Hôm nay,  
“Đây là quan điểm của người viết, không nhất thiết là quan điểm của Việt Báo.”

Từ cuốn sách của Ocean Vuong

10/05/202400:00:00(Xem: 379)
mot-thoang-ta-ruc-ro-o-nhan-gian
 
(Việt Nam) - Sau khi phụ huynh tố giáo viên và nhà trường vì đã phát cuốn tiểu thuyết “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” của Ocean Vuong cho học sinh lớp 11 đọc, bởi trong đó có những trang “nhạy cảm”, trần trụi” về “cảnh giường chiếu”, nó đã bị sở Giáo dục thành phố HCM ra lệnh thu hồi. Sự việc này là một “ca” rất đáng suy ngẫm về nhiều mặt trong bối cảnh hiện nay của Việt Nam – từ tâm lý, văn hóa, giáo dục...
 
1.
Điều đầu tiên cần phải lưu ý, là “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” là một tác phẩm văn học, chứ không phải là một cuốn sách về giáo dục giới tính hay một thể loại nào khác. Mà văn học thì có đặc trưng của nó, không ai đọc văn như đọc một trang báo để coi những chi tiết trong đó là xác thực, dù chúng rất chân thực. Một khi đã đi vào văn chương, tham dự vào chỉnh thể văn bản, chúng trở thành các “tín hiệu thẩm mỹ” với sự cách điệu, tính biểu tượng và ý nghĩa ẩn dụ của mình.
 
 
Những chi tiết, đoạn văn hay trang sách có cảnh giường chiếu kia không còn chỉ là cảnh giường chiếu. Điều này chỉ có thể được hiểu khi ta đã trang bị một cái vốn kha khá về nghệ thuật và với điều kiện ta phải đọc toàn bộ tác phẩm, nơi mà ở đó những chi tiết ấy được đặt vào văn cảnh, vào chỉnh thể của nó. Cắt rời vài đoạn của một cuốn sách vài trăm trang và xem xét như một đối tượng độc lập là cách làm do xuất phát từ sự thiếu hiểu biết đối với đặc trưng của văn bản văn học.
 
Cún Con, nhân vật chính của “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” là một cậu trai gốc Việt, nhập cư vào Mỹ cùng với bà ngoại và mẹ mình. Họ đi và mang theo những ám ảnh của chiến tranh, mang theo sự thiếu hiểu biết và vật lộn nơi xứ người một cách đầy đau khổ để thích nghi và sống còn. Số phận của gia đình này mở ra cho chúng ta thấy một thân phận khác của những người nhập cư vào “giấc mơ Mỹ”: sợ hãi, bất lực, nhức nhối, thương tổn. Chưa hết, một ngày Cún Con phát hiện ra mình là người đồng tính. Từ đây cậu phải bắt đầu một hành trình mới giữa những định kiến, sỉ nhục và bạo lực: hành trình “mi muốn được là thật”. Và “Chỉ bằng cách sống sót vượt qua nó mới được nhận cái tên đó”. Nghĩa là một nỗ lực để sống sót giữa một hoàn cảnh đầy những đe dọa và hiểm nguy.
 
Năm 15 tuổi Cún Con gặp Trevor, một chàng trai Mỹ da trắng trên cánh đồng thuốc lá khi đi làm thuê cho ông của cậu ta. Cún Con tìm thấy tình yêu của mình với một người đồng giới. Một tình yêu ngơ ngác, đầy thách thức, khát khao, bạo lực và sự lãng mạn. Ở đó có những giằng xé, nghi ngờ, liều lĩnh và mạo hiểm. Nhưng cuối cùng họ đã vượt qua để được thành thật với chính bản thân mình. Cái khát khao “muốn được nhìn thấy” trong mắt một người khác tức là khát khao được thừa nhận, khát khao thành thật. Đây có lẽ là “cuộc chiến” khốc liệt nhất của Cún Con nơi đất khách. Sau tất cả, tình dục là rào cản lớn nhất đối với họ, là sự thách thức nghiệt ngã nhất để cậu thực hiện khát khao đó. Và cuối cùng, họ đã làm được: trong sự vụng về, đau đớn, lầy lội. Họ đã làm được, tức là bước qua khỏi ranh giới của định kiến và sự ruồng rẫy, ruồng rẫy không phải chỉ từ phía tha nhân mà còn khốn khổ ở chỗ, từ chính bản thân mình.

