Theo dõi cuộc bầu cử năm nay, một câu hỏi bỗng bật sáng trong đầu: “dân chủ và khủng bố, ai sẽ thắng”.....
Ngày Chủ Nhật, mùng chín tháng Chín năm 2001 – cách nay đã lâu rồi – Osama bin Laden điện thoại cho bà mẹ. Nội dung rất ngắn: Trong hai ngày, mẹ sẽ nghe thấy tin lớn, và sẽ không nghe thấy con gọi trong khá lâu”. Bảy mươi hai giờ sau là vụ khủng bố 9-11.
Bin Laden biết là mình đang bị tình báo Hoa Kỳ theo dõi nên mọi cuộc điện đàm đều có thể bị vệ tinh của cơ quan thám báo National Security Agency (NSA) nghe được. Bin Laden cũng biết quy trình làm việc của NSA: nghe, dịch, phân tách để kết luận và hành động; thời gian cho việc đó là tối thiểu 72 giờ. Tức là quá trễ để ngăn ngừa.
Osama bin Laden sở dĩ biết được vì al Qaeda đã tìm hiểu hệ thống tình báo Hoa Kỳ và nhiều tay khủng bố đã từng hợp tác với tình báo Mỹ từ thời Afghanistan, do quyết định yểm trợ của chính quyền Jimmy Carter.
Bin Laden không là kẻ man rợ chui rúc trong hang đá với nỗi thù bệnh hoạn của mình mà là người biết tính toán. Sau gần ba năm “vắng mặt”, bin Laden tái xuất hiện qua băng hình do Al Jazeera công bố hôm 29 tháng 10. Mãi đến Thứ Hai, một ngày trước bầu cử, người ta mới có trọn vẹn nội dung “hiệu triệu” của bin Laden, trước tiên do CNN phổ biến. Ngạc nhiên đầu tiên: truyền thông Mỹ dịch sai - hoặc thiếu chính xác - các trích đoạn của bin Laden. “Biết mình, biết người” là quy ước chưa được thấu hiểu rõ ràng"
Tìm hiểu cho kỹ, ta thấy bin Laden tận dụng các lý luận tranh cử của Mỹ - đa số do phe chống Bush, nhất là Michael Moore, tung ra - và chứng tỏ là mình am hiểu chính trị và bầu cử tại Mỹ hơn các nhà bình luận Hoa Kỳ có thể thấy, khi nêu nhận xét về đạo luật Patriot Act và còn trực tiếp hăm dọa, rằng tiểu bang nào mà bỏ phiếu cho Bush thì sẽ lãnh hậu quả. Lãnh tụ khủng bố Thánh chiến có tìm cách tác động vào bầu cử Hoa Kỳ, và biết chọn thời điểm.
Đây là lần đầu từ 65 năm nay mà dân Mỹ phải tự hỏi về lẽ chiến hoà, dù Hoa Kỳ không có vẻ như đang trong cảnh đại chiến với cường quốc thù nghịch.
Nhưng, bin Laden còn nói xa hơn vậy. Al Qaeda khỏi cần tấn công vào lãnh thổ Mỹ, mà chỉ cần làm Hoa Kỳ xuất huyết về kinh tế khi bị tản lực truy lùng khủng bố trên toàn cầu là cũng đủ chiến thắng. Đây là lần đầu mà lãnh tụ al Qaeda vạch ra mục tiêu chiến lược của mình là làm Hoa Kỳ tiêu hao vì cuộc chiến chống khủng bố, trong cả chục năm tới. Nhưng cả chục năm tới là một thời khoảng quá dài cho cử tri Mỹ trong mùa tranh cử....
*
Bao nhiêu cử tri Mỹ đã tìm hiểu kỹ thông điệp hắc ám của bin Laden trước khi vào phòng phiếu"
Chúng ta không biết, nhưng chỉ biết là từ khi phòng phiếu đầu tiên mở cửa tại New Hampshire và sau cùng đóng cửa tại Hawaii, không có trái lựu đạn nào của khủng bố được tung vào thùng phiếu. Xin tặng một đóa hoa cho các viên chức bảo vệ an ninh và trật tự cho xứ này, và cho những người lính chiến đã ghim quân khủng bố ở nơi khác, bên ngoài nước Mỹ.
