá, rễ, củ cây, vỏ cây thuộc thiên nhiên để trị bệnh. Theo truyền thống ông ta dùng một loại nước, tạm gọi là nước thánh để tặng cho mọi người. Khi người nào đến gặp ông ta để chữa bệnh hay xin nước thánh, ông ta sẽ rải nước lên thân thể của bạn tuỳ theo chỗ nào bạn muốn. Rải nước ở trên mặt là được hạnh phúc, rải dưới ngực là giàu có, rải dưới chân là khoẻ mạnh. Người dân quê nơi đây sinh sống cũng giống như người dân quê Việt Nam thời xa xưa.

Phái đoàn thăm viếng khu làng quê của dân tộc Maya. Cô gái mặc áo xanh lá cây là hướng dẫn viên. Cha cô ta gốc người Tây Ban Nha và mẹ là người gốc Maya. Cô ta nói tiếng Anh rất khá.

Nơi đây có tiệm bán quà lưu niệm khá lớn gồm rất nhiều món quà có giá trị nói lên nếp sống của dân tộc Maya. Đặc biệt các loại nữ trang dành cho phái nữ được làm bằng bạc nguyên thủy trông rất đẹp.

Phảy tại quày hàng bán quà lưu niệm. Người Maya đứng kế bên, rất nhỏ con, không biết vì dinh dưỡng hay vì nguồn gốc. Nhưng cũng có rất nhiều người gốc Maya với thân hình thấp nhưng có vai ngang, cổ thấp và mập.

Sau đó xe đưa chúng tôi đến địa điểm nghỉ và ăn trưa buffet tại một nhà hàng trên đường đi, cách Chichen Itza khoảng vài chục cây số. Nơi đây chúng tôi vừa ăn vừa được thưởng thức những vũ điệu dân tộc do các thanh niên nam nữ thuộc dân địa phương trình diễn, cũng khá vui.

blank
Hình ảnh du lịch.

Hơn một tiếng đồng hồ nghỉ trưa chúng tôi tiếp tục lên đường đến Chichen Itza. Xe chạy khoảng 45 phút thì chúng tôi đến địa điểm.

Đến nơi, xe ngừng tại bến đậu là khu đất trống gần cổng ra vào. Lúc đó khoảng 12:30 giờ. Ở bãi đậu xe chúng tôi thấy có rất nhiều xe buýt lớn nhỏ với bảng số khác nhau đã hiện diện chứng tỏ có rất nhiều du khách thập phương từ các nơi đến thăm viếng. Chúng tôi được hướng dẫn viên đưa vào cổng và được phân chia thành 2 nhóm: Một nhóm có hướng dẫn viên địa phương nói tiếng Anh và một nhóm nói tiếng Tây Ban Nha. Tuy nhiên bạn có thể tự do đi thăm viếng thắng cảnh, không nhất thiết phải nhập vào nhóm. Hướng dẫn viên của tour ấn định giờ để du khách tụ họp trở lại và đi về.

Ban tổ chức đi tour đã mua vé sẵn cho chúng tôi khi vào cổng Chichen Itza. Chúng tôi chỉ phải trả 4 $ cho máy quay phim, còn máy chụp hình thì khỏi trả.

Khi bước vào địa phận Chichen Itza chúng tôi đã thấy có rất nhiều du khách đang xem thắng cảnh. Chúng tôi không đi theo đoàn có hướng dẫn viên mà tự túc đi để quay phim, chụp hình làm kỷ niệm.

Tên của thành phố Chichen Itza xuất phát từ Yucatecan Maya và có nghĩa là "ở rìa của các giếng nước của Itza". Nó bao gồm ba chữ có nghĩa là Chi ("miệng, cạnh, bờ"), còn chữ chen ("giếng nước" hay "hồ nước") và Itza (tên riêng của người dân).

Đến thăm khu vực Chichen Itza có diện tích khoảng 1547 hecta của bán đảo Yucatan mới thấy đúng là một trong 7 kỳ quan của thế giới. Tuỳ thuộc vào từng thời kỳ mà có những vòng đai khác nhau được xây bằng đá để bảo vệ khu phố xưa nầy.

