Hôm nay,  

Côn trùng, cá, tôm hùm, bạch tuộc cũng có ý thức và cảm thọ

08/05/202410:05:00(Xem: 927)

Côn trùng, cá, tôm hùm, bạch tuộc cũng có ý thức và cảm thọ
 

Tác giả: Evan Bush

Dịch giả: Nguyên Giác
 

(Lời Người Dịch: Sau đây là bản dịch theo NBC News ngày 19/4/2024. Nhan đề được dịch giả viết cho ngắn gọn, nhưng nhan đề gốc của bài viết của nhà khoa học Evan Bush là “Scientists push new paradigm of animal consciousness, saying even insects may be sentient. Far more animals than previously thought likely have consciousness, top scientists say in a new declaration — including fish, lobsters and octopus.” Chữ “sentient” trong nhan đề có nghĩa là sinh vật có nhận biết (perception) và cảm thọ (feeling). Để tránh vi phạm bản quyền hình ảnh, các hình trong bài sẽ lấy từ Wikipedia và YouTube.)
 blankCá Bluestreak cleaner wrasse tự nhận biết chính mình khi nhìn vào gương, biết tấn công khi nhầm là cá lạ, biết tự thử nghiệm. Hình: Wikipedia.


…. o ….

 
  
Các nhà khoa học đưa ra mô hình mới về ý thức trong các động vật, cho biết ngay cả côn trùng cũng có thể có nhận biết và cảm thọ.

Trong một tuyên bố mới, các nhà khoa học hàng đầu cho biết có rất nhiều loài động vật có ý thức, nhiều hơn người ta trước giờ nghĩ --- trong đó có loài cá, tôm hùm và bạch tuộc.
 

Ngày 19 tháng 4 năm 2024

Bài viết của Evan Bush
 

Những con ong chơi đùa bằng cách lăn những quả bóng gỗ - hiển nhiên là để tìm vui, giải trí. Con cá chài như dường nhận ra hình ảnh của chính nó trong một tấm gương dưới nước. Bạch tuộc như dường phản ứng với thuốc gây mê và sẽ tránh những nơi mà chúng có thể đã từng trải qua những cơn đau trong quá khứ.
 

Cả ba khám phá này đều được nhận ra trong 5 năm qua - các dấu hiệu cho thấy rằng, khi các nhà khoa học càng thử nghiệm động vật nhiều thì họ càng phát hiện ra rằng nhiều loài có thể có đời sống nội tâm và là loài có ý thức và cảm thọ. Một loạt sinh vật gây bất ngờ đã cho thấy bằng chứng về suy nghĩ hoặc trải nghiệm có ý thức, bao gồm cả nơi các loài côn trùng, cá và một số loài giáp xác.
 

Điều đó đã thúc đẩy một nhóm các nhà nghiên cứu hàng đầu về nhận thức của động vật công bố một bản tuyên bố mới mà họ hy vọng sẽ thay đổi cách nhìn của các nhà khoa học và xã hội - cũng như cách chăm sóc - đối với động vật.
 

Gần 40 nhà nghiên cứu đã ký bản văn “The New York Declaration on Animal Consciousness” (“Tuyên bố New York về ý thức của động vật”), lần đầu tiên được trình bày tại một hội nghị ở Đại học New York University vào sáng thứ Sáu. Nó đánh dấu một thời điểm quan trọng, khi hàng loạt các cuộc nghiên cứu về nhận thức của động vật va chạm với các cuộc tranh luận về cách chúng ta nên đối xử thế nào với nhiều loài vật khác nhau.

.

Bản tuyên bố nói rằng có “sự hỗ trợ khoa học mạnh mẽ” rằng các loài chim và các động vật có vú có những kinh nghiệm ý thức và một “khả thể thực tế” về ý thức đối với tất cả các loài động vật có xương sống - bao gồm cả các loài bò sát, loài lưỡng cư và loài cá. Khả năng đó mở rộng đến nhiều sinh vật không có xương sống, chẳng hạn như côn trùng, động vật giáp xác nhiều chân (bao gồm cả cua và tôm hùm) và loài động vật thân mềm nhiều chân, như mực ống, bạch tuộc và mực nang.
 

