Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
EagleBrand-Vietbao-1230x152-12042022-viet

Tự Do Thông Tin và Phát Triển

22/01/201400:00:00(Xem: 4713)
...tự do thông tin là sức mạnh của phát triển, và kiểm duyệt là sự lạc hậu...

Trong một chủ đề cuối năm của mục Diễn đàn Kinh tế, chuyên gia Nguyễn-Xuân Nghĩa nói về vai trò của tự do thông tin như một động lực quan trọng của phát triển. Xin mời quý thính giả theo dõi cuộc thảo luận do Vũ Hoàng thực hiện sau đây.

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, cho một chương trình cuối năm trước khi qua năm Giáp Ngọ, xin đề nghị ông tổng hợp các động lực có thể đóng góp cho công cuộc phát triển nếu ta nhìn trong một viễn cảnh trường kỳ. Theo ông thì đâu là động lực quan trọng nhất?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thuần về kinh tế mà nói thì ai cũng có thể đồng ý rằng con người, chứ không phải đất đai hay tài nguyên, mới là cái vốn quý nhất. Nhưng thật ra, con người nô lệ chỉ là cái vốn quý nhất cho người chủ nô hay cho các chính thể độc tài. Thành thử con người tự do mới thật sự là cái vốn quý nhất. Và trong viễn ảnh dài thì quyền tự do thông tin mới đem lại cái vốn cần thiết nhất cho phát triển. Chúng ta có thể nghiệm ra điều ấy qua những phát minh lớn nhất của lịch sử nhân loại trong thời hiện đại cho đến ngày nay, khi mọi người đều nói đến nền kinh tế tri thức. Để thấy ra điều ấy, ta cần đi lại từng bước của những phát minh này.

Vũ Hoàng: Vì ông nhắc đến con người nô lệ và chính thể độc tài, xin đề nghị ông trình bày cho rõ hơn cái phản đề hay lực cản của công cuộc phát triển.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta dễ thấy ra sự thật là trong cả ngàn năm trước khi có hai cuộc cách mạng về công nghiệp tại nước Anh rồi tại Hoa Kỳ, sinh hoạt kinh tế của nhân loại nói chung không có gì thay đổi, trong tinh thần là đời trước làm gì thì đời sau làm vậy. Từ đời này qua đời khác, đa số người dân sống trong sự khan hiếm, dưới các chế độ chuyên chính.

- Vào thời đó, tuổi thọ của con người không dài và gần phân nửa đời sống là thu thập kiến thức để thực hành trong phần còn lại của cuộc đời. Đấy là một hạn chế tự nhiên. Trường hợp triết gia hay bác học thiên tài chỉ là ngoại lệ, một thế kỷ mới được vài người có kiến thức vượt trội khả dĩ thay đổi cuộc sống của cả xã hội. Nhưng ta không quên là qua một giai đoạn dài đến bốn thế kỷ, hệ thống kiến thức ấy tại một trung tâm của thế giới là Âu Châu vẫn bị chính quyền của các quân vương và nhất là Giáo hội Công giáo kiểm duyệt.

- Tôi muốn nói đến một ví dụ là danh mục "Sách Cấm" của hơn 100 tác giả gồm nhà khoa học, triết gia, văn nghệ sĩ bị cấm không được đọc, từ 1556 đến mãi 1966 mới được Toà thánh bãi bỏ. Hãy tưởng tượng là trong 400 năm, nhân loại ở phương Tây có hơn trăm người đã khám phá hay trứ tác nhiều điều mới lạ cho con người nhưng lại bị hạn chế. Ta khỏi nhắc đến hai bác học nổi tiếng là Copernicus người Ba Lan hay Galileo người Ý với lý luận bị coi là không phải đạo, theo đó trái đất xoay quanh mặt trời chứ không là trung tâm bất di dịch của vũ trụ, mà còn nên nhớ tới nhiều triết gia hay văn sĩ khác như Pascal, Descartes hay cả Victor Hugo. Trong hoàn cảnh thiếu tự do thông tin như vậy, nhiều nhà khoa học hay tư tưởng thật ra là người cô đơn và phát minh của họ ít được người khác áp dụng để làm thay đổi cuộc sống của nhân loại.

