Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Đọc Sách “Cha Vô Danh” Của Phạm Ngọc Lân

08/05/202010:07:00(Xem: 1543)

BuiVanPhu_20200506_DocSachChaVoDanh_H01


Ba mươi tháng Tư năm 1975 là dấu thời gian của những đổi đời, của vinh quang cùng đau khổ. Nhiều câu chuyện đã được kể lại, nhiều hồi ức đã viết về đất nước với chiến tranh quốc cộng và hệ lụy kéo dài.


“Cha Vô Danh” [Nxb. L’Harmattan, France 2019, 532 trang] của Phạm Ngọc Lân ghi lại biết bao đổi thay, thăng trầm của đất nước, nhưng có những nét riêng vì trải dài gần ba phần tư thế kỷ từ đầu thập niên 1940 cho đến năm 2015 và qua những nơi ít được nhắc đến như Ba Bình, Lạng Sơn, Bảo Lộc, Vincennes, Toulon, Fréjus, Nouméa.


Những ngày còn ở Việt Nam, trước 30/4/75, tác giả là một dược sĩ, là giáo sư ở Bảo Lộc, ở trường Marie Curie, là sĩ quan trừ bị, giảng nghiệm viên của Đại học Dược khoa và cũng là tay chơi đàn ghi ta cổ điển có tiếng, đã có những buổi trình diễn tại Hội Việt Mỹ Sài Gòn và ở Cần Thơ, Đà Lạt, Nha Trang.


Mang tâm hồn nghệ sĩ, Long đã tham gia sinh hoạt thanh niên ở trung tâm Đắc Lộ, sinh hoạt văn nghệ với ca đoàn Trùng Dương, Nguồn Sống. Ông cũng biết chơi đàn bầu cổ truyền.


Học giỏi, ông được học bổng theo học bậc tiến sĩ ở Pháp và đang chờ ngày lên đường thì chính thể Việt Nam Cộng hoà sụp đổ. Long ở lại cho đến năm 1980 thì rời Việt Nam.


Nhân vật chính Hoàng Kim Long là phản ánh con người thật ngoài đời của Phạm Ngọc Lân, mà qua nhân dáng từng bị gọi là “tây lai ăn khoai cả vỏ”, là “OK Salem”, là “Liên Xô, Liên Xô”.


Tác giả kể lại nhiều về nền giáo dục Việt Nam Cộng hoà với hình ảnh trường lớp, với những lần đi coi thi, chấm thi tú tài, qua những bổ nhiệm công bằng của vị tướng quân y, qua việc ông được học bổng du học Pháp mà không phải “chạy chọt” gì cả, hay qua việc vợ ông được tuyển vào làm xướng ngôn viên Đài Truyền Hình số 9 để thấy chính quyền miền Nam công minh nên khó có tham nhũng.


Trong khi sau năm 1975, cách tuyển sinh vào Đại học Dược khoa mà Long đã chứng kiến với 200 tuyển sinh, trong đó có đến 120 sinh viên là bộ đội, còn lại phần lớn là gia đình con em cách mạng. Việc coi thi, chấm thi chỉ là phụ, còn đậu rớt thời cộng sản không tuỳ thuộc vào khả năng mà qua lí lịch.


Tiếp xúc với bộ đội, Long hiểu được rằng họ bị nhồi sọ về cuộc chiến tranh “chống Mỹ cứu nước” và về đời sống trong miền Nam trước đó.


Trưa ngày 30/4/75, sau khi đã có lệnh đầu hàng, tác giả chạy lòng vòng trung tâm thành phố xem tình hình thế nào. Ông cho một bộ đội quá giang xe, nghe anh nói “Tôi đi thẳng từ ngoài Bắc vào bằng tầu ngầm, đến Vũng Tầu tối hôm qua, sáng nay đi xe về Sài Gòn.” thì Long hiểu được thói quen phét lác của người miền Bắc.


