Hôm nay,  

Con Mèo Edgar Poe Phủ Bóng Ba Thế Kỷ

27/01/202300:00:00(Xem: 1593)

 

Chuyện The Black Cat được viết đúng năm Mão 1843

Con mèo tuổi Mão biến hoá thành đủ loại hình tượng. 

con meo edgar

Mèo quạ của Edgar A. Poe biến hoá khôn lường. Hậu thân mèo đen trong hoạt hoạ là "Felix" đã đồng diễn với Charlie Chaplin từ thời phim câm, (1923). Cả ba tên tuổi hàng đầu của hội hoạ điện ảnh thế kỷ XX đều gắn bó với nó.

Hình từ trái: Salvador Daly, ông thầy nghệ thuật trừu tượng với mèo và bộ ria mèo nổi tiếng; Alfred Hitchkock, vua phim kinh dị, mèo quạ hai vai; Federico Fellini, ông thầy tiên phong của điện ảnh với phim La Strada, tự hoá trang thành mèo


Edgar Allan Poe (1809 - 1849) là nhà văn Mỹ có ảnh hưởng sâu đậm nhất trong đời sống nhân loại. Người ảnh hưởng lớn nhất với chính ông lại là Virginia, cô  vợ chỉ mới... 13 tuổi. Hình bên là chân dung của nàng.

Virginia Poe 

Edgar Poe là người lập thuyết nghệ thuật vị nghệ thuật, khai sinh trào lưu tượng trưng trong văn học nghệ thuật thế giới. Ông cũng được coi là cha đẻ của tiểu thuyết trinh thám, truyện kinh dị. Nhiều truyện ngắn của ông dự báo sự ra đời của tiểu thuyết khoa học giả tưởng, kinh dị và huyễn hoặc rất phổ biến ngày nay.

Edgar_Allan_Poe_Statue_Richmond_Virginia

Tượng Edgar A.Poe trên Quảng Trường Chính Tại Richmond, thủ phủ tiểu bang Virginia 

 
Nhiều tác giả nổi tiếng thế giới chịu ảnh hưởng của Edgar Allan Poe: ông vua truyện khoa học giả tưởng  H.G. Wells, đạo diễn phim kinh dị Alfred J. Hitchcock, tiểu thuyết gia Arthur Conan Doyle, cha đẻ thám tử Sherlock Holmes. Đặc biệt, Poe còn là nguồn cảm hứng cho các bậc thầy hội hoạ Picasso, Savaldor Daly...
 
40 năm cuộc đời
 
Cuộc đời Edgar Poe giống như ngôi sao băng khác thường. Ông sinh ngày 19 tháng Giêng năm 1809 tại Boston, bang Massachusetts,  là đứa con của sự kết hợp ngắn ngủi giữa hai nghệ sĩ sân khấu bất hạnh.  Người cha bỏ đi biệt tích ngay khi chú bé vừa ra đời. Người mẹ trẻ ôm con sơ sinh về Richmond, bang Virginia và sau đó từ trần  khi Poe mới 2 tuổi. Cậu bé mồ côi được một thương gia tại Richmond tên là John Allan đem về nuôi, đặt tên là Edgar Allan Poe. 

Sau thời niên thiếu ở Richmond, Poe từng theo học tại đại học Virginia ở Charlottesville. Học giỏi nhưng chàng mê thơ văn, thích rượu chèø, cờ bạc và nợ nần. Người cha nuôi từ chối cấp dưỡng, Edgar Poe đành bỏ học, dọn dến Boston  tính viết báo  kiếm ăn. Không xong,  chàng đi lính  2 năm rồi  vào học trường võ bị West Point, nhưng chỉ được 6 tháng thì bị loại.
 
Người mẹ vắn số của Poe có bà em ruột sống ở Baltimore, Maryland. Rời Westpoint năm 23 tuổi, Poe về Baltimore thăm bà dì.  Virginia, cô bé con bà dì, 12 tuổi, suốt ngày quanh quẩn bên anh họ. Người anh mồ côi thiếu hơi mẹ từ bé, quyết định ở lại với bà dì và cô em, chọn nghiệp thơ văn. Một năm sau, 1834, Edgar Poe, 26 tuổi, cưới cô em họ Virginia, 13 tuổi. Người vợ bé bỏng là nguồn cảm hứng lớn lao cho nhà văn.

Từ 90 năm trước, tháng 10 năm 1833, chàng đã đoạt giải nhất truyện ngắn do tờ báo địa phương tổ chức. Giải thưởng trị giá 50 đô la, thời ấy là món tiền lớn.  Nhờ vậy,  được nhận làm chủ biên cho tờ Southern Literary Messenger ở Richmond, bang Virginia, bắt đầu có tác phẩm xuất bản.
 