Vũ Hoàng: Ông vừa nhắc đến một thí dụ về nạn kiểm duyệt tại Âu Châu. Còn Á Châu thì sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tại Á Châu thì một trung tâm của thế giới thời xưa là Trung Quốc lại có chế độ kiểm duyệt còn hà khắc hơn nữa của hệ thống Khổng Nho. Nó giữ vị trí độc tôn và bóp nghẹt tư tưởng của cả xã hội. Trung Quốc cũng là nơi xuất phát các chuyến hải hành viễn duyên đầu tiên của nhân loại vào đầu thế kỷ 15 nhờ một Đô đốc Hồi giáo là Tam bảo Thái giám Trịnh Hoà. Nhưng rồi họ vẫn bị lệnh "Hải Cấm" vào đời Minh, đời Thanh, là khi triều đình cấm đóng tầu ra biển. Thậm chí còn có cả lệnh "Thiên Hải" là bắt dân lui khỏi bờ biển 50 dậm để tránh tiếp xúc với bên ngoài hay khỏi bị bên ngoài tấn công từ Đài Loan. Trong hoàn cảnh tự thu hẹp tầm nhìn như vậy thì xứ sở lạc hậu và lụn bại dần.

- Người ta cứ nói đến một nguyên nhân của sự nghèo hèn tại Trung Quốc là bị liệt cường sâu xé và bóc lột chứ không nêu câu hỏi là vì sao một cường quốc Á Châu như Trung Quốc lại bị các nước tấn công và khuất phục quá nhiều lần trong cả ngàn năm, kể từ đời Tống vào Thế kỷ thứ 10 cho đến Thế kỷ 20 vừa qua. Sự lụn bại của họ có nguyên nhân nội tại bên trong, chứ không phải là họ không có tham vọng bành trướng và áp đảo thiên hạ.

Vũ Hoàng: Chúng ta trở lại Âu Châu với hai cuộc cách mạng công nghiệp như ông vừa nói tới. Sự thể khởi đầu ra sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin lấy hai thời điểm cho dễ nhớ về cuộc cách mạng công nghiệp đã làm thế giới đổi thay khác hẳn khoảng thời gian ngàn năm đằng đẵng trước đó. Thứ nhất là năm 1750 khi nhà phát minh và kỹ sư James Watt của xứ Scotland tại phía Bắc của nước Anh chế tạo máy hơi nước đầu tiên để thay cho sức người, từ đó ta mới có các loại dụng cụ, cơ giới và tầu bè với công xuất cao gấp bội. Thứ hai là năm 1870 là khi Hoa Kỳ nối tiếp bằng cuộc cách mạng điện khí, từ đó về sau ta mới có nhà máy điện, các loại điện thoại và điện thị như truyền hình, phim ảnh, các loại khí xa là xe hơi, xe hỏa, phi cơ, rồi xa lộ, đường xe lửa, và nhà cửa, v.v...

- Trước sau 120 năm, hai cuộc cách mạng kỹ nghệ cùng xuất hiện vào một năm Canh Ngọ đã đảo lộn thế giới và tạo ra bước phát triển của các nước Tây phương. Chỉ sau đó người ta mới có lý luận và tư tưởng về kinh tế để ít nhiều giải thích sự thịnh suy của xã hội. Nhưng khởi đầu cho mọi sự, yếu tố then chốt vẫn là thông tin. Nói cách khác, thông tin là sức mạnh dời núi lấp sông.

Vũ Hoàng: Vì sao ông chú trọng đến yếu tố thông tin hơn cả?


Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết, vì sao người ta cần phát minh ra một điều cơ xảo trước đấy chưa có? Lý do là để giải quyết một nhu cầu nào đó một cách tiện lợi hơn so với công sức phải bỏ ra. Nhưng người phát minh, thí dụ như ông James Watt hay Thomas Edison, không nhất thiết là người đầu tiên khám phá ra các quy luật vận hành về vật lý, hóa học hay toán học. Họ có thể áp dụng một khám phá của người khác, mà sở dĩ áp dụng được là nhờ thông tin.

- Vào thời đại của các nhà phát minh nổi tiếng nói trên, thông tin về học thuật của Âu Châu hay của Hoa Kỳ đã được phổ biến tương đối sâu rộng hơn trước. Cho nên khi họ mày mò tìm kiếm thì cũng có cả trăm người Âu Mỹ khác đang nghiên cứu về các bài toán tương tự để tìm giải đáp. Hệ thống thông tin càng rộng mở thì càng nhiều người có cơ hội góp công hay góp tiền để giải quyết bằng một phát minh có giá trị thương mại hay kinh tế. Ta có thể mường tượng là cùng lúc đó, Á Châu cũng có vài nhà bác học đã lờ mờ hiểu ra quy luật, nhưng có thể là những thiên tài cô đơn vì chung quanh ít ai hiểu ra những vấn đề mà họ muốn giải quyết.

