Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Đi Vay Lãi

29/09/201100:00:00(Xem: 5831)
Đi Vay Lãi

Nguyễn Xuân Nghĩa & Vũ Hoàng RFA

Có người nói đến tình trạng họ gọi là ‘chết lâm sàng’ của kinh tế Việt Nam...

Vũ Hoàng: Thưa quý thính giả. Trong tình trạng dao động quá mạnh của thị trường trước từng nguồn tin, thậm chí nhiễu âm hay lời đồn đại, có một vấn đề vẫn tồn tại cho các doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp loại nhỏ và vừa. Đó là vay tiền ở đâu để tài trợ vốn luân lưu"
Trong các nền kinh tế đang chuyển hướng như tại Việt Nam và Trung Quốc, lạm phát là mối lo thường trực của dân chúng và chính quyền, với ảnh hưởng trực tiếp lên lãi suất ngân hàng. Vào hoàn cảnh đó, việc vay tiền ngân hàng càng là trở ngại cho các doanh nghiệp nhỏ, của tư nhân. Diễn đàn Kinh tế đề cập tới vấn đề này với nhà tư vấn kinh tế của đài Á châu Tự do, ông Nguyễn Xuân Nghĩa.
Thưa ông, dưới tiêu đề "Tiểu doanh và Quốc doanh" của tuần trước, ông có nói đến hoàn cảnh khó khăn của các doanh nghiệp tư nhân loại nhỏ và vừa dưới chính sách ưu đãi các tập đoàn nhà nước và ưu thế của các đại gia có quan hệ tốt với đảng viên cán bộ. Kỳ này, xin đề nghị ông phân tích thêm về hoàn cảnh còn khó khăn hơn của các doanh nghiệp tư nhân đó khi cần đi vay, và từ đó kết luận về loại thị trường cho vay lãi nằm ngoài hệ thống chính thức. Ông nghĩ sao"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Ta đang chứng kiến một hiện tượng cố hữu của các nước chưa phát triển mạng lưới ngân hàng đủ sâu rộng cho yêu cầu tài trợ. Nhưng đó cũng là một sự kiện mới và đáng lo ngại cho tiểu doanh khi gặp cùng lúc nguy cơ lạm phát và suy trầm như Việt Nam ngày nay.
Vũ Hoàng: Ông nói rằng đó là hiện tượng cố hữu, điều ấy có nghĩa là gì"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Nhu cầu đi vay là chuyện nơi nào thời nào cũng có, và nạn đi vay với tiền lãi cắt cổ là điều đã thấy, tại Trung Quốc hay Việt Nam cũng vậy. Chuyện mới là hai quốc gia này đã cải cách kinh tế và muốn mở rộng mạng lưới huy động và tài trợ của các ngân hàng mà vẫn không giải quyết được yêu cầu chính đáng ấy.
- Ngược lại, chế độ tổ chức bất công và chính sách quản lý lỏng lẻo còn dẫn tới nạn người đi vay bị nhiều tầng bóc lột. Ở trên, các đại gia thì có khả năng vay mượn chính thức với lãi suất thấp và cho ở dưới vay lại với tiền lời đắt hơn gấp bội. Mà mỗi dao động về lãi suất lại trút gánh nặng tài chính xuống đầu thành phần yếu thế ở dưới, trường hợp ta nói ở đây là các tiểu doanh thương.
Vũ Hoàng: Chúng ta bắt đầu từ chuyện đó, từ hiện tượng đi vay để cho vay lại.
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Ta có một quy luật dễ hiểu là "nắm anh có tóc, không nắm anh trọc đầu" hoặc "chỉ nên cho nhà giàu vay tiền" vì đấy là người có khả năng trả nợ. Như vậy, những ai có tài sản thường là người dễ đi vay vì tài sản ấy là vật đảm bảo cho chủ nợ. Một hệ thống tài trợ hiện đại hơn thì phải tìm cách khắc phục bài toán này và cung cấp tín dụng cho những người có yêu cầu vay tiền mà chưa chắc là có điều kiện đảm bảo thích hợp với đòi hỏi của chủ nợ. Tất cả các nước đang phát triển đều dồn nỗ lực vào nhu cầu kinh tế và xã hội này, kể cả với giải pháp đẩy xe tiền hay loại "ngân hàng bỏ túi" đi cho vay ở các làng mạc xa xôi.