Hoa Kỳ có một ưu thế lớn là tiềm lực kinh tế, và một nhược điểm lớn không kém là sự thiếu kiên nhẫn về các vấn đề kéo dài quá một mùa bầu cử. Mà hai năm một lần, Mỹ có bầu cử bán phần, bốn năm một lần là bầu cử tổng thống. Từ nay về sau, lần nào cử tri cũng sẽ phải tự hỏi là quân khủng bố Hồi giáo cực đoan muốn gì và sẽ làm gì trước kỳ bầu cử"
Luật chơi vì vậy được Osama bin Laden định ra cho cử tri Hoa Kỳ: xây dựng và phát huy dân chủ ở nhà qua lá phiếu, và bảo vệ an ninh và lối sống của Mỹ trên toàn thế giới. Áo cơm hay súng đạn" Một bài toán trừu tượng mà thiết thực vì chi phối lá phiếu người dân đối với hai đề mục được đa số coi là quan trọng hơn mọi kỳ tranh cử: Iraq và khủng bố.
*
Điều thực sự gây xúc động cho “người trong cuộc” - những người sống trên đất Mỹ - là cử tri hăm hở đi bầu, dù cho nắng mưa bão tố, và xếp hàng đi bầu thật sớm, có khi chờ đợi hàng giờ. Một điều chỉnh cần thiết: dân Mỹ xưa nay có tỷ lệ đi bầu khá thấp, quanh quẩn chỉ 50% số cử tri, năm nay đặc biệt quan tâm đến bầu cử và có tỷ lệ tham gia bắt đầu được coi là kỷ lục. Một cách trả lời trong vô thức cho Osama bin Laden.
Nhiệt tình đi bầu có thể là phản ứng “cay cú” – tiêu cực – để không ai có thể cưỡng đoạt ý dân, bằng thủ đoạn chính trị hay đòn khủng bố.
Nhiệt tình đó cũng có thể là lòng thiết tha đến cơ chế dân chủ, khi nạn gian lận và khủng bố đang đe dọa nước Mỹ. Nhiệt tình đó cũng có thể là khả năng huy động rất mạnh của hai đảng chính. Đảng Dân chủ được ngợi khen với nỗ lực đó, nhưng đảng Cộng hoà cũng chẳng chịu thua.
Nạn gian lận, kiện cáo hay phá phách thì cũng có. Người ta tưởng rằng mình đang ở một xứ nhược tiểu khi 30 xe vận động đi bầu của phe Cộng hoà tại Wisconsin - một tiểu bang “nóng” - bị đâm thủng bánh xe, hoặc khi các luật sư Dân chủ đã mở cuộc chiến từ khi phòng phiếu chưa mở cửa tại Ohio, từ đêm Thứ Hai, để chống lại một đòi hỏi của phe Cộng hoà. Ohio là vùng sinh tử của cả hai phe. Tuy nhiên, cho đến khi các phòng phiếu miền Đông đóng cửa, người ta vẫn chưa ghi nhận một biến cố nào thật sự đáng trách hay đáng kể.
Một dự đoán liều của người viết: bầu cử sẽ tương đối êm thắm và vụ 2000 không tái diễn.
Sau đó, có cho ăn kẹo thầy bói cũng đậy tráp để mở tai mở mắt theo dõi mà không dám dự đoán gì hơn.
Thầy bói ở đây là các thầy bàn. Lý do là tình hình thay đổi từng giờ. Rút kinh nghiệm từ vụ bầu cử 2000, không ai dám bạo phổi nói trước. Năm đó, Phó Tổng thống Al Gore chính thức công nhận bị thua, sau đó phản đối kết quả kiểm phiếu và nước Mỹ qua 36 ngày nhức tim về chuyện đếm phiếu ở Florida. Lần này, truyền thông hết dám nhanh nhẩu đoảng tuyên bố kết quả khi chưa xác định rõ ràng.
Trong khung cảnh ấy, tin “chiến cuộc” loan báo từ Đông về Tây, căn cứ trên tình hình đếm phiếu ở từng quận hạt của từng tiểu bang, có lúc Bush thắng, có lúc Kerry dẫn trước, sau đó lại thua, rồi lại thắng.... Tin loan về các trung tâm “kiểm thính” là truyền thông (truyền hình, phát thanh và các website của báo chí) thì các thầy bàn (pundits) chụp lấy để bình luận, và nhân tiện huy động dư luận theo quan điểm của mình. Kẻ ngoại cuộc chỉ thấy hoa mắt chóng mặt.