Bản tuyên bố viết: “Khi nhận ra có khả năng thực tế về kinh nghiệm ý thức ở một con vật, sẽ là vô trách nhiệm [nếu chúng ta] phớt lờ khả thể đó trong các quyết định ảnh hưởng đến con vật đó. Chúng ta nên xem xét các rủi ro về phúc lợi và sử dụng bằng chứng để đưa ra phản ứng của chúng ta đối với những rủi ro này.”
   

blank

Bạch tuộc (octopus) có cảm thọ đau đớn, có ký ức, biết tránh những nơi chúng từng gặp bất an. Hình: YouTube.
  

Jonathan Birch, một giáo sư triết học tại Đại học Kinh tế London School of Economics và là nhà nghiên cứu chính của dự án Foundations of Animal Sentience (Nền tảng của Cảm thọ Động vật), là một trong những người ký bản tuyên bố. Ông nói, trong khi nhiều nhà khoa học trước đây cho rằng các câu hỏi về ý thức của động vật là không thể trả lời được, thì tuyên bố này cho thấy lĩnh vực của ông đang chuyển sang một hướng mới.
 

GS Birch nói: “Đây là 10 năm rất thú vị đối với việc nghiên cứu về trí tuệ động vật. Mọi người đang bước vào nghiên cứu lĩnh vực này theo cách mà trước đây họ chưa từng làm và để nhận ra khả thể rằng các loài động vật như ong, bạch tuộc và mực nang có thể có một số dạng kinh nghiệm có ý thức.”

Từ 'máy-móc-vô-tri' đến có tri giác.

Không có một định nghĩa tiêu chuẩn nào cho khả năng cảm thọ hoặc ý thức của động vật, nhưng nhìn chung các thuật ngữ này biểu thị khả năng có kinh nghiệm chủ quan: con vật đó cảm nhận và lập bản đồ về thế giới bên ngoài, có khả năng cảm thọ như vui mừng hay đau đớn. Trong một số trường hợp, điều đó có thể có nghĩa là các động vật có khả năng tự ý thức (self-awareness) ở mức độ nào đó.
 

Theo nghĩa đó, tuyên bố mới đã đảo ngược suy nghĩ chính thống của khoa học lịch sử trong nhiều năm. Vào thế kỷ 17, triết gia người Pháp René Descartes lập luận rằng thú vật chỉ đơn thuần là “máy móc vật chất vô tri” - thiếu vắng linh hồn, không có ý thức.
 

Rajesh Reddy, phó giáo sư và là giám đốc chương trình luật động vật tại Đại học Lewis & Clark, nói rằng Descartes tin rằng các loài vật “không thể cảm thọ, và cũng không ý thức về đau đớn. Khi có ai khởi tâm từ bi với loài vật, hay thấu cảm với chúng, sẽ là cái gì khá ngớ ngẩn hoặc đang nhân cách hóa chúng.”
 

Vào đầu thế kỷ 20, các nhà tâm lý học hành vi nổi tiếng đã thúc đẩy ý tưởng rằng khoa học chỉ nên nghiên cứu hành vi có thể quan sát được ở động vật chứ không phải là cảm xúc hay trải nghiệm chủ quan. Nhưng bắt đầu từ những năm 1960s, các nhà khoa học bắt đầu phải xét lại. Nghiên cứu bắt đầu tập trung vào nhận thức của động vật, chủ yếu là ở các loài linh trưởng khác.
 

Birch nói rằng bản tuyên bố mới cố gắng “kết tinh một sự đồng thuận mới đang nổi lên để bác bỏ quan điểm 100 năm trước rằng chúng ta không có cách nào nghiên cứu những vấn để này một cách khoa học”.
 

Quả thực, có rất nhiều phát hiện gần đây củng cố cho bản tuyên bố mới này. Các nhà khoa học đang phát triển các thử nghiệm mới về nhận thức và thử các bài kiểm tra đã có từ trước trên nhiều loài vật hơn, với một số điều bất ngờ.
 

Lấy ví dụ, thử nghiệm dấu gương (mirror-mark test), mà các nhà khoa học đôi khi sử dụng để xem liệu một con vật có nhận ra chính nó hay không.

Trong một loạt nghiên cứu, các con cá “cleaner wrasse fish” dường như đã vượt qua bài kiểm tra này.
 

Cá được đặt trong bể có gương bị che lại, chúng không biểu hiện phản ứng bất thường nào. Nhưng sau khi tấm che được vén lên, bảy trong số 10 con cá tấn công vào gương, báo hiệu rằng chúng có thể hiểu hình ảnh đó là một con cá đối thủ.
 

