Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Chế Linh Tiếng Ca Không Biên Giới

06/12/201900:06:00(Xem: 1124)
Che Linh
Chế Linh xuất hiện trên chương trình The Jimmy Show - Chương trình phỏng vấn nghệ sĩ do Jimmy Nhựt Hà thực hiện trên SETTV và SaigonEntertainmentTV

Ca nhạc sĩ Chế Linh là một biểu tượng cột trụ  của dòng nhạc Vàng, ông là người Việt gốc Chàm và được xem là tứ trụ của nền Nhạc Vàng (chung với Duy Khánh, Nhật Trường, Hùng Cường). Tuy nhiên, trong “tứ trụ” đó, chỉ có duy nhất Chế Linh còn đi hát tới tận bây giờ và vẫn được đông đảo công chúng ngưỡng mộ.

Trên 77 tuổi, nhưng các đêm diễn của Chế Linh trong và ngoài nước luôn chật kín khán phòng và tiếng hát của ông thì vẫn còn rất sung mãn, xứng đáng là “vị chưởng môn” của dòng nhạc này.  Có khán giả còn cho rằng “Giọng hát ông là một trong những giọng hát thời Thanh Xuân mà từ nhỏ trong cái xóm nhỏ nghèo  khó vùng Chợ Lớn, nhà nhà đêm đêm len lén mở băng Cassette nghe và thấm thía lúc nào không hay.”

Khán giả nhớ đến ông với những nhạc phẩm trữ tình cũng như những ca khúc nói về đời lính như Trên Bốn Vùng Chiến Thuật, Thành Phố Buồn, Rừng Lá Thấp... của các nhạc sĩ như Trúc Phương, Lam Phương, Trần Thiện Thanh...

Bên cạnh là một danh ca được hàng triệu người Việt mến mộ trong nhiều thập niên thì Chế Linh còn là một nhạc sĩ sáng tác với nhiều ca khúc giá trị như Thương Hận, Ngày Đó Xa Rồi, Đoạn Tái Bút... Chế Linh tên thật là Jamlen (Trà Len), sinh tại Phan Rang, tên tiếng Việt là Lưu Văn Liên vì từ thời Minh Mạng, người Chàm muốn đi học văn hóa là phải đổi thành tên Việt.

Ông tự nhận con đường văn nghệ của mình khá suôn sẻ vì khi bước vào làng văn nghệ đã sớm nhận được những quan tâm, hướng dẫn và chỉ bảo của rất nhiều đàn anh cụ thể như các đàn anh Duy Khánh, Châu Kỳ, Trúc Phương, Mạnh Phát, Thu Hồ. Con đường khởi đầu lúc nào cũng lắm gian nan, từ một học trò làm thuê từ Phan Rang ra Sài Gòn lạ nước lạ cái, không thông thạo tiếng Việt, ông cố gắng dành dụm tiền đi học và trong lúc đó ông tham dự cuộc thi của đoàn Biệt Chính Biên Hòa do người Mỹ tổ chức nên ông đã theo đoàn này hát (cùng với Trúc Phương, Châu Kỳ). Ông tâm sự:  “Mình cố gắng, bởi vì sinh hoạt trong văn hóa nghệ thuật lúc nào cũng bắt buộc mình phải học hỏi thêm đàn anh nữa, học tiếng Việt, học phát âm sao cho chuẩn rồi mới dám hát. Mình người Chàm ra thành phố thì có nhiều cái không bằng anh em nghệ sĩ người Việt, tiếng nói, ngôn ngữ, văn hóa mình còn không am tường mấy, nên mình cố gằng bằng mọi cách!”

Thấm thoát 2 năm sau, đoàn Biệt Chính giải thể, không đi hát cho các làng mạc xa nữa. Chế Linh trốn ở lại Biên Hòa cùng Bằng Giang và làm tài xế chở đá thuê ở núi Bửu Long với mục đích là chuẩn bị bài hát và luyện thêm giọng, nhiều bài hát nổi tiếng được ông và Bằng Giang sáng tác trong thời gian này như bài Đêm Buồn Tỉnh Lẻ viết về tâm sự của một người lính, hay bài Bài Ca Kỷ Niệm.

Trong khi Chế Linh chưa quyết định dứt khoát có nên về lại Sài Gòn hay không, hai nhạc sĩ Châu Kỳ và Trúc Phương đã tìm ra chỗ ở của ông và khuyên ông trở về Sài Gòn. Lúc đó ông đã tìm ra được con đường mình cần phải đi rõ ràng khi tham gia vào hoạt động âm nhạc, ông đã yêu cầu họ sáng tác đo ni đóng giày cho riêng mình từ nhạc cho tới lời những nhạc phẩm về lính, không nhắm đặc biệt vào một binh chủng nào, và cần nhất lời ca phải dễ hiểu.