Đó cũng là di tích lịch sử lâu đời và cổ kính của người Maya, gốc Á Châu. Các công trình xây dựng rất khoa học thời bấy giờ và khá công phu. Những kiến trúc xây dựng tại trung tâm Chichen Itza được xem như là nền tảng tôn giáo và chính trị và từ đó những kim tự tháp được xây dựng. Trong vùng lân cận trực tiếp có nhiều tàn tích của ngôi nhà dành cho giới thượng lưu.

Giữa thế kỷ thứ 8 và thế kỷ 11, thành phố này đã đóng một vai trò quan trọng trên toàn quốc. Theo các loại đồ gốm được tìm thấy thì Chichen Itza có một lịch sử định cư của gần 2000 năm. Tuy nhiên, các tòa nhà chỉ trong giai đoạn cổ điển cuối khoảng 750 năm sau Thiên Chúa Giáng Sinh (AD) được tìm thấy bởi Quetzalcoart Topilzin, và sau đó bị chiếm đóng bởi Hunac Ceel, thủ lãnh của dân da đỏ Maya. Đó là sự phát triển văn hóa trong phong cách Puuc giống như ở miền tây nam.

Trong thời gian này, đặc biệt là các tòa nhà trên Grand Terrace nổi lên như là sân chơi (Juego de Pelota), ngôi đền Castillo hình dạng Pyramid, ngôi đền thờ chiến sĩ, hàng ngàn cột trụ được dựng xây từ đền thờ “de las Mesas“ chạy dài đến khu Mercado. Không những thế mà ở các nơi khác cũng hiện diện những cột nầy được xây cất lên thời ấy.

Khi qua khỏi cổng vào, chúng tôi chọn địa điểm thăm viếng đầu tiên tây bắc của Pyramid. Đó là sân Juego de Pelota, một di tích của sân chơi banh ngày xưa. Ở đây những trò chơi cũng khá nguy hiểm, khi phe đối thủ bị thất bại thì sẽ lãnh hậu quả chết người.

blank
Hình ảnh du lịch.

Sân chơi banh Juego de Pelota“

Ở Chichen Itza có ít nhất là 9 sân banh được tìm thấy. Sân chơi banh “Juego de Pelota“ là sân chơi lớn nhất và có ý nghĩa nhất. Nó diễn tả nền văn hoá của dân tộc Maya với hơn 520 sân chơi khác nhau. Sân chơi nầy nằm cách khoảng 100 mét về phía tây bắc của kim tự tháp (Pyramid) của Kukulcan. Sân chơi dài 168 mét và rộng 38 mét.

Ngay tại cổng ra vào của đấu trường là The Temple of the Jaguars được xây cất ở trên đỉnh cao 10 mét của mặt tường bên hướng đông. Trên mỗi mặt tường ở phía tây và phía đông, với độ cao 7 m là một vòng tròn hình xoắn ốc được thiết kế là nơi để cho hai đội chơi banh thi tài một cách khó khăn, là làm sao cho trái banh xuyên qua vòng tròn đó. Có 2 đội chơi. Mỗi đội có từ 5 đến 7 cầu thủ. Mỗi đội có một đội trưởng.

Hình dạng của bề mặt chơi được xem như chữ "T" đối diện lẫn nhau: Hai bên sân chơi phía đông và tây được bao bọc bởi hai bức tường cao 8 m để trái banh được dội trở lại vào khu vực chơi. Độ dày của các bức tường được cấu trúc không đồng đều và được xây dựng với các loại đá vôi, đá xanh khác nhau để tạo ra âm thanh vang vọng lại. Ngoài ra, do không gian hạn chế và không được rộng lắm trên các bức tường nên số lượng quan sát viên của trò chơi banh cũng bị hạn chế.

Các trò chơi banh tự nó đã thể hiện lối chơi rất vô nhân đạo. Trái banh chơi không được sử dụng bằng chân và bàn tay mà chỉ được phép dùng vai, ngực, cùi chỏ và hông. Trái banh được làm bằng chất cao su đặc.

Trên phiến đá điêu khắc, bạn có thể thấy quần áo của các cầu thủ mặc đều có những lớp che chở. Quần áo đó được làm bằng da cứng và còn được bao bọc bởi lớp gỗ. Ngoài ra, các cầu thủ mang giày có 2 phần khác nhau. Một phần để che chở mắt cá chân, để cho người chơi khi dùng cái hông húc đẩy trái banh sẽ không bị thương. Để che chở và bảo vệ cho những cánh tay, cầu thủ cầm tấm gỗ có hình dạng như bàn ủi sắt ngày nay. Người Aztec đã mô tả trò chơi trên những phiến đá rằng khi kết thúc trò chơi cầu thủ hiếm khi mà không có chấn thương nặng. Thường thì cầu thủ bị những thương tích bầm tím khắp nơi trên thân thể và đã được điều trị bằng phẫu thuật.

