 |
| Phan Tấn Hải |
Sinh năm 1921 tại Bắc Giang, Bắc Việt, bắt đầu viết báo từ năm 1948, nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh đã trải qua quá nhiều chế độ, và bản thân ông cũng thăng trầm theo những biến động lịch sử.
Ong bắt đầu viết từ 1948 trên tuần báo Thanh Niên ở Hà Nội do Trần Triệu Việt (tức Trần Việt Sơn) sáng lập, khởi sự bằng các truyện ngắn với bút hiệu Tùng Khanh.
Năm 1949, Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh vào nghề nhật báo: làm Chủ Nhiệm nhật báo Quyết Sống ấn hành tại Hà Nội, lúc đó chiến tranh Việt Pháp bắt đầu lan rộng, cả miền Bắc chỉ có vài tờ nhật báo.
Năm 1951, cùng nhà báo Hồ Văn Đồng, một cột trụ làng báo từ Miền Nam ra Bắc, Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh tổ chức chi nhánh Hà Nội của Việt Nam Thông Tấn Xã, tức Việt Tấn Xã (VTX), trụ sở ở Sài Gòn, và đảm nhiệm phần phiên dịch Anh-Pháp cho các bản tin VTX tại Hà Nội…
Đó là phần đầu khởi nghiệp làm báo, và độc giả có thể nghe đọc phần sau tiểu sử nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh trong buổi ra mắt sách, trong đó có những khi lên cao - thí dụ như tu nghiệp nghề báo ở Nhật Bản 1959, giữ chức Trưởng Ban Pháp Ngữ tại Việt Tấn Xã 1961, giảng dạy nghề làm báo tại Việt Tấn Xã, Đại Học Vạn Hạnh, Đại Học Đà Lạt… -- tới khi xuống tận nỗi khổ của nhân gian như thời bị cộng sản bắt giam tù cải tạo 12 năm, trong đó có cả một năm bị biệt giam…
Nhưng lòng ông hoàn toàn không dấy lên chút căm thù. Tất cả lúc nào cũng là tấm gương sáng hiểu biết, bình tỉnh và hòa nhã chờ đợi.
Năm 1992, Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh bắt đầu làm báo lại ở hải ngoại. Và bây giờ là gần 90 tuổi. Vẫn giọng văn và con người quân tử. Chưa bao giờ nói nặng ai một lời, và chưa bao giờ dùng ngòi bút làm tổn thương ai một chữ. Chữ của ông dùng để xây dựng, thuyết phục, tranh luận… dù là nói với một chế độ bạo ác như CSVN.
Theo giải thích của Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, không phải ông chọn nghề báo, nhà chính nghề báo đã chọn ông.
Ong đã trả lời phỏng vấn của nhà văn Ngọc Thủy trên tờ Suối Văn:
"… sự thật tôi không chọn nghề báo mà nghề báo đã chọn tôi. Năm 1948 sau một cuộc di tản tôi đã trở về Hà Nội. Lúc đó tôi chưa biết làm nghề gì để kiếm sống, nhân dịp tôi nhặt được cuốn tiểu thuyết tiếng Anh "The Good Earth " của nữ văn hào Pearl Buck đã rách nát vứt lăn lóc ở ngoài chợ, nên đem về nhà đọc chơi cho đỡ buồn. Thấy có những đoạn hay, tôi bèn thử dịch ra tiếng Việt xem có đủ khả năng như các vị tiền bối của tôi trước đã từng làm hay không. Tình cờ giữa lúc đó có một người bạn lớn tuổi hơn, nghe nói tôi đã trở về nên đến thăm. Thấy tôi đang hý hoáy với một mảnh giấy và cây viết chì bên cuốn truyện, liền cầm lên coi và gật gù. Ở Việt Nam vào thời điểm đó những người thuộc thế hệ của tôi đều biết tiếng Pháp, nhiều người học trường Pháp, viết văn Pháp rất giỏi, còn số người biết tiếng Anh thật hiếm. Anh bạn xem một đoạn tôi dịch rồi nói: "Anh dịch được, anh nên đi làm báo". Ngày hôm sau anh đưa tôi đến tòa báo, tôi mới biết anh đã là chủ nhiệm một tờ báo ở Hà Nội. Nghề báo đã chọn tôi từ lúc đó. Vậy nếu tôi được lựa chọn tôi sẽ chọn nghề gì" Từ lúc thiếu thời tôi đã mê say các môn Khoa học như Vật lý, Không gian và Vũ trụ nên khi còn đi học tôi vẫn ước mơ sau này lớn sẽ trở thành một nhà bác học, ngày đêm cặm cụi trong các phòng thí nghiệm để khám phá những gì mới lạ nhất về Khoa học. Tiếc thay thời thế đất nước đã đưa dòng đời của tôi đi về một hướng khác."