*
Lý do là trong cuộc bầu cử này, cử tri cũng bầu luôn một phần Thượng Hạ viện Quốc hội, một số Thống đốc lẫn nhiều chức vụ dân cử và đề luật cho cử tri địa phương chọn lựa.
Đảng Cộng hoà có ưu thế trong các cuộc bầu cử Quốc hội (một phần ba các Nghị sĩ và toàn bộ các Dân biểu) và người ta chú ý vì nếu bầu cử Tổng thống mà có vấn đề, như lần trước, và hai bên có cùng số phiếu thì Hạ viện sẽ quyết định kết quả!
Có mấy cuộc bầu cử địa phương được theo dõi kỹ ngay từ đầu. Đảng Cộng hoà mất ghế Nghị sĩ tại Illinois vì ứng viên da đen Alan Keyes được thả dù vào đó không địch lại ngôi sao da đen mới nổi là Barack Obama, một niềm an ủi lớn cho đảng Dân chủ: trong tương lai, Obama của Illinois sẽ sáng hơn Osama của al Qaeda!
Kế đó là ghế Nghị sĩ Nam Dakota, vùng đất đỏ của đảng Cộng hoà. Người đương nhiệm là Tom Daschle, Trưởng khối Dân chủ (thiểu số) tại Thượng viện và một mục tiêu cần đánh đổ của phe Cộng hoà. Trưởng khối mà thất cử thì đau hơn hoạn. Hoặc tình hình tranh ghế nghị sĩ tại Florida, vùng đất dữ của năm 2000 lại bị bốn trận bão trong một tháng. Florida có Thống đốc được lòng dân là Jeb Bush, bào đệ của Tổng thống Bush và có 27 lá phiếu đại cử tri đoàn. Trong trận tranh cử vào ghế trống do Nghị sĩ Dân chủ Bob Graham để lại ở đây, có Betty Castor của đảng Dân chủ, bên kia là Mel Martinez của đảng Cộng hoà. Ông là người Mỹ gốc Cuba, từ bỏ chức Bộ trưởng Gia cư trong Nội các Bush để ra trang ghế nghị sĩ.
Nhân đó, người ta mới thấy năm nay là năm được mùa cho người Mỹ gốc Latino, ra tranh cử khá nhiều chức vụ cấp liên bang.
Người theo dõi vì vậy rối mắt với tin tức chớp nhoáng từ khắp nơi trút về, lẫn lộn tin toàn quốc và tin địa phương. Màn ảnh truyền hình và website cứ lập loè xanh đỏ theo kết quả ở từng nơi, làm mọi người ghi không kịp. Tin tức từ truyền hình thường nhanh hơn, nhưng có quá nhiều thầy bàn có thể gây khó chịu vì nói dựa và làm người xem hụt mất tin chính. Tin từ các website thì chậm hơn một chút - nếu ta lọt vào được vì người tham khảo quá đông - nhưng có đồ biểu rõ ràng để ta thấy được từng đợt sóng xanh (Dân chủ - Kerrey) hay đỏ (Cộng hoà – Bush) qua số phiếu đếm được ở từng nơi.
Trên truyền hình, MSNBC, Fox News và ABC loan tin nhanh hơn cả, hơn hẳn CNN. Ngoài ra, mấy website đáng chú ý là RealClearPolitics.com, Electoral-vote.com và website của nhật báo USAToday, khá nhất trong các nhật báo Mỹ. Nhưng nói chung, càng lắm khách là càng phải xếp hàng. Khó truy cập vì thường xuyên bị tràn ngập.
*
Nói đến Internet và bầu cử, người ta có thể nhìn xa hơn nước Mỹ, về đến tận Việt Nam.
Nhờ Internet, chưa có cuộc bầu cử nào mà lại được báo chí trong nước theo dõi kỹ như lần này. Dù có phải loan tin theo kiểu “phải đạo”, truyền thông trong nước cũng phát huy sáng kiến để tìm ra mọi khía cạnh hấp dẫn của bầu cử tại Mỹ và các website “ngoài đảng” đều đạt thành tích đáng kể là loan tin khá nhanh, nhất là loại tin bên lề, nhiều khi ly kỳ và bất ngờ, về cuộc tranh cử. Không hổ danh “Tin Nhanh”, VnExpress chịu khó truy tìm và cập nhật tin tức cùng hình ảnh từ truyền thông Mỹ để loan tin hầu như liên tục, và trình bày hấp dẫn không kém gì các website của Mỹ hay BBC của Anh, và hơn hẳn nhiều website của.... Pháp (như Le Monde, Le Figaro, hay Libération).
