Hôm nay,  

Chuyện xưa chuyện nay(10): Trường Bách Khoa Bình Dân Saigon (giai đọan 1954 -1975)

9/7/201100:00:00(View: 5562)
Chuyện xưa chuyện nay(10): Trường Bách Khoa Bình Dân Saigon (giai đọan 1954 -1975)

Đòan Thanh Liêm
Mùa hè năm 1954, lúc đòan sinh viên di cư chúng tôi mới từ Hanoi di tản vào Saigon, thì được chính phủ bố trí cho tạm trú ngụ tại trường nữ Trung học Gia Long trong vài tháng. Sau đó thì phải trả lại cơ sở này cho các học sinh đến học. Vì thế, chúng tôi lại được chở tới cư ngụ tại khu lều vải dựng trên bãi đất trống của Khám Lớn cũ, sát bên Tòa Án Saigon, cũng gần kề với chợ Bến Thành ở khu trung tâm thành phố. Hồi đó, chúng tôi vào khỏang 200 sinh viên cư ngụ trong khu lều vải này. Qua đầu năm 1955, thì chúng tôi được chuyển đến Đại Học Xá Minh Mạng gần khu Ngã Sáu Chợ Lớn, cư xá dành riêng cho sinh viên này vừa mới được xây cất xong và được trang bị khá tươm tất.
Vào cuối năm 1954, mấy anh bạn sinh viên di cư chúng tôi được mời đến tham dự một phiên họp tại trường tiểu học Tôn Thọ Tường trên đường Galliéni (sau này là đường Trần Hưng Đạo), đối diện với rạp ciné Đại nam. Buổi họp do mấy đàn anh sinh viên mới du học ở Mỹ về, như các anh Hùynh Văn Lang, Đỗ Trọng Chu, Bùi Kiến Thành Nguyễn Thái, Lê Thành Cường v.v… tổ chức để bàn về việc mở các lớp học bình dân vào các buổi tối hay cuối tuần, nhằm giúp việc bổ túc văn hóa, dậy sinh ngữ Anh, Pháp và Hoa văn, dậy môn kế tóan thương mại, đào tạo thư ký văn phòng, cùng các khóa học về kỹ thuật thực hành như sửa chữa radio, máy nổ v.v…
Các anh trong Ban Tổ chức dò hỏi các bạn sinh viên chúng tôi có thể cộng tác với chương trình xã hội này như thế nào"Anh Trần Thanh Hiệp, với tư cách là Chủ tịch của Đòan sinh viên di cư, mới lên tiếng trả lời vì lý do việc bố trí sinh họat của Đòan chưa đi vào nền nếp ổn định, nên Đòan chưa thể cam kết sẽ cộng tác với dự án này như thế nào. Tuy nhiên, nếu bất kỳ đòan viên nào muốn tham gia công tác, thì các bạn đó vẫn có thể hợp tác với tư cách cá nhân, chứ không cần thiết phải nhân danh tập thể của Đòan.
* Riêng cá nhân mình, thì dù rất thích lọai công tác xã hội này, nhưng vì quá bận rộn với mấy chuyện vừa đi học vừa phải đi làm việc để giúp gia đình, nên tôi đã không thể tham gia vào chương trình giáo dục bình dân này được khởi sự từ đầu năm 1955.
Tuy vậy, tôi vẫn theo dõi công việc họat động của tổ chức này, mà về sau có danh xưng chính thức là "Trường Bách Khoa Bình Dân" với nhiều trung tâm trong khu vực Saigon - Chợ Lớn - Gia Định. Trường này do "Hội Văn Hóa Bình Dân" chủ xướng và điều hành, vì chỉ có Hội này mới có giấy phép thành lập do chính phủ cấp để có tư cách pháp nhân, mà đứng ra giao dịch với những cơ quan nhà nước, các Tòa Đại sứ, cũng như với các tổ chức văn hóa xã hội, hoặc các cơ sở kinh doanh thương mại… để xin được sự yểm trợ giúp đỡ mặt này mặt khác.
Như đã ghi ở trên, vì bận rộn với chuyện vừa đi học, vừa phải đi dậy kèm ở mấy lớp học tư, nên tôi đã không còn thời giờ nào rảnh rỗi để cùng tham gia sinh họat với các anh chị em trong Hội Văn Hóa Bình Dân này. Nhưng tôi thật cảm phục và ngưỡng mộ cái đức tính năng nổ tháo vát của các anh chị mới đi du học từ bên Mỹ về, và nhất là sự hy sinh tự nguyện bền bỉ của các giảng viên tại các trung tâm dậy văn hóa và dậy nghề trong khuôn khổ của Trường Bách Khoa Bình Dân. Các anh chị không những họat động ở vùng thủ đô Saigon, mà sau này lại còn tìm cách phát triển rộng rãi hơn nữa, bằng cách mở thêm những lớp học ở các tỉnh địa phương xa xôi hẻo lánh. Có thể nói là trong suốt trên 20 năm dưới chính thể cộng hòa ở miền Nam, đây là một cơ sở giáo dục thiện chí tư nhân mà đã góp phần rất lớn trong việc nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật cho hàng chục vạn những học viên thuộc giới bình dân ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở vùng Saigon Gia Định.

