Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Từ Bệnh Lao Bò Đến Bệnh Lao Người: Một Vấn Đề Y Tế Công Cộng

01/07/202010:57:00(Xem: 985)

Tổ chức Y tế Thế giới ước lượng có lối 1/3 dân số toàn cầu bị nhiễm lao và trong số nầy mỗi năm có khoảng 8-9 triệu ca biến thành bệnh lao thật sự.

Gần đây, tin tức về bệnh lao ở người được báo chí quốc tế hâm nóng lại nhưng ít người biết được rằng loài thú nhai lại như trâu, bò, hươu, nai chẳng hạn cũng có thể bị lao.

Ở loài bò, bệnh lao do trực khuẩn Mycobacterium bovis gây ra trong khi bệnh lao ở người thì do trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis. Cả hai đều nằm trong họ Mycobacteriaceae. 


blank

Bò sữa Holstein tại 1  nông trại ngoại ô Amsterdam Hòa Lan (Photo NTC 2013)


Bệnh lao bò là gì?

Đây là một bệnh truyền nhiểm do M.bovis gây ra và thường gặp nhất ở loài bò. Bệnh cũng có thể xảy ra ở tất cả loài hữu nhũ khác kể cả loài người.

Tiên khởi, trực khuẩn M.bovis bắt đầu tấn công vào các hạch bạch huyết (ganglions  lymphatiques, lymph nodes) và gây viêm sưng các hạch nầy. Sau đó theo thời gian trực khuẩn lao lần lần lấn sang các cơ quan khác như phổi chẳng hạn…

Tùy theo sức đề kháng của con vật mà biến chuyển của bệnh có thể khác nhau. Trường hợp bệnh nặng, khi mổ bò ra chúng ta có thể thấy những u lao (tubercle) như những abcès nho nhỏ từ 0.5-1.0cm đường kính và thường tập trung dưới dạng kết chùm ở màng phổi (pleura), hoặc ở màng bụng (peritoneum).

 Ở thú vật, bệnh lao biến chuyển rất chậm. Dấu hiệu chung là bò ốm đi, yếu sức, sốt nhiều ít không chừng, biếng ăn, mất cân và thỉnh thoảng hay ho từng cơn. Đôi khi vi khuẩn ngủ cả đời trong cơ thể mà không bao giờ phát ra thành bệnh cho con vật.

Rất khó biết được là con vật đã mắc bệnh lao lúc nó đang còn sống. Bệnh thường được phát hiện ra lúc con thú bị hạ thịt và được thú y sĩ khám tại lò sát sinh.


http://drugline.org/img/term/bovine-tuberculosis-2102_1.jpg

Phổi bò bị lao (Internet)


http://www.cdfa.ca.gov/ahfss/Animal_Health/images/gross_lesion.jpg

Phổi bò bị lao (Photo Internet)


Bệnh lao bò là một bệnh lây nhiễm từ thú sang cho người (Zoonose).


Bệnh lao bò có thể lây sang cho người nên được gọi đó là Zoonotic TB

Cần nói rõ là tại các quốc gia Tây phương, chương trình xét nghiệm thường xuyên tại nông trại đã đem đến những kết quả vô cùng khích lệ. Ngày nay, bệnh lao ở bò rất hiếm thấy ở hấu hết các xứ Âu Mỹ.

Có 3 test thử nghiệm. Thường nhứt là test tuberculine chích ở khấu đuôi bò (caudal fold tuberculin test) và test thứ nhì là ở vùng da cổ (single intradermal comparative cervical tuberculin (SICCT) để loại bỏ những con nào có dương tính với bệnh lao.

Những năm gần dây, đồng thời với 2 loại test vừa kể còn có thêm test thử máu để tăng thêm độ chính xác. Đó là Gamma Interferon Blood tester. Test nầy chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật đặc biệt mà thôi.


http://classconnection.s3.amazonaws.com/485/flashcards/790485/png/tuberculinskintesting1317870586703.png

Test lao bò bằng tuberculin tiêm tại da khấu đuôi (Caudal fold Tuberculin test)


http://www.defra.gov.uk/animal-diseases/files/banner-cattle-testing-04.jpg

Test lao bò, tiêm tại da cổ (Comparative cervical tuberculin test) –Photo internet