- Bây giờ, ta nói đến trường hợp Trung Quốc và Việt Nam là hai quốc gia đi theo kinh tế thị trường nhưng với "định hướng xã hội chủ nghĩa" dưới sự chỉ đạo của nhà nước. Chọn lựa chính trị ấy dẫn đến ưu thế của doanh nghiệp nhà nước ở trên cùng, dưới đó là các cơ sở có danh nghĩa tư doanh mà thực chất là công ty cổ phần do tay chân nhà nước lập ra với lợi thế hiển nhiên nhờ quan hệ. Dưới cùng mới là các tiểu doanh thương cò con của tư nhân, bị thường xuyên thiếu vốn nhưng cũng tạo ra nhiều công ăn việc làm cho gia đình và địa phương.
- Trong hoàn cảnh chung đã bất công như vậy, ta có thêm một vấn đề mới về chính sách. Đó là biện pháp bơm tín dụng với lãi suất rẻ kích thích kinh tế ra khỏi suy trầm. Thực tế "lãi suất rẻ" cũng là lãi suất âm nếu so với lạm phát. Hậu quả là hai tầng doanh nghiệp ở trên được vay nhẹ lãi vì thuộc diện chính sách và thay vì dùng tiền đó vào đầu tư thì lại cho vay trên thị trường xám, tức là cho thành phần ở dưới vay lại, với nhiều tầng lãi suất chồng chất lên trên. Tại các địa phương nghèo túng lạc hậu nhất, đa số người dân phải đi vào thị trường tài trợ ấy với giá cắt cổ.
Vũ Hoàng: Chúng tôi hiểu ra bức tranh màu xám này của những người muốn vay tiền mà thiếu điều kiện hoặc tiêu chuẩn đảm bảo đáng tin, cho nên nước lại chảy vào chỗ trũng. Nhưng nếu nhìn ngược lên trên thì ta cũng phải thông cảm với những đòi hỏi của ngân hàng vì đã cho vay ra thì cũng phải thu được nợ chứ"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Đòi hỏi ấy quả là chính đáng mà sự thật lại không sạch sẽ minh bạch như vậy. Ngân hàng thì yên tâm cho đại gia vay tiền vì tin vào khả năng trả nợ của thành phần gọi là "có máu mặt" này và vì đấy là chính sách ở trên ban xuống. Nhưng sau đó, các khoản tiền đó chảy đi đâu thì ngân hàng hết biết nữa. Thế rồi thực tế là nhiều đại gia đã đi vay bừa phứa để cho ở dưới vay lại mà cũng không biết là vay vào việc gì miễn là vẫn thu được tiền lời cắt cổ. Chính là khoản lãi ấy lại khiến ở dưới chết kẹt và không trả được nợ và mấy tầng khách nợ ấy sụp đổ làm ngân hàng mất vốn.
- Chuyện thứ hai là trong toà tháp vay mượn nhiều tầng này, ta dễ thấy xảy ra mô hình quịt nợ chồng chất, là đi vay người này và trả nợ cho người khác. Người ta gọi đó là đi vay kiểu Ponzi. Trong tháng Chín vừa qua, Trung Quốc đã thấy hai trường hợp đại gia quịt nợ, tại Phúc Kiến và tại Chiết Giang, sau khi gian lận trục lợi mấy chục triệu đô la ở giữa. Và không khí hốt hoảng ấy càng khiến giới tiểu thương vất vả. Tại Việt Nam, tôi e rằng tình hình còn khốn đốn hơn vậy.
Vũ Hoàng: Vì sao ông cho rằng tình hình tại Việt Nam lại còn khốn đốn hơn"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Ta nên suy ra một số yếu tố tâm lý sau đây thì có thể hiểu được sự thể.