- Thành thử, sức phát triển mạnh hay yếu của một xã hội hay quốc gia có thể tùy thuộc vào lượng thông tin khả dụng và càng có tự do thì con người càng có hy vọng đưa kiến thức lên trình độ tinh tế hơn để tìm ra giải pháp có giá trị hơn. Xã hội càng khép kín thì ta càng có nhiều bác học hay nhà tư tưởng lủi thủi sống một mình, có khi ở trong tù, hay bị đưa lên dàn hỏa.

Vũ Hoàng: Hồi nãy, ông có nói đến hai cuộc cách mạng bùng nổ cách nhau 120 năm ở bên Anh rồi bên Mỹ đã làm thay đổi cả thế giới. Liệu 120 năm sau cuộc cách mạng thứ nhì vào năm 1870 thì nhân loại có một cuộc cách mạng khác hay chăng? Hỏi cách khác, năm 1990 có là thời điểm của cuộc cách mạng về công nghệ tin học hay không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi không nghĩ thế giới có một quy luật bất di bất dịch là cứ 120 năm lại có một cuộc cách mạng! Nhưng quả thật là năm Canh Ngọ 1990 có nhiều biến cố đáng ghi nhớ như việc Liên Xô tan rã, nước Đức thống nhất, thế giới nói đến toàn cầu hóa và sự xuất hiện của nền kinh tế tri thức cùng những tiến bộ vượt bậc về tin học. Về chuyện này thì sau khi đã thấy những tiến bộ đến chóng mặt trong hơn hai thế kỷ, nhiều người không tin là nhân loại ngày nay lại có bước nhảy vọt thứ ba với cường độ tương tự, nhờ mạng lưới Internet chẳng hạn. Tôi lại nghĩ khác và cho rằng chúng ta chưa thể thấy được tầm xa của bước nhảy vọt này.

Vũ Hoàng: Tức là không nhất thiết cứ đúng 120 năm là nhân loại lại có một cuộc cách mạng về khoa học hay công nghệ, nhưng ông cho rằng chúng ta đang đứng trước những đổi thay lớn lao mà mình chưa thể thấy được tầm xa và tầm cao là sẽ lên tới đâu?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin lấy vài ví dụ kinh tế sau đây để ta mường tượng ra sự thể. So với thời của James Watt vào năm 1750 thì phí tổn của một đơn vị phát quang như một bóng đèn loại LED chỉ bằng một phần triệu. So với thời của ông Alexander Graham Bell là người phát minh ra điện thoại vào năm 1867 thì máy điện thoại ngày nay đã rẻ hơn và tiện dụng gấp triệu lần.

- Nhưng các giải pháp hiện đại không chỉ là cơ khí hay điện tử tối tân và rẻ hơn xưa gấp bội mà cách mạng về công nghệ tin học còn thúc đẩy tiến bộ trên nhiều lĩnh vực khác. Chúng ta đều đã thấy người máy tự động trong hãng xưởng và văn phòng, thấy máy bay rồi xe hơi tự động tức là không người ngồi sau tay lái. Ngoài ra còn có lĩnh vực "nano" hay siêu vi, tức là cực nhỏ vì chỉ bằng một phần triệu của một ly, hay công nghệ sinh học với các phôi bào và cả việc phác thảo bộ gen của cơ thể con người, ngẫu nhiên cũng khởi sự vào năm Canh Ngọ 1990. Những tiến bộ đó sẽ cải thiện mọi sinh hoạt của con người, từ nhà ở ra tới nhà trường, vào nhà máy, nhà thương, v.v... Chúng không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn kéo dài thời gian sinh động của con người với một lượng thông tin rất lớn được trao đổi qua vận tốc gọi là tức thời, nhanh như ánh sáng. Nhưng bước nhảy vọt chúng ta đang chứng kiến lại không nằm ở đó.

Vũ Hoàng: Ông vừa nhắc đến hàng loạt tiến bộ đầy hứa hẹn của cuộc cách mạng đời thứ ba mà lại nói rằng bước nhảy vọt này không nằm ở đó. Thưa ông, thế thì đâu mới là bước ngoặt?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin lấy một ẩn dụ của một cuộn chỉ cho dễ hiểu. Trước khi có máy chạy bằng hơi nước của ông Watt thì ta chỉ có cái lõi chỉ. Mỗi tiến bộ sau đó là từng vòng chỉ cuốn chung quanh mà mình dễ nhận ra. Bây giờ, ta có cuộn chỉ lớn gấp bội với cả trăm vòng chỉ dài hơn, được cuốn thêm hàng ngày hàng giờ mà mình khó thấy ra sự khác biệt của tiến bộ.