Bốn năm sau khi thành hôn, đôi vợ chồng trẻ dọn sang Philadelphia, bang Pennsylvania. Tại đây Poe chủ biên tờ Burton's Gentlemans Magazine, bắt đầu những năm sáng tác phong phú nhất. Ông viết đủ loại: truyện trinh thám, huyễn tưởng,  truyện kinh dị, làm thơ. Trong số này, được nhắc tới nhiều nhất là truyện “Con Mèo Đen”,  tiểu luận về triết lý sáng tác "Philosophy of Composition," và bài thơ “Con Quạ”.
 
Cuộc hôn nhân với người vợ 13 tuổi chỉ kéo dài được  đúng 13 năm. Sau nhiều tháng chống chỏi với bệnh lao, -thời ấy còn là bệnh nan y- Virginia Foe từ trần năm 1847. Cái chết của người vợ yêu dấu tức thì đẩy Edgar Poe tới chỗ kiệt quệ, sức khoẻ suy sụp, công việc báo chí xuất bản lụn bại.
 
Chỉ 2 năm sau, ngày 7 tháng 10 năm 1849, người ta tìm thấy Edgar Poe trong một quán rượu tại Baltimore, quần áo tả tơi, mê sảng, không biết mình ở đâu. Nhà văn được đưa vào bệnh viện và qua đời 4 ngày sau đó, hưởng dương 40 tuổi.
 
"Edgar Poe để lại nhiều cái bóng khác nhau. Chúng ta thừa hưởng biết bao nhiêu kho báu từ con người kì lạ ấy, Jorges Louis Borges nói. Borges là nhà văn hàng đầu của ngôn ngữ Tây Ban Nha trong thế kỷ 20, có hình in trên đồngtiền của Argentina. Theo ông, nếu đầu thế kỷ 19, nước Mỹ không có Edgar Poe, văn học thế  giới hiện nay không giống như chúng ta đang thấy.
 
Con mèo tuổi Mão
Năm 1843 là một năm Mão. Chính vào năm này, Edgar Poe viết truyện “The Black Cat -Con mèo đen”. Truyện đăng lần đầu trên báo The Saturday Evening Post, ngày 19-8-1843.  Và “con mèo tuổi Mão” từ đây biến hoá thành đủ loại hình tượng, không chỉ trong mọi ngành nghệ thuật mà cả trong đời sống, từ hội hè ăn uống, hút xách tới... trò chơi điện tử.
 
Rất nhanh, mèo đen vượt đại dương. Năm 1881, chàng nghệ sĩ giang hồ Rodolphe Salis mở hộp đêm Le Chat Noir ở khu Monmartre, Paris.
 
Ngày nay, Le Chat Noir là bảng hiệu của hệ thống nhà hàng hộp đêm số 1 tại đủ loại đô thị thế giới, từ Barcelona, St. Peterbourg, Oslo tới Costa Mesa của Orange County. Nó là nhãn hiệu, là bảng hiệu của đủ loại sản phẩm, từ thuốc hút, rượu, pho mát, tới thời trang.
 
Trong truyện và phim hoạt hoạ, nó biến thành con mèo Felix, đồng diễn với Charlot -Charlie Chapplin từ 1923, rồi thành "Manga" của Nhật, El Gato Negro của Tây Ban Nha. Các đại hoạ sĩ vẽ nó, đại giai nhân tài tử ôm nó. Black Cat là bài hát được chuộng nhất thời cộng sản Nga của Yury Saulsky và Mikhail Tanich. Black Cat cũng là bài hát số 1 trong "Bilboard Hot" 1000 của Janet Jackson.
 
"The Black Cat" đã nhiều lần được làm thành phim. Cuốn phim đầu tiên làm từ 1934, mới đây cũng vừa được phát hành lại trên internet. Năm 1961, khi đạo diễn Roger Corman thực hiện "The Black Cat", ông đã gây lên "cơn sốt mèo đen" tại Mỹ khi tuyển lựa... tài tử mèo. Các bà chủ mèo đen được gọi vào bán kết xếp hàng dài chờ đợi. Năm 1981, đạo diễn phim kinh dị người Ý Lucio Fulci làm The Black Cat  theo kiểu "vilolen style" của ông. Năm 1990, đạo diễn Dario Argento thực hiện bản phóng tác của The Back Cat, Two Evil Eyes./ Đôi mắt quỉ. Hẳn nhiên, đây cũng chưa là phim cuối cùng.
 
