Hôm nay,  

Ở đồng bằng sông Cửu Long, việc di chuyển đến các thành phố ngày càng hấp dẫn hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu

22/03/202400:00:00(Xem: 671)
dong bang song cuu long
Thu hoạch hoa súng vào mùa nước nổi. Ảnh: Sơn Nguyên, istock.com
 
 
CẦN THƠ, Việt Nam (AP) - Đỗ Bảo Trân và Đỗ Hoàng Trung, cặp song sinh 11 tuổi lớn lên trên một ngôi nhà thuyền ọp ẹp ở đồng bằng sông Cửu Long, có những ước mơ. Trân yêu K-pop, xem video vào ban đêm để học tiếng Hàn và rất muốn đến thăm Seoul. Trung thì muốn trở thành ca sĩ.

Nhưng hy vọng của hai đứa trẻ là “không thực tế”, Trung nói: “Cháu biết mình sẽ phải lên thành phố để kiếm sống”.

Những giấc mơ như vậy thường tan biến nhanh ở vùng sông Mekong, nam Việt Nam, một trong những khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu nhất trên thế giới.

Đối với người nghèo, tương lai là điều không chắc chắn. Báo cáo về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc năm 2022 cảnh báo sẽ có thêm lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô. Việc khai thác nước ngầm và cát để xây dựng không bền vững đã khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Và với mực nước biển dâng cao gặm nhấm rìa phía nam và các con đập bao quanh thượng nguồn sông Mekong, khiến việc canh tác ở vùng đồng bằng màu mỡ này ngày càng khó khăn hơn. Theo báo cáo năm 2020 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đóng góp của vùng này vào GDP của Việt Nam đã giảm từ 27% năm 1990 xuống dưới 18% vào năm 2019.

Sức hút của các thành phố, nơi công ăn việc làm tại các nhà máy hứa hẹn mức lương tốt hơn, thường là điều khó có thể cưỡng lại đối với 17 triệu dân trong khu vực sông Mekong này.

Bà mẹ đơn thân của cặp song sinh, Đỗ Thị Sơn Ca, đã lên thành phố tìm việc làm ngay sau khi các con chào đời. Cô để lại hai con mình cho mẹ, bà Nguyễn Thị Thủy, 59 tuổi, nuôi nấng. Không đủ tiền thuê đất, gia đình nhỏ này phải sống trên một con thuyền nhỏ kể từ đó.

Bà Thủy thuê một chiếc thuyền nhỏ hơn để bán thịt và bánh bao tại chợ nổi Cái Răng, chợ nổi lớn nhất ở đồng bằng sông Cửu Long. Bà thức dậy trước bình minh để hấp bánh trong chiếc bình kim loại trên lò than hồng rực đặt giữa thuyền, đứng ở mũi thuyền và kéo một đôi mái chèo to bản để đi ra chợ.
Vào những ngày thuận lợi, bà kiếm được khoảng 100 nghìn đồng (4 USD) - gần như không đủ để mua thức ăn. Cặp song sinh đã nghỉ học trong hai năm khi bà của chúng không thể trả học phí và mẹ của chúng, đang vật lộn ở thành phố, cũng không thể giúp gì được. Giờ đây, ngôi nhà thuyền trên sông Hậu, nơi ẩn náu duy nhất của họ, lại đang cần được sửa chữa khẩn cấp với chi phí đắt đỏ và bà Thủy đang tự hỏi làm cách nào để kiếm được 4,2 triệu đồng (170 USD) trước mùa mưa.

“Các cơn bão ngày càng dữ dội hơn”, bà Thủy nói. Vào mùa mưa, mưa lớn khiến bà có thể phải bơm nước với công suất lớn để con thuyền không bị chìm. Lũ lụt buộc bà Thủy phải di chuyển thuyền sang một con kênh lớn hơn để tránh bị va đập nếu bà vẫn neo đậu thuyền sát bờ, nhưng con kênh lớn hơn lại tiềm ẩn những rủi ro vì sóng lớn hơn.

Việc rời bỏ sông Mekong đến các thành phố lớn hơn hoặc thậm chí ra nước ngoài để có triển vọng tốt hơn không phải là điều mới. Nhưng số người di cư ròng - sự khác biệt giữa số người di cư khỏi vùng đồng bằng và số người chuyển đến - đã tăng hơn gấp ba lần sau năm 1999. Các chuyên gia cảnh báo rằng lý do khiến người dân quyết định di cư là rất phức tạp và khó biết biến đổi khí hậu có vai trò lớn đến mức nào trong việc này.