- Thời của ông Watt, cả xã hội Âu Châu chỉ có chừng 100 bộ óc cùng suy tư về giải pháp và có thể góp sức cho những nhà phát minh đầu tiên. Thời nay, nhờ có thông tin và giáo dục, thế giới có cả triệu kỹ sư hay chuyên gia có thể góp phần đẩy mạnh những phát minh tương tự. Đã vậy, thế giới cũng có cả chục triệu doanh nghiệp lớn nhỏ đang tìm sáng kiến về sản phẩm hay dịch vụ có thể giảm phí tổn hay tăng lợi nhuận, nhiều khi chỉ nhờ những phát minh rất tầm thường chẳng đáng đưa lên mặt báo. Nghĩa là người ta có cả triệu bước tiến bộ nhỏ nhoi không đáng kể và chẳng so sánh được với những phát minh của hai cuộc cách mạng trước. Nhưng về lượng thì đấy là những bước tiến đồng bộ. Giữa những bước tiến ấy vẫn có những phát minh có tính chất đột phá và còn dễ có hơn trước vì sức tổng hợp của tập thể toàn cầu. Vì vậy, tôi mới nghĩ rằng tự do thông tin là sức mạnh của phát triển, và kiểm duyệt là sự lạc hậu.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc trao đổi rất lý thú trước khi ta bước qua năm Giáp Ngọ.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một người nghĩ rằng, người kia làm chuyện lầm lỗi, vì muốn chống đối, người này làm chuyện có lỗi để gây tiếng vang, phản đối lại sự lầm lỗi của người kia. Vậy thì ai có lỗi? Và lỗi nào nặng hơn? Có lẽ, bạn đọc nghĩ rằng, tôi đang muốn nói về chuyện luật tử hình. Lý luận này: một kẻ cố ý giết người, hoặc giết nhiều người, cần phải đền tội bằng cái chết. Mắt đền mắt. Răng đền răng. Đúng và hữu lý. Nhưng lý luận kia: Trong xã hội văn minh, trừng phạt là thứ yếu, giáo dục, cải thiện người xấu trở thành tốt mới là mục tiêu nhân bản. Người phạm tội, có quyền được hưởng, ít nhất, một cơ hội để hối lỗi, để trở thành người tốt hơn. Cả hai lý luận đều đúng. Có lý luận thứ ba: Giết người là có tội, dù là lý do gì, ngoại trừ phải tự vệ trong tình trạng khẩn cấp. Như vậy, khi tòa án kết tội tử hình, chính tòa án (luật pháp, thẩm phán, và công tố viên) đã phạm tội giết người.
Dư âm cuộc cách mạng Mùa Xuân Ả Rập năm 2010 ở Trung Đông, Bắc Phi châu và sự tan rã của Thế giới Cộng sản ở Nga năm 1992, đang là mối lo hàng đầu của đảng CSVN, sau hơn 35 năm đổi mới. Dưới lăng kính bảo vệ an ninh quốc gia, nhà nước Cộng sản Việt Nam (CSVN) coi mọi phản ứng của dân trong cuộc sống, kể cả các hoạt động đòi dân chủ, tự do và nhân quyền v.v… đều là “diễn biến hòa bình” nhằm phát triển “cách mạng mầu” để lật đổ đảng CSVN...
Cuộc chiến hiện nay tại Ukraine, chẳng cần nói nhiều, đã là một bài học rất lớn cho Hoa Kỳ, và có lẽ nó sẽ được dùng làm chuẩn mực cho những xung đột trong tương lai giữa Hoa Kỳ và các thế lực thù địch trên thế giới...
Vậy bằng cách nào mà cuốn tạp chí BK, số cuối cùng (phát hành vào ngày 20 tháng 4 năm 1975) đã không bị ném vào mồi lửa, không trở thành giấy gói xôi, không bị thu hồi, tịch thu, tiêu hủy” và vẫn có thể xuất hiện “nguyên con” trên trang web của Tạp Chí Thế Kỷ 21 vào ngày 2 tháng 4 năm 2017? Đây là câu hỏi mà qúi vị lãnh đạo của chính phủ hiện hành ... cần “suy ngẫm” để có thể ban hành những nghị quyết, hay nghị định đỡ ngớ ngẩn (và lạc hậu) hơn chút xíu...