Sự gian trá lừa lọc của người cộng sản còn thể hiện qua các thông báo kêu gọi trình diện học tập, trong đó có Long vì ông là đại úy trừ bị dù công việc ngoài đời là dược sĩ và dạy học.


Các chính sách học tập cải tạo, Long ghi lại với đầy đủ qua các văn bản đã được nhà nước ban hành, là một cú lừa đối với quân, cán, chính Việt Nam Cộng hoà.


Khi mới vào trại, nghe cán bộ ra lệnh “ổn định chỗ ăn chỗ ở” làm tan biến niềm hy vọng của Long sau khi học tập 10 ngày rồi sẽ được về. Với nhiều tù nhân 10 ngày đã trở thành nhiều năm, hay hơn cả chục năm.


Thời gian tập trung cải tạo cực khổ, thiếu thốn được ghi nhận qua hình ảnh tù nhân tìm bắt con ếch bé tí cho có chút thịt sau những ngày lao động cực nhọc. Hay những khi thèm đường thèm muối, cho đến chuyện thèm khát thông tin bao giờ được về. Muốn có tin tức bên ngoài và thế giới tù nhân chỉ biết truyền nhau qua đài CBD, khi tụ họp dưới bóng mát Cây Bã Đậu, mà hầu hết là những thông tin không thực, nhưng nghe để nuôi hy vọng trong tù.


Sau bốn tháng học tập, Long nhận được “Giấy giới thiệu tạm hoãn học tập tập trung” ký ngày 28/10/1975 và cho về nhà. Ngôn ngữ của tiêu đề tờ giấy mà người cộng sản dùng thật khó mà hiểu được người nhận giấy đó có còn phải học tập nữa hay không.


Về nhà, dù vợ chồng Long được lưu dụng tại cơ quan cũ nhưng đã phải chứng kiến những đổi đời qua cuộc sống. Gia đình bán dần đồ đạc, bán cả chiếc xe vespa với nhiều kỷ niệm của hai vợ chồng, phải dùng xe đạp cải tiến để chở vợ và hai con nhỏ, cho đến một hôm đang đi trên cầu Phan Thanh Giản thì bánh xe gãy khiến cả gia đình té lăn xuống đường.


Chính sách đổi tiền đã làm người dân nghèo đi và đời sống kinh tế khó khăn làm lộ ra những con người tham lam trong xã hội mới.


Trở lại làm việc tại cơ quan cũ, Long chứng kiến những chính sách kiểm soát chặt chẽ của nhà nước, từ việc đi lại giữa các tỉnh thành phải có giấy phép, khai báo tạm vắng tạm trú, cảnh chờ mua vé xe đò, cảnh ngăn sông cấm chợ khiến cho người dân buôn bán chui bằng nhiều cách.


Chủ trương mới là không cần phải “rành nghề” miễn là “cách mạng” khiến nhiều thành phần trí thức tìm đường vượt biển. Ngay cả một đồng nghiệp trong ban giảng dạy, một người “thân cách mạng”, nhưng lại là người đầu tiên trốn đi vượt biển thành công năm 1977. Gia đình bên vợ tác giả cũng có hai người vượt biển được định cư tại Hoa Kỳ.


Biết bao người đã bỏ nước ra đi, nhưng không phải ai cũng đến được bến bờ. Long kể có một người bạn, đi học tập 4 năm chưa được về, vợ lên thăm lần cuối trước khi đưa hai con, cùng em gái vượt biển rồi mất tích luôn.


Không có tương lai cho các con, nhưng ông không thể ra đi bằng đường vượt biển. Tháng 7 năm 1980 gia đình được qua Pháp, vì Long là con lai có quốc tịch Pháp.