Con mèo được khai sinh năm Mão của Edgar Poe tiếp tục phủ bóng sang thế kỷ 21. Thời của internet, video game, Black Cat vẫn được ưa chuộng trong trò chơi điện tử.
 
Người Khách Bí Ẩn Nửa Đêm
 
Sau cùng, nơi Edgar Allan Poe chọn để trở lại vẫn là Baltimore, thành phố tình yêu của chàng và Virginia. Từ một hè phố, nhìn qua song sắt, có thể thấy khu mộ phần của nhà văn. Tại đây mỗi năm vào 19 tháng Giêng, sinh nhật nhà văn, giữa đêm đông lạnh cóng, nhiều người hiếu kỳ tụ tập  bên ngoài khu mộ chí để nhìn qua rào, theo dõi một người khoác áo choàng đen, mũ đen phủ kín mặt, xuất hiện vào giữa đêm khuya thanh vắng, từ bên kia nghĩa trang tiến về phía mộ phần của Edgar Poe, trịnh trọng đặt một chai rượu cognac và 3 bông hồng đỏ ở đấy rồi biến mất.
 
Không ai trong số những cư dân ở Baltimore muốn truy tìm tung tích của người khách lạ nửa đêm này. Họ muốn giữ cho câu chuyện cứ mãi mãi bí ẩn, như chính cuộc sống và cái chết của nhà văn Edgar Allan Poe.
  
Và con quạ vẫn bay
 
Hàng năm tại Hoa Kỳ, có giải thưởng 'The Raven Award', được trao cho những cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp có công tiếp tục gìn giữ ảnh hưởng của tác giả bài thơ  “The Raven.”
 
Kỷ niệm 200 năm sinh của Edgae Allan Poe, tiểu bang Maryland đặt tên năm 2009 là “Năm Edgar Allan Poe”. Các đại học tổ chức hội họp, chiếu phim, tưởng nhớ, đâu đâu cũng đọc lại bài thơ Con Quạ, The Raven.
 
Thơ ‘'The Raven' viết năm 1845, hai năm trước cái chết của người vợ yêu quí. Một điệp khúc được lập lại trong bài:  'never more ...never more' không bao giờ, không bao giờ nữa. Đoạn kết bài thơ là linh cảm cái chết ngay khi đang còn sống:
 
Và con quạ bất động chỉ lặng lẽ ngồi, ngồi
Trên bức tượng nhợt nhạt của Pallas
ngay cửa phòng tôi
Và đôi mắt của nó, con mắt quỷ mơ màng
Ngọn đèn trên đầu quạ
Đổ dài cái bóng nó trên sàn;
Từ cái bóng đó, linh hồn tôi thoát ra
Sẽ bay lên - không bao giờ nữa!
 
Hình ảnh quạ đen trong bài thơ The Ravel, đi đôi với tuyên ngôn nghệ thuật vị nghệ thuật nhanh chóng vượt đại dương.
 
Ảnh hưởng của Edgar Allan Poe bao trùm lên các nhà thơ tượng trưng của Pháp như Stéphane Mallarmé, Charles Baudelaire, Paul Valéry, Arthur Rimbaud... Rồi chính với ảnh hưởng từ thơ tượng trưng Pháp, Việt Nam có phong trào thơ mới, với những nhà thơ mở đường như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Nguyễn Xuân Sanh, Đoàn Phú Tứ...
 
 Ngay từ đầu thế kỷ, tuyên ngôn nghệ thuật vị nghệ thuật và thơ con quạ đã được dịch sang Việt ngữ, in thành sách. Đầu thập niên 40’, các thi sĩ n Đinh Hùng, Trần Dần, Phạm Hầu, Bích Khê... họp thành nhóm “Dạ Đài”chính thức khởi xướng, công bố tuyên ngôn thơ tượng trưng tại Việt Nam... Cao  trào sáng tác sôi nổi, nhưng bị tràn ngập bởi biến cố Việt Minh cướp chính quyền năm 1945, sau đó là chiến tranh Việt Pháp.
 
Từ 1954, khi nhà nước chuyên chế cai trị miền Bắc, mọi hiểu biết “ngoài luồng” bị cấm. Mãi tới sang thế kỷ 21, các nhà học thuật tại Hà Nội mới trở lại tìm hiểu Edgar Poe.
 
Tại miền Nam Việt Nam, từ năm 1956, bài thơ Con quạ (The Raven) và tiểu luận nổi tiếng Triết lý sáng tác "Philosophy of Composition" của Edgar Poe gồm cả nguyên tác tiếng Anh và bản dịch của học giả Nguyễn Hiến Lê (1912-1984) đã được xuất bản tại Saigon.
 
