Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Lao Động Trí Óc...

07/02/201200:00:00(Xem: 8999)

Lao Động Trí Óc...

Trần Khải

Trí thức là gì? Là những ai? Và giá trị trí thức là gì? Có vẻ như cuộc tranh luận về trí thức mấy tuần qua không chỉ đơn giản như những cuộc tranh luận như tại Hoa Kỳ, nơi những người trí thức cũng ưa tranh cãi còn hơn là dân Quảng Nam, nếu chúng ta tin vào thành ngữ “Quảng Nam hay cãi...”

Điều gì làm cho cuộc tranh cãi tại Việt Nam khác hơn? Về mức độ, thực ra tranh cãi tại Hoa Kỳ, nếu loại bỏ yếu tố thuần túy học thuật, có khi còn gay gắt, dữ dội hơn cuộc tranh cãi về chữ “trí thức” tại VN mới đây... nếu chuyện liên hệ tới các chủ đề nhạy cảm như sắc tộc, tôn giáo (hay vô thần), đồng tính (bẩm sinh hay không?), lập trường (bảo thủ hay cấp tiến), đảng phái (Cộng Hòa hay Dân Chủ), và vân vân. Thí dụ, buổi tối, bạn chỉ cần mở đài truyền hình Fox News sẽ nghe đủ thứ lý luận la mắng Tổng Thống Barack Obama, và khi xem đài MSNBC sẽ nghe đủ thứ lý luận bênh vực Obama.

Nhưng đó là chuyện bình thường ở Hoa Kỳ. Tại Việt Nam, tất nhiên, bạn chỉ nghe có một giọng tung hô Đảng CSVN trên các đài truyền hình, dù ở Hà Nội hay Sài Gòn. Do vậy, một cách chính thức, thực sự là không có những cuộc tranh biện trên các cơ quan truyền thông lề phải tại VN. Và ngay cả khi tranh luận về một đề tài quan trọng như “trí thức,” nhiều người phản biện đành phải viết trên blog riêng hay là gửi bài cho các cơ quan truyền thông chọn lề trái. Ngay tự thân trò chơi tranh luận này ở VN đã thấy là bệnh hoạn rồi, nếu chúng ta không muốn xếp hàng theo thứ tự để tung hô Đảng CSVN.

Duyên khởi cuộc tranh luận là một cuộc phỏng vấn trên báo Tuổi Trẻ, Giáo Sư Ngô Bảo Châu nói: “Tôi không đồng ý với việc coi phản biện xã hội như chỉ tiêu để được phong hàm “trí thức”. Đến bao giờ chúng ta mới thôi thi đua để được phong hàm “trí thức”? Đối với tôi, trí thức là người lao động trí óc. Cũng như những người lao động khác, anh ta cần được đánh giá trước hết trên kết quả lao động của mình. Theo quan niệm của tôi, giá trị của trí thức là giá trị của sản phẩm mà anh ta làm ra, không liên quan gì đến vai trò phản biện xã hội.”

Ngôn ngữ của GS Ngô Bảo Châu có vẻ như chế giễu những người ‘thi đua’ để được phong hàm trí thức... và Giaó Sư khẳng định rằng “trí thức là người lao động trí thức... và giá trị của trí thức là giá trị của sản phẩm mà anh ta làm ra...”

Ai đang thi đua để được phong hàm tri thức? Và đang thi đua những gì? Ai chấm điểm cuộc thi đua này? Và ai có quyền phong hàm trí thức? Giáo Sư Ngô Bảo Châu không nói rõ nơi này. Thực tế, không ai dám nói rằng, Giáo Sư Toán Học chỉ là một thợ làm toán cao cấp, và cần phải thi đua để được phong hàm trí thức... Bởi vì vị trí, tài năng, và các giảỉ thưởng toán học của GS Ngô Bảo Châu đã vượt qua mọi tranh cãi. Nhưng còn những trường hợp khác? Hình như là chưa ai nói là cần thi đua gì, và phong hàm thì ai phong hàm? Ngôn ngữ của GS Ngô Bảo Châu kém minh bạch, cho nên gây sóng gió là phải.

Thêm nữa, nâng lên chuyện ‘thi đua’ và xin ‘phong hàm’.... để rồi sau đó là bàn chuyện ‘vai trò phản biện xã hội’, có vẻ như chủ điểm là chuyện ‘phản biện xã hội...’ Nếu như thế, Giáo Sư Ngô Bảo Châu đang ám chỉ những người ‘phản biện xã hội’ nào, và có phải Giáo Sư hàm ý rằng có rất nhiều trí thức ưa phản biện xã hội như giá trị của sản phẩm mà anh ta làm ra không có gì ghê gớm?