Trước khi gặp Trevor, Cún Con là người vô hình, vì không ai “nhìn thấy” cậu. Ý nghĩa cuộc đời con người bắt đầu từ khi nó được sống trong một người khác với sự thừa nhận, yêu thương, dâng hiến.

Đây không phải là chuyện tình dục, nó rộng hơn nhiều. Đó là hành trình đi tìm bản ngã, đi tìm “chính mình”, cũng tức là đi tìm tự do. Những chi tiết về cảnh làm tình trong truyện, nếu ta đọc nó trong chỉnh thể tác phẩm, sẽ tuyệt nhiên không hề gợi nên “khoái cảm” hay “kích thích” gì cả, nó chỉ mang đến một hình ảnh về sự quẫy đạp để vươn lên khỏi số phận mà làm người – làm một con người như chính nó đang mang.

Cún Con sống với một người bà bị tâm thần và một người mẹ mang những vết thương không thể chữa lành sau Chiến tranh Việt Nam. Dù mẹ yêu thương cậu vô bờ bến nhưng bà cũng là người đánh cậu một cách điên dại nhất. Bảy người bạn của Cún Con đã chết, trong đó có bốn người chết vì sốc thuốc. Cậu bị chế nhạo và khinh bỉ ở khắp nơi. Trong hoàn cảnh đó, sống đã là một thách thức. Nhưng Cún Con không cam chịu, cậu muốn được thừa nhận, và cậu đã làm điều đó bằng cách đến với tình yêu. Và cậu đã vượt qua bằng cách tan biến trong vòng tay Trevor.

Tình dục, trong hoàn cảnh và nỗ lực ấy, nó có dơ bẩn, xấu xa, đồi trụy? Ta phải thấy ở đó câu chuyện về thân phận, về ý chí sống và các giá trị nhân bản. Và ta có thể được đánh thức từ bên trong những sự bình đẳng, lòng bao dung; sự công bằng và lòng tôn trọng – đối với con người quanh ta.

Là cha mẹ, có khi nào ta chưa từng “nhìn thấy” con cái mình dù ngày ngày vẫn bên con? Là bạn bè, là người thân, là đồng loại, có khi nào ta chưa từng “nhìn thấy” những người quanh ta?. Đọc “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian”, tôi không thấy cần phải rủ lòng thương hại những nhân vật như Cún Con, ngược lại: khâm phục và thấy mình được dạy dỗ. “Hãy để mình cột cái bóng của mình dưới chân cậu và gọi đó là tình bạn, con nói với bản thân”. Thừa nhận bản thân và tôn trọng chính mình, đó là việc mà bất cứ ai cũng nên làm, nếu muốn sống như một con người trong tất cả chiều sâu và sự thiêng liêng của nó.

2.
Như đã nói, “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” không phải là sách về giáo dục giới tính, mang chủ đề ấy ra bàn, ngay cả để biện minh cho cuốn sách, cũng là điều buồn cười, dù ta có thể mang nó ra để nói về giới tính, nếu ta muốn.

Tôi không biết khi cuống cuồng đặt bút ký thu hồi cuốn sách, những người quản lý giáo dục ở TPHCM đã đọc nó chưa, hay chỉ vì “sợ dư luận”?

Tôi không trách người mẹ đã “tố” cô giáo và nhà trường, tôi cũng không phê phán những ai đã gay gắt với cô giáo, mỗi người cần có quyền nói lên suy nghĩ và cả nỗi lo lắng của mình. Tôi cũng không đứng vào phía chiến tuyến của những người bảo vệ, tôi chỉ muốn thấy những thảo luận – bình tĩnh được khi nói chuyện là tốt nhất, tất nhiên nếu bạn thấy giận dữ thì cũng hãy cứ việc giận dữ.

Trong giáo dục, chúng ta không thể đi đến mục tiêu bằng các mệnh lệnh hành chính. Ta đã hỏi cô học sinh lớp 11 kia chưa? Ta đã hỏi cô giáo chưa? Ta đã nghe những người có chuyên môn phát biểu chưa? Và ta có thể đủ sự hiểu biết để hồi đáp một cách bình đẳng, tôn trọng và bình tĩnh chưa?