Sau vài ngày, các con cá ổn định lại và thử những hành vi kỳ lạ trước gương, như bơi lộn ngược, điều chưa từng thấy ở loài này trước đây. Sau đó, một số cá này dường như dành một khoảng thời gian bất thường trước gương để kiểm tra cơ thể của chúng. Sau đó, các nhà nghiên cứu đánh dấu cá bằng một vết màu nâu dưới da, nhằm mục đích trông giống một loài ký sinh trùng. Một số con cá cố xóa vết đó đi.
  

GS Birch nói: “Chuỗi các bước mà bạn chỉ có thể tưởng tượng được khi nhìn thấy ở một loài động vật cực kỳ thông minh như khỉ tinh tinh hay cá heo, bây giờ nhìn thấy sự thông minh này ở loài cá ‘cleaner wrasse’. Không hề có ai trong một triệu năm có thể ngờ rằng những con cá nhỏ bé này có thể vượt qua bài kiểm tra này.”
 

Trong các nghiên cứu khác, các nhà nghiên cứu nhận ra rằng cá ngựa vằn (zebrafish) lộ dấu hiệu tò mò khi đưa những vật thể mới vào bể của chúng và mực nang (cuttlefish) có thể nhớ những thứ mà chúng đã nhìn thấy hoặc đã ngửi thấy. Một thí nghiệm đã tạo ra căng thẳng cho tôm càng (crayfish) bằng cách gây sốc điện cho chúng, sau đó cho chúng dùng thuốc giảm lo âu loại sử dụng cho con người. Các thuốc này dường như đã khôi phục lại hành vi bình thường cho chúng.
 

Birch cho biết những thí nghiệm này là một phần trong quá trình mở rộng nghiên cứu về ý thức động vật trong vòng 10 đến 15 năm qua. Ông nói: “Chúng tôi có thể có bức tranh rộng hơn nhiều, nơi chúng tôi nghiên cứu nó ở rất nhiều loài động vật, không chỉ động vật có vú và chim mà còn cả động vật không xương sống như bạch tuộc, mực nang. Và thậm chí ngày càng có nhiều người nói về ý tưởng này liên quan đến côn trùng.”


blankTôm hùm (lobster) cũng có ý thức và cảm thọ. Hình: YouTube.

 

Khi ngày càng có nhiều loài có những dấu hiệu ý thức này, Reddy nói, các nhà nghiên cứu có thể sớm cần phải điều chỉnh lại toàn bộ hướng nghiên cứu của họ: “Các nhà khoa học đang buộc phải suy nghĩ về câu hỏi lớn hơn này -- không phải là, loài động vật nào có tri giác, mà là, loài động vật nào không có tri giác?”
 

Chân trời pháp lý mới

Theo Reddy, sự hiểu biết đang thay đổi của các nhà khoa học về khả năng nhận thức của động vật có thể có tác động đối với luật pháp Hoa Kỳ, ở cấp liên bang chưa hề phân loại động vật như là có tri giác. Thay vào đó, các luật liên quan đến động vật chủ yếu tập trung vào việc bảo tồn, nông nghiệp hoặc việc đối xử với chúng ở các vườn thú, phòng thí nghiệm nghiên cứu và các cửa tiệm bán lẻ thú cưng.
 

Reddy nói: “Luật pháp là một cỗ xe đi rất chậm và nó thực sự tuân theo quan điểm xã hội về nhiều vấn đề. Bản tuyên bố này và các phương tiện khác để làm công chúng đánh giá cao rằng động vật không chỉ là cỗ-máy sinh-học vô-tri, và rồi có thể tạo ra làn sóng ủng hộ để nâng cao các biện pháp bảo vệ động vật.”
 

Luật pháp tiểu bang rất khác nhau. Một thập niên trước, Oregon đã thông qua luật công nhận động vật là loài có ý thức và có khả năng cảm thọ đau đớn, căng thẳng và sợ hãi, điều mà Reddy cho rằng đã hình thành nền tảng cho các quan điểm tư pháp tiến bộ trong tiểu bang Oregon.

Trong khi đó, Washington và California nằm trong số các tiểu bang mà các nhà lập pháp năm nay đã xem xét lệnh cấm nuôi bạch tuộc, một loài mà các nhà khoa học đã tìm thấy chứng cớ mạnh mẽ về khả năng tri giác.
 