Gần hai thập niên của Việt Nam Cộng Hoà – theo tác giả ghi nhận chi tiết là được 18 năm, 6 tháng và 4 ngày kể từ khi Hiến pháp Đệ Nhất Cộng hoà ra đời ngày 26/10/1955 cho đến ngày 30/4/1975 – và năm năm dưới chế độ cộng sản là quãng thời gian chính trong tác phẩm và được tác giả phác hoạ lên với những nét tương phản qua đời sống, qua sinh hoạt chính trị, giáo dục, xã hội.


Tác giả còn viết gia phả của mình từ những năm 1940 với gốc ở làng Hà Hồi, rồi những lần tản cư, hồi cư, dinh tê theo dòng lịch sử từ bắc vào nam rồi lại ra bắc.


Những ngôi trường đã học qua được tác giả ghi lại lịch sử với chi tiết, từ St. Marie ở Hà Nội, vào Colette trong Sài Gòn rồi lên Adran ở Đà Lạt, trở lại Sài Gòn với Marie Curie, Gia Long, Đại học Dược khoa là những nơi đã để lại cho tác giả và người bạn đời nhiều kỷ niệm dễ thương, với những ỷ niệm thời thơ ấu như chơi năm mười, chơ u mọi, chơi đánh khăng, bắn bi, với kỷ niệm của yêu đương, những hẹn hò tình tứ lãng mạn.


Cuộc đời của mẹ, là nhân vật chính, rồi đến cha dượng và sau này là các em, cùng mẹ khác cha, gồm 8 em trai vài 4 em gái đều phản ánh trong tác phẩm.


Thời chiến tranh, em trai có đứa trốn lính bị bắt đưa ra Sư đoàn 3 mới thành lập ở tuyến đầu quê hương. Có đứa tử trận giữa tháng 3/75 khi chỉ có vợ chồng Long cùng một em gái lên nhận xác để vội vàng chôn ở Nghĩa trang Quân đội Biên Hoà. Vì tình hình chiến sự khi đó nên mẹ cũng không thể từ Bảo Lộc về chôn con được.


Sau 75 có đứa chết vì sốt rét sau những ngày đi thực tế lao động. Có đứa đạp mìn còn sót lại sau chiến tranh. Một em khác mất tích từ lâu rồi bất ngờ bắt được liên lạc.


Mỗi giai đoạn lịch sử với những biến cố quan trọng tác giả đều nhắc tới, qua những trang nhật ký hay theo lời kể của người trong gia tộc, xen vào những nét văn hoá như cách thắp nhang cho người quá cố, hình ảnh cối xay gạo, cách làm bánh cuốn, làm sương sâm.


Chuyện sinh ngày tây, ngày ta khi làm giấy thế vì khai sinh cho tác giả, hay ngày cưới của ông trong khi đang tham gia huấn luyện quân sự cũng là điều gây thích thú cho người đọc.


“Cha Vô Danh” còn là nỗ lực đi tìm kiếm tung tích người cha sinh ra mình, từ những văn khố, những nghĩa trang quân đội ở Pháp và qua những chuyến trở về Việt Nam.


Tác giả lần theo con đường của mẹ mình, một người thợ may năm 1944 đi xe lửa từ Sài Gòn ra Nha Trang, rồi ra đảo Ba Bình, Cam Ranh. Bà ở đó 17 ngày trong một cuộc tình ngắn ngủi với một sĩ quan Pháp, để rồi tác giả ra đời mà không có tên cha trong giấy khai sinh.


Long đã đến được bến tàu ở Cam Ranh trong một chiều lộng gió, nhưng không được ra đảo vì công an coi ông là người nước ngoài, không còn là người Việt.


Trong chuyến đi Hà Nội về quê tìm gốc gia đình, tưởng không ra, nhưng may mắn từ quán nước bên đường đã dẫn đến căn nhà của tổ tiên.


Câu chuyện đi tìm cha nhiều lúc đem đến rắc rối cho tác giả khi phải làm việc với công an và có lúc đã bị đe dọa truy tố theo điều 88 Luật Hình sự, vì những gì tác giả đã viết ở hải ngoại, vì những quan hệ với một nhóm trí thức phản kháng trong nước.