Tình hình bệnh lao bò tại Canada

Trên nguyên tắc, Canada được xem như không có bò bị nhiễm lao nữa…

Tại các lò sát sanh Canada, các quầy thịt bò được khám rất kỹ. Chú trọng đặc biệt nhắm vào các hạch bạch huyết để tìm bệnh tích lésions lymphadénites granulomateuses là dấu hiệu có thể có của bệnh lao bò…Khi cắt các hạch bạch huyết vùng hàm (submandibular), vùng sau yết hầu (retropharyngeal), vùng cuống phổi (bronchial) và vùng màng ruột (mesenteric), chúng ta thấy hạch có hơi sền sệt (caseous) đôi khi có thêm vài điểm calci hóa. Qua các dấu hiệu nầy rất có thể là con vật đã bị lao. Để cho việc chẩn doán được chính xác hơn, quầy thịt bị giam lại trong phòng lạnh để chờ kết quả xét nghiệm của phòng thí nghiệm vi trùng học. Theo kinh nghiệm làm việc của tác giả tại các nhà máy bò ở Canada, thì rất hiếm thấy kết quả dương tính cho biết có sự hiện diện của trực khuẩn lao bò M. bovis trong bệnh phẩm, nhưng thay vào dó là các loại vi khuẩn nhóm Actinobacillus hoặc Actinomyces, v.v…tức không phải là vi trùng lao.(theo kết quả  thử nghiệm vi trùng học tại labo).


Canada, nhằm bảo vệ sức khỏe công cộng và thị trường xuất cảng thịt nên chánh phủ chủ trương không chữa trị thú vật bị nhiễm lao. Con vật có dương tính với vi trùng lao sẽ bị giết bỏ và cơ quan CFIA  sẽ đền bổi tiền thiệt hại cho nhà chăn nuôi.


Bò truyền bệnh bằng cách nào?

Lúc bò ho, vi khuẩn Mycobacterium bovis được phun bắn ra ngoài theo bụi nước aérosol gây nhiễm cho môi sinh, cho những con vật khác cũng như cho những người đang làm việc xung quanh con vật bệnh...Ngõ hô hấp là cách lây nhiễm chính. Vi khuẩn cũng có thể nhiễm qua ngõ tiêu hóa như khi chúng ta uống sữa vắt từ bò bị lao mà không được nấu kỹ trước đó.

Uống sữa mua trong chợ an toàn hơn vì luật tại các quốc gia Tây phương bắt buộc sữa phải được hấp khử trùng pasteurisé tại nhà máy trước khi đem bán cho người tiêu thụ.


Bệnh lao bò, một vấn đề y tế công cộng!

người bị nhiễm bệnh lao bò thì dấu hiệu xảy ra thường nằm ngoài phổi (extra pulmonaire). Những nơi thường gặp triệu chứng lao là ở các hạch bạch huyết vùng cổ (cervical lymphanodepathy), vùng ruột và một loại bệnh ngoài da mãn tính (chronic skin disease hay Lupus vulgaris).

http://www.scielo.br/img/revistas/bjid/v12n2/11f1.jpg

Bệnh lao dạng ngoài da Lupus vulgaris (Photo Braz J Infect Dis vol.12 no.2 Salvador Apr. 2008)


Tại các quốc gia đang phát triển như Châu Mỹ La Tinh, sự tiêu thụ sữa tươi hay phó sản làm từ sữa không hấp khử trùng là nguyên nhân chánh của bệnh lao bò ở người.

Triệu chứng thường là ho kinh niên, đau vùng ngực, uể oải, ốm yếu gầy còm và theo thời gian sẽ có dấu hiệu ho ra máu

Ngày nay, bệnh lao bò không phải là bệnh đáng quan tâm của các quốc gia kỹ nghệ nhưng nó vẫn còn là một vấn đề sức khỏe quan trọng tại phần lớn các quốc gia đang phát triển ở những vùng Đông Nam Á, Phi Châu, Châu Mỹ La Tinh cũng như tại một số nước Đông Âu thuộc khối liên bang Nga …

Tại các quốc gia Tây phương, bệnh lao nhiễm từ bò chỉ chiếm lối 1% trong tất cả trường hợp lao ở người.