Mimi Vu, chuyên gia về buôn bán và di cư tại TPHCM, cho biết: “Biến đổi khí hậu vừa là chất xúc tác vừa là tác nhân thúc đẩy quá trình di cư. Bà nói: "Nó đã ảnh hưởng đến sinh kế và làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng ở một khu vực vẫn còn kém phát triển hơn các vùng khác của Việt Nam. Khu vực này thiếu nền tảng phát triển vững chắc như tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cao, khả năng tiếp cận nước sạch thường xuyên và chăm sóc sức khỏe đầy đủ."

“Mọi thế hệ đều vẫn phải vật lộn kiếm sống,” bà nói.
Và việc chuyển đến thành phố cũng không đảm bảo được điều gì.

Sơn Ca, mẹ của cặp song sinh trên có khởi đầu mới khi chuyển đến TP.HCM. Cô đã tìm được việc làm ở một xưởng may, kết hôn và sinh con. Nhưng cuối cùng cả cô và chồng đều bị sa thải — trong số hàng nghìn công nhân ở Việt Nam bị mất việc vì đơn hàng ở nước ngoài thấp. Kể từ đó họ đã chuyển về sống tại làng quê của chồng. Sơn Ca mới chỉ 34 tuổi, chưa học xong và đang tìm việc làm nhưng không biết tiếp theo sẽ làm gì.

“Gia đình tôi nghèo. Vì thế tôi không nghĩ quá xa về tương lai. Tôi chỉ hy vọng các con tôi có thể được học hành đầy đủ”, Sơn Ca nói.
Hiện tại, cô sẽ không thể giúp đỡ gia đình đóng học phí hay sửa chữa thuyền và cũng không được gặp các con vào dịp Tết Nguyên đán.

Vũ, chuyên gia về di cư, cho biết những công nhân lớn tuổi trở về quê hương sau khi bị sa thải thường là không muốn quay trở lại thành phố nơi họ “đã không còn nhìn đời qua lăng kính màu hồng” bởi cuộc đấu tranh sinh tồn hàng ngày.

Trong số đó có Phạm Văn Sang, 50 tuổi, từng rời quê hương Bạc Liêu đến TPHCM ở độ tuổi 20 sau khi thời tiết khó lường khiến việc trồng lúa và nuôi tôm không còn khả thi.

Ngày nay, ông Sang và vợ, bà Lương Thị Út, 51 tuổi, quay trở lại sống trong một căn phòng rộng khoảng 100 feet vuông (9,2 mét vuông), chứa đầy những thứ họ cần để vận hành một xe bán bún cho công nhân nhà máy trong thành phố. Ông nói món chính của ông là món bún cá đậm đà hương vị đồng bằng sông Mekong mà theo ông, món này mang đến cho những người công nhân nhà máy vốn thường xuyên nhớ nhà có được “sự thoải mái” với món ăn có hương vị của cuộc sống xưa cũ của họ.

Sang cho biết ông bị ám ảnh bởi những kỷ niệm về quê hương, tuổi trẻ ở quê, nuôi tôm cùng gia đình. Ông nói: “Tôi buồn cho thế hệ con cháu không có tương lai."

Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt kế hoạch tăng cường nền kinh tế nông nghiệp của khu vực sông Mekong, nơi sản xuất khoảng một nửa sản lượng gạo của cả nước và rất quan trọng để cung cấp lương thực cho các nước khác, như Indonesia và Philippines. Kế hoạch này bao gồm việc thử nghiệm các công nghệ mới để giảm lượng khí thải từ lúa gạo đồng thời tăng sản lượng và lợi nhuận, tạo thêm nhiều ngư trường và vườn cây ăn quả, xây dựng sân bay và đường cao tốc để thu hút đầu tư nước ngoài.

Nhưng sức hấp dẫn của TPHCM - một đô thị nhộn nhịp với 9,3 triệu dân, trung tâm tài chính của Việt Nam - là địa điểm khó cưỡng đối với nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Trung Hiếu, 23 tuổi, cho biết ngay cả những người ở nông thôn cũng coi việc chuyển lên thành phố, hoặc tốt hơn là chạy ra nước ngoài, là cách thoát nghèo nhanh nhất.

