Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Hãy Gọi Đúng Tên: Chủ Nghĩa Bài Da Đen

06/07/202012:54:00(Xem: 712)

Antiblackness
Một khu tưởng niệm ở thành phố Minneapolis, nơi George Floyd bị cảnh sát giết chết. Ảnh: Stephen Maturen / Getty Images





Khi cảnh sát giết người da đen, đó không chỉ là phân biệt chủng tộc. 


Từ “phân biệt chủng tộc” được dùng khắp nơi để giải thích tất cả những nguyên nhân gây ra nỗi thống khổ và cái chết của người Mỹ gốc Phi: thiếu thốn tiếp cận chăm sóc y tế, thực phẩm, nhà ở, việc làm, bị ăn đạn, đánh bằng dùi cui, hoặc đầu gối cảnh sát. Nhưng từ “phân biệt chủng tộc” không thể diễn tả được hết những gì người da đen phải đối mặt trên đất nước này.

Rõ ràng, “phân biệt chủng tộc” không phải là một từ vô nghĩa. Nhưng nó bao hàm quá nhiều vấn đề, từ việc người da đen bị từ chối tiền vay mua nhà, cho đến việc học sinh châu Á bị coi là “hình tượng thiểu số mẫu mực.” Từ “phân biệt chủng tộc” quá chung chung, thiếu cụ thể.

Cần phải gọi cho đúng tên: đây là “chủ nghĩa bài da đen.”

Giật mình sau khi xem đoạn phim quay viên cảnh sát Derek Chauvin giết George Floyd bằng cách đè đầu gối lên cổ, nhiều người Mỹ đang vật lộn với câu hỏi tại sao. Tại sao thế giới ta đang sống cứ lặp đi lặp lại vở bi kịch, với cái chết của người da đen trên nhạc nền là tiếng khóc bi ai của những bà mẹ mất con, và thái độ thản nhiên của những kẻ giết người. Hiểu được [đây là] chủ nghĩa bài da đen mới chỉ là bước đi đầu tiên.

Một số học giả người da đen đã sử dụng khái niệm “chủ nghĩa bài da đen” để miêu tả trải nghiệm sống khi bị đánh dấu là da đen trong một thế giới bài da đen. Điều này nghiêm trọng hơn là chỉ “phân biệt chủng tộc đối với người da đen” - cách nói này quá đơn giản hóa hiện tượng bài da đen. Chủ nghĩa bài da đen là một khung lý thuyết soi rọi cách xã hội bất lực trong việc nhìn nhận nhân tính của chúng tôi - nỗi khinh bỉ, coi thường, ghê tởm đối với sự tồn tại của chúng tôi.

Giáo sư nghiên cứu Mỹ-Phi Frank B.Wilderson, người đặt ra lý thuyết “Afro-pessimism” (tạm dịch: “chủ nghĩa bi quan của người Phi”), lập luận rằng chủ nghĩa bài da đen đã sắp xếp một cấu trúc xã hội mà trong đó phạm trù da đen bị gắn liền với khái niệm “nô lệ.” Mặc dù chế độ nô lệ ở Hoa Kỳ đã chính thức chấm dứt hơn 150 năm trước, nó vẫn tiếp tục quy định địa vị bản thể của người da đen. Bởi vậy, trong tâm trí nhiều người, giữa nhân loại và phạm trù da đen là mối quan hệ thù địch và không thể hòa giải.

|Trong tâm trí nhiều người, giữa nhân loại và phạm trù da đen là mối quan hệ thù địch và không thể hòa giải.

Chủ nghĩa bài da đen miêu tả sự bất lực đối với việc nhìn nhận nhân tính của người da đen. Nó khắc họa thực tế rằng thứ bạo lực thấm đẫm đời sống của người da đen không phải do hành động cụ thể nào của một người da đen - đúng hơn là người bị phân loại chủng tộc là da đen. Những bạo lực chúng tôi phải chịu đựng chẳng liên quan tới bất kỳ hành vi sai trái cụ thể nào, mà cứ vô cớ và dồn dập không ngưng.

https://lh5.googleusercontent.com/2HOTN_A_YnYLyzmC-5eiqZv57BZXF1UdSbh1K_b92X2wy4QS_kH_8QMjDuzaTCRUlpH2a7Is-mjHmtZlD4gxhXFIjLRHekpbup_pLmp78H2APgtUHD_5LmbJTm9vPIhGBdZ4bQte

Chủ nghĩa bài da đen đề cập tới một thực tế: sự thù ghét của xã hội đối với những gì thuộc phạm trù da đen, cũng như thứ bạo lực vô cớ đối với người da đen, trở nên phức tạp hơn nếu ta biết rằng chính xã hội này lại rất cần đến sự tồn tại của chúng tôi. Đơn cử, đối với người da trắng - hay đúng hơn là người được phân loại chủng tộc là da trắng - sự cùng cực của người da đen củng cố phạm trù da trắng, nhân tính, quyền lực và đặc quyền của họ, dù họ có ý thức được việc đó hay không. Người da đen vừa bị coi thường, vừa bị người khác sử dụng như đối trọng để cân đo tính người của mình. Nói cách khác, dù ai cũng có thể phải chịu rất nhiều thiệt thòi chồng chất trong cuộc sống, thì ít nhất họ vẫn không phải bị làm người da đen.