Sữa không hấp khử trùng có thể là nguyên nhân lây nhiễm bệnh lao bò ở người


Colorado state University có cảnh báo dân chúng Mỹ nên tránh dùng “bathtube cheese” hay queso fresco, rất nguy hiểm cho sức khỏe vì sản phẩm được làm từ sữa tươi không hấp khử trùng (có thể chứa nhiều loại vi khuẩn độc hại như Listeria monocytogenes, Brucella abortus, Campylobacter jejuni, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Mycobacterium tuberculosis hay Mycobacterium bovis…)


https://www.karouncheese.com/images/products/96_tn330_QDV-queso-fresco-wheel.jpg

Bathtube cheese/Queso Fresco – (photo internet)


 “Bathtub Cheese” is the street name for queso fresco, or Mexican-style soft cheese. This cheese, a staple in many immigrant communities, is often made in bathtubs and backyard troughs using unpasteurized milk. It is also illegally imported from Mexico, sold door to door, and can often be found in small markets. Unpasteurized dairy products may be contaminated with Listeria monocytogenes, Brucella abortus, Campylobacter jejuni, Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Mycobacteriumtuberculosis, or Mycobacterium bovis. In the U.S. it is illegal to sell unpasteurized dairy products in 22 states, including Colorado. Because queso fresco is made with unpasteurized milk in unsanitary and unlicensed facilities, it poses a serious health threat to consumers, particularly the elderly, young, pregnant women, and immunocompromised individuals. Symptoms of foodborne illness can range from fever, aches, nausea and vomiting to septicemia, abortion, kidney failure, and death.(Ngưng trích Colorado State Univ)


blank

Gouda cheese thủ công tại 1 trại bò ngoại ô TP AMSTERDAM Hòa lan (Photo NTC 2013)

blank

Thùng pha trộn sữa để sản xuất gouda cheese theo lối cổ truyền tại vùng Amsterdam (Photo NTC 2013)


Một loại Gouda cheese sản xuất từ sữa tươi không hấp khử trùng tại Vancouver có chứa vi khuẩn E.coli 0157/H7 đã gây một tử vong và 14 người bệnh tại vùng BC và Alberta.( Deadly E.coli outbreak linked to B.C. gouda cheese-The Vancouver Sun Sept 18/2013).


Tại Canada, luật cấm bán sữa tươi không được hấp khử trùng (unpasteurized milk) nhưng cho phép bán một số loại fromage dược sản xuất ra từ sữa chưa hấp khử trùng trong những điều kiện nhất định nào đó.(Theo Healthy Canadians-Unpasteurised  milk cheese)


Tương tợ như Canada, Hoa kỳ cho phép bán fromage làm từ sữa tươi không hấp khử trùng và được sản xuất trong những điều kiện thật đặc biệt như sản phẩm phải được ủ trên 60 ngày để cho acids và muối có thời gian diệt bớt vi khuẩn gây bệnh…(Theo About.com- raw milk cheese)


Bệnh lao người tái xuất hiện


Trước đây bệnh lao người (TB) cũng hoành hành dữ dội tại các quốc gia Âu Mỹ, nhưng nhờ vào các tiến bộ y học cũng như về mức sống được nâng cao lên nên hầu như bệnh lao lần lần biến mất đi…Bệnh lao chỉ còn tồn tại tại các xứ nghèo khó mà thôi nhưng từ hơn một chục năm nay tình hình có thay đổi. 

Gần đây bệnh lao có mòi tái xuất hiện trở lại tại tại các quốc gia Tây phương nhưng lần nầy với những chủng vi trùng dữ hơn và kháng được với nhiều loại thuốc đặc trị bệnh lao.

Người ta nghĩ rằng tình trạng nầy có lẽ do các người di dân và người tị nạn đến từ các xứ quốc gia đang phát triển mang theo mầm bệnh lao lúc đi định cư...

Sự lạm dụng và sử dụng không đúng cách thuốc men đã làm nẩy sinh ra hiện tượng kháng kháng sinh (antibiorésistance) và gây rất nhiều khó khăn trong việc chữa trị bệnh lao.


Hiểm họa mới: bệnh lao người đề kháng với nhiều loại thuốc


Nếu kháng cùng một lúc với 2 loại thuốc kháng sinh chính dùng để trị lao như thuốc RifampicinIsoniazid  thì gọi là Multidrug-resistant-TB, MDR-TB...Còn trầm trọng hơn nữa nghĩa là kháng cùng một lúc trên 3 loại thuốc kháng sinh thì người ta gọi là Extensivelydrug resistant-TB, XDR-TB…Đây quả thật là một vấn đề nan giải cho y tế thế giới và cũng là một tai ương khác của nhân loại nói chung. Phải chăng ngày nay bệnh lao không còn phải là bệnh chỉ dành riêng cho xứ nghèo nữa?