Để hiểu cho chính xác ngôn ngữ người Hà Nội, chúng ta có thể dò tìm và thấy rằng ‘lao động trí óc’ là nhóm chữ dùng cho rất nhiều nghề. Trên mạng Rongbay.com, trên chuyên mục ‘Lao động trí óc,’ có những nghề sau đây đăng rao vặt: Sinh viên làm thêm, Gia sư, Giáo viên, Kế toán/Sổ sách, Nhân viên văn phòng, Nhân viên kỹ thuật, Khác (các nghề khác).

Trong chuyên mục đó, không hề nói gì tới nhóm chữ ‘phản biện xã hội,’ nghĩa là phản biện xã hội không tạo ra được giá trị sản phẩm nào, theo mong đợi của người đăng rao vặt...

Dĩ nhiên, những trang web đó không bàn chuyện phức tạp, nhưng có vẻ như Giáo Sư Ngô Bảo Châu muốn trả lời những người hối thúc (hay mong đợi) Giáo Sư đóng vai phản biện xã hội (hay muốn cùng đi biểu tình chống Trung Quốc chiếm đảo, chiếm biển?).

Một biện hộ khác, và ngôn ngữ minh bạch hơn, được Giáo sư Tương Lai, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học, cựu Thành viên Ban cố vấn của Chính phủ dưới thời các Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Phan Văn Khải, nói với BBC là:

"Người trí thức phải hành động. Nhưng hành động như thế nào, đó là tùy theo bản lĩnh, trí tuệ, nhận thức và vị thế của họ...

"Nếu ai cũng bỏ nước ra đi, rồi đứng ở bên ngoài nói, để không bị một ràng buộc gì cả, thì đất nước này sẽ thế nào đây?

"Tôi thì khác, tôi bám trụ tại đây. Tôi vẫn ở trong Đảng này, tôi vẫn là người ở trong chế độ này, nhưng tôi muốn góp phần một cách công khai và minh bạch thúc đẩy những bước phát triển để Đảng có thể tự chấn chỉnh, tự đổi mới.

"Và tôi tin rằng những điều đó có thể làm được vì những người nhận thức được, những người yêu nước không ít đâu."(hết trích)

Như thế, chúng ta có thể đoán rằng, Giáo Sư Ngô Bảo Châu và Giáo Sư Tương Lai đang muốn trả lời những người hối thúc trí thức trong nước hãy phản biện xã hội, hãy xuống đường biểu tình chống TQ, hãy vân vân... Nhưng ngôn ngữ Giáo Sư Ngô Bảo Châu mang tính mỉa mai, khi xài chữ ‘thi đua... để được phong hàm trí thức...” và ám chỉ rằng giá trị sản phẩm lao động trí óc của nhiều vị trí thức chẳng có gì cả.

Thực ra, chúng ta cũng không nên hối thúc hay mong đợi những ‘người lao động trí óc’ trong nước phải phản biện xã hội hay phải làm gì quá sức hay không thích nghi với hoàn cảnh của họ.

Tuyệt vời trí thức như Nguyễn Hộ và Tướng Trần Độ, như Luật Sư Lê Công Định, như kỹ sư Trần Huỳnh Duy Thức, như Tiến Sĩ Cù Huy Hà Vũ... còn bị vùi dập bằng mọi thủ đoạn phi pháp, phi nhân. Chúng ta không thể đòi hỏi trí thức nào cũng phải lên tiếng như thế, hay cùng một phương cách như thế.

Dù vậy, đất nước vẫn luôn luôn có những người sẵn sàng lên tiếng để bênh vực những người không có cơ hội nói.

Một bài của Thượng Tọa Tuệ Sỹ nhiều năm trước, có nhan đề “Trí Thức Phải Nói,” đã viết nơi đoạn cuối:

“...Hoàn cảnh đất nước Việt Nam như thế cho nên dân ta phải chịu quá nhiều đau thương và tủi nhục. Đối với giới trí thức nói riêng, mà xã hội Việt Nam truyền thống rất tôn trọng, điều tủi nhục lớn nhất là họ không thể thay những người dân thấp cổ bé miệng nói lên một cách trung thực tất cả những uất ức, những khổ nhục mà họ phải chịu. Bởi vì, tại Việt Nam ngày nay những người có thể nói thì ngòi bút đã bị cong; những người muốn nói thì ngòi bút đã bị bẻ gẫy.