Hướng khác" Thật khó mà hình dung có một ông Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh nào đi theo hướng khác. Tuy nhiên, có một hướng đi mà nhiều người đã biết tới ông, và cũng là một thời thơ mộng của làng sách báo Miền Nam. Và bây giờ bạn còn gặp rải rác trên các thư viện truyện kiếm hiệp. Thí dụ, khi vào mạng Việt Kiếm (www.vietkiem.com/) bạn có thể gặp vài truyện võ hiệp do ông dịch từ nửa thế kỷ trước.
Đặng Trần Quý, một học trò cũ của nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, trong bài viết "Thầy Tôi" đã kể:
"Tôi còn nhớ vào khỏang những năm 1960, 1961 khi tôi bắt đầu làm quen với những chuyện kiếm hiệp dã sử trong các trang nhật báo tôi rất thích đọc nào là "Người đẹp thành Phiên Ngung", "Lửa cháy Phiên Ngung Thành" rồi "Lệnh xé xác" và cũng từ đó tôi bắt đầu làm quen với tên một dịch giả, đó là Sơn Điền Nguyễn viết Khánh: dịch "Cự Linh Thần Chưởng" và 1 phần bộ "Cô Gái Đồ Long", tôi biết đến Thầy tôi từ dạo ấy…."
Có nghĩa là, nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh cũng là một cao thủ võ lâm trong làng dịch kiếm hiệp…
Một cây cổ thụ khác, nhà báo Phan Thanh Tâm, nhân Đại Hội Văn Hóa Phẩm do Hiệp Hội Truyền Thông Báo Chí Dallas Fort Worth tổ chức trong ba ngày 11,12,13 tháng 11 năm 2005 tại trụ sở Cộng Đồng Dallas ngày 12/11/05, đã kể lại trong bài “Báo Chí Hải Ngoại,” ghi lời tâm sự của nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, trích:
“...Tuy nhiên huy chương nào cũng có mặt trái. Nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, trong một bài nói chuyện năm 1993 cho biết "ấn tượng đầu tiên là sửng sờ ngạc nhiên. Có những phút ngậm ngùi chua xót vì một vài nét không đẹp trong ngành, một vài hình ảnh đau lòng cho người bỡ ngỡ khi tình cờ ra chợ, thấy chồng báo bỏ dưới đất cho thiên hạ lượm và những tờ báo trang trọng đẹp đẽ, trong đó có biết bao tâm tư trí não đã gửi gấm thành văn bị chà đạp bởi bước chân vô tình của khách qua đường".
Thế nhưng, theo nhà báo lão thành này, "bức họa về truyền thông vẫn đẹp". Ông nói, vườn bông truyền thông hải ngoại vẫn tốt tươi muôn màu sắc, dù có những đám cỏ dại mọc hoang, dù có những cành hoa úa, đổi sắc thay màu, cũng không làm mất đi vẻ đẹp cao quý của toàn thể. Những người trong những bước khó khăn đầu trước đây đền xứ này đã có công gây dựng, tạo ra nền tảng cho sự phát triển ngày nay, để gìn giữ và phát huy được tiếng Việt, góp phần bảo vệ nền văn hóa dân tộc. Tiếng ta còn, dân ta còn, nước ta còn.”