Theo Ông: “Mình phục vụ cho tầng lớp bình dân phổ thông không cần cầu kỳ, mà hát bài hát mà họ hiểu được mình muốn nói gì, không cần phải dông dài.”

Vào cuối năm 64, hãng đĩa Việt Nam ký hợp đồng với Chế Linh trong nhiều năm và tên tuổi của ông bắt đầu đến với khán giả, đúng với ý nguyện là dùng tiếng hát mình để đưa lại sự gần gũi và thông cảm giữa hai dân tộc Chàm và Việt.

Một nhạc phẩm gắn liền với Chế Linh đó là bài “Hận Đồ Bàn” của nhạc sĩ Xuân Tiên - hiện đang định cư bên Úc. Thành Đồ Bàn cách Quy Nhơn không xa, khoảng một tiếng lái xe về hướng Tây Bắc. Đồ Bàn là tên kinh đô của Chăm Pa có quốc hiệu là Chiêm Thành, khi đầu tiên nghe được bài Hận Đồ Bàn của Xuân Tiên, Chế Linh chia sẻ có lần nhầm tác giả là người Chàm đến khi vào làng văn nghệ mới biết tác giả là người Việt. Bài hát Hận Đồ Bàn được tác giả viết thời Pháp, khi các phương tiện truyền thông bị Pháp kiểm soát kỹ càng nên có những lời tác giả muốn nói với người Việt nhưng không thể nào nói được, vì thế ông bèn lấy người Chàm ra mà nói, nên bài Hận Đồ Bàn là hoàn cảnh người Việt Nam trong tình tiết của người Chàm theo lời nhắc của tác giả. Bài hát này, trước Chế Linh đã có nhiều ca sĩ hát, điển hình là đàn anh Việt Ấn, sau này Chế Linh hát được nhiều người bày tỏ rằng giọng ca ông rất hợp.

Năm 2011, ông tổ chức liveshow 30 năm tái ngộ tại Hà Nội.

“Trong chuyến về của mình, mình đi làm một số công tác cho các làng mạc của Chàm, mình góp được chút nào thì mình góp, mình là người Chàm, con dân Việt, mình phái có trách nhiệm với quê hương mình, mình tu bổ một số di sản của người Chàm, bởi vì cái đó là cái quý hóa nhất, kể cả Vương quốc Chàm mất rồi nhưng mà tổ tiên đã để lại cho mình ở trên quê hương, đất nước suốt từ Quảng Bình về tới Đồng Nai đó là phần biển đảo Hoàng Sa và Trường Sa mà nhiều người mưu toan muốn tranh đoạt, vương quốc Chàm mất từ 1932 mà tiếng Chàm với cả người Chàm vẫn còn, đã thành 1 phần của Việt Nam nhưng mà lại tranh chấp làm mình thấy vô cùng đau đớn.”

Chế Linh còn tiết lộ sắp tới đây ông sẽ trình bày một album nhạc song ngữ Chàm– Việt dể làm quà cho những khán thính giả của mình, góp phần chia sẻ văn hóa nghệ thuật của người Chàm.

Từ năm 67, 68 thêm một trường hợp được gọi là “hiện tượng” khác gây được rất nhiều chú ý là sự xuất hiện của đôi song ca Chế Linh- Thanh Tuyền, 2 người được cho là cặp đôi song ca nhạc Vàng hay nhất Việt Nam cho đến nay vẫn được nhắc nhở đến. Chế Linh chia sẻ kỷ niệm đầu tiên khi gặp Thanh Thuyền là khi ông cộng tác với hãng dĩa Continental của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, Thanh Tuyền lúc này chưa thành danh, được nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông gửi đến nhà Mạnh Phát để học ca, lúc này Mạnh Phát với Châu Kỳ thường hay nửa khoe nửa đùa với Chế Linh rằng: – Bên nhà có “con gà mái” này gáy hay lắm, hay vô cùng”.

Đĩa hát đầu tiên trong đó có nhạc phẩm Hái Hoa Rừng Cho Em của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và trở thành “ăn khách” một cách không ngờ.

Những hãng đĩa khác sau đó đã tiếp tục khai thác cặp song ca này.  Việc hợp tác giữa Chế Linh và Thanh Tuyền vẫn còn dang dở, vì còn rất nhiều bài hát Chế Linh viết với dự định sẽ thâu âm cùng Thanh Tuyền như Đoạn Cuối Tình Yêu, Mai Lỡ Mình Xa Nhau, Nếu Chúng Mình Cách Trở...… vì lúc đấy chồng của Thanh Tuyền không cho đi hát song ca nữa.

