Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Ai Cập Hồi II: Kinh Tế Sau Cách Mạng

19/02/201100:00:00(Xem: 11712)
Ai Cập Hồi II: Kinh Tế Sau Cách Mạng
Nguyễn Xuân Nghĩa

Đuổi Vỏ Dưa - Gậm Vỏ Dừa...
Bốn ngày sau khi đuổi xong Tổng thống Hosni Mubarak, Ngoại trưởng Ahmad Abul Gheit kêu gọi cộng đồng thế giới cứu nguy kinh tế Ai Cập....
Cứ như dự đoán ban đầu, rằng khủng hoảng khiến cho cứ ba ngày hỗn loạn là xứ này mất một tỷ Mỹ kim, thì cái "hóa đơn" của 18 ngày long trời lở đất là sáu tỷ đô. Sản xuất đình đọng, mua bán đình chỉ, du khách lánh xa trong mùa du lịch cao nhất năm, v.v... là lý do. Chính quyền Ai Cập lại ước tính lạc quan hơn: cho tới nay vụ khủng hoảng làm mất một tỷ rưỡi, chỉ bằng một phần tư những dự đoán ban đầu của thiên hạ.
Trước vụ khủng hoảng, Ai Cập có tổng sản lượng gần 500 tỷ đô la, hàng năm nhận được tiền của kiều dân ở ngoài gửi về khoảng tám tỷ và còn được Ngân hàng Thế giới ngợi khen thành tích cải cách kinh tế. Vì sao bây giờ Ngoại trưởng của Nội các vừa thành lập lại kêu cứu thế giới vì vừa mất một tỷ rưỡi"
Vì vấn đề nó nghiêm trọng hơn một vụ đảo chánh của quân đội với sự yểm trợ của quần chúng biểu tình. Nói cho phũ phàng mà thực tế, dân chúng Ai Cập vừa đuổi xong Mubarak thì lại đối mặt với nguy cơ khủng hoảng kinh tế.
Bài viết tuần trước trên cột báo này ("Khi Máu Chảy Đầy Đường - Là lúc nên mua cổ phiếu"), đã trình bày bối cảnh của vấn đề kinh tế trong sự chuyển động về chính trị đang xảy ra, nào "đổi mới kinh tế" nào xây dựng "kim tự tháp" của quyền lực và quyền lợi... Bây giờ là lúc nhìn lại chuyện đó để hiểu ra nỗi khó khăn của các tướng lãnh và chính phủ lâm thời.
Và sự lầm than sắp tới của người dân trong đó có lực lượng "quần chúng cách mạng" đã xuống đường giúp Quân đội đảo chánh Tổng thống Mubarak.
***
Trước hết, xin ngó vào quân doanh và ngân hàng quốc doanh.
Trong hệ thống kinh tế chính trị Ai Cập, quân đội là định chế thực tế lãnh đạo mà không cầm quyền.
Nhưng các doanh nghiệp của quân đội - tạm gọi là hệ thống "quân doanh" - thì cầm tiền. Gần đây, viên tướng Bộ trưởng "Bộ Quân sản" Sayed Meshal cho biết phần sản xuất của các doanh nghiệp đó là 15% tổng sản lượng quốc gia. Nhiều cơ quan nghiên cứu kinh tế quốc tế thì ước tính là từ 30 đến 45%. Khó ai ở bên ngoài biết được đích xác là bao nhiêu vì không ai tại Ai Cập được viết gì về quân đội, do một đạo luật ban hành từ 55 năm trước, từ 1956.
Vì chế độ kinh tế chính trị lạ kỳ đó, doanh nghiệp quân đội được vay tiền ngân hàng quốc doanh theo..."diện chính sách". Nôm na là tiền ký thác của dân chúng vào các ngân hàng do nhà nước quản lý được tài trợ cho doanh nghiệp do quân đội quản lý. Vay tiền mà khỏi cần trả thì ai cũng có thể là triệu phú! Nhưng sinh hoạt kinh tế ở bên ngoài bị hút mất vốn như vậy thì thiếu vốn. Đành đi vay hoặc xin viện trợ - chủ yếu của Hoa Kỳ.