Ngày Chủ Nhật, mùng chín tháng Chín năm 2001 – cách nay đã lâu rồi – Osama bin Laden điện thoại cho bà mẹ. Nội dung rất ngắn: Trong hai ngày, mẹ sẽ nghe thấy tin lớn, và sẽ không nghe thấy con gọi trong khá lâu”. Bảy mươi hai giờ sau là vụ khủng bố 9-11.
Bin Laden biết là mình đang bị tình báo Hoa Kỳ theo dõi nên mọi cuộc điện đàm đều có thể bị vệ tinh của cơ quan thám báo National Security Agency (NSA) nghe được. Bin Laden cũng biết quy trình làm việc của NSA: nghe, dịch, phân tách để kết luận và hành động; thời gian cho việc đó là tối thiểu 72 giờ. Tức là quá trễ để ngăn ngừa.
Osama bin Laden sở dĩ biết được vì al Qaeda đã tìm hiểu hệ thống tình báo Hoa Kỳ và nhiều tay khủng bố đã từng hợp tác với tình báo Mỹ từ thời Afghanistan, do quyết định yểm trợ của chính quyền Jimmy Carter.
Bin Laden không là kẻ man rợ chui rúc trong hang đá với nỗi thù bệnh hoạn của mình mà là người biết tính toán. Sau gần ba năm “vắng mặt”, bin Laden tái xuất hiện qua băng hình do Al Jazeera công bố hôm 29 tháng 10. Mãi đến Thứ Hai, một ngày trước bầu cử, người ta mới có trọn vẹn nội dung “hiệu triệu” của bin Laden, trước tiên do CNN phổ biến. Ngạc nhiên đầu tiên: truyền thông Mỹ dịch sai - hoặc thiếu chính xác - các trích đoạn của bin Laden. “Biết mình, biết người” là quy ước chưa được thấu hiểu rõ ràng"
Tìm hiểu cho kỹ, ta thấy bin Laden tận dụng các lý luận tranh cử của Mỹ - đa số do phe chống Bush, nhất là Michael Moore, tung ra - và chứng tỏ là mình am hiểu chính trị và bầu cử tại Mỹ hơn các nhà bình luận Hoa Kỳ có thể thấy, khi nêu nhận xét về đạo luật Patriot Act và còn trực tiếp hăm dọa, rằng tiểu bang nào mà bỏ phiếu cho Bush thì sẽ lãnh hậu quả. Lãnh tụ khủng bố Thánh chiến có tìm cách tác động vào bầu cử Hoa Kỳ, và biết chọn thời điểm.
Đây là lần đầu từ 65 năm nay mà dân Mỹ phải tự hỏi về lẽ chiến hoà, dù Hoa Kỳ không có vẻ như đang trong cảnh đại chiến với cường quốc thù nghịch.
Nhưng, bin Laden còn nói xa hơn vậy. Al Qaeda khỏi cần tấn công vào lãnh thổ Mỹ, mà chỉ cần làm Hoa Kỳ xuất huyết về kinh tế khi bị tản lực truy lùng khủng bố trên toàn cầu là cũng đủ chiến thắng. Đây là lần đầu mà lãnh tụ al Qaeda vạch ra mục tiêu chiến lược của mình là làm Hoa Kỳ tiêu hao vì cuộc chiến chống khủng bố, trong cả chục năm tới. Nhưng cả chục năm tới là một thời khoảng quá dài cho cử tri Mỹ trong mùa tranh cử....
*
Bao nhiêu cử tri Mỹ đã tìm hiểu kỹ thông điệp hắc ám của bin Laden trước khi vào phòng phiếu"
Chúng ta không biết, nhưng chỉ biết là từ khi phòng phiếu đầu tiên mở cửa tại New Hampshire và sau cùng đóng cửa tại Hawaii, không có trái lựu đạn nào của khủng bố được tung vào thùng phiếu. Xin tặng một đóa hoa cho các viên chức bảo vệ an ninh và trật tự cho xứ này, và cho những người lính chiến đã ghim quân khủng bố ở nơi khác, bên ngoài nước Mỹ.