Bấy giờ, Chế Linh tìm đến các nữ ca sĩ nổi tiếng cùng thời như Giao Linh, Phương Hồng Quế, Giáng Thu,… nhưng vẫn chưa tìm được giọng hát hợp với mình.

Việc Chế Linh thâu thanh bài Mai Lỡ Mình Xa Nhau với Thanh Tâm là vào một dịp tình cờ Chế Linh đến quán rượu của Bảo Thu và nghe thấy cặp song ca Thanh Tâm – Thanh Mai đang trình diễn. Ông đến xin phép gia đình cô Thanh Mai cho cô hát chung với ông vì lúc đấy Thanh Tâm còn nhỏ, sau đó ông mới ra đĩa hát với Thanh Tâm.

Khoảng chừng một năm, có tin “giật gân” đại úy Cảnh (chồng Thanh Tuyền) mang súng tìm Chế Linh để thanh toán, báo chí khai thác đề tài này rất nhiều, Chế Linh nói đó là scandal mà nhà sản xuất làm ra khi Thanh Tuyền sắp đi hát lại, một số anh em thân hữu lúc nào cũng thấy đại úy Cảnh và Chế Linh nhậu chung chứ nào có việc thanh toán nhau.

Bài hát Mai Lỡ Mình Xa Nhau Chế Linh để bút danh là Lưu Trần Lê, Lưu là họ của ông, còn Trần Lê là họ của 2 người vợ đồng thời là 2 chị em. Ngoài ra, Chế Linh còn có bút danh là Tú Nhi với ý nghĩa Tú là tuấn tú, Nhi là hài nhi. Một loạt những bài hát dưới tên Tú Nhi rất thành công như bài Đêm Buồn Tỉnh Lẻ, Ngày Đó Xa Rồi, Xin Làm Người Xa Lạ...

Nguyễn Ngọc Ngạn đã từng gọi  Chế Linh là “Chưởng môn” của dòng nhạc Vàng, đến giờ có rất nhiều người đi theo cách hát của Chế Linh, cũng theo quy luật “sóng sau xô sóng trước”, nhưng ngọn sóng Chế Linh vẫn mãi là một ngọn cao vút.