Trong cuộc chiến vùng Vịnh năm 1991, Ai Cập đã gửi quân tham chiến - một xứ Á Rập Hồi giáo hỗ trợ một nước Tây phương tấn công một xứ Á Rập Hồi giáo khác là Iraq để cứu một xứ Á Rập Hồi giáo thứ ba là Kuwait. Nhờ thiện chí đó nên Ai Cập được Hoa Kỳ trả ơn: xoá bớt gánh ngoại trái - nợ ngoại quốc - cho Chính quyền Mubarak.
Nhưng mặc dù viện trợ quân sự vẫn được duy trì - cao nhất, chỉ thua viện trợ cho Israel - nhưng viện trợ kinh tế vẫn giảm dần so với thời Chiến tranh lạnh: từ gần hai tỷ vào năm 1980 thì chỉ còn chưa đầy 500 triệu hàng năm. Hoa Kỳ viện trợ vì lý do an ninh chứ không thể nuôi báo cô mãi mãi.
Ai Cập phải tìm giải pháp khác.
Năm 2004, Nội các của Thủ tướng Ahmed Nazif gồm nhiều chuyên gia mới đẩy mạnh hơn việc "đổi mới" tiến hành từ năm 1991. Ông muốn cải cách và thổi sinh khí vào kinh tế nhưng lại gây vấn đề cho các đại gia trên doanh trường vì đòi tư nhân hóa nhiều cơ sở. Động lực ngầm bên dưới là Gamal Mubarak, con trai của Tổng thống.
Là doanh gia thuộc loại quốc tế - cấp điều hành của Bank of America tại Ai Cập - nhưng có tham vọng chính trị, Gamal muốn thay đổi lề lối tài trợ quái đản trên.
Ngân hàng Trung ương Ai Cập được trao quyền cứu xét lại thể thức cấp phát tín dụng với tiêu chuẩn khắt khe hơn vì mở ra mới thấy là 75% các khoản tín dụng tồn đọng của hệ thống ngân hàng là nợ khó đòi, coi như mất luôn! Vào tay hệ thống quân doanh. Các ngân hàng thương mại của nhà nước được chấn chỉnh và tư nhân hoá.
Làm nguồn tài trợ của hệ thống quân doanh bị cạn
Khi ngân sách quốc gia được chấn chỉnh, bội chi thu hẹp dần, Ai Cập được Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF và Ngân hàng Thế giới ngợi khen là quản lý kinh tế khả quan hơn. Lần đầu tiên từ nhiều thập niên mà xứ này không phải cầm bát đi vay nước ngoài nữa. Nhưng nợ nần của chính phủ thì vẫn quá cao, hơn 70% Tổng sản lượng quốc gia - trong đó, ngoại trái là nợ nước ngoài chiếm 11% Tổng sản lượng.
Nhân đây cũng xin mở ngoặc đơn để so sánh với hoàn cảnh của Việt Nam: Trước hết, gánh nặng công trái, là nợ nần của khu vực công, đã lên tới mức đáng ngại là hơn phân nửa Tổng sản lượng. Trong số đó, ngoại trái là nợ ngoại quốc lại chiếm tới 60%. Nói cho dễ hiểu, khi dân Việt Nam sản xuất ra trăm tỷ một năm thì nhà nước đi vay hơn 51 tỷ, trong số đó hơn 31 tỷ là nợ nước ngoài. Nguy kịch hơn vậy là, do thủ thuật kế toán, Việt Nam không tính trong gánh nặng công trái đó các khoản nợ của doanh nghiệp nhà nước, sở dĩ đi vay được là nhờ có nhà nước đứng sau lưng. Nếu tính cho đúng thì gánh nợ ấy còn cao hơn nhiều, có thể là 40 tỷ nữa. Tức là so với sản lượng quốc dân của cả năm được 100 tỷ, nhà nước đi vay 51 tỷ và ngoài ra còn phải trả nợ cho con em là các doanh nghiệp của nhà nước quãng 40 tỷ. Vị chi là hơn 90 tỷ trong Tổng sản lượng 100 tỷ đô la. Và nay thì dự trữ ngoại tệ chỉ còn chừng 10 tỷ.... Xin đóng ngoặc để trở về chuyện Ai Cập.