Lê thị Sớm Mai sưu tầm
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Chúng ta không biết phải dịch chữ “immersive art” như thế nào. Khái niệm này chỉ mới xuất hiện vài năm nay, mặc dù đã xuất hiện, phần nào, trong các loại hình nghệ thuật khác, từ cả nhiều thế kỷ trước. Hình như triển lãm “immersive art” lần đầu tiên ở Los Angeles và Las Vegas là đầu năm 2022, với tranh Van Gogh. Phòng triển lảm sử dụng hình ảnh, âm thanh, không gian, sự chuyển động của màu sắc để làm cho bạn, người khán giả, trở thành một người đang tắm gội trong không gian nghệ thuật của họa sĩ Van Gogh (1853-1890). Tại sao chọn Van Gogh để triển lãm đầu tiên cũng chưa rõ, có lẽ vì tranh họa sĩ này sống động, dữ dội hơn nhiều họa sĩ khác, hấp dẫn hơn với dân Nam California. Có thể dịch chữ “immersive art” là hội họa “trải nghiệm hòa nhập” hay “trải nghiệm nhập vai” – bởi vì, khán giả tự thấy mình trở thành một phần của tác phầm đang chuyển động giữa thế giới màu sắc của họa sĩ.
“Đẹp là gì?” Người đầu tiên chính thức đặt ra câu hỏi căn bản này có lẽ là Socrates (469-399 TCN), và chính ông đã trả lời: “Đẹp là cái thích thú do tai nghe mắt thấy”. Plato (427—347 TCN) cho rằng “Vẻ đẹp là hình ảnh nhất quán và không thể thay đổi của những điều tốt nhất, tinh tế nhất.” Ông cũng là người đầu tiên đưa ra một nền tảng siêu hình về cái đẹp: không dừng lại ở cái đẹp hữu hình, mà đi tìm những giá trị siêu cao vô hình. Theo Immanuel Kant (1724-1804), vẻ đẹp là sự hài hòa giữa hình dáng và nội dung, là thứ khiến chúng ta cảm nhận sự tinh tế và thỏa mãn. Kant cho rằng cái đẹp gồm hai cảm nhận: cảm quan về sự cao cả và cảm quan về thẩm mỹ. Trong cả hai trường hợp, sự xúc động đều gây thích thú nhưng theo hai cách khác nhau: ý nghĩa cao cả khiến trái tim cảm động, còn mỹ thuật làm say mê trí óc của cặp mắt. Với tôn giáo thì vẻ đẹp còn liên quan đến niềm tin.
Ales Pushkin là một họa sĩ độc đáo. Anh là người đã yêu đất nước Belarus nồng nàn, tới mức nhiều lần đứng ra biểu tình đòi cho Belarus gia nhập NATO khi nhìn thấy Nga chiếm vùng Crimea của Ukraine, đã vẽ nhiều họa phẩm chống Tổng Thống Nga Vladimir Putin, bất kể có những cuộc biểu tình chỉ có đơn độc một mình anh ra phố đứng. Anh cũng là người yêu thương Ky tô giáo nồng nàn, đã thực hiện những tác phẩm trang trí nhà thờ, và sau khi nhiều lần vào tù, ra khám anh tâm sự với bạn hữu rằng đời anh chỉ sợ duy nhất có Chúa Trời. Bây giờ, Ales Pushkin (1965 - 2023) đã từ trần trong nhà tù Belarus. Bản tin hôm 12/7/2023 của AP ghi rằng, Ales Pushkin, một họa sĩ và là một nhà hoạt động chính trị người Belarus, người thường xuyên chỉ trích vị Tổng thống độc tài Alexander Lukashenko, đã chết trong tù hôm thứ Ba 11/7/2023 khi đang thọ án 5 năm.
Nhạc sĩ Trần Lê Việt, tác giả của bản nhạc tù quen thuộc, được mọi người nhắc đến, nghe lại vào các dịp kỷ niệm 30 tháng 4 hằng năm: Tháng Tư Đen (hay còn được nhớ nhất với cái tên Tháng Tư 29 ngày 31 đêm) trong dịp sinh nhật thứ 72 đã “được” ngồi xe lăn đi chầm chậm về phía cuối đường (đời). Chàng lãng tử với cây đàn nay không còn có thể “lãng tử” được nữa, dù cây đàn vẫn còn đó, vẫn còn là niềm vui của mỗi ngày, mỗi phút, mỗi giây chàng không phải đánh vật với bệnh tật...