Nhiều sân chơi banh ở Chichen Itza được điêu khắc trên phiến đá. Trong đó sân chơi banh lớn nhất được điêu khắc sáu lần, và nhận ra rằng một người nào đó bị chặt đầu. Đội trưởng của đội thua cuộc có thể bị khắc cái sọ vào cái sân đá gọi là Tzompanthi. Máu phun được biểu diễn dưới dạng bảy con rắn ra khỏi cơ thể bị chặt đầu. Đó là một biểu tượng của sự sung túc phì nhiêu của người Maya. Từ cổ họng bị chặt, máu chảy xuống đất, phát triển sinh sôi nẩy nở các cây cối của sự sống. Còn đội thắng trận sẽ nhận được quần áo và các vật sở hữu của người xem.

Câu chuyện này được dựa trên một huyền thoại của người Maya, đã mô tả các trò chơi đã được tạo ra. Trên phiến đá điêu khắc, theo như kiến thức hiện tại có thể chưa có kết luận nào về việc liệu người chiến thắng hay kẻ thua cuộc bị mất đầu hay không.

Tuy nhiên, sân chơi banh lớn nhất nầy của Chichen Itza, “Juego de Pelota“ có kích thước và chiều cao quá lớn, thực sự hầu như có thể không được sử dụng cho các trò chơi banh thường xuyên, mà là cho các mục tiêu nghi lễ và có thể sử dụng cho các mục đích chính trị và quyền lực thời đó hoặc có thể là lãnh vực tôn giáo.

Cũng ở tại quãng trường sân chơi nầy nếu bạn vỗ tay thì bạn sẽ nghe âm thanh của một tràng pháo tay vọng lại. Điều đó cho thấy các kiến trúc sư thời bấy giờ có tài năng kiến trúc giỏi như thế nào rồi. Âm thanh nầy cũng được ứng dụng cho cách thức chơi banh.

Những bức tường ghi khắc các nạn nhân tế thần Tzompantli:

Đi dọc theo phía tây bắc của Pyramid chúng tôi nhìn thấy những bức tường đá được khắc những đầu nạn nhân tế thần, gọi là Tzompantly.

Đi tiếp về hướng đông bắc chúng tôi viếng thăm ngôi đền nạn nhân tế thần. Cứ mỗi 90 ngày thì một nạn nhân là người tài giỏi trong tộc hoặc là một cô gái được đem ra tế thần.

blank
Hình ảnh du lịch.

Cenote Sagrado - Giếng nước thiên nhiên:

Khoảng 400 mét thẳng về phía bắc của kim tự tháp của Kukulkan là giếng nước Cenote Sagrado, còn gọi là hố thiên nhiên hoặc là giếng nước thiên nhiên với hình dạng gần như tròn và có bức tường thẳng đứng.

Bán đảo Yucatan là một đồng bằng đá vôi, không có sông, không có suối. Khu vực được mặt rỗ với hố sụt tự nhiên, được gọi là cenotes. Tại khu vực Yucatan có tới 6.000 hố hay là giếng nước thiên nhiên đã được tìm thấy.

Tại giếng nước thiên nhiên Cenote Sagrado ban đầu có mái che như mái nhà, tuy nhiên nó đã bị hư hại theo thời gian. Đường kính của giếng khoảng 55 mét, độ sâu của nước khoảng 27 mét, từ mặt đất đến mặt nước sâu khoảng 23 mét. Nước có màu xanh lá cây vì dưới đáy giếng có nhiều rong rêu.

Ông Edward H. Thompson vào giữa những năm 1904-1910 đã bắt đầu khảo sát dưới nước. Nghiên cứu tiếp sau đó đã diễn ra khoảng năm 1960, mang lại hàng ngàn đồ vật có giá trị. Ngay tại đáy giếng, một số lượng lớn các đồ vật, bao gồm đồ trang sức, cẩm thạch, vàng và đồ gốm khác nhau đã được tìm thấy. Ngoài ra, người ta đã khám phá ra hơn năm mươi bộ xương từ thế kỷ 16 được xem như là một sự hy sinh của con người để tế thần. Ở bờ rìa của hố nước là một ngôi đền thờ nhỏ.

