Hôm nay,  

Đêm

13/05/202421:04:00(Xem: 1743)



Thơ: Thanh Tâm Tuyền

Nhạc: Cung Tiến

Hát: Bích Liên

Ở cõi đời có nhiều điều khiến mình phải dừng và chậm lại để mà lắng nghe. Như nghe tiếng chim hót ngoài vườn rực nắng, nghe tiếng mưa đêm rả rích quện với tiếng gió chẳng hạn. Nhưng đó chỉ là yếu tố ngoại cảnh làm chạnh lòng những ai đang có nỗi niềm bên trong. Chúng chẳng sánh được với những cảm xúc phát xuất từ đáy lòng thi sĩ biến thành thơ, để rồi thơ chạm vào tim người nhạc sĩ phát ra nốt nhạc, tiếng nhạc làm thổn thức giọng hát và ngân vang trong lòng người.

Đêm – thơ Thanh Tâm Tuyền

Những đêm nào chiến tranh đã quên

Con mắt đen niềm im lặng

Anh vẫn đi hoài trong thành phố Cô đơn

Trưa nắng cháy

Vào sâu trong ghẻ lạnh

Với máu trong tim

Chảy nhanh như máy móc đau ốm

Ở cuối đêm

Em rũ tóc nói những lời mê sảng

Những ám hiệu

Của mặt biển đen không

Tình yêu tuyệt vọng

Anh xé tóc em cùng những cành lá chết

Mùa thu

Ghi thương tích nơi cườm tay

Khóa chặt

Anh xô ngã em từ chóp đỉnh hạnh phúc

Khuôn mặt vỡ tan

Như cẩm thạch

Như nước mắt

Như muôn đời

Không hối hận

Con đường anh phải đi một mình

Trần truồng dã thú

Đón anh ở cuối đường

Hố sâu vĩnh viễn

Không có em

Bên kia bức tường

Anh bị nhốt trong trại hủi

 

Tiếng ngàn năm em gọi

Yêu nhau hết một đời

Hết một đời chưa đủ

Còn kiếp nào gặp nhau

Anh nguyền rủa

Lời thằng du đãng

Đừng ràng buộc thiên tài

Con chó vào cột nhà

Cho đi hoang làm cơn lốc bi thảm

Cuốn ngay chính mình chết theo không gian….

Nhà thơ Thanh Tâm Tuyền được mọi người xưng tụng là Vua của Thơ Tự Do. Nửa cuối Thế Kỷ 20 ông sáng tác sung mãn, mang thể thơ Tự Do trổi lên ngang tầm với thể thơ Tiền Chiến. Và ông đã thành công trong loại Thơ Mới này.

Ông dùng lối “hành thơ” không vần không vận không số chữ để lột tả ý tưởng đang tuôn trào trong ông. Độc giả đọc thơ Thanh Tâm Tuyền có lúc phải nín thở để đọc hết mạch thơ thì mới thấy ra được ý tác giả là thế nào. Có lúc hoảng hốt vì câu thơ chấm dứt đột ngột, để từ đấy cảm xúc rơi độp xuống vực, tận cùng. Tính kể lể dài dòng hay tính cô đọng của thơ Thanh Tâm Tuyền là thế. Độc giả cứ bị lôi theo dòng tư tưởng mà ông vội vã ghi xuống trang giấy. Ông nín thở viết thì người đọc cũng nín thở mà đọc.

Độc giả đôi khi tự hỏi “Không hiểu trong tâm của thi sĩ Thanh Tâm Tuyền có bao nhiêu ngăn kéo để chứa đựng nhiều nỗi niềm như thế. Có ngăn chứa tình yêu đất nước, ngăn cho tình yêu trai gái, ngăn cho con con người và xã hội, ngăn cho thú vật, cho cây cỏ…" Thi sĩ đa đoan thật!

Thế rồi… thơ để đọc khơi khơi là quên mau cho dù thơ rất hay. Cho nên Thơ cần được phà hơi tiếp sức bằng âm nhạc. Thơ và nhạc kết hợp với nhau làm nên một bàu trời mới, sắc màu mới để thấm vào lòng người dễ dàng hơn và lưu lại lâu hơn.