 

Một vấn đề khác cũng đáng được quan tâm là một tỉ lệ khá quan trọng người bị SIDA/AIDS có sức miễn dịch quá yếu nên họ cũng rất dễ bị nhiễm lao do Mycobacterium tuberculosis hoặc Mycobacterium bovis.


Kiểm soát bệnh lao bò, một vấn đề nan giải


Tại Canada, trong nhiều thập niên qua nhờ áp dụng các chương trình xét nghiệm TB ở  bò  (eradication program) nên có thể nói bệnh lao bò không còn nữa hay vi khuẩn Mycobacterium bovis đã giảm đi rất nhiều. Tuy nhiên không thể nào nói là kết quả hoàn toàn 100% được, vì sự hiện diện trực khuẩn lao bò ở thú rừng.


Thú rừng nói chung có thể bị nhiễm lao. Các nhà khoa học nghĩ rằng, tiên khởi lao là bệnh của loài bò và sau đó bệnh lây nhiễm sang cho các loài gia súc khác và cho thú rừng để chúng trở thành những ổ chứa (réservoir) trực khuẩn M.bovis và chờ dịp thuận lợi để lây nhiễm trở lại cho bò. Các loài động vật rừng như con possum ở Úc, Tân Tây Lan và con badger ở Anh quốc được xem là những ổ chứa trực khuẩn M.bovis của bệnh lao bò

Tại Canada, xét nghiệm cho thấy một số bò rừng bison, wapiti (một loại nai) tại tỉnh bang Alberta đôi khi có chứa trực khuẩn Mycobacterium bovis.

 Ngừa bệnh lao ở bò đồng nghĩa với việc kiểm soát thú rừng. Đây là một vấn đề rất khó thực hiện.

Việc nuôi quá nhiều bò trên một diện tích quá chật hẹp cũng như việc sống gần gũi quá với bò bệnh sẽ làm tăng nguy cơ lây nhiễm Mycobacterim bovis ở thú vật cũng như ở người.


http://www.gateswildlifecontrol.com/company/articles/img/possum.jpg

Con possum ở Tân Tây Lan (photo internet)


http://animalsadda.com/wp-content/uploads/2013/05/Badger.jpg

Con badger ở Anh Quốc(photo internet)


http://www.richardmcguire.ca/canada/alberta/images/wapiti2.jpg

Nai Wapiti Canada (photo Internet)


Ai có thể bị nhiễm lao bò?

Các người nuôi bò, công nhân lò sát sinh và thú y sĩ là những đối tượng dễ bị nhiễm lao bò nhất. Cách phòng ngừa bệnh lao bò tốt nhất là tránh uống sữa vừa mới vắt xong nhưng không được nấu chín hoặc không được hấp khử trùng (pasteurized). Chỉ nên uống sữa đã được hấp khử trùng rồi mà thôi. 

Theo luật Loi sur la santé des animaux của cơ quan kiểm tra thực phẩm Canada (CFIA) bệnh lao bò tuberculose bovine là một bệnh phải được khai báo (maladie à déclaration obligatoire) cho CFIA. Cơ quan nầy sẽ gởi thú y sĩ đến trại bò để điều tra tình hình và làm các loại tests thử nghiệm cho cả đàn bò cũng như ấn định những biện pháp thú y thích ứng để bảo vệ sức khỏe công cộng./.


Tham khảo:

 

2 Video Making TB History - Chapter 1: A brief history of bovine TB in New Zealand

http://www.youtube.com/watch?v=94Axl90d_7Q

Bovine TB Testing Protocols for Cattle – MDARD (thử test bệnh lao trên bò sống)

   

http://www.youtube.com/watch?v=TFjv4WLqH-o


-WHO-Tuberculosis

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/ 


-Human tuberculosis of bovine origin in relation to public health

http://www.oie.int/doc/ged/D7402.PDF


-ACIA. Tuberculose bovine chez les animaux sauvages.

http://www.inspection.gc.ca/animaux/animaux-terrestres/maladies/declaration-obligatoire/tuberculose-bovine/fiche-de-renseignements-animaux-sauvages/fra/1330209930995/1330210631034


 -CDC-O.Cosivi et al. Zoonotic Tuberculosis due to M. bovis in Developing Countries. 

http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/4/1/98-0108_article.htm