Đền thờ của chiến binh (Warriors=Krieger):

Đền thờ chiến binh (Templo de los Guerreros) nằm ở phía đông bắc của kim tự tháp của Kukulkan, ở cuối phía bắc của nhóm 1.000 cột. Đó là một trong những công trình tốt nhất của kiến ​​trúc Maya-Toltec. Nó được lấy từ nhận thức của ngôi đền sao sáng ban mai của Tula, và được hình thành một cách oai nghiêm và đầy thị hiếu hơn so với thiết kế của Tula.

Lối vào của ngôi đền nằm trên tầng trên được xây dựng bằng hai cột trụ con rắn. Nó bắt nguồn từ phong cách Toltec. Cái mũi vòi của thần mưa Chaac, như trên các bức tường của ngôi đền, xuất phát từ ảnh hưởng của người Maya.

Ở đầu cầu thang trên đỉnh của kim tự tháp dẫn vào bên trong (và hàng đầu đối với lối vào của ngôi đền của kim tự tháp), nay không còn cho du khách vào, có tượng của vị thần Chaac Mool được nhìn thấy trong tư thế nửa nằm nửa ngồi.

Các bức tường thấp hơn của ngôi đền chiến binh cũng như một số các cột được trang trí bằng phù điêu mặt nạ, đại diện cho các chiến binh và giống chim đại bàng khi chúng mổ ăn trái tim của con người.

Phía bắc của ngôi đền chiến binh có một cầu thang dẫn vào bên trong ngôi đền. Tuy nhiên, nó đã bị chặn và vì thế du khách không thể được nhìn thấy các bức tranh được ghi khắc trên tường.

Kim tự tháp Pyramid của Kukulkan

Viếng thăm Pyramid (Castillo) của Kukulkan chúng tôi mới thấy cấu trúc của dân tộc Maya thật tuyệt vời. Đặc biệt của cấu trúc nầy là diễn tả ngày và đêm trong năm. Đó là tòa nhà nổi tiếng nhất ở Chichen Itza, là kim tự tháp của Kukulkan, có chiều cao 24 mét và được xây dựng 4 mặt hình thang cân xiên. Hai trong số bốn mặt đã được khôi phục (phía tây và phía bắc). Nó được xây dựng thành một hỗn hợp văn hoá của người Maya và Tolteken. Nó kết tạo và diễn tả một cuốn lịch hàng năm với bốn cầu thang, mỗi cầu thang có 91 bước. 4 x 91 bước có tổng cộng là 364 bước, cộng với một bậc cuối cùng (thuộc nền nhà = Plattform) tổng cộng thành 365 bước. Mỗi bước cầu thang tượng trưng cho một ngày, tương ứng với số ngày trong năm. Nhưng đây không phải là dẫn chứng duy nhất mà toà nhà này cống hiến cho mục tiêu chiêm tinh.“

Hai lần trong một năm , các “chí điểm = Sonnenwende (tiếng Đức) = Soltice (tiếng Anh) = thời điểm thay đổi trong năm“ được xảy ra vào ngày 21 tháng 3 và 21 tháng 9 (quinoktium (Ger) = equinox (Eng): ngày và đêm đều dài bằng nhau) được gọi là Xuân phân và Thu phân, nhiều ngàn người đến tập họp tại đây để xem một cảnh tượng đặc biệt: Vào buổi chiều tối, khi mặt trời vừa lặn xuống chân đồi thì hình dáng một con rắn trên kim tự tháp Kukulkan, trườn dọc theo biên cầu thang từ trên cao xuôi xuống và đặt đầu khổng lồ của mình trên bậc thang dưới cùng của kim tự tháp xuất hiện. Cảnh tượng này đã được tính toán chính xác của các nhà xây dựng toà tháp Pyramid.

Khi bạn đứng phía trước ở một mặt của kim tự tháp, nếu bạn vỗ tay thì bạn sẽ nghe được một loạt âm thanh vọng lại. Đó là một kỳ công của kiến trúc sư thời bấy giờ.

blank
Hình ảnh du lịch.