Nhưng tôi biết rõ một điều, và điều đó đã được ghi chép trong lịch sử: Trí thức chân chính của Việt Nam không bao giờ khiếp nhược.”(hết trích)

Cũng cần nhắc rằng, Thượng Tọa Tuệ Sỹ ra khỏi tù vào ngày 2 tháng 9 năm 1998, sau 14 năm khổ sai. Và Thượng Tọa không hề đặt vấn đề gì về thế nào là trí thức, kể cả vấn đề gì về thi đua để được phong hàm.

Dù vậy, Thượng Tọa Tuệ Sỹ vẫn bày tỏ tấm lòng lân mẫn với các Thầy khác trong những lựa chọn thái độ tùy vào hoàn cảnh riêng, và đã từ bi với tất cả mọi người khác trên thế gian này bởi vì tất cả đều cũng chung một số phận bị xô đẩy vào một ‘thế gian trường huyết hận’.

Ý kiến bạn đọc
07/02/201223:20:25
Khách
Ông GS Tương Lai nói (trích): "Nếu ai cũng bỏ nước ra đi, rồi đứng ở bên ngoài nói, để không bị một ràng buộc gì cả, thì đất nước này sẽ thế nào đây?" Xin thưa rằng đơn giản thôi: Sẽ không còn dân để bị đè đầu cưỡi cổ rồi cộng sản sẽ đấu đá lẫn nhau và tự huỷ diệt. Sẽ không mất biển đảo như ngày nay, và chắc chắn người dân sẽ ấm no hơn, tự do hơn và hạnh phúc hơn.
Nói thế thì ra ông này vẫn muốn bảo vệ đảng của ổng và bám trụ ở lại hưởng thụ. Sao ông không tự hỏi tại sao ai cũng muốn bỏ nước ra đi? Sao lúc còn tại chức ông không lên tiếng phản biện? Ôi, nghĩ mà thương cho đất nước. Sống dưới chế độ cộng sản, cái đảng chỉ đào tạo những loại trí như vầy thì làm sao mà sánh vai với năm châu?

kbc3505
07/02/201219:41:06
Khách
Trí thức là gì?
Nếu anh chỉ làm công việc chuyên môn theo bằng cấp thì anh vẫn chưa đủ là người trí thừc. Đó chỉ là nghề của anh như bao nghề khác dù làm bằng chân tay hay trí òc. Mọi công dân đều phải có bổn phận với đất nườc, thời bình thì xây dựng và phát triển, thời chiến thì phải đấu tranh bảo vệ giang sơn. Nhưng người trí thừc phải có tráck nhiệm cao hơn và nặng nề hơn theo khả năng và trí tuệ của mình. Phải có trách nhiệm hướng dẫn quần chúng (theo hướng phải), phải là những người tiền phong đấu tranh, dấn thân và hy sinh cho đất nước dân tộc. Nếu không làm được vậy, anh chỉ là người có học thức chứ chưa phải là người trí thừc.

kbc3505
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong mọi hoàn cảnh Anh vẫn không ngừng hoạt động, Anh vẫn cứ đứng ở ngoài nắng - chữ của Mai Thảo. Với tôi, Nhật Tiến - Én Nhanh Nhẹn RS, vẫn cứ mãi là một Tráng Sinh Lên Đường
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
Xúc động với kỷ niệm. Thơ và nhạc đã nâng cảm xúc về những cái đẹp mong manh trong đời... Đêm Nhạc Người Về Như Bụi, và buổi ra mắt Tuyển Tập 39 Văn Nghệ Sĩ Tưởng Nhớ Du Tử Lê đã hoàn mãn hôm Thứ Ba 14/1/2019.
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Chính phủ Hoa Kỳ đã hứa tài trợ 300 triệu đô la để làm sạch môi trường bị nhiễm chất độc da cam của phi trường Biên Hòa và hôm 5 tháng 12 là bắt đầu thực hiện việc tẩy rừa tại khu vực này, theo bản tin hôm 6 tháng 12 của báo Tuổi Trẻ Online cho biết như sau.
Hơn 1.000 người có thể đã bị giết bởi lực lượng an ninh ở Iran trong các cuộc biểu tình gần đây, theo một quan chức cấp cao của bộ ngoại giao cho biết hôm Thứ Năm
Bốn người được báo cáo đã bị giết chết hôm Thứ Năm sau một vụ cảnh sát rượt đuổi qua nhiều quận đã kết thúc trong trận đấu súng trên đường Miramar Parkway theo sau một tên cướp có vũ khí tại Coral Gables, tiểu bang Florida.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.