Hiếu sống trong khu trọ tập thể mà anh ở chung với một thanh niên khác ở vùng đồng bằng. Anh làm hai công việc - một ca 12 giờ trong một nhà máy sản xuất các bộ phận dược phẩm, sau đó là hàng giờ ship người và hàng cho một công ty xe ôm công nghệ của Việt Nam. Anh thích đi học và muốn trở thành giáo viên dạy văn, nhưng thu nhập từ trang trại của gia đình anh ở tỉnh Đồng Tháp thuộc lưu vực sông Mekong đã giảm sút trong những năm qua. Khi anh học xong, gia đình phải lựa chọn giữa việc cho anh vào đại học hay để em gái anh tiếp tục đi học.

Hiếu quyết định chuyển lên đi làm ở thành phố để có thể gửi tiền về quê. “Em gái tôi học giỏi ở trường, và tôi rất vui”, anh nói.

Hiếu ban đầu thấy hoang mang và nhớ nhà khi sống ở thành phố, nhưng dần dần thành phố ngày càng thu hút anh. 'Bạn dần dần thích nghi, và bạn tồn tại,' anh nói. Hiếu đang học cách phát triển mạnh mẽ ở thành phố: làm việc chăm chỉ nhưng cũng cần kết nối và giao tiếp.

Tuy nhiên, Hiếu vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ vào đại học, thực hiện ước mơ trở thành giáo viên và làm việc tại một ngôi trường ở vùng đồng bằng giống như trường anh và chị gái đã học. Hiếu cho biết điều đó sẽ khiến anh cảm thấy gần gũi gia đình hơn.

“Mọi người đều muốn quay trở lại nơi họ sinh ra và lớn lên,” anh nói.
 
Cù Tuấn* biên dịch theo phóng sự của AP**
 
 
 