Thần Chaac:

Ở phía bên phải của cầu thang phía bắc, trước 2007 du khách có thể vào bên trong kim tự tháp và leo lên một cầu thang hẹp để lên tầng trên đầu. Du khách phải thật cẩn thận vì cầu thang rất trơn do thiếu thông gió bởi vì có rất nhiều khách du lịch cộng với trời nắng gay gắt do đó không khí rất ngột ngạt. Tầng trên cùng của kim tự tháp, có một phòng mà cửa ra vào được đóng nhưng bên trong có ánh sáng từ ngoài chiếu vào hiện ra hai tượng thần. Một trong hai tượng đó tượng trưng cho tượng của vị thần Chaac trong tư thế nửa nằm nửa ngồi điển hình của mình cho khu vực này. Tượng Chaac giống như tượng trên các đền thờ của chiến binh (Templo de la Warriors).

Thăm hố nước thiên nhiên Cenote trên đường trở về khách sạn:

Sau khi chúng tôi thăm viếng được một số thắng cảnh tại Chichen Itza thì giờ tụ họp đã đến. Còn nhiều đền thờ khác nữa cũng gần giống như vậy cũng thuộc vùng Chichen Itza nhưng được xây dựng theo từng thời kỳ bộ lạc nào lên cầm quyền, chúng tôi chưa thăm viếng. Chúng tôi phải ra xe buýt để trở về khách sạn.

Trên đường về, theo chương trình du lịch, xe buýt chở chúng tôi đến thăm một hố nước thiên nhiên ở một nơi khác đã được sửa sang và trùng tu để cho du khách thập phương viếng thăm. Hố nước rộng khoảng 70 mét. Từ mặt đất xuống đến mặt nước khoảng gần 50 m. Còn độ sâu của nước khoảng 70 m. Để có thể thăm viếng, người ta làm một con đường xoắn ốc từ mặt hố xuống mặt nước. Du khách có thể xuống tận chỗ nước cạn được khoét vào trong thành của hố nước. Nơi đây du khách được phép tắm dưới hố nước thiên nhiên. Có văn phòng phục vụ và họ cho mướn khăn tắm. Sau khi tắm ở hố nước du khách có thể tắm ở phòng tắm gần cổng ra vào trên mặt hố nước.

Được biết tại bán đảo Kukulkan, một vùng bán đảo có nhiều đá vôi, tiếp giáp với Mexico Golf nên có nhiều nơi mặt đất, cát, đá bị lún xuống tạo thành những hố nước thiên nhiên hình tròn. Tại vùng Kukultan có khoảng 6.000 hố nước thiên nhiên. Vì Kukultan nằm ở vùng nhiệt đới nên vào mùa hè khan hiếm nước, những hố nước nầy đã giúp cho dân địa phương, nhất là dân tộc Maya sống ở miền quê có nước để dùng.

Sau khi thăm viếng giếng nước thiên nhiên, chúng tôi được xe đưa trở về khách sạn, đến nơi khoảng 20:00 giờ tối.

Đi thăm Shopping Mall: Plaza las Americas

Trước một ngày chấm dứt kỳ nghỉ hè, như mọi ngày sáng sớm nào cũng vậy, tôi dậy sớm khoảng 6:00 giờ, ra bờ biển chạy bộ khoảng một vài cây số và tắm biển với thời gian tổng cộng khoảng tiếng đồng hồ rồi mới vào khách sạn thay đồ để cùng đi ăn sáng với vợ con rồi ra biển tắm tiếp.

Hôm ấy ăn trưa xong chúng tôi đi thăm viếng thành phố Cancun và shopping mall “Plaza las Americas” cách thành phố Cancun khoảng 4 km. Mall nầy do công ty Mỹ đầu tư và xây dựng. Hàng ngày cũng có nhiều khách viếng thăm. Đi shopping nơi đây tương đối an ninh. Nhân dịp nầy bà xã tôi mua vài cái áo làm kỷ niệm.

Trở về Đức quốc:

Sáng sớm vào ngày cuối cùng, vợ và con tôi ra biển tắm. Tôi không tắm mà nằm trên ghế bố ở bãi biển để thưởng thức thêm những làn không khí thật trong lành của gió biển Caribic, vùng Châu Mỹ La Tinh vào buổi sáng tinh sương và uống nước dừa cũng như nước dâu tây pha rựợu rum.