- Thứ nhất là tâm lý bi quan nói chung của mọi người, nhất là của giới tiểu doanh thương đang bị đọng vốn và tồn kho chồng chất mà bán không chạy. Thứ hai là tâm lý lạc quan của một thiểu số có tiền và đi vào thị trường đầu tư như bước vào sòng bạc với kỳ vọng kiếm lời thật nhanh và rút ra thật lẹ. Sau cùng là sự tuyệt vọng của đại đa số trước quá nhiều vấn đề của quốc gia và xã hội từ kinh doanh, kinh tế đến an ninh.
- Hậu quả chung là nhiều người vay tiền để đầu cơ, thí dụ như vào vàng và đô la và mất vốn khi thị trường đang điên đảo như hiện tại. Một số người còn tuyệt vọng hơn vậy, họ vay tiền với lãi suất rất đắt, có khi là sáu bảy phân một tháng, tức là có thể đến 80% một năm, mà khỏi nghĩ đến chuyện trả nợ. Họ vay tiền để tiêu xài cho sướng vì không còn tin vào ngày mai nữa nên các tay cho vay lãi cắt cổ như vậy cũng sẽ mất vốn và gây họa dây chuyền cho ngân hàng. Kết cuộc thì giới tiểu doanh thương chết kẹt và có khi theo nhau phá sản, là chuyện người ta đang e ngại sẽ bùng nổ tại Trung Quốc rồi đến Việt Nam.
Vũ Hoàng: Có lẽ ông đang vẽ ra một bức tranh cực kỳ đen tối cho Việt Nam. Ông dựa trên cơ sở gì mà lý giải như vậy"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Hãy nói về thời sự, ta đang có một trận bão vàng, với giá vàng lên tới đỉnh là hơn 1.800 Mỹ kim một troy ounce rồi trong có mấy ngày sụt mạnh đến độ người ta nói đến điểm nâng là 1.500 đồng và nếu sụt dưới mức đó, vàng có thể chỉ còn chừng 1.200 đồng! Thế giới đang chóng mặt về chuyện đó, mà thị trường vàng tại Việt Nam còn dao động nặng hơn, với giá vàng cao hơn giá bên ngoài. Ta thấy ra yếu tố đầu cơ là chính, và khi có biến động giá cả như hiện nay, hệ thống đầu cơ sẽ sụp đổ. Nguy cơ sụp đổ ấy rất dễ gây phản ứng phi lý.
- Chuyện thứ hai là Mỹ kim lại lên giá, lần thứ nhì kể từ năm 2008, vì những lý do quốc tế quá phức tạp mà chúng ta đã cố dự báo từ đầu Tháng Tám và chỉ có thể phân tích vào một kỳ khác. Hiệu ứng của chuyện đô la lên giá và cả mối lo là đầu tư nước ngoài sẽ rút khỏi Việt Nam khiến đô la – ngoài vàng – sẽ là một vấn đề khác cho việc quản lý vĩ mô của nhà nước. Nhiều doanh nghiệp vì vậy đang bị nguy cơ bất ổn rất nặng về ngoại hối.
- Lồng trong đó là khung cảnh trì trệ của sản xuất trong ba quý đầu năm với áp lực lạm phát còn quá cao và đẩy lãi suất lên trời, người ta không thể không bi quan. Làm sao có thể kinh doanh có lời với lãi suất thực tế mấp mé 20% một năm được" Không thể đầu tư có lời thì đầu cơ và thổi lên bong bóng. Khi thấy bong bóng địa ốc bắt đầu vỡ, thấy chính quyền lúng túng về chính sách tài chính, và lại ứng xử rất lạ với sức ép của Trung Quốc, người ta có cảm tượng tuyệt vọng.
- Nhiều người nói đến tâm lý còn bất an hơn hồi Tháng Tư năm 1975 và thiểu số có tiền bèn đi vay theo kiểu Ponzi để đốt pháo bông cho một kết cuộc họ mong là sẽ huy hoàng! Có người nói đến tình trạng họ gọi là "chết lâm sàng" của kinh tế Việt Nam. Khi được biết như vậy từ trong nước thì thú thật là tôi cũng thấy lạnh mình.