-CDC- Multidrug-resistant Tuberculosis (MDR TB)

http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/drtb/mdrtb.htm


 -CDC- Mycobacterium bovis (Bovine Tuberculosis) in humans

http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/general/mbovis.pdf

 -Rifampin-Resistant Mycobacterium bovis BCG–Induced Disease in HIV-Infected Infant, Vietnam

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3713987/


-About.com- Raw milk cheese

http://cheese.about.com/od/cheesebuyingguide/a/raw_cheese.htm


-Healthy Canadians- Unpasteurized milk

http://healthycanadians.gc.ca/eating-nutrition/safety-salubrite/raw-milk-lait-cru-eng.php


Montreal, Oct 25/2013


HẾT

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
“Vật dưỡng nhơn”, đó là câu tôi thường nghe Ông nội tôi nói ngày trước lúc tôi còn nhỏ. Con người đã biết ăn thịt từ thuở thật xa xưa rồi. Ngày nay, đối với một vài xứ đang phát triển, một bữa ăn có nhiều thịt là dấu hiệu của sự giàu sang và sự sung túc của gia đình. Giàu thì ăn thịt ăn cá, còn nghèo thì ăn rau ăn độn. Trong thực tế, ngày nay Tây phương đã thay đổi cái nhìn về thịt vì khoa học cho biết nó là đầu mối của nhiều vấn đề sức khỏe. Tác giả có được cơ duyên làm việc trên 23 năm ngay trong tuyến đầu của ngành thịt tại Canada nên cũng biết được đôi chút mặt trái cùng những hỉ nộ ái ố của kỹ nghệ thịt.
Bệnh tiểu đường loại II rất phổ biến trong giới bà con Việt Nam mình sống tại hải ngoại cũng như ở bên nhà, đặc biệt là những người từ 45 tuổi trở lên. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2003 có lối 194 triệu người bị bệnh tiểu đường. Số nầy có thể sẽ tăng gấp hai vào năm 2025. Tại Canada, ước lượng có vào khoảng 1.8 triệu người bị bệnh tiểu đường loại II, tương đương với 8% dân số trưởng thành. Riêng tại Hoa Kỳ, có thể có đến 54 triệu người tuổi từ 45 đến 74 đang trong tình trạng tiền tiểu đường prediabetes và lối 8 triệu người bị bệnh diabetes thật sự. Việt Nam hiện có trên 5 triệu bệnh nhân tiểu đường...
Từ lâu các nhà khoa học nhận thấy rằng người Nhật bản cũng như các dân tộc thiểu số Inuits và Esquimaux ở về phía Bắc Canada có tỉ lệ bệnh tim mạch rất thấp so với các dân tộc khác. Phải chăng nhờ tập quán ăn cá đã giúp họ tránh khỏi được một phần nào bệnh lý nói trên? Từ nhận xét nầy, người ta mới tìm ra được chất Omega-3 trong mỡ cá. Rất nhiều công trình khảo cứu khoa học đã nói lên sự lợi ích của Omega-3 đối với sức khỏe chúng ta. Omega-3 là gì? Đây là những chất acid béo thiết yếu (essential fatty acids) nằm trong nhóm chất béo không bão hòa đa thể. Thiết yếu vì cơ thể không thể tự tổng hợp được mà cần phải nhờ thực phẩm mang vào.
Một ngày vào năm 1674, tại thành phố Dutch của Delch, Anton van Leewenhoek lấy một ít bựa ở khe răng và nhìn qua kính hiển vi mà ông ta mới chế. “Tôi đã nhìn thấy, với nhiều ngạc nhiên…rất nhiều vi sinh vật, nhỏ li ti đang di chuyển.”Đó là vi khuẩn và Leewenhoek là người đầu tiên nhìn thấy chúng, mặc dù ông ta không biết rằng một số những vi sinh vật đó có thể gây ra bệnh. Khi ông ta báo tin này cho hội Royal Society of England, một tổ chức các khoa học gia, một số hội viên lúc đầu không tin ở ông. Nhưng sau đó Hội đề cử ông làm hội viên. Các nghiên cứu về sau này của ông đã khiến ông trở thành nổi tiếng và ông được Nữ Hoàng Anh và Vua nước Nga viếng thăm