Chúng tôi giao phòng vào buổi sáng. Sau khi ăn trưa xong chúng tôi lên xe buýt ra phi trường Cancun để trở về Anh quốc, phi trường Machester.Nơi đây vợ chồng tôi đổi chuyến máy bay xuống phi trường Heathrow, London để đáp máy bay Lufthansa trở về Đức quốc. Còn con tôi lấy xe hơi riêng để về lại nhà ở thành phố Swindon, Anh Quốc. Chúng tôi trở về phi trường Frankfurt am Main lúc 16:00 giờ ngày 9.4.2014. Một chuyến du lịch Châu Mỹ La Tinh, vùng Cancun, Mexico tràn đầy niềm vui và thật nhiều thoải mái.

Germany, April 2014

Nguyễn Văn Phảy

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
Bao lâu nữa thì hệ thống môi sinh nơi quê hương tôi sẽ bị hủy hoại, đến độ không sinh vật nào có thể sống được ở nơi này? Khi cái vòng sống liên tục vô thủy vô chung đó có một mắt xích bị hỏng, khi môi trường sinh thái ở một nơi nào đó bị mất quân bằng, có bao nhiêu sinh vật sẽ bị ảnh hưởng – và bị ảnh hưởng tận cùng rốt ráo ra sao?
Tôi đã phỏng vấn các nhà tư tưởng hàng đầu về 101 đề tài riêng biệt – từ tiền bạc tới nợ nần, các hệ thống cung cấp tới mậu dịch, việc làm tới máy robots, báo chí tới chính trị, nước tới thực phẩm, biến đổi khí hậu tới nhân quyền, thương mại điện tử tới an ninh mạng, tuyệt vọng tới tinh thần lành mạnh, giới tính tới kỳ thị chủng tộc, nghệ thuật tới văn học, và ngay cả hy vọng và hạnh phúc.Những người tôi phỏng vấn gồm chủ tịch của Viện Khoa Học Quốc Gia Hoa Kỳ, cựu giám đốc CIA, cựu tư lệnh đồng minh tối cao NATO, cựu thủ tướng Ý và nhà thiên văn học hoàng gia Anh. Tôi đã “Zoom” – chữ này đã trở nên một động từ chỉ sau một đêm – với Kishore Mahbubani tại Singapore, Yolanda Kakabadse tại Quito, Judith Butler tại Berkeley, California, Alice Ruhweza tại Nairobi và Jeremy Corbyn tại London. Đối với tập mới nhất của chúng tôi, cựu Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon từ Hán Thành. Đối với tôi, đó thật sự là lý do của điều tôi học được. Trong số những thứ khác, nó giúp tôi hiểu tại sao
Nước Mỹ đang phải đối diện với những thử thách nghiêm trọng, kể từ khi người biểu tình ủng hộ Tổng thống Donald Trump tràn vào chiếm toà nhà quốc hội ở Thủ đô Washington chiều ngày 6/1 vừa qua. Trong bốn tiếng đồng hồ bị chiếm đóng, các dân cử có lúc đã phải nằm xuống ghế, chui xuống bàn để tránh bị thương do bạo loạn, trước khi được sơ tán đến một nơi an toàn. Vụ bạo loạn hôm 6/1 làm cho 5 người chết trong đó có một cảnh sát, mấy chục người bị thương gồm hơn chục nhân viên an ninh tại quốc hội. Lịch sử đã lập lại, sau hơn hai trăm năm. Năm 1814 quân lính Anh tấn công và đốt phá nhiều nơi kể cả toà nhà quốc hội đang được xây dựng. Đó là lúc có cuộc chiến tranh mang tên “1812 War”.
Mọi người ai cũng hi vọng qua năm mới 2021 Huê kỳ thoát ra khỏi một năm đen tối : có hơn 300 000 người chết vì corona vũ hán, kinh tế khủng hoảng do đại dịch nghiêm trọng không thua hồi năm 1929 tác hại, dân da đen bị kích động vấn đề chủng tộc, cận ngày bầu cử, nổi loạn ở nhiều Tiểu bang, biến Huê kỳ trở thành một nước khủng hoảng và chia rẽ.
Hãy hỏi những người đã mang Cờ Vàng-3 sọc đỏ đi tham gia biểu tình bạo động có biết nhiều người Mỹ và báo chí Mỹ đã cáo buộc những người tấn công vào điện Capitol là “quân khủng bố nội địa” (Domestic Terrorists), hay những kẻ phá hoại (Rioters)? Vì vậy thật khó biết, khi hình ảnh một người leo lên sân thượng của Capitol phất cờ Việt Nam Cộng hòa chiều tối ngày 6/01/2021 được truyền đi khắp Thế giới, trong khi những người biểu tình khác đập phá bên trong, có khiến ai chua xót và đau lòng vì là cờ đã bị xúc phạm ?