Vũ Hoàng: Chúng ta sẽ có dịp chứng nghiệm chuyện này trong những ngày tới. Nhưng, một cách rất bình tĩnh và lạnh lùng, ông nghĩ là người Việt nói chung còn có thể làm gì vào lúc này"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Trước hết là tránh phản ứng bày đàn và chết oan vì những nhiễu âm trên một thị trường mờ ảo làm mình ham hố rồi hốt hoảng. Thứ hai là người có tiền thì cần phân biệt đầu tư với đầu cơ. Cả hai loại nghiệp vụ này đều có rủi ro nhưng đầu cơ đem lại kỳ vọng phi lý thì cũng gây rủi ro sạt nghiệp. Như vậy, bài học cơ bản vẫn là đừng đem tài sản sinh hoạt của gia đình vào đầu cơ để khi mất hết thì dễ có phản ứng tự sát!
- Trở lại chuyện thị trường xám của những kẻ cho vay với lãi suất ngày xưa dân ta cứ gọi là theo tiếng Pháp là "xanh-xít, đít đui", là năm sáu phần trăm, là 10-12 %, chúng ta nên tránh điều ấy, nhất là trong những tháng tết nhất sắp tới đây. Và ngược lại nên chờ đợi là sẽ thấy rất nhiều ngân hàng loại nhỏ sẽ theo sau phá sản vì mất nợ.
Vũ Hoàng: Tổng kết lại, ngoài tinh thần lạc quan hồ hởi thiếu cơ sở của người dân, nhất là những kẻ vay tiền đầu cơ và đang chết kẹt, ông có thấy rằng chính sách nhà nước cũng góp phần gieo hoạ hay không"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Thật ra, đa số các vụ khủng hoảng kinh tế tài chính là do con người gây ra.
- Một thí dụ tại Trung Quốc là chính nhà nước đã mặc nhiên khuyến khích sự hình thành của loại thị trường xám khi tư doanh bắt đầu được phép xuất hiện, cách nay gần ba chục năm. Lãnh đạo của họ coi đó là một cách tài trợ tiểu doanh thương ở dưới khi mạng lưới ngân hàng nhà nước chưa đủ sức cáng đáng. Sau đấy, chính sách ưu đãi khu vực kinh tế nhà nước và tay chân thân tộc của đảng viên cán bộ đã lại dồn tài nguyên vào trong tay một thiểu số ở trên và thiểu số này bèn trục lợi bất chính nhờ ưu thế của họ. Vì vậy, ngày nay thị trường xám trở thành tai ách cho tiểu doanh và nếu họ phá sản thì hệ thống ngân hàng ở trên cũng lãnh hoạ.
- Một thí dụ thứ hai là tại Việt Nam, khi chính quyền muốn tránh hiện tượng "đô la hoá" bằng cách đặt ra lãi suất trần cho các khoản ký thác bằng Mỹ kim. Lãi suất huy động thấp khiến ngân hàng có thể cho vay nhẹ lãi hơn là cho vay bằng bạc Việt Nam, thực tế thì chưa bằng phân nửa! Trong một nền kinh tế cứ gọi là thị trường, sai biệt đó dẫn đến tính toán lệch lạc. Thí dụ như đi vay ngắn hạn để tài trợ vốn luân lưu mà thật ra là đề tài trợ đầu tư dài hạn và rủi ro tất nhiên xảy ra, là chuyện ta đang chứng kiến khi Mỹ kim bất ngờ lên giá. Lồng trong đó là nhiều vụ quịt nợ sau khi đi vay để đầu cơ mà không có cơ sở thẩm định rủi ro cho rõ ràng. Và sau cùng, như ở mọi nơi, hiện tượng cứ đi vay tiếp để trả nợ tiếp theo lối lường gạt gọi là "mô hình Ponzi" đã trở thành phổ biến.
Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một số chuyên gia lập luận rằng chúng ta đang "hiện diện trong việc thành lập" một kiến trúc an ninh mới cho Ấn Độ -Thái Bình Dương, bằng cách dựa vào tên cuốn hồi ký của Dean Acheson, một trong những kiến trúc sư chiến lược của Hoa Kỳ nhằm ngăn chặn vào những năm của thập niên 1940. Có lẽ chúng ta cũng như cả khối AUKUS và hội nghị thượng đỉnh của bộ Tứ (Quad) cũng đều không giúp chúng ta tiến rất xa trên con đường đó. Trong khi cả hai đều báo hiệu sự phản kháng ngày càng tăng đối với lập trường ngày càng quyết đoán của Bắc Kinh, nhưng vẫn còn những khoảng trống đáng kể trong nỗ lực nhằm khai thông các tham vọng của Trung Quốc.
Thông tin chống đảng trên Không gian mạng (KGM) đang làm điên đầu Lãnh đạo Việt Nam. Tuy điều này không mới, nhưng thất bại chống “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” trong Quân đội, Công an và trong đảng của Lực lượng bảo vệ đảng mới là điều đáng bàn.
Có anh bạn đồng hương và đồng nghiệp trẻ, sau khi tình cờ biết rằng tôi là dân thuộc bộ lạc Tà Ru (tù ra) bèn nhỏ nhẹ khen: Không thấy ai đi “cải tạo” về mà vẫn lành mạnh, bình thường như chú! Chưa chắc đó đã là lời chân thật, và dù thật thì e cũng chỉ là câu khen trật (lất) thôi! Nói tình ngay, tôi không được “bình thường” hay “lành mạnh” gì lắm. Tôi ít khi đề cập đến những năm tháng lao tù của mình, giản dị chỉ vì nó rất ngắn ngủi và vô cùng nhạt nhẽo.
Trước hết nói về thị trường địa ốc ở Trung Quốc hiện chiến 25-30% GDP – so với 9% GDP ở Mỹ năm 2006 tức là vào lúc cao điểm trước cuộc khủng hoảng địa ốc 2007-08. Nhà đất chiếm 80% tài sản của dân Tàu (so với 40% ở Mỹ). Người Hoa không có nhiều cơ hội đầu tư vào cổ phiếu hay trái phiếu như ở Hoa Kỳ nên để dành tiền mua nhà nhất là khi giá nhà tăng liên tục từ 30 năm nay (trừ những lúc giá cả khựng lại trong ngắn hạn như vào năm 2014.) Ngành địa ốc ở Trung Quốc nếu suy sụp trong một khoảng thời gian dài sẽ ảnh hưởng đến GDP, và trực tiếp tác động lên dân chúng vốn dựa vào giá nhà như khoảng đầu tư lớn nhất trong đời chuẩn bị cho cưới hỏi, hưu trí hay gia tài để lại con cháu. Cho nên Bắc Kinh vô cùng thận trọng quản lý khủng hoảng địa ốc để không nổ bùng trở thành bất mãn xã hội như trường ở Mỹ năm 2007 vốn dẫn đến Donald Trump và Bernie Sander năm 2016 và 2020. Khủng hoảng kinh tế nguy hiểm ở chỗ từ một đốm lửa nhỏ trong chớp mắt lây lan thành trận cháy rừng, lý do nơi tâm lý
Lời người dịch: Chủ nhật vừa qua, Chủ tịch Tập Cận Bình đã kêu gọi Đài Loan gia nhập Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc, điều mà Tổng thống Thái Anh Văn đã bác bỏ rõ ràng. Vào tuần trước đó, Trung Quốc đã nhiều lần điều máy bay chiến đấu đến vùng nhận dạng phòng không của Đài Loan. Hiện nay, Lầu Năm Góc đã thừa nhận rằng các giảng viên Mỹ đang bí mật huấn luyện cho quân đội Đài Loan.