✱ Reuters: Nga đang hy vọng rằng đảng Cộng hòa kiểm soát Quốc hội - Chính quyền Biden sẽ gặp khó khăn trong việc thúc đẩy Quốc hội thông qua các chương trình viện trợ cho Kyiv. ✱ Military: Các nhà vận động hành lang làm việc cho các nhà thầu quốc phòng, đã từng làm việc cho chính phủ liên bang trước đây - cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mark Esper đã từng làm việc văn phòng quan hệ chính phủ của Raytheon. ✱ Al Jazeera: Nhiều dự luật trong quá khứ, đã được Hạ viện và Thượng viện thông qua trong nhiều thập kỷ mà không bị thất bại. ✱ Bilderbergmeetings Co. UK: Chính quyền Biden đã coi Nga và Trung Quốc là đối tác trong thách thức đối với “trật tự thế giới”- Sự cạnh tranh toàn diện với Trung Quốc đang trở thành một nguyên tắc trong các chính sách kinh tế, đối ngoại và an ninh của Hoa Kỳ...
Nhiều người nghĩ ngay đến con số 18 tỷ kiều hối USD chuyển về Việt Nam năm 2021. Đó thật ra không phải là điều nên mất thời gian bàn tính vì đó là một thực thể không thay đổi được. Những người gởi có những lý do riêng không ai lay chuyển được và người Việt trong nước đều muốn nhận những đồng tiền gởi về. Nhưng còn những món tiền khổng lồ khác từ những chương trình viện trợ đủ mọi kiểu cho dân VN từ những chính phủ Âu-Mỹ mà người dân không hay biết, những nguồn tài trợ đã từ lâu bị thất thoát, hoặc cả biến mất mà không ai đặt câu hỏi. Đây là một địa hạt cần soi giọi.
* Cựu Tổng Thống Trump tuyên bố tái tranh cử để tránh bị truy tố nhưng vô hiệu quả. * Trump sẽ bị truy tố trước hoặc sau mùa lễ 2022. * Việc đề cử ông Jack Smith làm cố vấn đặc biệt để giám sát cuộc điều tra hình sự cựu Tổng Thống Trump chỉ làm chậm trễ một vài tuần là cùng. Trường hợp này khác với việc đề cử Robert Muller. * Trump sẽ bị truy tố về vụ lưu trữ bất hợp pháp tài liệu mật quốc gia và vụ bạo loạn 6/1. * Truy tố ăn cắp tài liệu mật dễ dàng như truy tố buôn bán ma túy. Trường hợp bạo loạn 6/1 phức tạp hơn. * Phiên tòa sẽ kéo dài 12 – 24 tháng và kết thúc trước nhiệm kỳ của Tổng Thống Biden chấm dứt. * Việc truy tố Trump của cố vấn đặc biệt không ảnh hưởng đến việc tái tranh cử của cựu tổng thống ngoại trừ Tu Chánh Án 14 được mang ra xét xử.
✱ The Guardian, Uk: Donald Trump tuyên bố ứng cử chắc chắn sẽ không làm cho việc truy tố ông ta trở nên bất khả thi - chẳng qua chỉ là một nỗ lực nhằm đánh lừa mọi người, và nó không làm thay đổi mức độ tội ác của ông ta đã phạm - nhiều khả năng khiến Trump trở thành cựu tổng thống Mỹ đầu tiên phải vào tù. ✱ NY Post: Cựu Bộ Trưởng Tư pháp Bill Barr cho rằng chính phủ liên bang có đủ bằng chứng để buộc tội cựu Tổng thống Donald Trump - ông ta đã thất bại với tư cách tổng thống trước đây, thời không nên tìm kiếm một nhiệm kỳ khác ✱ Yahoo News/Ms Evans: Donald Trump không thể cứu nước Mỹ - Ông ta thậm chí không thể tự cứu được mình - Ông ấy đã lợi dụng chúng tôi để giành được Tòa Bạch Ốc. ✱ Brookings Edu: Cựu tổng thống phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của ông ta đã phạm ở Georgia. Chúng tôi kết luận rằng Trump có nguy cơ cao sẽ bị truy tố hình sự ở Fulton County.
Họ sống thêm được bao lâu nữa thì chỉ có Trời mới biết. Và chắc ngay cả đến Trời cũng không thể trả lời câu hỏi (thượng dẫn) của nhà văn Thận Nhiên: Sao sau bao nhiêu xương máu đổ xuống nơi này mà người dân Q.B vẫn phải lặn hụp mò ốc (dưới ao) cứ như thể là họ vẫn còn đang sống trong cảnh tối tăm, giữa Đêm Trường Trung Cổ vậy?
Tại Bangkok, Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2022 đã kết thúc và 21 quốc gia thành viên đã đồng thuận đưa ra một Bản Tuyên bố chung với nội dung lên án Nga về cuộc chiến tranh xâm lược tại Ukraine. Tuy nhiên, Bản Tuyên bố có nêu rõ giới hạn dè dặt là nhìn chung vẫn còn có "những quan điểm và đánh giá khác nhau về tình hình và các biện pháp trừng phạt.”
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.