* Cụ thể, tôi xin nêu trường hợp của một cựu học viên tại cơ sở văn hóa này. Đó là anh Đặng Đức Hiền, người bạn cùng làm việc chung với tôi từ năm 1958 tại văn phòng Quốc hội. Anh Hiền theo học về môn Bảo Hiểm do giảng viên người Pháp dậy trực tiếp bắng tiếng Pháp vào năm 1958 - 59 tại cơ sở Tôn Thọ Tường ở đường Trần Hưng Đạo Saigon. Sau này anh Hiền chuyển sang ngành Ngọai giao và đã từng giữ chức vụ Đại diện Việt nam tại Đài Loan và Đại Hàn hồi đầu thập niên 1970. Anh Hiền hiện định cư ở Houston Texas.
* Về phía các anh chị trong ban Điều hành và ban Giảng huấn, thì tôi cũng xin nêu tên một số nhân vật mà tôi quen biết, cụ thể như anh Đào Trinh Bính hiện ở Pennsylvania, chị Phan Nguyệt Minh hiện ở Texas, anh Nguyễn Văn Mừng hiện ở Illinois, anh Nguyễn Xuân Diễm hiện ở Texas, anh Nguyễn Hữu Tùng hiện ở Canada. Có hai người bạn đã khuất ở Saigon sau 1975, đó là anh Lê Thành Cường và anh Nguyễn Xuân Quỳnh. Anh Cung Đình Thanh, vị chủ tịch cuối cùng của Hội Văn Hóa Bình Dân trước 1975, thì cũng mới qua đời mấy năm nay tại Australia. Tôi xin được bày tỏ lòng thương tiếc đối với các anh là những người đã đóng góp nhiều cho công trình văn hóa xã hội quý báu này.
* Đặc biệt, tôi muốn được viết ít dòng về người đã góp phần rất lớn lao trong những năm đầu của Trường Bách Khoa Bình Dân này. Đó là anh Hùynh Văn Lang nay đã gần 90 tuổi và hiện định cư tại miền Nam California. Hồi năm 1954 -55, lúc Trường mới khởi sự thành lập, anh Lang làm việc tại Bộ Tài chánh rồi sau giữ chức vụ Giám đốc Viện Hối Đóai, nên đã có sự quen biết rộng rãi với nhiều nhân vật trong chính quyền, trong giới ngọai giao, cũng như trong giới kinh doanh thương mại. Anh đã khôn khéo vận động nơi những nhân vật đó, để xin họ yểm trợ tích cực và cụ thể cho chương trình họat động văn hóa xã hội này.
Và rõ ràng là việc vận động của anh Lang đã có kết quả rất là khả quan, để giúp cho cơ sở giáo dục bách khoa bình dân này có những điều kiện thuận lợi để phát triển mạnh mẽ như nhiều người đương thời đã chứng kiến và mến phục. Các chi tiết về họat động liên tục trong suốt trên 20 năm của Hội Văn Hóa Bình Dân cần phải được ghi lại một cách đày đủ, chân thực và chính xác.
* Dĩ nhiên đây là một công trình của cả một tập thể có đến cả hàng trăm, hàng ngàn thành viên giàu thiện chí hăng say với việc phục vụ nhân quần xã hội, chứ không phải chỉ do một vài cá nhân dù tài ba xuất sắc đến mấy đi nữa, mà lại có thể làm nên chuyện lớn lao như thế được. Nhưng ta cũng phải công bình mà đánh giá cho đúng mức công lao hy sinh đóng góp của một trong những sáng lập viên kiệt xuất này, không những đối với Trường Bách Khoa Bình Dân, mà còn cả đối với Tạp chí Bách Khoa nữa.
* Để tóm tắt lại, ta có thể ghi rằng :
Cơ sở văn hóa xã hội này hòan tòan do sáng kiến và cố gắng của các thiện nguyện viên tư nhân cùng hợp tác chung với nhau mà thành lập ra được, và đã họat động tương đối êm thắm suôn sẻ trong suốt hai chục năm liên tục, bất kể tình hình chiến sự leo thang và chế độ chính trị bất ổn định. Công trình văn hóa xã hội với quy mô lớn lao như thế phải được liệt kê như là một thành quả tuyệt vời trong quá trình xây dựng Xã hội Dân sự tại miền Nam Việt nam thời kỳ trước năm 1975 nữa vậy./
California, tháng Chín 2011
Đòan Thanh Liêm

Print
Send comment
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu.Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Your Name
Your email address
)
1234567Next PageLast Page

Tác phẩm Metamorphosis, tạm dịch Biến Dạng của Franz Kafka mở đầu bằng một trong những câu văn gây ám ảnh nhất trong văn học thế giới: khi Gregor Samsa thức dậy và phát hiện mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ. Không có lời cảnh báo, không có lời giải thích, không có sự chuẩn bị kịch tính nào. Cú sốc đến ngay lập tức – và đó là thiên tài của Kafka. Ông không dẫn dắt người đọc bước nhẹ nhàng vào cơn ác mộng của Gregor Samsa. Ông ném độc giả của ông thẳng vào đó, buộc chúng ta phải đối mặt với sự phi lý của sự tồn tại mà không có sự an ủi của logic hay lý trí.