“Cha Vô Danh” có văn phong kể chuyện nhẹ nhàng, chầm chậm và đưa người đọc từ nơi này này sang chỗ kia, nhiều khi chuyển đổi nhân vật bất ngờ, tạo ra những ngạc nhiên thích thú.


Tác phẩm còn đem đến cho độc giả một nguồn sử liệu quí giá, với những dẫn chứng và 148 chú thích ở cuối sách. Cùng một kết thúc hết sức ngạc nhiên.


*


Ghi chú: Nxb. L’Harmattan năm 2016 đã phát hành bản tiếng Pháp “De Père Inconnu”. Nhưng theo lời tác giả thì “Cha Vô Danh” không phải là bản dịch từ tiếng Pháp mà là “một cuốn sách viết bằng tiếng Việt bởi một người Việt cho người Việt đọc.”



H01: “Cha Vô Danh” của Phạm Ngọc Lân [Nxb. L’Harmattan 2019]

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Qua cuốn sách này, Kissinger tổng kết những trải nghiệm phong phú qua hơn sáu thập kỷ trong chính trường thế giới. Là một người theo trường phái Hiện thực cực đoan (Hard-core Realist) trong lý thuyết Bang giao Quốc tế, ông đã phân tích theo khảo hướng lịch sử một cách xuất sắc về hệ thống chính trị châu Âu, các nước theo Hồi giáo, Trung Quốc và Mỹ, nhưng không đề cập đến sự phát triển tại châu Mỹ La tinh. Ông kết luận rằng có một hình thái mới trong quan hệ các siêu cường, nó dựa trên hệ thống theo Hoà ước Westphalen, sự cân bằng quyền lực trên toàn cầu và các nguyên tắc không can thiệp, tất cả sẽ là một mệnh lệnh chung cho việc xây dựng trật tự thế giới ngày nay. Tuy nhiên, nhìn chung, Kissinger không thể cung cấp các giải pháp khả thi hay bước đầu hữu ích. Có nhiều lý do để phản luận Kissinger mà bài điểm sách sau đây sẽ đề cập.
Chogyam Trungpa Rinpoche (1939-1987) là một trong những đạo sư Tây Tạng đầu tiên mang Phật Pháp đến phương Tây. Năm 1963 được học bổng để du học tại Đại Học Oxford. Năm 1967 sau khi tốt nghiệp Ngài thành lập Trung Tâm Thiền Samaye-Ling tại Scotland với phương pháp thiền áp dụng vào đời sống hàng ngày.
Cuộc đời của Nữ Thiền sư Dipa Ma đã được tác giả Amy Schmidt đem vào tác phẩm “Knee Deep in Grace, The extraordinary Life and Teaching of Dipa Ma”. Sau đó, Tác phẩm nầy được bổ túc thêm để trở thành tác phẩm mang tên “Dipa Ma, The Life and Legacy of a Buddhist Master”. Dipa Ma (1911- 1989) ra đời tại Chittagong, một làng nhỏ nằm về phía Đông xứ Bengal (ngày nay là Bengladesh). Lúc dó Bà mang tên là Nani Bala Barua chớ chưa phải là Dipa Ma.