Hoa Kỳ có một ưu thế lớn là tiềm lực kinh tế, và một nhược điểm lớn không kém là sự thiếu kiên nhẫn về các vấn đề kéo dài quá một mùa bầu cử. Mà hai năm một lần, Mỹ có bầu cử bán phần, bốn năm một lần là bầu cử tổng thống. Từ nay về sau, lần nào cử tri cũng sẽ phải tự hỏi là quân khủng bố Hồi giáo cực đoan muốn gì và sẽ làm gì trước kỳ bầu cử"
Luật chơi vì vậy được Osama bin Laden định ra cho cử tri Hoa Kỳ: xây dựng và phát huy dân chủ ở nhà qua lá phiếu, và bảo vệ an ninh và lối sống của Mỹ trên toàn thế giới. Áo cơm hay súng đạn" Một bài toán trừu tượng mà thiết thực vì chi phối lá phiếu người dân đối với hai đề mục được đa số coi là quan trọng hơn mọi kỳ tranh cử: Iraq và khủng bố.
*
Điều thực sự gây xúc động cho “người trong cuộc” - những người sống trên đất Mỹ - là cử tri hăm hở đi bầu, dù cho nắng mưa bão tố, và xếp hàng đi bầu thật sớm, có khi chờ đợi hàng giờ. Một điều chỉnh cần thiết: dân Mỹ xưa nay có tỷ lệ đi bầu khá thấp, quanh quẩn chỉ 50% số cử tri, năm nay đặc biệt quan tâm đến bầu cử và có tỷ lệ tham gia bắt đầu được coi là kỷ lục. Một cách trả lời trong vô thức cho Osama bin Laden.
Nhiệt tình đi bầu có thể là phản ứng “cay cú” – tiêu cực – để không ai có thể cưỡng đoạt ý dân, bằng thủ đoạn chính trị hay đòn khủng bố.
Nhiệt tình đó cũng có thể là lòng thiết tha đến cơ chế dân chủ, khi nạn gian lận và khủng bố đang đe dọa nước Mỹ. Nhiệt tình đó cũng có thể là khả năng huy động rất mạnh của hai đảng chính. Đảng Dân chủ được ngợi khen với nỗ lực đó, nhưng đảng Cộng hoà cũng chẳng chịu thua.
Nạn gian lận, kiện cáo hay phá phách thì cũng có. Người ta tưởng rằng mình đang ở một xứ nhược tiểu khi 30 xe vận động đi bầu của phe Cộng hoà tại Wisconsin - một tiểu bang “nóng” - bị đâm thủng bánh xe, hoặc khi các luật sư Dân chủ đã mở cuộc chiến từ khi phòng phiếu chưa mở cửa tại Ohio, từ đêm Thứ Hai, để chống lại một đòi hỏi của phe Cộng hoà. Ohio là vùng sinh tử của cả hai phe. Tuy nhiên, cho đến khi các phòng phiếu miền Đông đóng cửa, người ta vẫn chưa ghi nhận một biến cố nào thật sự đáng trách hay đáng kể.
Một dự đoán liều của người viết: bầu cử sẽ tương đối êm thắm và vụ 2000 không tái diễn.
Sau đó, có cho ăn kẹo thầy bói cũng đậy tráp để mở tai mở mắt theo dõi mà không dám dự đoán gì hơn.
Thầy bói ở đây là các thầy bàn. Lý do là tình hình thay đổi từng giờ. Rút kinh nghiệm từ vụ bầu cử 2000, không ai dám bạo phổi nói trước. Năm đó, Phó Tổng thống Al Gore chính thức công nhận bị thua, sau đó phản đối kết quả kiểm phiếu và nước Mỹ qua 36 ngày nhức tim về chuyện đếm phiếu ở Florida. Lần này, truyền thông hết dám nhanh nhẩu đoảng tuyên bố kết quả khi chưa xác định rõ ràng.
Trong khung cảnh ấy, tin “chiến cuộc” loan báo từ Đông về Tây, căn cứ trên tình hình đếm phiếu ở từng quận hạt của từng tiểu bang, có lúc Bush thắng, có lúc Kerry dẫn trước, sau đó lại thua, rồi lại thắng.... Tin loan về các trung tâm “kiểm thính” là truyền thông (truyền hình, phát thanh và các website của báo chí) thì các thầy bàn (pundits) chụp lấy để bình luận, và nhân tiện huy động dư luận theo quan điểm của mình. Kẻ ngoại cuộc chỉ thấy hoa mắt chóng mặt.