Khi thơ được phổ nhạc qua làn điệu, âm vực, tiết điệu thì Thơ biến đổi. Nó mang thêm tâm của người nhạc sĩ bên cạnh tình của chàng thi sĩ. Nay thi sĩ Thanh Tâm Tuyền đã có nhạc sĩ Cung Tiến đồng hành. Nhạc sĩ Cung Tiến được thiên phú tài năng trong lĩnh vực âm nhạc, dẫu rằng khi du học ông chọn ngành kinh tế. Ông đã xông pha học thêm về nhạc lý, ký xướng âm, hòa âm, đối âm… do vậy trong ông là một trời mênh mông cả hai lĩnh vực vô cùng khác nhau. Xem vậy chớ, chúng hỗ tương lẫn nhau để giúp ông sáng tác ca khúc vô cùng phong phú. Nhạc phẩm của ông mang nhiều hơi hướm Tây phương, chắc cũng nhờ vào học thức của cả hai lĩnh vực thơ – mơ mộng và kinh tế - thực tế đầy con số.


Ở bài thơ Đêm – Thanh Tâm Tuyền được nhạc sĩ Cung Tiến phổ nhạc thì đây là một sự kết hợp hài hòa, tương trợ lẫn nhau giữa thơ và nhạc. Dường như nhạc sĩ Cung Tiến đã nương theo ý thơ mà đưa âm nhạc vào. Ông không dùng kỹ thuật viết nhạc ca khúc như thường khi nữa, mà cứ để mặc cho nốt nhạc lượn theo con chữ. “Intro” vào bài là chuỗi nốt lơ lửng rải từ cung B giáng trưởng xuống, cùng với những quãng nghịch gây cảm giác lơ lửng như đang trong giấc mơ.

Nhà thơ với tâm trạng ngao ngán chiến tranh. Cuộc chiến gây lòng đau quặn vì hạnh phúc bị vỡ toang, đi với người tình mà như là những mảnh chắp vá hoảng loạn, nỗi sợ, và nỗi ghê tởm. Nói tóm lại đó là một cơn ác mộng trong đêm. Do vậy nhạc sĩ Cung Tiến đã dùng toàn những chuỗi nốt nhạc với rất nhiều dấu hóa bất thường để gây cảm giác ngang trái mà phổ thơ Thanh Tâm Tuyền. Mùi hương đêm nay mang hơi hướm ngai ngái nhờ vào kỹ thuật này.

“Rồi, những đêm nào chiến tranh đã quên - Con mắt đen – niềm im lặng – anh vẫn đi hoài trong thành phố”, nhạc sĩ đã viết một chuỗi nốt với âm vực trung bình. Tiếng hát êm cho thấy đây mới bắt đầu câu chuyện. Để dẫn nhập vào tâm trạng bất an kế tiếp, nhạc sĩ cho câu hát kết thúc ở quãng 6 rất lơ lửng, tắc nghẽn “trong thành phố…”.

“Cô đơn – trưa nắng cháy – vào sâu trong ghẻ lạnh – với máu trong tim – chảy nhanh nhanh như máy móc đau ốm…”, vẫn là tâm trạng không tươi sáng từ ý thơ, nên nhạc sĩ vẫn giữ tiếng nhạc lừ đừ đi lên và dừng ở âm vực cao hơn câu trước. “Ở cuối đêm - ở cuối đêm…” chuỗi nốt nhạc trở lại êm ả bình thường như thơ sĩ đang muốn vỗ về giấc ngủ trở lại.

Nhưng không! “Em rũ tóc nói lời mê sảng – những ám hiệu – của mặt biển đen không – tình yêu tuyệt vọng…” thi sĩ báo hiệu cuồng phong nhưng chưa nổi dậy. Nhạc sĩ vẫn giữ những nốt nhạc êm như mặt biển chưa nổi sóng.

Qua Đêm Thanh Tâm Tuyền trải nỗi lòng ngổn ngang, tơ vò mà ông vẫn chưa tìm được lối thoát. Thế thì Cung Tiến bèn cho bài nhạc kết thúc ở quãng 9. Nốt nhạc kéo dài, nhẹ dần và chìm vào im lặng để hòng thính giả mang hoài cảm giác lửng lơ, tơ vò cùng thi sĩ.