Câu chuyện bắt đầu, một người kể: “Sở dĩ con kên kên sói đầu vì nó ăn mít. Nó đút đầu vào ruột trái mít đục khoét. Mủ mít dính chặt lông. Khi rút đầu ra, lông dính lại. Đầu trọc lóc.” Người thứ hai lên tiếng: “Nói vô lý. Kên kên ăn xác chết, ăn đồ hôi thúi. Mít có mùi thơm. Kên kên không ăn đồ thơm.” Người thứ nhất trả lời: “Nói có lý nhưng xét ra vô lý. Kên kên không ăn mít thường nhưng ăn Sầu riêng. Mít Sầu riêng hôi lắm.” “Nói vô lý. Sầu riêng thơm kiểu khác. Cả triệu người ăn. Cả triệu người ghiền. Điên hay sao mà ăn đồ hôi.” “Bà thấy thơm nhưng tui thấy hôi. Quyền tự do mà. Cả triệu người không ăn Sầu riêng. Cả triệu người thấy Sầu riêng hôi.” “Nói tào lao. Hoa thì thơm. Phân thì hôi. Ai có thể ngửi thấy hầm lù thơm?” “Có thể hôi thúi, nhưng ở đó lâu ngày, quen đi. Thúi cũng như thơm. Giống những người ở xung quanh Kinh Nước Đen.”
Trước sự hâm mộ cuồng nhiệt nhưng không mấy ngạc nhiên, bức chân dung cuối cùng được vẽ bởi họa sĩ Gustav Klimt đã được bán hôm nay với giá bán đấu giá kỷ lục ở châu Âu, 85.3 triệu bảng Anh (tính luôn cả lệ phí giao dịch) tại buổi bán đấu giá nghệ thuật của Sotheby's ở London chiều 27 tháng 6, tờ báo nghệ thuật The Art Newspaper đưa tin.
Cuộc cách mạng không tiếng súng của phong trào dân chủ Thái Lan đã thành công trong cuộc bầu cử giữa tháng 5/2023, với phiếu của giới trẻ và những người có tinh thần dân chủ đã vượt xa phiếu của những người thân chính quyên quân sự. Một trong những người dẫn đầu phong trào đòi thay đổi thể chế, đòi giảm vai trò chính trị của quân đội, đòi xét lại một đạo luật gây tranh cãi chống lại việc xúc phạm chế độ quân chủ… là doanh nhân trẻ Pita Limjaroenrat (sinh năm 1980), từng du học tại Hoa Kỳ và bây giờ là lãnh đạo Đảng Move Forward (Đảng Tiến Lên). Với liên minh nhiều đảng, Pita dự kiến sẽ là Thủ Tướng tương lai, nếu chính quyền quân đội Thái Lan không tìm được cớ gì để cản trở nữa. Nhưng bây giờ, Pita đang bị điều tra về thủ tục. Ủy ban bầu cử Thái Lan đang xem xét liệu Pita có cố ý không đủ tư cách để ghi danh ứng cử viên quốc hội hay không, bởi vì Pita có sở hữu cổ phần trong một công ty truyền thông, vốn là bị cấm theo quy tắc bầu cử.
Trên Việt Báo cách đây mấy tuần có đăng bài viết so sánh hai ca khúc Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài (Phạm Duy) và Cô Hàng Xóm (Lê Minh Bằng), làm nhóm bạn mê nhạc bolero của tôi phấn chấn quá! Có người nói rằng còn nhiều trường hợp nữa để chứng minh rằng nhạc sến phổ biến hơn nhạc Phạm Duy. Một so sánh khác nữa về hai bài nhạc, một Phạm Duy- một bolero, còn thú vị hơn nữa, đó là Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà của Phạm Duy và Những Đồi Hoa Sim của Dzũng Chinh. Lời đề nghị này có lý! Bởi vì cả hai đều là ca khúc phổ từ cùng một bài thơ Màu Tím Hoa Sim của cố thi sĩ Hữu Loan. Và cả hai bài đều thuộc những ca khúc phổ biến vào bậc nhất của dòng nhạc bolero và nhạc Phạm Duy thời Miền Nam trước 1975.
Phát biểu của nhà thơ Trịnh Y Thư nhân dịp mừng thượng thọ, sinh nhật thứ 90 của Nhạc sĩ Lê Văn Khoa, hôm 10 tháng 6 năm 2023 tại Orange County.
Chiều Chủ Nhật 21/5 vừa qua chương trình nhạc “Tôi vẽ đời em: dòng nhạc Trần Hải Sâm” đã diễn ra trên sân khấu Elizabeth A. Hangs tại Santa Clara Convention Center với sự tham dự của gần 700 khán giả yêu thích văn nghệ vùng San Jose, trung tâm sinh hoạt văn hoá của người Việt ở miền bắc California...
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.