Cổ nhân thường nói: “bệnh tòng khẩu nhập, họa tòng khẩu xuất”. Thật vậy, ăn uống bừa bãi, không hạp vệ sinh sẽ dẫn đến bệnh tật đủ thứ, đôi khi cũng bỏ mạng như chơi. Còn ăn nói cẩu thả, điêu ngoa, thêu dệt, chê bai người nầy, kích bác người khác thì cũng có thể, một ngày nào đó sẽ chuốc lấy họa vào thân mà thôi!
Lý do là vì khoang mũi của bạn sản xuất khí nitric oxide phân tử, mà các nhà hóa học viết tắt là NO, làm tăng lưu lượng máu qua phổi và tăng nồng độ oxy trong máu. Hít thở bằng mũi mang NO thẳng vào phổi, nơi nó giúp chống lại việc truyền nhiễm vi khuẩn corona bằng việc ngăn chận sự sinh trưởng bằng cấp số nhân của vi khuẩn corona trong phổi. Nhưng nhiều người tập yoga cũng nhận được lợi ích của việc hít thở bằng mũi thay vì bằng miệng. sự dung nạp oxy nhiều hơn của máu có thể làm cho con người cảm thấy tươi tắn và mang lại độ dẻo dai lớn hơn.
Văn hóa nước Tàu đã ảnh hưởng Việt Nam từ nhiều năm xưa, cho nên nhiều người lớn tuổi đã đọc truyện kiếm hiệp Kim Dung hay truyện Tàu đều biết danh từ Thủ Cung Sa là gì. Đó là một cái chấm bằng hột đậu màu đỏ trên cườm tay người con gái để chứng tỏ còn trinh trắng. Theo truyền thuyết thì người ta dùng máu con thằn lằn trộn với chu sa màu đỏ rồi bôi lên một huyệt vị trên cườm tay tạo nên chấm đỏ ấy. Khi người con gái đã quan hệ tình dục rồi thì chấm đỏ ấy nhạt dần. Thời xưa phong kiến thì xã hội coi trọng trinh tiết cho nên những gia đình quyền quí, những ông vua, ông quan, những tổ chức tôn giáo bên Tàu áp dụngThủ Cung Sa. Thời đại này chuyện trinh tiết không còn là vấn đề quan trọng nữa cho nên Thủ Cung Sa trở thành chuyện xưa tích cũ, kể cho nhau nghe làm quà câu chuyện.
Các bạn già còn nhớ các quán cơm ngày xưa tại cầu Bắc Mỹ Thuận không? Họ bày bếp nướng ngay trước cửa- Mỗi khi có khách bộ hành đi ngang qua thì cô chủ quạt lia lịa trên lò cho mùi thịt sườn nướng bay quyện theo gió thơm phức rất hấp dẫn. Cô em vừa cười duyên vừa mời mọc mình một cách chân tình , “mời thầy cô dô ăn cơm đái ỉa”. Ôi quê hương miền Nam ta ngày ấy sao mà nó mộc mạc và thân thương quá… Thôi thì mình “dô làm bậy“ một dĩa cơm sườn ngon ơi là ngon và chơi luôn một ly cối trà đá thì khỏe ngay lập tức. Lâu lâu ăn cơm chợ lạ miệng vẫn thấy ngon hơn cơm nhà. Đó là chuyện của 45 năm về trước.
Các nhà khoa học đều nhìn nhận đường là một chất không thể thiếu được trong một chế độ dinh dưỡng quân bình. Tuy nhiên một sự thặng dư đường có thể là đầu mối của biết bao nhiêu là bệnh tật như béo phì, tim mạch, và tiểu đường... Có rất nhiều loại đường trên thị trường với những danh xưng tuy khác nhau nhưng có cùng chung một đặc tính là tạo vị ngọt.
Trong mỗi người chúng ta đều chất chứa những điều tốt lẫn điều xấu. Theo nhà phân tâm học N. Chatillon thì chính sự tương đồng hoặc sự khác biệt với người khác làm mình bối rối khó chịu và mình không thể xác định được căn tánh (identité) của chính mình. Vậy cách tự vệ tốt nhất là mình là phải tấn công người ta qua việc phán xét, chỉ trích họ thẳng thừng không thương tiếc. Tâm lý chung là người đời là thường hay nói ra những gì xấu xa hơn là những tốt đẹp. Điều tiêu cực trong ta càng nhiều chừng nào thì chứng tỏ tâm ta càng bất an chừng đó cho nên cần phải tung bớt áp lực ra ngoài. Có ai đang sống trong sự sung sướng và hạnh phúc mà lại thấy cần phải tuôn điều xấu ra ngoài hay đi bươi móc kiếm chuyện với người khác bao giờ đâu.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.