Jimmy Nhựt 
Ghi chép từ The Jimmy Show do Jimmy Nhựt Hạ thực hiện

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Những người Á Châu trên khắp thế giới đang phản ứng với “niềm hạnh phúc rơi nước mắt” khi Chloe Zhao làm nên lịch sử tại Lễ Trao Giải Trái Cầu Vàng (Golden Globe Awards) lần thứ 78, trở thành người phụ nữ Mỹ gốc Á Châu đầu tiên thắng giải đạo diễn xuất sắc nhất của giải này, theo bản tin của BBC tiếng Anh tường thuật hôm Thứ Hai, 1 tháng 3 năm 2021.
Viet Film Fest dự trù sẽ diễn ra từ ngày 15 đến 30 tháng 10, năm 2021. Do đại dịch covid-19, Viet Film Fest 2021 sẽ đươc thực hiện hầu hết trên online, với một số suất chiếu drive-in và có thể tại rạp nếu điều kiện cho phép. Xin vào thăm trang nhà www.VietFilmFest.com để điền đơn và đóng lệ phí tham dự. Viet Film Fest do Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) tổ chức mỗi năm một lần nhằm đưa những câu chuyện và kinh nghiệm sống của người Việt hoặc gốc Việt trên toàn thế giới qua điện ảnh. Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) là một tổ chức bất vụ lợi được sáng lập từ năm 1991 với mục đích nối kết và làm phong phú hoá các cộng đồng qua nghệ thuật và văn hoá Việt Nam.
Trước Tết Ta 2021 tình cờ thấy bài thơ của thi sĩ Vivi phổ biến trên nhóm (internet) liên quan đến trường xưa với tiêu đề "NGẪM VỀ TRƯỜNG CŨ" tôi lấy xuống cất đó. Vài ngày qua lợi dụng lockdowm tôi lôi nó ra phổ nhạc giải trí cho đỡ buồn. Xí xọn (là nghề của tôi) cho nên hai ba ngày liên tiếp lục tìm hình trên mạng.
Có ai đó đã ví đời người như một dòng sông, mỗi giai đoạn cuộc đời như một khúc quành. Mỗi người thường có những dấu ấn riêng để hồi tưởng lại những cột mốc trong dòng đời. Có khi là một nơi chốn, có khi là một kỷ vật, hay một nhân vật. Riêng tôi, những cột mốc trong dòng đời gắn liền với những bản nhạc xuân. Ngay từ bé khi chưa học nhạc, chưa biết đàn, tôi đã thích nghe và nhớ khá lâu những ca khúc. Tôi cũng đặc biệt say mê không khí những ngày Tết. Có lẽ vì vậy, tôi vẫn nhớ như in những ca khúc xuân mà mình có kỷ niệm trong từng chặng tuổi đời. Tôi học tiểu học ở trường Sư Phạm Thực Hành, ngôi trường ở Sài Gòn áp dụng lối dạy học mới, năng động kiểu Mỹ dành cho học sinh. Tôi được thầy cô dạy hát trong những dịp lễ đặc biệt, trong đó có ngày Tết. Ở tuổi thơ ấu, những ngày chuẩn bị đón Tết là thần tiên nhất. Ở nhà thì bận bịu dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, mua sắm cho ba ngày Tết. Lên trường thì bài vở nhẹ nhàng, các lớp lo tập văn nghệ mừng xuân. Tôi nhớ cô giáo dạy hát bài Nắng Tươi
“Raya Và Rồng Thần Cuối Cùng” sở hữu dàn diễn viên lồng tiếng xuất sắc, bao gồm Kelly Marie Tran trong vai nữ chiến binh gan dạ Raya, Awkwafina trong vai rồng thần huyền thoại Sisu, Daniel Dae Kim trong vai Benja - người cha thông thái của Raya. Tuyến phản diện của phim gồm Gemma Chan trong vai công chúa Namaari - kẻ thù của Raya, Sandra Oh trong vai thủ lĩnh Virana - người mẹ quyền lực của Namaari. Ngoài ra, tác phẩm còn có sự góp mặt của Benedict Wong trong vai người khổng lồ Tong, Izaac Wang hóa thân thành cậu nhóc lái buôn 10 tuổi tên Boun, Thalia Tran trong vai bé Noi nghịch ngợm, Alan Tudyk trong vai Tuk Tuk – người bạn thân kiêm thú cưỡi của Raya, Lucille Soong trong vai Dang Hu, thủ lĩnh của Long Trảo, Patti Harrison trong vai người thủ lĩnh Long Vỹ và Ross Butler trong vai thủ lĩnh của Long Cốt.
Tiếng hát bay trên hàng phố bâng khuâng ngày nào giờ đã đi vào cõi miên viễn chiêm bao, tin Lê Thu nằm xuống trong cơn đại dịch để lại bao bàng hoàng thương tiếc cho người ái mộ giọng hát vàng mười của chị, cả trong và ngoài nước đã có rất nhiều giọt nước mắt tiếc thương rơi xuống khi thần tượng của mình đã không còn nữa.
Trường Sa là tác giả của những tình ca đã một thời làm rung động không biết bao nhiêu tâm hồn của những người yêu nhau.Và Trường Sa cũng là tác giả của nhiều bản hùng ca được phổ biến rất rộng rãi trong các quân/binh chủng. Vào một dịp đặc biệt, Điệp Mỹ Linh đã tiếp xúc với Trường Sa và ghi lại cuộc đàm thoại ngắn này.
Ở một nơi xa xôi nào đó, tôi đã thấy Lệ Thu đang yên nghỉ một mình, trong lặng lẽ và cô đơn và đêm nay, ở đây, tôi sẽ ở lại cõi trần này để lặng im hằng giờ, dở lại các trang nhạc và vặn lên nghe hàng chục bài hát Lệ Thu đã hát. Cuối cùng của nửa đêm chưa ngủ, tôi đã tìm được tiếng hát nhẹ nhàng “ không buồn tênh lắm đâu” của Lệ Thu từ gần 50 năm trước nhưng bây giờ nghe lại, hình như chỉ còn là tiếng hát thì thầm cho chính mình.
Hôm nay là ngày 16 tháng Giêng năm 2021, một năm thật mới thật đẹp nhưng cũng thật buồn. Buồn như buổi chiều nay được tin một người chị, một người bạn vừa vĩnh viễn ra đi. Đó là danh ca Lệ Thu.
Trước nỗi đau nầy, mượn câu thơ trong Chinh Phụ Ngâm để tiễn biệt Lệ Thu Bùi Thị Oanh: “Oanh bay đi biền biệt chẳng quay về”. Và, tiếng hát đầu tiên của cuộc đời với câu kết trong nhạc phẩm Dang Dở như định mệnh “Hoa tàn nhạc bay theo không gian” tiễn người: Lệ Thu về cõi thiên thu! “Đời xa tiếng ca nào ai tiếc thương bẽ bàng” (Ánh Đèn Màu).