Vậy nên, khi đặt câu hỏi làm thế nào một sĩ quan cảnh sát da trắng có thể bình tĩnh và thản nhiên dồn trọng lượng toàn cơ thể xuống đầu gối của mình đang đè lên cổ một người đàn ông da đen - người đã van xin tha mạng trong hơn tám phút cho đến khi anh ta không còn chút không khí nào để nài nỉ - chúng ta phải hiểu rằng chưa bao giờ có một khoảnh khắc nào trong lịch sử của đất nước này mà đây không phải là thực tế của người da đen.

Từ roi da đến họng súng, những đội tuần tra nô lệ của thế kỷ 18 chính là cha ông của cảnh sát thời nay. Vô tình mà vụ giết George Floyd được lên báo, vô tình mà có video ghi lại tiếng anh tuyệt vọng kêu cứu người mẹ đã khuất. Vụ sát hại tàn bạo này không chỉ là ngoại lệ, mà chính là quy luật ở một quốc gia đã biến người da đen thành đồ vật, theo nghĩa đen.

Người da đen bị coi như tài sản, phải xây dựng đất nước này, phải đổ máu, mồ hôi và nước mắt xuống tấc đất trồng rau ta ăn, nước ta uống, và bầu không khí ta hít thở. Việc đồ vật hóa người da đen chính là căn tính cơ bản của quốc gia này.

Chấp nhận thực tế này khó hơn nhiều so với việc học về những định kiến, sự phân biệt chủng tộc, thậm chí cả về hệ thống và thể chế phân biệt chủng tộc. Nó cũng sẽ có ích hơn bất kỳ khái niệm nào khác nhằm giúp chúng ta hiểu hơn 400 năm thống khổ của người da đen - về nỗi đau, sự kiệt sức, và cơn giận khôn cùng không ngơi của chúng tôi.

Cái chết của George Floyd chính là câu chuyện của những đứa con chúng tôi, của vô số những đứa trẻ da đen lớn lên dưới gót giày cảnh sát, theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Đó là câu chuyện của những gia đình chúng tôi, kể từ con đường buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương đã phải gồng mình gánh chịu những điều không tưởng.

Nhưng khi họ giết con, giết mẹ, giết cha chúng tôi, người ta lại đòi chúng tôi phải tha thứ, phải ôn hòa khi đối mặt với cường bạo. Chúng tôi được yêu cầu phải tôn trọng thứ pháp luật không thể nhìn nhận nhân tính của chúng tôi, một hệ thống không thể khắc phục được vấn đề. Và khi mà hết lần này đến lần khác, luật pháp chứng minh rằng nó sẽ không bao giờ bảo vệ chúng tôi, không bao giờ bắt những cá nhân và hệ thống gây hại cho chúng tôi phải chịu trách nhiệm, thì chúng tôi vẫn bị đòi hỏi phải tuyên truyền câu chuyện rằng hệ thống này hoạt động ổn thỏa, rằng công lý sẽ được thực thi.

Em trai George Floyd cảm thán, “không thể hiểu chúng tôi còn phải chịu đựng thêm đến đâu nữa.” Ngày hôm nay mọi người xuống đường bởi đằng đẵng nhiều năm chúng tôi diễu hành hòa bình hát vang những khúc nhạc dân gian của người Da Đen, hằng mong nhân tính của chúng tôi được công nhận. Trên đầu chúng tôi là mái tóc xù Afro như tấm vương miện gợi nhớ vẻ đẹp của mình. Chúng tôi vung nắm đấm thể hiện sức mạnh. Chúng tôi tuyên bố cuộc sống của mình đầy ý nghĩa ở mọi góc cạnh đẹp đẽ. Chúng tôi đòi họ ngừng giết hại chúng tôi trên đường phố cũng như trong nhà mình mà hoàn toàn không bị trừng phạt. Người ta xuống đường hôm nay là bởi, trong cuộc đấu tranh đòi quyền sống của người da đen này, mặc cho tất cả những sinh mạng đã mất - theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, chúng ta vẫn còn phải tiếp tục chiến đấu.