Sửa chữa các thiệt hại này trong một sớm một chiều sẽ là chuyện rất khó, nếu không muốn nói là không thể. Trump sẽ không còn là tổng thống nữa, nhưng Trump sẽ vẫn có ảnh hưởng trong đảng Cộng hòa và đất nước. Trong khi thế giới đang ngày càng rối ren và ảnh hưởng của Hoa Kỳ đã suy giảm, Trump đã thúc đẩy đáng kể cả hai xu hướng. Điểm mấu chốt là Trump đang để lại một đất nước và một thế giới trong tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà Trump được thừa hưởng. Đó là di sản đau buồn của Trump.
Nước Mỹ đang lâm vào Nội Chiến -Civil War-đó là thông điệp mà người Mỹ tìm thấy trên áo của đám người bạo loạn tấn công đập phá điện US Capitol hôm 6-1-2021. Bộ trưởng lâm thời về Nội An của Mỹ vừa từ chúc hôm 9/1, FBI liền cảnh cáo Trump sẽ xách động những cuộc bạo loạn vũ trang trên khắp 50 State Capitols từ ngày 16-1 đến 20-1, US Capitol kể từ ngày 17 đến 20-1, Acting DHS Secy resigns as FBI warns of “Armed Protests” at all 50 State Capitols from Jan-16-20, US Capitol from Jan 17-20.
Bạn đã đến Washington D.C. để tham gia cuộc bạo loạn tại Quốc Hội, đã xông vào tòa quốc hội hay chỉ đơn giản là vượt qua các rào chắn không được phép bước sang hay leo lên bậc thềm tòa quốc hội, nay có thể đang ở nhà và nghĩ rằng mình đã thoát tội. Có phải vậy không?
Nhưng chúng ta không nên có ảo tưởng về những gì mà Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phải đối mặt khi nhậm chức. Trong nhiệm kỳ tổng thống và một trận đại dịch mà chính quyền sắp mãn nhiệm đã làm rất ít để chống chọi, Trump để lại những vết hằn sâu thẳm. Những tổn thương kinh tế sẽ không thể hàn gắn trong một sớm một chiều, và nếu không có sự hỗ trợ toàn diện vào thời điểm cần thiết quan trọng này – bao gồm hỗ trợ cho các chính quyền địa phương và tiểu bang thiếu ngân khoản – thì nỗi đau sẽ còn kéo dài. Tất nhiên, các đồng minh lâu đời của Mỹ sẽ hoan nghênh sự trở lại thế giới nơi Hoa Kỳ đứng lên đấu tranh cho dân chủ và nhân quyền, đồng thời hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề toàn cầu như đại dịch và biến đổi khí hậu. Nhưng, lại một lần nữa, sẽ là ngu ngốc nếu cho rằng thế giới không thay đổi một cách triệt để. Xét cho cùng, Mỹ đã cho thấy mình là một đồng minh không đáng tin cậy. Đúng như vậy, Hiến pháp Hoa Kỳ và 50 tiểu bang đã tồn tại và bảo vệ nền dân chủ thoát ra kh
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm thủ đô Washington bị phong tỏa sau vụ bạo loạn ở Quốc hội và nguy cơ bạo lực gia tăng tại lễ nhậm chức của ông Biden.
Tổng thống đắc cử Joe Biden dự kiến sẽ công bố đề xuất gói kích thích 1.900 tỷ USD nhằm khôi phục kinh tế Mỹ, tăng tốc phản ứng với đại dịch
Theo thông báo mới của Intel, CEO Bob Swan sẽ từ chức vào ngày 15/02/2021 và được thay thế bởi Pat Gelsinger, CEO đương nhiệm của VMWare.
Thành phố New York sẽ chấm dứt tất cả hợp đồng trị giá 17 triệu USD một năm với Tập đoàn Trump (Trump Organization) vì cuộc bạo loạn ngày 06/01/2021.
Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, nghiên cứu trên bệnh nhân nhập viện vì Covid-19 ở Vũ Hán cho thấy họ vẫn xuất hiện triệu chứng như mệt mỏi hay khó ngủ sau 6 tháng.