Bên cạnh mười bài giảng của Thầy Phước Tịnh là mười bài Thiền Ca Chăn Trâu được kẻ nhạc do nhạc sĩ Tâm Nhuận Phúc sáng tác, dựa theo thơ Thầy Tuệ Sỹ. Sách in trên giấy đẹp, khổ vuông 8.5X8.5 inches, dày 90 trang. Sách “Mõ Trâu” do Tâm Nguyên Nhẫn thực hiện chỉ 30 ấn bản để tặng, theo các pháp thoại do Doãn Hương sưu tập lời giảng của Thầy Phước Tịnh về Thập Mục Ngưu Đồ. Doãn Vinh vẽ bìa và phụ bản. Nguyễn Đình Hiếu trình bày. Tâm Tường Chơn biên soạn. Bài này sẽ nhìn Thập Mưu Ngục Đồ qua bản đồ học Phật của Đấng Thế Tôn. Trong hai tạng Kinh A Hàm và Nikaya, Đức Phật đã từng so sánh tiến trình tu tâm như việc chăn bò. Trong Phật Giáo Tây Tạng, cũng có một hướng dẫn tương tự như tranh chăn trâu, nhưng là lộ trình chín giai đoạn chăn voi. / A HÀM, NIKAYA: CHĂN BÒ, THIỀN TÔNG VÀ HẠNH BỒ TÁT/ Trong Kinh Tạp A Hàm SA 1249, bản dịch của Thầy Tuệ Sỹ và Thầy Đức Thắng, Đức Phật dạy về kỹ năng tu tâm tương tự như kỹ năng chăn bò, với 11 pháp người chăn bò cần khéo biết.
Trong những ngày nhàn rỗi cuả tháng 4, vô tình được đọc tác phẩm The Sympathizer (Grove Press New York, 2015) của Viet Thanh Nguyen (sinh năm 1971 tại Ban Mê Thuột), với bản dịch Việt Ngữ của Lê Tùng Châu (23 chương 434 trang), tôi hoàn toàn bị cuốn hút và ngỡ ngàng trước một tiểu thuyết lấy bối cảnh về chiến tranh Viet Nam, nhưng toàn truyện như một bản hòa tấu đủ cung bậc thăng trầm, với nhiều đoạn trường canh vừa có triết tính và thơ mộng, vừa có ý nghĩa sâu sắc và mang tính gợi hướng của thời đại. Chính Viet Thanh Nguyen, một nhà văn người Mỹ gốc Việt đã đánh bại bao nhiêu tác phẩm khác trên đấu trường văn chương và được hội đồng chấm giải Pulitzer vinh danh, trao giải năm 2016...
Đầu thập niên 60, thầy Nguyễn Phú Long, hiệu trưởng trường trung học Nguyễn Duy Hiệu ở Vĩnh Điện, Quảng Nam - dịch giả Nguyễn Kim Phượng – làm thơ với bút hiệu Hoàng Thị Bích Ni. Nhà thơ Luân Hoán, nòi tình với thi ca từ thuở học trò cho đến nay xấp xỉ tám mươi, với bút hiệu nàng thơ Châu Thị Ngọc Lệ xuất hiện trên tờ Ngàn Khơi, Thời Nay… mượn địa chỉ của một người đẹp có thật tên Đoàn Thị Bích Hà, ở Đà Nẵng. Có người từ Sài Gòn ra tìm… sợ bể mánh nên lấy bút hiệu khác là Lê Quyên Châu.
Tôi tình cờ đọc được một bài tiểu luận sâu sắc của một cựu nhân viên tình báo Hoa Kỳ nhắc đến việc virus Covid-19 có thể thoát ra từ một phòng thí nghiệm sinh học ở Vũ Hán Trung Quốc do điều kiện bảo giữ thiếu an toàn. Bài viết khiến tôi liên tưởng tới nhiều điều trùng hợp kỳ lạ giữa câu chuyện đại dịch hôm nay với câu chuyện đại dịch trong tiểu thuyết "Hoả ngục" của nhà văn Dan Brown bắt nguồn từ một con vi khuẩn.
Trong thời buổi đại dịch toàn cầu, mọi người đều được yêu cầu ở trong nhà không đi ra ngoài ngoại trừ có việc cần và khi xét nghiệm dương tính với COVID-19 thì phải tự nguyện cách ly tại nhà.Đối với nhiều người đây là thời gian rảnh rổi nhất từ trước tới giờ. Suốt ngày ở trong nhà, cứ đi ra rồi đi vào, hết ăn rồi ngủ, hết xem truyền hình rồi ra vườn nhổ cỏ trồng cây. Nhưng rồi thời gian vẫn thấy dư thừa nhiều. Nếu bạn là người thích đọc sách thì đây là lúc để bạn đọc những cuốn sách mà mình thích nhưng vì lâu nay bận rộn nên chưa đọc được. Nhân tiện, Việt Báo xin giới thiệu một số sách được mục văn hóa của trang mạng www.bbc.com tiếng Anh bình luận cho là hay nhất trong năm 2020 tính tới thời điểm này.