Động lực của Gamal Mubarak và phe cánh của ông ta tất nhiên không phải là quốc thái dân an mà là phá vỡ hệ thống đặc quyền và đặc lợi của các đại gia công thần, kể cả các tướng lãnh. Chi thu của ngân sách quốc gia có ổn định và quân bình hơn trước, sổ sách ngân hàng cũng phân minh sáng sủa hơn, hệ thống kinh doanh của các tướng bị rung chuyển trong khi Gamal xây dựng được một mạng lưới kinh doanh mới....
Việc "cải cách" ấy tất nhiên dẫn tới "cách mạng" - cả hai chữ đều trong ngoặc kép!
Bây giờ, cả Hosni và Gamal Mubarak đều thành dĩ vãng, cùng Nội các Ahmed Nazif đã bị Mubarak giải tán từ ngày 28 Tháng Giêng, hiển nhiên là do áp lực của các tướng lãnh - với lý cớ là lòng dân. Việc cải cách tiến hành từ 2004 coi như kết thúc. Xóa bài làm lại.
Ai Cập ngày nay có một định chế rất mạnh là quân đội và một cơ chế vẫn hoạt động là Ngân hàng Trung ương. Mà hoạt động để làm gì"
Để lại đổi mới chánh sách - là làm như trước năm 2004" Tức là trở lại vị trí của một Ngân hàng Nhà nước kaki và điều động hệ thống ngân hàng trở về trò tài trợ cố hữu cho các cơ sở quân doanh. Có thể lắm vì năm ngày sau khi Mubarak từ chức và quân đội nắm quyền, các ngân hàng vẫn chưa mở cửa! Chờ lệnh mới để làm như cũ chăng"
Nếu như vậy, Ai Cập sẽ lại lập cập đi vay trên thị trường tài chánh quốc tế. Chúng ta hiểu vì sao Ngoại trưởng Ahmad Abul Gheit đã kêu gọi như vậy.
Nhưng đi vay với giá nào" Giới đầu tư quốc tế có muốn bỏ tiền ra mua Công khố phiếu Ai Cập trong lúc này không" Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay Hoa Kỳ có thể công khai hay kín đáo dàn xếp về kỹ thuật thì tiền lời đi vay - gọi là phân lời hay yield - sẽ rất cao vì đủ loại rủi ro, từ chính trị đến tín dụng, hối đoái, v.v... vì Chính phủ mắc nợ tới 72% Tổng sản lượng. Viễn ảnh vỡ nợ của Hy Lạp năm 2010 hay Argentina năm 2001 lại chờn vờn trước mặt.
Vì Ai Cập tìm đâu ra tiền để trang trải món nợ đó"
Ai Cập bị nhập siêu - nhập nhiều hơn xuất cảng - hơn hai chục tỷ đô la, và dù có đầu tư nước ngoài thì hàng năm cũng thiếu từ 15 đến 16 tỷ trước khi có vụ khủng hoảng vừa qua. Bây giờ các tướng tính sao" Hay là sẽ lại gọt đầu dân"
Với thất nghiệp gần 10% trong đó, thanh niên từ 15 đến 29 tuổi bị thất nghiệp tới 24%, xứ này có một quần chúng sẵn sàng đi làm cách mạng. Sau cuộc cách mạng giả vừa rồi để đuổi cái vỏ dưa héo úa là Mubarak, họ có sẵn sàng gặm vỏ dừa không"
Và nhớ tới cái ngoặc đơn ở trên thì Việt Nam còn có thể chơi trò "đổi mới" để "xây dựng xã hội chủ nghĩa" được bao lâu"

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trong Tù Binh và Hòa Bình, được viết ngay khi các sự kiện đang xẩy ra, Nhà Văn Phan Nhật Nam qua một lăng kính đặc thù giúp người đọc thấy được cuộc chiến khắc nghiệt sau khi quân đội Mỹ rút lui và nỗi tuyệt vọng của Miền Nam trước nỗ lực ngăn chặn chiến thắng cuối cùng của cộng sản.(lời giới thiệu của Thượng Nghị Sĩ Hoa Kỳ, Ông James Webb)
Các nhà lập quốc Mỹ và Adam Smith, Roosevelt-Keynes và Reagan-Friedman sống cùng giai đoạn nên phải đối diện với những thách đố chung vào các khúc quanh lịch sử: cách mạng cơ khí, cách mạng Nga 1917, Đại Khủng Hoảng 1929, Hitler thập niên1930, Chiến Tranh Lạnh và Việt Nam 1950-80, toàn cầu hóa 1990…
Chính vì vậy, điểm lại một số chương trình dân sinh này là điều cần thiết và để thấy rằng hành trình phát triển của cộng đồng gốc Việt tại Hoa Kỳ đã có được, bên cạnh sự cố gắng thì một phần cũng nhờ vào các chính sách, sự trợ giúp bước đầu từ nhiều đời tổng thống tiền nhiệm khác nhau trong suốt 45 năm qua.