Vậy nên đừng nói rằng chủ nghĩa phân biệt chủng tộc đã giết George Floyd, hay tệ hơn, rằng một viên cảnh sát phân biệt chủng tộc giết anh ấy. George Floyd bị giết bởi vì chủ nghĩa bài da đen là khung xương và cốt lõi của cái cách chúng ta dùng để hiểu về những khía cạnh xã hội, kinh tế, lịch sử và văn hóa của đời sống loài người.

Dịch bởi: Nga L.H. Nguyen | hiennga@live.com Chỉnh sửa: Ly Thuy Nguyen | vsan4abolition@gmail.com VSAN for Black Lives Matter & Abolition Project.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
07/08/202000:00:00
“Bây giờ, chúng tôi được tự do. Chúng tôi không muốn bị săn đuổi…Tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là công lý và được đối xử như một con người.” Vào ngày 3 tháng 12 năm 1865, một nhóm người da đen ở Mississippi đã viết thư cho thống đốc bang, yêu cầu tôn trọng quyền tự do họ vừa giành được. Họ nhớ lại tiếng kêu của những con chó săn, nhớ lại sự sợ hãi của những người nô lệ và kêu gọi chấm dứt những bạo lực đó.
05/08/202014:51:00
Dịch Covid 19 quả là một ngọn roi trừng phạt loài người như một số người ví von như thế! Có lẽ điều duy nhất chúng ta phải làm hôm nay ngoài việc thực hiện nghiêm chỉnh qui định phòng chống là tinh thần cảnh giác với những thông tin sai sự thật cũng như thận trọng trong việc chọn lựa người xứng đáng đại diện cho đất nước vào kỳ bầu cử tháng 11 sắp đến.
05/08/202013:53:00
Riêng người Việt từ bỏ chế độ Cộng Sản trong nước để định cư trên đất nước tự do, tiếp nhận nếp sống văn minh để tham gia trong sinh hoạt dòng chính Hoa Kỳ, đó cũng là điểm son.
01/08/202010:40:00
Sau gần 4 năm, có người từng ủng hộ ông giờ đã thấy cái giá phải trả: xã hội hỗn loạn, đại dịch hoành hành không ngăn trở và an ninh quốc gia bị đe dọa.
31/07/202000:00:00
Trong những năm đầu của thế kỷ 20, căn bệnh lao phổi đã tàn phá nhiều thành phố ở Hoa Kỳ, gây tổn thất nhân mạng và tập trung vào tầng lớp dân nghèo và trẻ tuổi.
28/07/202016:57:00
Như vậy ở Mỹ hiện có đám cuồng nộ cánh tả (leftist mob) chống cánh cuồng Trump cánh hữu. Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, chống Trump vì quan ngại độc tài cánh hữu chưa chắc đã bảo vệ tự do dân chủ mà có khi còn mang lại ách độc tài cánh tả. Chọn lựa nào cho năm 2020?
27/07/202014:05:00
"Khi ông dùng thứ ngôn ngữ đó, trước mặt các mặt báo, đã tạo sự chấp thuận cho thứ ngôn ngữ đó được dùng đối với vợ ông, những người con gái ông, các phụ nữ trong cộng đồng này, và tôi đứng đây để để nói rằng điều đó không thể chấp nhận được."
26/07/202015:46:00
Chưa bao giờ bàn chuyện chính trị vào thời điểm nầy nơi xứ Cờ Huê lại sôi động đến thế trong cộng đồng người Việt của chúng ta, không những bàn dân thiên hạ trên mảnh đất nầy mà bên kia bờ Thái Bình Dương và Đại Tây Dương cũng nhảy vào ăn có. Luận về chính trị hơi khô khan, dành cho các chính trị khoa bảng và cả kiến thức chỉ bằng đầu bút bi… nên theo lời người bạn, đem chuyện võ lâm giang hồ, bắt chước cụ Huỳnh Tịnh Của trong “Chuyện Giải Buồn”.
21/07/202009:35:00
Họ thả anh cách đột ngột như lúc họ bắt anh. Những cảnh sát liên bang tóm anh ở ngoài đường trong lúc anh đang đi về nhà sau một cuộc biểu tình ôn hoà đã không hề cho anh biết tại sao anh bị bắt giữ hay cho anh thấy hồ sơ của việc bắt giữ đó, anh cho Washington Post biết.
17/07/202018:24:00
Bốn năm trước, tôi đã được chọn để bầu tổng thống với tư cách là đại cử tri đảng Cộng Hòa (Republican Presidential Elector) của Đại cử tri đoàn (Electoral college).
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.