Lúc nào cũng lạc quan, đó là khi người ta nhìn vào cuộc đời, vào chữ viết, và cả trong giaó tiếp với nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh.
Người học trò cũ Đặng Trần Qúy cũng ghi lại thêm kỷ niệm với người thầy Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh cũng trong bài “Thầy Tôi,” trích:
“...Tôi còn nhớ trong lần ghé thăm Thầy đầu tháng 9/2006, Thầy đã nhắc tôi câu chuyện mà Thầy đã nói với tôi cũng 5, 6 tháng trước về ánh sáng nguyên thủy phát xuất từ đâu vào lúc nào, một lần nữa rất cặn kẽ và Thầy còn đưa tôi xem tờ báo Time số ra tháng 9 nói về hiện tượng Big Bang, trong ấy đã chứng minh thêm cho tôi về những chi tiết được ghi lại bằng hình ảnh, và những may mắn ngẩu nhiên mà những khoa học gia đã có dịp để đo và khẳng định ánh sáng đã có từ 14 tỉ năm về trước, tôi nghe Thầy trình bầy nhìn những hình ảnh báo Time đưa ra, tôi nghĩ thêm về Thầy tôi, Thầy tôi là người suy tư về những hiện tượng vật lý hằng cữu đến 14 tỉ năm trước hèn chi những sự việc đang xẩy ra và những vật chất hiện hửu xung quanh đối với Thầy chắc chỉ là những sát na hiện diện (") điều này càng làm cho tôi hiểu thêm Thầy tôi, và tôi càng kính phục người hơn nữa.
Đấy Thầy của tôi thế đấy, bảo sao chúng tôi không ngưỡng mộ Thầy, Thầy luôn là tấm gương sáng cho bản thân còn qúa nhiều dục tính của tôi ! Đến thăm Thầy để nhìn thấy Thầy sống thật đơn giản, tôi có cảm tưởng Thầy không thiếu những thứ Thầy cần cho cuộc sống hằng ngày mà Thầy vẫn tự lo, theo sự chọn lựa của Thầy (") và không có thừa những thứ Thầy không cần đến, Thầy thường nói với tôi nhà Thầy bừa bộn lắm vì Thầy là nhà báo mà lị, nhưng tôi thấy còn gọn hơn nhà tôi chán !
Thầy còn cho tôi xem những dự tính làm việc của Thầy trong những ngày sắp đến, những bài vở Thầy chuẩn bị đã được sắp xếp thứ tự, tôi đến giật mình, Thầy tôi gần 90 mà chỉ nghĩ đến tương lai (") nghĩ đến những việc sẽ làm năm tới, còn tôi, còn tôi chưa đến 60 mà luôn nghĩ về qúa khứ và đang mơ ước hưu non"
Tôi đã trở về thành phố mưa buồn đúng 1 tuần, suốt tuần nay những khi thư thả với công việc mưu sinh tôi lại nghĩ đến "Thầy tôi" rồi như một hối thúc nội tâm tôi có thể làm được việc gì cho "Thầy tôi" vui, cho thỏa mản lòng trân qúy mà tôi đã và luôn mãi với Thầy, Thầy tôi có cần gì ở tôi đâu, nhưng tôi cũng cố gắng tránh những việc làm có thể làm Thầy không vui, tôi phải cố sống gần được như Thầy, nhưng có điều tôi nghĩ chắc chắn sức khỏe tôi sẽ không bao giờ bằng được Thầy. vị Thầy khả kính không phải của riêng con mà của tất cả chúng ta, những người đã hơn 1 lần được đọc bài của Thầy … Con luôn mong sức khỏe Thầy thật tốt, nếu có muôn ngàn những con người mà cuộc sống của họ chỉ mang phiền tóai đến người khác thì trên cỏi đời tạm bợ này vẫn còn một người như Thầy chỉ cần khi nghĩ đến là con cảm thấy thật ấm áp, trong sáng mặc dù ngòai trời sáng nay đang rất lạnh, mây mù u tối của mùa thu trùm phủ suốt mùa …
Con cám ơn Thầy , con mong Thầy luôn khỏe.