*
Lý do là trong cuộc bầu cử này, cử tri cũng bầu luôn một phần Thượng Hạ viện Quốc hội, một số Thống đốc lẫn nhiều chức vụ dân cử và đề luật cho cử tri địa phương chọn lựa.
Đảng Cộng hoà có ưu thế trong các cuộc bầu cử Quốc hội (một phần ba các Nghị sĩ và toàn bộ các Dân biểu) và người ta chú ý vì nếu bầu cử Tổng thống mà có vấn đề, như lần trước, và hai bên có cùng số phiếu thì Hạ viện sẽ quyết định kết quả!
Có mấy cuộc bầu cử địa phương được theo dõi kỹ ngay từ đầu. Đảng Cộng hoà mất ghế Nghị sĩ tại Illinois vì ứng viên da đen Alan Keyes được thả dù vào đó không địch lại ngôi sao da đen mới nổi là Barack Obama, một niềm an ủi lớn cho đảng Dân chủ: trong tương lai, Obama của Illinois sẽ sáng hơn Osama của al Qaeda!
Kế đó là ghế Nghị sĩ Nam Dakota, vùng đất đỏ của đảng Cộng hoà. Người đương nhiệm là Tom Daschle, Trưởng khối Dân chủ (thiểu số) tại Thượng viện và một mục tiêu cần đánh đổ của phe Cộng hoà. Trưởng khối mà thất cử thì đau hơn hoạn. Hoặc tình hình tranh ghế nghị sĩ tại Florida, vùng đất dữ của năm 2000 lại bị bốn trận bão trong một tháng. Florida có Thống đốc được lòng dân là Jeb Bush, bào đệ của Tổng thống Bush và có 27 lá phiếu đại cử tri đoàn. Trong trận tranh cử vào ghế trống do Nghị sĩ Dân chủ Bob Graham để lại ở đây, có Betty Castor của đảng Dân chủ, bên kia là Mel Martinez của đảng Cộng hoà. Ông là người Mỹ gốc Cuba, từ bỏ chức Bộ trưởng Gia cư trong Nội các Bush để ra trang ghế nghị sĩ.
Nhân đó, người ta mới thấy năm nay là năm được mùa cho người Mỹ gốc Latino, ra tranh cử khá nhiều chức vụ cấp liên bang.
Người theo dõi vì vậy rối mắt với tin tức chớp nhoáng từ khắp nơi trút về, lẫn lộn tin toàn quốc và tin địa phương. Màn ảnh truyền hình và website cứ lập loè xanh đỏ theo kết quả ở từng nơi, làm mọi người ghi không kịp. Tin tức từ truyền hình thường nhanh hơn, nhưng có quá nhiều thầy bàn có thể gây khó chịu vì nói dựa và làm người xem hụt mất tin chính. Tin từ các website thì chậm hơn một chút - nếu ta lọt vào được vì người tham khảo quá đông - nhưng có đồ biểu rõ ràng để ta thấy được từng đợt sóng xanh (Dân chủ - Kerrey) hay đỏ (Cộng hoà – Bush) qua số phiếu đếm được ở từng nơi.
Trên truyền hình, MSNBC, Fox News và ABC loan tin nhanh hơn cả, hơn hẳn CNN. Ngoài ra, mấy website đáng chú ý là RealClearPolitics.com, Electoral-vote.com và website của nhật báo USAToday, khá nhất trong các nhật báo Mỹ. Nhưng nói chung, càng lắm khách là càng phải xếp hàng. Khó truy cập vì thường xuyên bị tràn ngập.
*
Nói đến Internet và bầu cử, người ta có thể nhìn xa hơn nước Mỹ, về đến tận Việt Nam.