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Ngày nhỏ chúng tôi căng miệng hát một cách thích thú bài nhạc chế từ bài La Marseillaise, bài quốc ca của Pháp. Tôi thuộc cho tới bây giờ, sau nhiều chục năm tôi vẫn còn hát được. “Thầy đồ ngày xưa quen thói nuôi móng tay dài / quần trễ tai hồng đỏ đen mực son. Đầu lúc la lúc lắc đảo như lên đồng / được dăm trẻ ghẻ lở quá hủi phong. / Quát lấy điếu, đem bình phóng , bưng cơi trầu. / Nhân chi sơ, người đi trước / ta bảo phải để vào tai dốt đặc. Ở trên đầu thầy có cái chi lúc lắc? Búi tó, nó to bằng niêu / tính ghét móng tay hằng cân / thọc luôn trong nách, bật tanh tách hoài / Ngâm thơ thích chí rung đùi”. Nhớ nhưng không chắc có đúng không, có thể có chỗ không nhớ tôi đã chế ra. Nhạc chế cũng như ca dao không bao giờ có tên tác giả. Không biết đây là một bài nhạc chế để chọc quê chính quốc lúc đó đang cai trị Việt Nam hay đùa chơi với các thầy đồ của một anh học trò không thích tới trường.
Tình cờ trong một gian hàng của nghệ nhân làm Bonsai, cây kiểng, tôi thấy trưng bày một chậu kiểng nhỏ, có nhiều nhánh cong queo, lá hình bầu dục, phía dưới có nhiều lông trắng óng ánh như nhung, trĩu nặng từng chùm quả nhỏ tròn trông giống như trái mồng tơi nhưng nhiều màu sắc: xanh, vàng, đỏ, tím đen... trông rất quen, nhưng không thể gọi ngay ra tên của loài cây này được...
Tôi quen biết một cô Tây, gọi là một cô đầm thì đúng hơn, tên gọi đầy đủ là Florence Cavalier, vợ của ông tây Jean Paul Cavalier. Florence còn trẻ, lối 30 tuổi. Ngày từ khi còn nhỏ, 9 tuổi, Florence đã là một hướng đạo sinh, scout, lớn lên em học và hành nghề y tá. Cái gốc scout và nghề nghiệp y tá bổ túc lẫn cho nhau, thêm Flor có ngoại hình xinh xắn tươi vui, thành ra trông lúc nào cô ấy cũng tràn đầy nghị lực, sức sống và yêu đời...
Muốn biết một đất nước có văn minh hay không, người ta thường quan sát nhiều khía cạnh khác nhau với một tinh thần phóng khoáng, một tâm trạng cởi mở, không thiên vị, về xã hội, cách điều hành đất nước (governance), việc bảo tồn và thăng tiến văn hóa, về mức sống người dân như việc chăm sóc sức khỏe, môi trường, giáo dục, và trên hết là sự hạnh phúc (well-being) của người dân...
Cuối tháng ba, đầu tháng tư và kéo dài đến tháng sáu, tháng bảy, du khách đến với Đà Lạt, từ những con đường Hai Bà Trưng, Trần Phú, Nguyễn Thị Minh Khai, đến Hồ Xuân Hương, Chợ Đà Lạt, hay Thung Lũng Tình Yêu, Thiền Viện Trúc Lâm... sẽ thấy lòng mình chùng xuống, trước sắc tím lãng mạn, êm đềm và thơ mộng của những cây “ phượng vĩ tím” hay gọi tắt là “phượng tím”. Những cây phượng có nguồn gốc từ Châu Âu, du nhập vào Đà Lạt từ những năm 1962 của thế kỷ trước.
Trong vài thập niên gần đây, thuật ngữ “tâm linh” trở nên rất thời thượng, tràn ngập khắp trên mặt báo chí, truyền thông, mạng xã hội, người người nói, nhà nhà nói. Nó trở thành từ cửa miệng của rất nhiều người trong đạo lẫn ngoài đời. Những tà sư, thầy cúng, các nhóm lợi ích kết hợp với những thế lực chính trị và thế lực ngầm ra sức phá rừng, xẻ núi, lấp ruộng… để làm những ngôi chùa, đền, miếu khổng lồ phục vụ cho cái gọi là du lịch tâm linh, hành hương tâm linh… Ngoài những ngôi chùa khổng lồ ấy ra còn có vô số chùa tư, đền, miếu, am, dinh, miễu...mọc lên như nấm sau mưa. Có một điểm chung là các cơ sở này thờ hằm bà lằng từ Phật, thánh thần, thiên, ông đồng bà cốt, cậu hoàng… và cả những nhân vật chính trị thế tục.
Người đọc nhìn thấy môt hình ảnh rất nhỏ, khiêm tốn, ngay trong ngày đầu 30-4-1975, hình ảnh người chiến binh giải phóng Sàigòn đang quì gối cầu nguyện bên ngoài ngưỡng cửa Nhà Thờ Đức Bà Sàigòn. ..
Tôi đã xem phim “Oppenheimer” chiếu ngoài rạp, một phần vì tiểu sử của nhà khoa học vật lý đã chế ra bom nguyên tử, từng giảng dạy và nghiên cứu tại Đại học U.C. Berkeley và vì cũng muốn biết ngôi trường thân yêu của mình đã được lên phim như thế nào.
Chùa Linh Sơn ở Joinville Le Pont của chúng tôi, bên dưới chánh điện là một phòng sinh hoạt Phật sự khá khang trang và rộng rãi dành cho các em oanh vũ gia đình Phật tử Quảng Đức. Các em tới học Phật pháp, tập hát, học giáo lý và cùng làm văn nghệ. Trên tường chính diện có treo một tấm tranh lớn như bằng hai cái chiếu, chiếm gần hết một phần tường. Trong tranh là cảnh biển trời bao la xanh xanh vây quanh, tọa lạc ở gần giữa là hình tổ Bồ Đề Đạt Ma quảy một chiếc giầy trên tích trượng vắt vẻo trên vai. Ngài đang thong dong du hành vô ngại đầy an bình.
Mấy nay giang hồ đồn đại vậy mà trúng y chóc luôn, linh như bà phán. Hồi nào giờ hễ giang hồ khịa chuyện gì là có chuyện đó. Thiệt tình mà nói thì cũng từ nội bộ lộ ra người ta mới biết, hũ mắm có xì khẳm thiên hạ mới nghe mùi. Cuối cùng rồi thì chủ tiệm nước cũng bị đuổi cổ khi mà ghế ngồi chưa nóng đít. Trong cái rủi có cái may, cu Thẹo về vườn trong danh dự tự từ chức, từ chức là cái chuyện tào lao chưa bao giờ có ở xứ quỡn quê mình.