Học trò của Thầy: Đặng Trần Qúy.”
Nhưng triết lý nghề báo nằm ở đâu. Nhà văn Ngọc Thủy trong bài phỏng vấn đã dẫn trên, có ghi lời của nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh:
“...Nghề viết văn viết báo là một nghề tự do, không ai đòi hỏi bằng cấp hay giấy phép. Nhưng tôi thiết nghĩ muốn trở thành một nhà văn nhà báo giỏi cần phải có hai điều kiện chính. Một là cần phải luôn luôn trau dồi kiến thức để có thể nhìn xa thấy rộng hơn, tránh những góc nhìn chật hẹp có thể đưa đến những lập luận một chiều duy ý chí của những bộ óc giáo điều cứng nhắc. Nghề làm báo là môi trường tốt nhất để học hỏi thêm và mở rộng hiểu biết, người ký giả ngày ngày phải học, mỗi ngày phải học, trẻ phải học và già càng phải học nhiều hơn để khỏi bị đào thải bởi những tư duy mới trong thời đại tiến hóa mau lẹ trên thế giới ngày nay. Điều kiện trau dồi kiến thức xuất phát từ một chữ "tâm". Tâm là tâm thức, là nghị lực và ý chí, kiên trì và nhẫn nại để quyết tâm học hỏi. Có cái tâm đó mới có sự thúc đẩy của tinh thần cầu học không sao lãng, không biết mệt mỏi. Điều kiện thứ hai là cần phải giữ đúng đạo đức nghề nghiệp, cũng là đạo lý con người trong xã hội. Điều kiện này có một cái gốc căn bản từ muôn thuở ở một chữ "lương". Lương là lương thiện, hiền lương, lương tâm, nó luôn được tri giác soi sáng nên còn gọi là lương tri. Tôi đã có lần nói kiến thức và đạo đức là hai cột trụ nâng đỡ nghề làm báo. Đây chỉ là một hình ảnh cụ thể hóa cho dễ thấy tầm quan trọng của hai điều kiện đó, trên thực tế đó là hai thành phần của một tổng thể khái niệm, luôn luôn tương tác và bổ sung cho nhau. Kiến thức càng nhiều, suy tư càng phức tạp, cám dỗ càng mạnh, chỉ có lương tri trong sáng mới giúp được ký giả thức tỉnh trước tham vọng quá đáng vì danh lợi, để khỏi bị lôi cuốn vào con đường của những kẻ bất lương, vô liêm sỉ. Báo chí cũng giống như một thứ vũ khí, nếu ở trong tay kẻ ác nó là vật hãm hại người, nhưng ở trong tay người thiện nó là vật bảo vệ những giá trị cao quý nhất của cuộc sống...”
Đúng vậy, ngòi bút là vũ khí, có thể haị người nhưng cũng cứu được người. Xin trân trọng cảm ơn lời dặn nêu trên của Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, người đàn anh trong làng báo.
(GHI CHÚ: Nhà báo Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh sẽ ra mắt "Những Mùa Xuân Trở Lại" tại Phòng Sinh Hoạt Nhật Báo Người Việt, 14771 Moran Street, Westminster, CA 92683. Từ 2 giờ chiều đến 6 giờ chiều ngày Chủ Nhật 8-7-2007. Trân trọng kính mời đồng hương tham dự.)
Gửi ý kiến của bạn