Một cảnh sex trong một tác phẩm văn chương khiến cho cộng đồng và “những người có trách nhiệm” phải vội vã thu hồi vì nó “ảnh hưởng tiêu cực” đến học sinh 17 tuổi, vậy cảnh giết người trong Chí Phèo, cảnh tự tử trong Lão Hạc, cảnh bắn giết trên chiến trường trong văn học cách mạng, v.v. và v.v., tức là hầu hết những tác phẩm đều “có vấn đề” ấy trong sách giáo khoa, ta phải xử lý thế nào? Ra lệnh cắt bỏ hay tiêu hủy? Có nên tiếp tục duy trì lối ứng xử cộc cằn và thô lỗ ấy như trước nay người ta vẫn làm?
 
Có ai hỏi cô giáo xem, khi giao sách cho học trò về nhà đọc, cô đã kèm theo những hướng dẫn gì và nó nằm trong chương trình cụ thể nào, nhằm mục đích ra sao? Hay chỉ cư hành xử một cách hung hãn?

Việc quyết định đưa hay không đưa một cuốn sách cho học sinh đọc không phải là điều gì quá quan trọng, vấn đề ở chỗ người ta đã thảo luận thế nào về cuốn sách ấy để đi đến một lựa chọn. Đó là văn hóa, cái văn hóa sơ đẳng sẽ làm nền cho lớp trẻ trong việc đứng trước những cuốn sách hay các vấn đề xã hội. Cấm đoán không phải là cách, và tất nhiên thả nổi cũng không phải là cách. Thảo luận và/ để trao quyền và nhất là trao truyền một năng lực văn hóa cho lớp trẻ, vì rốt cuộc, chúng ta không thể cấm.
 
Ngày xưa cha ông ta từng tràn đầy tự tin mà “dạy” rằng: Làm trai chớ kể Phan Trần/ Làm gái chớ kể Thúy Vân Thúy Kiều. Nếu bây giờ còn sống, chắc họ sẽ tự thấy mình buồn cười đến thế nào. Và, sau đó, suốt nhiều chục năm qua, tình trạng dung tục hóa trong tiếp nhận nghệ thuật đã chưa bao giờ dừng lại. Nếu chỉ nhìn thấy sự trần truồng mà không thấy số phận con người, bạn không thể đọc được, hoặc không thể chịu đựng nổi.
 
Tôi tin rằng, mọi nỗi sợ hãi đều sinh ra từ sự thiếu hiểu biết, lắm khi nó còn biến thành chứng hoang tưởng. Chúng ta đã chứng kiến sự kiện đốt sách ở miền Nam, chúng ta đã thấm thía những kiểm duyệt và thu hồi, chúng ta đã đau xé khi nhìn những người “viết dưới giá treo cổ”, chúng ta đã đọc trong sự ám ảnh trước những truyện kể và những tập thơ đi cửa sau từ trong tù ra..., ta còn định lặp lại điều đó đến bao giờ nữa? Nếu hiểu đặc trưng của văn học, nếu biết về mục tiêu giáo dục, nếu rành về giá trị của đối thoại, thì người ta đã có thể bình tĩnh và ứng xử một cách có văn hóa hơn chăng?

Xin không hiểu lầm, không phải tôi đang cổ vũ cho việc đưa cuốn sách ấy đến cho học sinh đọc. Tôi chỉ muốn nhấn mạnh ràng, ta cần phải hiểu nó, và hiểu nhau. Và nếu chưa hiểu thì cần phải “nói chuyện” đường hoàng với nhau. Và sau đó, chọn hay không chọn chẳng còn là vấn đề quan trọng nữa, khi mọi thứ đã được “nói ra”. Giáo dục là con đường của đối thoại. Và không chỉ giáo dục, mọi chuyện đều có thể (và chỉ nên) giải quyết bằng đối thoại.
 
Nếu đọc “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” ta sẽ thấy rằng, nỗi đau khổ cuối cùng, và thành trì kiên cố nhất trong việc giam nhốt nỗi đau khổ ấy của nhân vật Cún Con, chính là việc không thể nói ra. Tác phẩm được viết dưới dạng những bức thư mà nhân vật chính gửi cho mẹ mình, một người mẹ không biết đọc. Cậu đã chọn hình thức ấy để kể câu chuyện của mình, riêng cái “thủ pháp” này thôi đã đủ khiến ta phải giật mình nhìn lại. Rằng có khi nào chính ta đang không thể cho người khác cơ hội được nói ra? Tại sao con cái ta đã không thể kể với ta những khó khăn thầm kín của chúng? Có phải vì ta đã không biết lắng nghe, hoặc vì ta đã không thể cho chúng một cảm giác an toàn, dù ta rất yêu thương? 
 
“Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” được viết dưới dạng hồi ký/ tự truyện, có rất nhiều chi tiết gắn với cuộc đời tác giả mà ta có thể kiểm chứng, dù tất nhiên, không nên đánh đồng điều đó với nhân vật trong truyện. Nhưng, 15 tuổi có quan hệ đồng giới với người tình, một mình vật lộn để sống còn và sống “rực rỡ” trong sự giằng xé, ngoi lên, ngụp xuống. Có khi nào, trong khi ta đang cuồn cuộn phê phán nhà trường, thì ở nhà, con cái ta cũng đang phải một mình vật lộn như thế, hoàn toàn đơn độc và đau đớn, tất nhiên là với không chỉ vấn đề về giới tính? Và biết đâu, rủi con cái ta không có được cái may mắn “sống sót” và vượt lên như Cún Con trong truyện, lúc ấy dù ta có muốn nghe chúng nói, thì cũng không còn cơ hội nữa?
 
Rốt cuộc, chúng ta chỉ ở đây có một lần” (lời nhân Cún Con).
 
Thái Hạo
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
20/05/202405:13:00
Hình ảnh Thầy Minh Tuệ xuất hiện trên các mạng xã hội y hệt như một trận bão truyền thông, làm dâng tràn những cảm xúc và suy tưởng. Những bước chân đơn độc của Thầy đã đi bốn vòng đất nước trong nhiều năm qua, để tu hạnh đầu đà là điều khó làm, không phải ai làm cũng được. Một hình ảnh chưa từng nhìn thấy, dù là trong tiểu thuyết hay phim ảnh: hàng trăm người dân, có khi hàng ngàn người dân, cùng ra phố bước theo Thầy, lòng vui như mở hội, niềm tin vào Chánh pháp kiên cố thêm.
20/05/202404:35:00
Chúng ta sẽ có 1 năm chuẩn bị từ tháng tư 2024 đến tháng tư 2025.Ghi dấu tưởng niệm toàn bộ các chương trình từ 1 đến 30 tháng tư-2025. Toàn thể các tổ chức và đoàn thể được mời tham dự qua các đề tài khác nhau. Ủy ban kính mới tất cả các đoàn thể quân dân chánh địa phương tham dự.
17/05/202400:00:00
Chữ “nếu” là chữ rất phức tạp như con dao ngàn lưỡi bén. Vì vậy, chữ “nếu” dẫn đến nguy hiểm nhiều hơn an toàn. Người đi trước đã nói, với chữ nếu tôi có thể nhốt cả Paris trong lòng bàn tay. Vậy mới hiểu: Nếu? Chủ nhật 28 tháng 4 năm 2024, thống kê CNN báo cáo: “Nhìn chung, 92% đảng viên Đảng Cộng hòa gọi thời kỳ nắm quyền của Trump là một thành công, trong khi chỉ 73% đảng viên Đảng Dân chủ cho rằng thời gian nắm quyền của Biden cho đến nay đã thành công. Trong số những người độc lập, 51% cho rằng nhiệm kỳ tổng thống của Trump đã thành công, trong khi chỉ có 37% coi nhiệm kỳ tổng thống của Biden là thành công. …… Tỷ lệ ủng hộ Trump trong cuộc thăm dò giữa các cử tri đã đăng ký giữ ổn định ở mức 49% trong cuộc đối đầu trực tiếp với Biden, giống như trong cuộc thăm dò quốc gia cuối cùng của CNN về cuộc đua vào tháng 1, trong khi tỷ lệ của Biden đứng ở mức 43%, không khác biệt đáng kể so với tháng 1. 45%.”
17/05/202400:00:00
Theo Wikipedia Hà Nội, tác phẩm Tuổi Hai Mươi Yêu Dấu của Nguyễn Huy Thiệp “vốn hoàn thành vào tháng 1/2003, đã được dịch ra tiếng Pháp và xuất bản từ năm 2005, cũng như được phát hành ở nhiều nước như Pháp, Bỉ, Thụy Sĩ, Canada. Vì ngôn ngữ nhạy cảm, cuốn tiểu thuyết phải chờ đợi 15 năm trước khi phát hành trong nước vào năm 2018.” Mà “nhậy cảm” thiệt, và “nhậy cảm” lắm. Tác giả viết như vậy đây: “Thời của tôi đang sống là thời chó má. Tin tôi đi, một trăm phần trăm là như thế đấy!”