Để thơ và nhạc có gạch nối đến thính giả thì ca sĩ là điểm tựa duy nhất cần có. Ca sĩ nghiệp dư Bích Liên đóng đúng vai trò của mình. Ngoài đời bà là bác sĩ, thế nhưng vì có tài năng trong âm nhạc và ca hát. Bà đã dùng giọng hát có nhiều âm hưởng cổ điển để hát những ca khúc rất trúc trắc này. Kỹ thuật hát của ca sĩ Bích Liên hoàn chỉnh, giọng nhẹ mà rõ lời nên bà đã diễn tả trọn vẹn được nỗi lòng của thi sĩ. Kỹ thuật buông giọng và luyến láy bà đã thành công trong diễn tả nỗi bực tức, thất vọng từ nốt nhạc. Kỹ thuật đưa tiếng hát từ nốt thấp rồi cao vút lên không là lúc bà lột tả được sự thương nhớ mà nhạc sĩ mong muốn. Và cuối cùng để diễn tả nỗi lòng khôn nguôi mà không có lối thoát thì nốt nhạc lơ lửng ở quãng 9, nốt cuối cùng chìm dần vào im lặng. Âm thanh đã chấm dứt nhưng thính giả vẫn lặng im không dám nhúc nhích vì còn mong chờ một điều huyền diệu sắp xảy ra!? Nhạc sĩ Cung Tiến và thi sĩ Thanh Tâm Tuyền còn giao duyên thêm với nhau bài Lệ Đá Xanh. Ca sĩ Bích Liên đóng góp tiếng hát để làm tròn đầy bộ ba “thi sĩ, nhạc sĩ và ca sĩ” cống hiến cho nền âm nhạc Việt Nam nói chung, nơi hải ngoại nói riêng.

Nay dài dòng và nhiều lời với bài thơ Đêm. Bài thơ của thi sĩ Thanh Tâm Tuyền đã làm nên chuyện bộ ba “thi – nhạc – ca” sĩ. Nó đi một vòng tròn, đi từ tim một người để rồi đến tim một người khác, rồi đến một người khác nữa và lây truyền mãi cho đến đời sau. Để có một cái đẹp chân thiện mỹ mà đời sống con người ai cũng mong có.

Thi sĩ Thanh Tâm Tuyền còn giao tình với nhạc sĩ Phạm Đình Chương ở những ca khúc: Bài Ca Ngợi Tình Yêu, Dạ Tâm Khúc, Đêm Màu Hồng, Lệ Đá Xanh. Những ca khúc đã trở thành bất tử!