Sự thật là nạn nhân không “bám theo ICE suốt cả ngày” như Kristi Noem đã nói. Cô bị bắn khoảng 9 giờ 30 phút sáng, trên đường quay về sau khi chở con trai cô đến trường học cách đó vài ngã tư đường. Hôm nay, tờ New York Times và Washington Post đã có video và bài phân tích chi tiết những gì xảy ra thông qua tất cả video nhân chứng ở hiện trường. Hai tờ báo lớn chỉ ra mỗi phát súng của đặc vụ ICE bắn ra ở góc độ nào, có thật sự vì gặp nguy hiểm tính mạng hay không.

LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?

Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này. Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?

Người đàn ông lê những bước chân nặng nề giữa hai triền núi mù sương. Gió và bụi cát làm mái tóc dài của ông ta rối bời. Chiếc khăn choàng và áo măng-tô có vẻ không đủ ấm, nên gương mặt hốc hác, mệt mỏi, lấm lem những vết đen như vừa chui ra từ mỏ than. Rồi ngay sau đó, ông ta xuất hiện trong một quán nước, ngồi bên chiếc bàn có ly trà nóng bốc khói nghi ngút trên tay, mắt nhìn xa xăm ra cửa. Một tiếng hát khàn, đục, nặng như những vách núi hai bên đường ông ấy đang đi, vang lên.

Sau khi bài “Chúng Ta Sống Sót” đăng tuần qua, Việt Báo nhận được nhiều hồi âm hơn thường lệ: tin nhắn, điện thoại, thư điện tử. Có người quen, có độc giả chưa từng gặp. Nội dung không khác nhau mấy. Phần lớn là sự đồng cảm. Có người nói đọc xong thấy nhẹ lòng, vì biết mình không phải là kẻ đơn độc nghĩ như thế. Có người gửi lời cảm kích khi có người nói hộ tiếng nói lòng mình. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở nội dung, mà ở cách người ta nhắn gửi hồi âm. Tất cả đều chọn nói riêng. Không bình luận công khai. Không chia sẻ kèm ý kiến. Họ đi bằng “cửa hậu”. Lý do dễ hiểu: không muốn bàn chuyện chính trị nơi công cộng, nhất là trên mạng xã hội — nơi một câu nói có thể bị chụp mũ nhanh hơn tốc độ người ta kịp giải thích mình muốn nói gì.

Năm 2025 đi qua trong chiếc bóng của Donald Trump. Vị tổng thống ồn ào này, với cách hành xử phá bỏ mọi khuôn thước, đã làm xoay chuyển trật tự thế giới: khiến các nền kinh tế lên cơn sốt, nhưng cũng đẩy đồng minh Âu châu phải chi nhiều hơn cho quốc phòng. Bước sang 2026, khi “cơn lốc Trump” vẫn còn cuộn, đây là mười điều đáng dõi theo.

Năm 2025 đang khép lại. Không tổng kết. Không lời ca tụng. Chỉ lặng lẽ như một người vừa đi qua nhiều mất mát — chẳng còn hơi sức nói thêm điều gì. Nhìn lại — năm 2025 không dạy ta cách thắng, mà dạy ta cách không ngã gục. Chúng ta sống sót — vì thói quen nhiều hơn hy vọng. Quen giá cả leo nhanh hơn đồng lương. Quen nhìn nhau bằng ngờ vực hơn cảm thông. Quen tin dữ đến sớm hơn cà phê sáng. Quen mỗi ngày đều phải chọn một nỗi lo để mang theo, bởi không ai ôm nỗi chừng ấy đổ vỡ vào lòng cùng lúc.

Con người ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có quyền được hạnh phúc và tạo ra hạnh phúc. Nó giống như dưới bầu trời có thể xảy ra trận không kích bất cứ lúc nào, dù ngày hay đêm, nhưng người Ukraine vẫn có thể khảy lên tiếng đàn Bandura. Một năm qua, ai trong chúng ta không mệt mỏi với những dòng chảy đầy bụi bặm, thoát ra từ một gánh xiếc nghiệp dư, mang theo những chất dơ của hận thù, ích kỷ, tham vọng, độc tài. Những ngày cuối cùng của năm 2025, hãy nói về Lửa Và Tro (Avatar: Fire and Ash), thưởng thức siêu phẩm giả tưởng của James Cameron, để cùng khép lại một năm ngộp thở của nước Mỹ, và cùng chiêm nghiệm một điều mà nước Mỹ đang cố tình lãng quên.

Mùa Giáng Sinh này, khi chúng ta chúc nhau an lành, hòa bình và thiện chí, có lẽ ta biết rõ hơn bao giờ hết, mình sẽ là người mở cửa quán trọ hay là Herod của thời đại mới? Khi đó, chúng ta sẽ hiểu — Chúa ở bên ai trong mùa Giáng Sinh này.
1234567Next PageLast Page
VB Podcast



Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.