Nhờ Internet, chưa có cuộc bầu cử nào mà lại được báo chí trong nước theo dõi kỹ như lần này. Dù có phải loan tin theo kiểu “phải đạo”, truyền thông trong nước cũng phát huy sáng kiến để tìm ra mọi khía cạnh hấp dẫn của bầu cử tại Mỹ và các website “ngoài đảng” đều đạt thành tích đáng kể là loan tin khá nhanh, nhất là loại tin bên lề, nhiều khi ly kỳ và bất ngờ, về cuộc tranh cử. Không hổ danh “Tin Nhanh”, VnExpress chịu khó truy tìm và cập nhật tin tức cùng hình ảnh từ truyền thông Mỹ để loan tin hầu như liên tục, và trình bày hấp dẫn không kém gì các website của Mỹ hay BBC của Anh, và hơn hẳn nhiều website của.... Pháp (như Le Monde, Le Figaro, hay Libération).
Lý do giải thích" Dân chúng ở quê nhà muốn tìm hiểu và nguồn nhân lực lẫn phương tiện tại Việt Nam lại khá dồi dào trong việc theo dõi và phiên dịch tin tức. Theo các cuộc thăm dò không chính thức thì người Việt thích ông Bush ở chuyện này, nhưng ưa Kerry ở chuyện kia, trong khi đảng và nhà nước thì đã có định kiến vì lý do chính trị của mình, nhưng không dám công khai minh định và còn ngại là vi trùng tranh cử sẽ lây lan như bệnh cúm gà thì đảng mệt.
Dù sao, việc dân Mỹ xôn xao đi bầu và chính quyền tơi tả đối phó với những đợt tấn công của đối lập cũng là một kinh nghiệm đáng yêu.
Sẽ có ngày người Việt trong nước tự hỏi: “bao giờ đến lượt mình đây"” Tin nhanh và tinh anh vốn là đức tính của nhiều người Việt mình.
Miễn là đừng tin nhảm.
*
Tin nhảm thì có thể tìm thấy trong hãng tin lớn nhất là... Reuters.
Căn cứ trên nhận định của duy nhất một trung tâm đầu tư, hôm Thứ Hai, Reuters loan tin “Giá dầu giảm hai đồng - giới đầu cơ đánh cá là Kerry sẽ thắng”. “Giới đầu cơ” thuộc số nhiều, ở đây, chỉ có một tay phân tách của công ty PFC Energy có trụ sở tại Washington mà thôi! Cùng ngày, ta có thể tìm ra nhiều loại luận bàn như vậy, với kết luận trái ngược!
Chiều hôm sau, tức là sáng Thứ Tư trên các thị trường Á châu, giới đầu tư lại nêu ra luận đoán khác: hình như Bush sẽ thắng. Các thị trường hạn kỳ (futures) tại Mỹ vì vậy đã hả hê tăng giá!
Nhưng, mình không nên vội tin những người thực sự theo dõi tình hình vì tinh thần của đau con xót. Giới đầu tư và thị trường cũng có thể lầm, hoặc bị làm cho hiểu lầm.
Nguyên một ngày Thứ Ba, thị trường cổ phiếu của Mỹ tăng giá ngon lành. Đến xế chiều, giờ New York, các tay bloggers (chủ trì các Web-log) tung tin trên Website là Kerry có thể thắng, thị trường bèn tuột giá như cục gạch. Sự thật thì cho đến chiều Thứ Hai, chưa ai, kể cả ông Bush hay Kerry với bộ máy tranh cử và thăm dò hùng hậu ở bên sau, đã biết là mình thắng hay bại!
Cho nên, có đi vào không gian điện toán trên cõi mịt mù kia để tìm hiểu về những chuyện thực tế dưới này thì cũng phải coi chừng. Thống kê không dối trá, nhưng kẻ dối trá vẫn có thể viện dẫn thống kê. Cả tin mà đi buôn nhầm cửa thì ráng chịu! Trừ phi mình muốn là đồng lõa.
Trong cuộc bầu cử năm nay, bị thua đậm chính là “truyền thông truyền thống”, các hệ thống truyền hình và báo chí có truyền thống tả khuynh. Họ thiên tả hơn xã hội Mỹ và ra mặt ủng hộ liên danh Kerry-Edwards, nhiều khi còn muốn tác động vào bầu cử qua cách chọn tin và loan tin. Cử tri Mỹ có cái nhìn chừng mực hơn, và có kết luận khác.