Chết Dưới Tay Trung Quốc lẽ ra là sách “gối đầu giường” cho các nhà lãnh đạo, chính trị gia trên thế giới nhưng bóng ma vòi bạch tuộc của Trung Quốc quá lớn, bao trùm lãnh thổ khắp mọi nơi… Dù có một trăm quyển sách như vậy cũng khó phá tan đám mây đen vần vũ đe dọa trên hành tinh con người. Hơn thế nữa, Trung Quốc trở thành miếng mồi ngon cho giới kinh doanh đầu cơ trục lợi, giới chính khách bị mua chuộc và lợi dụng cơ hội để xâm nhập, khuynh loát vào nội tình của các quốc gia nhằm dụ dỗ, tuyên truyền và phân hóa nội tình của mỗi nước. Với các nước nhược tiểu, Trung Quốc dùng thủ thuật “cây gậy và củ cà rốt (carrot and stick) trong chính sách đó “cây gậy” tượng trưng cho sự đe dọa trừng phạt, “củ cà rốt” tượng trưng cho quyền lợi, phần thưởng. Với các siêu cường, Trung Quốc xử dụng chính sách ve vãn (flirtation policy). Trò xảo quyệt, thủ đoạn chính trị nầy đã có từ thời kỳ mô tả trong Đông Châu Liệt Quốc, giai đoạn Xuân Thu, Chiến Quốc trước công nguyên trải qua năm trăm năm ở
Sau thời gian hành thiền tích cực, thiền sư Munindra đã quán được thế nào là lý vô ngã amatta. Ngài có thể giải thích bằng cách nào cánh cửa lục căn six sense doors có thể dẫn đến: nhãn sight, nhĩ sound, tỷ smell, thiệt taste, thân touch, ý thought mà chúng ta thường hiểu một cách sai lầm là ý niệm về cái “Tôi” (I). Bất cứ điều gì chúng ta thấy, đều không phải “tôi” (not I), không phải “là tôi” (not me), không phải là đàn ông và cũng không phải là đàn bà.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Trung tâm của Tinh vân Đầm phá (Lagoon Nebula) là một cơn lốc hình thành sao ngoạn mục.
Các thống đốc, thị trưởng và các quan chức y tế ở Mỹ đang lo ngại số ca nhiễm Covid-19 gia tăng khi các cuộc biểu tình đòi công lý cho George Floyd leo thang.
Quân đội Ấn Độ và Trung Quốc điều chuyển nhiều xe chiến đấu, vũ khí hạng nặng đến căn cứ gần ranh giới tại Ladakh, trong bối cảnh cuộc đối đầu giữa biên phòng hai nước tại vùng Ladakh vẫn căng thẳng suốt 25 ngày qua
Hôm Chủ nhật (31/05/2020), hàng trăm người đã biểu tình ở London và Berlin để chống phân biệt chủng tộc và ủng hộ các cuộc biểu tình đang lan rộng tại Mỹ.
Samsung Electronics cho biết đã bắt đầu xây dựng một dây chuyền sản xuất nội địa mới cho chip nhớ flash NAND, để đáp ứng nhu cầu chip dành cho máy tính cá nhân và máy chủ trong bối cảnh đại dịch Covid-19 khiến nhiều người làm việc tại nhà hơn