California, ngày 12 tháng 5 – 2024
Doãn Cẩm Liên

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tháng 3/2022, Bến Bạch Đằng Saigon bị đổi tên thành “Ga Tàu Thủy Bạch Đằng”. Sự kiện này đã dẫn đến những tranh luận trong dân gian chung quanh đề tài: Ngôn ngữ Hà Nội (ngôn ngữ miền Bắc) đang làm mờ dần sắc thái đặc biệt của ngôn ngữ miền Nam Việt Nam...
Tháng Năm là tháng vinh danh những đóng góp của người Mỹ gốc Á Châu và các đảo Thái Bình Dương cho đất nước Hoa Kỳ mà trong đó tất nhiên có người Mỹ gốc Việt. Những đóng góp của người Mỹ gốc Á Châu và các đảo Thái Bình Dương cho Hoa Kỳ bao gồm rất nhiều lãnh vực, từ kinh tế, chính trị đến văn học nghệ thuật, v.v… Nhưng nơi đây chỉ xin đề cập một cách khái quát những đóng góp trong lãnh vực văn học của người Mỹ gốc Việt. Bài viết này cũng tự giới hạn phạm vi chỉ để nói đến các tác phẩm văn học viết bằng tiếng Anh của người Mỹ gốc Việt như là những đóng góp nổi bật vào dòng chính văn học của nước Mỹ. Điều này không hề là sự phủ nhận đối với những đóng góp không kém phần quan trọng trong lãnh vực văn học của Hoa Kỳ qua hàng trăm tác phẩm văn học được viết bằng tiếng Việt trong suốt gần năm mươi năm qua.
Điều tôi muốn nhắn nhủ với các thế hệ nam nữ thanh-niên trẻ là chúng ta phải sống làm sao cho đáng sống kiếp người. Nói theo ngôn ngữ của Lý Đông A, con người phải sống đủ 3 mặt là: Sống - Còn - Nối tiến hóa. Gói gọn là sống Nhân Chủ, dựa vào Nhân Bản, rồi Nhân Chính và Dân Chủ...
Đêm nhạc có sự hiện diện đặc biệt của phu nhân nhạc sĩ Cung Tiến là bà Josee Cung và con trai Raphael Cung, cùng các anh chị em của Ông và Bà. Bích Liên đã gởi lời cảm ơn gia đình cố nhạc sĩ đã cho phép và khuyến khích chị thực hiện CD Vết Chim Bay. Chị cho biết thực hiện CD trong gần hai năm trời. Trong CD này, người nghe sẽ lại được thấy một Bích Liên cầu toàn trong âm nhạc Cung Tiến, giống như chị đã từng làm với CD Tạ Ơn Đời để tưởng nhớ nhạc sĩ Phạm Duy. Từng nốt nhạc, từng lời ca, từng câu hát đều được nâng niu, trân trọng. Chị nói CD này như là một nén hương thắp lên để tưởng nhớ người nhạc sĩ. Là một người luôn hướng đến sự toàn bích của âm nhạc, ở một thế giới xa xôi nào đó, chắc hẳn nhạc sĩ Cung Tiến sẽ cảm nhận được tấm lòng tri kỷ.
VĂN HÓA được hiểu một cách đơn giản là NHỮNG GÌ CÒN LẠI. Còn lại ở đây không có nghĩa là còn lại trong phút chốc, trong một giai đoạn ngắn mà là còn lại với ý nghĩa là tồn tại qua nhiều biến động, qua nhiều giai đoạn lich sử rất lâu dài cả trăm năm, cả ngàn năm mặc cho vật đổi sao dời...
Người viết xin nêu ra một số chữ và nghĩa trong tiếng Việt mà khi dùng đã gây ra biết bao lỗi lầm:
Mấy ngày nay hình ảnh vị sư tên Minh Tuệ lan tràn trên các kênh Youtube. Vào các trang mạng gõ chữ Minh Tuệ thì hiện ra nhiều Video cho thấy đông đảo người dân cùng đi bộ trên đường với Sư; khi Sư ngồi nghỉ chân trong nghĩa trang hay gốc cây thì hàng trăm người bao quanh; có người lễ bái Sư bày tỏ lòng kính trọng đối với một vị tăng tu theo Hạnh Đầu Đà của Phật Giáo...
Ngày Chủ Nhật 5 tháng 5 là ngày lễ độc lập Cinco de Mayo của người Mễ. Tại khuôn viên ngoài trời Viện Bảo Tàng Bowers trung tâm thành phố Santa Ana, cộng đồng gốc Mễ tổ chức một lễ hội truyền thống rộn ràng, đầy màu sắc văn hóa. Cũng trong ngày này, tại địa điểm này, đi vào bên trong sảnh đường của viện bảo tàng, khách thăm viếng nhận thấy có một lễ hội văn hóa khác không hề thua kém về mức độ thu hút. Không phải của người Mễ, mà là của người Việt. Hội Chợ Sách “Viet Book Fest” lần thứ 3 do Hội Văn Học và Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) thực sự là một ngày hội văn hóa của nhiều thế hệ trong cộng đồng gốc Việt ở Mỹ. Nhận xét đầu tiên về Viet Book Fest năm nay là những người tham dự thuộc nhiều thành phần, nhiều lứa tuổi. Từ những em bé ở độ tuổi mẫu giáo cho đến những mái đầu bạc. Từ những thiện nguyện viên ở độ tuổi học trò cho đến những tác giả thuộc nhiều thế hệ.
Được bảo trợ của Khoa Sử và Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, hội nghị chủ đề “Vietnam Centric Approaches to Vietnam’s Twentieth Century History” (Lịch sử Việt Nam Thế kỷ 20 từ các phương pháp tiếp cận lấy Việt Nam làm Trung tâm) đã diễn ra trong hai ngày 19 và 20 tháng Tư vừa qua tại 370 Dwinelle Hall trong khuôn viên Đại học Berkeley với sự tham dự của nhiều giáo sư, các nhà nghiên cứu và sinh viên ban tiến sĩ, thạc sĩ đến từ Hoa Kỳ, Canada, Việt Nam, Anh, Pháp, Singapore.
Mới gần đây lúc chạy xe ở thành phố Los Angeles, Kiều Chinh thấy một điều mà bà chưa từng thấy trước đây: một biển quảng cáo khổng lồ trên đại lộ Sunset với hình ảnh một diễn viên người Việt, cùng tên của một tác giả cũng người Việt. Diễn viên đó là Hoa Xuande, một tài tử quốc tịch Úc thủ diễn vai chính trong bộ phim mới do kênh truyền hình HBO thực hiện, The Sympathizer / Cảm tình viên, là một phiên bản chuyển thể từ tiểu thuyết đoạt giải Pulitzer của nhà văn Nguyễn Thanh Việt.