Từ đầu năm nay, từ cuốn hồi ký của cựu Bộ trưởng Ngân khố Paul O’Neill đến cựu nhân viên tình báo an ninh Richard Clark, từ vụ ngược đãi tù nhân tại nhà tù Abu Ghraib đến chuyện 377 tấn võ khí bị thất thoát, hay cả cuốn băng ghi âm của bin Laden, nếu chỉ theo dõi truyền thông truyền thống đó của Mỹ, người ta có thể kết luận là ông Bush hết thời.
Sự thể lại xảy ra khác hẳn.
Các cuộc khảo sát dân ý cho biết dân Mỹ không mấy tín nhiệm truyền thông báo chí, họ coi là cũng khả nghi như các chính khách. Họ không lầm, khi xếp hàng đi bầu thật sớm và cho biết ý dân là gì.
*
Trở lại cuộc bầu cử tổng thống... Bush có triển vọng thắng và thắng cao hơn mọi dự đoán của truyền thông, các thầy bàn và các cuộc thăm dò ý kiến.
Sau khi Kerry dẫn đầu tại các tiểu bang Đông Bắc, với ngạc nhiên đau đớn cho Bush là không thắng nổi New Jersey, đến lượt Bush mỉm cười khi một loạt tiểu bang miền Trung (trên trục Đông-Tây) cho biết kết quả vào 11 giờ đêm của miền Đông: Bush dẫn trước với 200 phiếu đại cử tri. Chỉ còn 70 chục nữa là xong.
Nhưng, ông đã tiêu hết vốn ở nơi ấy và kết quả tại miền Tây càng rõ thì Kerry càng cười: từ Bắc xuống Nam, miền Tây của Hoa Kỳ gồm ba tiểu bang Washington, Oregon và California là cấm địa của đảng Dân chủ với 73 phiếu cử tri đoàn. Điều đáng ghi nhận là Bush tiếp tục chinh phục các tiểu bang nhỏ miền Trung và miền Nam, dù là thành trì của Dân chủ. Cho nên, tới 12 giờ đêm của miền Đông Hoa Kỳ, sự nghiệp tổng thống của Bush chỉ còn tùy vào kết quả bất định của Florida (27 phiếu), Ohio (20), Michigan (17 phiếu). Tại ba tiểu bang này, Ohio có thể là điểm tranh chấp, y như Florida năm 2000! Người viết chỉ cần xem kết quả chắc chắn của Florida và Ohio là đã có thể đi ngủ.
Cuối cùng, khi Florida đã “bị” nhuộm đỏ, với hơn 97% số phiếu được kiểm và Ohio cũng vậy, người viết bèn an tâm tắt đèn đi nghỉ, dù vẫn buồn là ngày mai sẽ thua một chầu phở Nguyễn Huệ vì dự đoán từ năm ngoái là Bush sẽ thắng với một tỷ lệ cao hơn!
Niềm an ủi là đâu đó, Osama bin Laden hẳn là rất hậm hực. Không phá được bầu cử, lại làm dân Mỹ đi bầu với một tỷ lệ kỷ lục, và bầu cho một người lãnh đạo có nhiều nhược điểm nhất - trừ ưu điểm là hết lòng diệt trừ khủng bố. Bin Laden phải tính lại, từ thế khủng bố có khi đổi ra.... đối lập chính trị chăng"
*
Cảm nghĩ cuối: những ai ưa nói là “Mỹ nó tính hết cả rồi” cần ngồi bên cạnh hai gia đình Bush và Kerry để hỏi họ xem cái đêm bầu cử là đêm gì! Nhức tim!
Ý dân là ý trời, mà ý trời thường như nắng mưa bất định. Đây là lúc những người lãnh đạo một quốc gia đã có tham vọng hoặc bị nghi là có tham vọng tính toán mọi chuyện cho thế giới lại chột dạ tự hỏi: mình có sai chỗ nào không, liệu cử tri có nhớ hay không"” Với bao tiền bạc đã trút ra, các triệu phú quanh Bush hay tỷ phú quanh Kerry, cũng phải tự hỏi là lòng dân đang chuyển hướng nào, và mình có tính toán gì lầm lạc chăng"
Tính gì thì tính, chứ phản ứng của cử tri vẫn không nằm trong túi của các chính khách hay tài phiệt hay các thầy bàn của truyền thông.
Và nhất là không nằm trong những mưu mô thâm hiểm của al Qaeda.
Cuối cùng thì giữa khủng bố và dân chủ, người ta vẫn thấy sức mạnh của dân chủ. Inch Allah!
Send comment