10/05/202414:01:00
Thời gian gần đây hiện tượng sư Thích Minh Tuệ tu theo hạnh Đầu Đà đi bộ từ Nam chí Bắc đã được quần chúng đủ mọi thành phần ngưỡng mộ. Họ chờ đón sư ở dọc đường, cúi đầu hoặc quỳ xuống lòng đường để đảnh lễ, tặng đồ ăn thức uống, có khi tháp tùng sư một đoạn đường dài. Có khi họ tụ tập quanh sư tại nơi nghỉ chân, có khi là nghĩa địa, một ngôi nhà hoang, hoặc dưới tàng cây, ngồi quanh sư để nghe sư thuyết pháp hoặc vấn hỏi một số vấn đề. Đặc biệt tại Thanh Hóa có cả xe chở mấy chục học sinh Tiểu Học, tung tăng chạy tới để chiêm ngưỡng và vái lạy sư. Và lần đầu tiên một vị sư thuyết pháp tại một nghĩa địa.
10/05/202400:00:00
Nhập cư, immigrant, luôn luôn là vấn đề ở Hoa Kỳ và của người Hoa Kỳ. Và cũng là vấn đề của người Việt ở đây, chúng ta là người nhập cư qua những hình thức di tản, tị nạn, vượt biên, HO, bảo trợ, vân vân. Câu chuyện nhập cư có vẻ khôi hài một cách cay đắng khi nhìn lui lịch sử: Những người da trắng đầu tiên đến đất nước này, cũng là một dạng “người nhập cư.” Những làn sóng di dân theo sau tiếp tục từ châu Âu, cũng là nhập cư. Dân da đen bị bắt làm nô lệ, cũng là dạng nhập cư. Những dân Do Thái, dân năm châu bốn biển lánh nạn, lánh đói, lánh độc tài, lánh tù tội, đến đây, cũng nhập cư. Giờ đây và tiếp tục, dân vượt biển, vượt hàng rào biên giới, chui qua hầm… đều là người nhập cư. Rồi những người nhập cư sử dụng nhau, chống đối nhau, ghét bỏ nhau. Người nhập cư cũ không muốn người nhập cư mới. Người nhập cư cũ trở thành người bản xứ và không muốn chia xẻ với người nhập cư mới quyền sở hữu của mình.
08/05/202410:05:00
Các nhà khoa học đưa ra mô hình mới về ý thức trong các động vật, cho biết ngay cả côn trùng cũng có thể có nhận biết và cảm thọ. Trong một tuyên bố mới, các nhà khoa học hàng đầu cho biết có rất nhiều loài động vật có ý thức, nhiều hơn người ta trước giờ nghĩ --- trong đó có loài cá, tôm hùm và bạch tuộc.
05/05/202409:32:00
Có một người đến vấn hỏi thiền sư, “Để phòng ngừa tai họa, xin thầy từ bi cho biết cái gì đáng sợ nhất trên cõi đời này?” Thiền sư đáp: -Chỉ có tâm người là đáng sợ...
03/05/202400:00:00
Tuần qua Tổng thống Joe Biden ký ban hành gói dự luật viện trợ trị giá 95 tỷ MK thành luật chính thức. Và cũng từ đây, đồng hồ bắt đầu đếm ngược thời hạn 9 tháng để ByteDance, công ty mẹ của TikTok, tìm cách thoái vốn khỏi ứng dụng này. Thời hạn có thể được gia hạn thêm ba tháng, tức là tối đa 1 năm, và TikTok đã tuyên bố sẽ lôi vụ việc ra tòa giải quyết.
30/04/202407:38:00
Chúng ta đang ở trong một cõi lúc nào cũng đầy những cuộc chiến tranh. Có khi vì thánh chiến giữa các tôn giáo để mở rộng tôn giáo, để cưỡng ép bên thua trận phải quy thuận theo tôn giáo của mình. Có khi vì bành trướng lãnh thổ, khi nước lớn muốn chiếm nước nhỏ để mở rộng biên giới, để sáp nhập thêm lãnh thổ. Có khi là một cuộc chiến cốt nhục tương tàn, như trường hợp “Vua Ajātasattu, con bà Videhi nước Magadha, triệu tập bốn binh chủng gây chiến với vua Pasenadi nước Kosala và tiến đánh Kāsi” bất kể rằng vua Ajātasattu là cháu trai của vua Pasenadi.