Trước khi đội Việt Nam gặp đội Tàu China trong giải đấu chọn đội đại diện Châu Á dự World Cup Qatar 2022 ở bảng B ngày 7 tháng 10 năm 2021 thì báo chí quốc tế đưa ra nhiều nhận xét nhưng tổng quát là trình độ 2 đội coi như ngang ngửa nhau. Đội nào cũng có cơ hội thắng đội kia.Tuy vậy, cũng có vài ý kiến lo ngại rằng yếu tố chính trị sẽ xen vào chuyện thể thao- một trận đấu mang nhiều ý nghĩa danh dự của quốc gia.
Sau 2 năm vật lộn với dịch Covid-19, tình hình kinh tế Việt Nam đang đứng trước viễn ảnh u tối nhất kể từ khi Đổi mới 35 năm trước đây (1986). Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam thì: “Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý III/2021 ước tính giảm 6,17% so với cùng kỳ năm trước, là mức giảm sâu nhất kể từ khi Việt Nam tính và công bố GDP quý đến nay. Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 1,04%; khu vực công nghiệp và xây dựng giảm 5,02%; khu vực dịch vụ giảm 9,28%.“
Ngược lại, những biến cố dồn dập đủ loại trong COVID-19 mở ra cuộc đấu tranh chính trị mới: đòi quyền được sống còn, có thuốc trị cho tất cả, đi lại an toàn, đó là một cái gì thiết thực trong đời sống hằng ngày và không còn chờ đợi được chính quyền ban phát ân huệ; nó khiến cho người dân có ý thức là trong các vấn đề nội chính, cải tổ chế độ là cần ưu tiên giải quyết. Người dân không còn muốn thấy vết nhơ của Đồng Tâm hay tiếp tục qùy lạy van xin, thì không còn cách nào khác hơn là phải có ý thức phản tỉnh để so sánh về các giá trị tự do cơ bản này và hành động trong gạn lọc. Tình hình chung trong việc chống dịch là bi quan và triển vọng phục hồi còn đấy bất trắc. Nhưng đó là một khởi đầu cho các nỗ lực kế tiếp. Trong lâu dài, dân chủ hoá là xu thế mà Việt Nam không thể tránh khỏi. Cải cách định chế chính trị và đào tạo cho con người để thích nghi không là một ý thức riêng cho những người quan tâm chính sự mà là của toàn dân muốn bảo vệ sức khoẻ, công ăn việc làm
Trong vài thập niên vừa qua, giải Nobel Hòa Bình và Văn Chương được xem là một tuyên ngôn của ủy ban giải Nobel về các vấn đề thời cuộc quan trọng trong (những) năm trước và năm 2021 này cũng không là ngoại lệ. Giải Nobel Văn Chương năm nay được trao cho nhà văn lưu vong gốc Tazania - một quốc gia Châu Phi, là Abdulrazak Gurnah "vì sự thẩm thấu kiên định và bác ái của ông đối với những ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và số phận của những người tị nạn trong vực sâu ngăn cách giữa các nền văn hóa và lục địa". Cũng vậy, giải Nobel Hoà Bình đã dành cho hai ký giả Maria Ressa của Phi Luật Tân và Dmitry Muratov của Nga "vì những nỗ lực bảo vệ sự tự do ngôn luận, vốn là điều kiện tiên quyết cho nền dân chủ và sự hòa bình lâu dài". Ủy ban Nobel Hòa Bình Na Uy còn nói thêm rằng, "họ đại diện cho tất cả các ký giả đang tranh đấu cho lý tưởng này, trong một thế giới mà nền dân chủ và tự do báo chí đang đối mặt với những điều kiện ngày càng bất lợi" và cho "nền báo chí tự do, độc lập
Sau đó, sau khi “phát khóc” và lau nước mắt/nước mũi xong, bác Hồ liền thỉnh ngay bác Lê về thờ nên mới có Suối Lê Nin (với Núi Các Mác) cùng hình ảnh – cũng như tượng đài – của cả hai ông trưng bầy khắp mọi nơi, để lập ra một tôn giáo mới, thay thế cho Phật/Chúa/Thánh Thần/Ông Bà/Tiên Tổ ... các thứ.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.