Khi Mai Thảo và Hoàng Anh Tuấn còn trên dương thế, thỉnh thoảng, tôi cũng vẫn nghe hai ông thở ra (“anh buồn quá Tiến ơi”) y chang như thế. Chỉ có điều khác là ông nhà văn khi buồn thì thích đi uống rượu, ông thi sĩ lúc buồn lại đòi đi … ăn phở, còn bây giờ thì ông nhạc sĩ (lúc buồn) chỉ ưa nhâm nhi một tách cà phê nóng. Ai sao tui cũng chịu, miễn đến chỗ nào (cứ) có bia bọt chút đỉnh là được!
Tờ The Washington Post hôm 12/9/2020 đưa tin Thượng Nghị sỹ Bernie Sanders công khai tuyên bố nếu chiến dịch tranh cử của đảng Dân Chủ tiếp tục tập trung vào việc chỉ trích cá nhân ông Trump, ông Joe Biden có thể thua ông Trump, như bà Clinton đã thua vào năm 2016.
Đây là thời kỳ bất ổn nhất tại Hoa Kỳ, với đại dịch, biểu tình đòi bình đẳng chủng tộc, cảnh sát bạo hành và bầu cử tổng thống tất cả những điều này đã khống chế sự chú ý của người dân, theo Jonathan Obert, Phó Giáo Sư dạy về Khoa Học Chính Trị tại Trường Cao Đẳng Amberst cho biết trong bài viết đăng trên trang mạng www.theconversation.com hôm 9 tháng 7 năm 2020. Với tất cả căng thẳng đó có thể dường như làm cho người dân đang ngày càng nắm lấy luật pháp vào trong tay của họ thường xuyên hơn. Không chỉ tại thành phố Kenosha của tiểu bang Wisconsin. Trong những tháng gần đây, đã có nhiều cuộc đối đầu qua việc gỡ bỏ tượng đài Liên Minh Miền Nam, các cuộc đụng độ qua việc sử dụng khẩu trang, các nỗ lực biểu tình chống đối – hay hăm dọa – những người biểu tình Black Lives Matter và thậm chí là sự quan tâm mới trong “những cuộc bắt bớ công dân.” Một số trong những sự kiện này đã biến thành bạo động và chết chóc một cách thảm khốc.
Để thực hiện Giấc mộng Trung Hoa, Trung Quốc nổ lực cố nắm lấy vai trò là một siêu cường lãnh đạo thế giới. Tập Cận Bình đưa ra chiến lược Một Vành Đai-Một Con Đường (Nhất Đới-Nhất Lộ), dùng đồng tiền để viện trợ, cho vay và đầu tư vào các quốc gia đang phát triển trên vành đai từ Châu Á đến Trung Đông, Châu Phi và Châu Âu.
Ông Bùi Nhật Tiến, tức nhà văn Nhật Tiến và cũng là một nhà giáo, một tên tuổi trên văn đàn Việt Nam Cộng Hoà vừa qua đời. Ông ra đi để lại tiếc thương trong lòng nhiều người Việt đã sống và lớn lên tại miền Nam.
Mấy bữa nay hơi rảnh, ngồi soạn giấy tờ cũ, tình cờ thấy lại bản nháp tạp ghi nầy. Tờ giấy cũ viết lại những suy nghĩ vụn vặt trong 7 ngày dự khóa tu mùa Hè năm 2000, tại tu viện Lộc Uyển – Nam California. Khóa tu do Thiền sư Thích Nhất Hạnh và Tăng đoàn Làng Mai hướng dẫn.
Đảng CSVN đang phải đối mặt với tình trạng “thù trong giặc ngoài” nghiêm trọng nhất từ trước đến nay trước thềm Đại hội đảng lần thứ XIII và dịch nạn Covid 19, nhưng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng lại vẽ ra bức tranh lạc quan viển vông để lừa dân.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.