Nguồn bản tin NBC News:

https://www.nbcnews.com/science/science-news/animal-consciousness-scientists-push-new-paradigm-rcna148213

.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
WASHINGTON – Hôm thứ Ba (4/6), Hạ Viện Hoa Kỳ do Đảng Cộng Hòa kiểm soát đã thông qua một dự luật trừng phạt Tòa Án Hình Sự Quốc Tế (International Criminal Court, ICC) về quyết định của công tố viên ICC xin lệnh bắt giữ các viên chức Israel liên quan đến cuộc chiến ở Gaza, theo Reuters.
Tổng thống Đài Loan Lai Ching-te hôm thứ Ba nhấn mạnh rằng ký ức về cuộc đàn áp của Trung Quốc tại Quảng trường Thiên An Môn sẽ được lưu giữ. “Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc chăm chỉ để lưu giữ ký ức lịch sử này và chạm đến tất cả những ai quan tâm đến nền dân chủ Trung Quốc,” ông nói trong một bài đăng trên Facebook, đánh dấu kỷ niệm 35 năm cuộc đàn áp ngày 4 tháng 6.
VIENNA – Hôm thứ Ba (4/6), các quốc gia Châu Âu đã đệ trình một bản dự thảo nghị quyết lên Hội đồng Quản trị Cơ quan nguyên tử năng quốc tế (IAEA) của Liên Hiệp Quốc, một lần nữa buộc Iran phải giải thích về các dấu vết uranium được phát hiện thấy tại một số địa điểm và một số vấn đề khác như việc cản trở các kiểm tra viên, theo Reuters.
SAN FRANCISCO – Hôm thứ Hai (3/6), cảnh sát San Francisco đã bắt giữ 70 người biểu tình ủng hộ Palestine với cáo buộc xâm phạm trái phép; họ đã vào sảnh của tòa nhà có lãnh sự quán Israel và không chịu rời đi dù đã bị mời ra khỏi tòa nhà, theo Reuters.
Người Việt gần đây quen thuộc với tờ Đại Kỷ Nguyên, được phát hành miễn phí đến tận nhà từng gia đình vào thời gian đầu trong những năm đại dịch, sau đó tờ báo này (bản Việt Ngữ) được phát hành khắp nơi với số lượng lớn trong các cơ sở thương mại cộng đồng, là tờ báo ủng hộ Trump mạnh mẽ. Hôm nay, tờ The Guardian vừa đưa tin, công ty truyền thông cực hữu Epoch Times là trung tâm của một vụ lừa đảo rửa tiền và lừa đảo tiền điện tử liên quan đến hàng chục triệu đô la, Bộ Tư pháp cho biết hôm thứ Hai khi công bố bản cáo trạng của giám đốc tài chính Bill Guan. Theo một tuyên bố từ văn phòng luật sư Hoa Kỳ ở quận phía nam New York, giám đốc điều hành 61 tuổi này “âm mưu cùng nhiều người khác tham gia vào một kế hoạch xuyên quốc gia rộng lớn nhằm rửa ít nhất khoảng 67 triệu Mỹ Kim thu nhập bất hợp pháp”.
Thực ra, chúng ta không cần tới “một Phật Giáo” nào khác cho thế gian hay cho xuất thế gian, bởi vì Phật Giáo là Phật Giáo, là con đường Bát Chánh Đạo để giải thoát đã được nói rất minh bạch, không mơ hồ. Bởi vì, nếu biến thể Phật Giáo cho phù hợp với một cộng đồng nào đó, đôi khi sức sống sẽ bị nhạt màu, sẽ mất máu, sẽ trở thành một cái gì khác, rất xa lạ với Phật Giáo.
Chỉ vài ngày sau khi Donald Trump bị kết án về tội gian lận kinh doanh ở New York, cô Stormy Daniels lên tiếng thúc giục vợ Trump là Melania hãy rời bỏ Trump — nhưng không phải vì những lý do mà nhiều người có thể nghĩ. “Tôi không biết thỏa thuận của họ có gì hay không, nhưng cô Melania cần phải rời xa Trump.
HOA KỲ – Chủ nhật (2/6), Boeing và NASA cho biết họ đang chuẩn bị cho chuyến bay đầu tiên có phi hành đoàn của phi thuyền Starliner, dự kiến là vào ngày 5/6, sau khi kế hoạch thử nghiệm ban đầu vào thứ Bảy đã bị hoãn lại, theo Reuters.
BẮC KINH – Hôm thứ Hai (3/6), Bộ An Ninh Quốc Gia (Ministry of State Security) TQ cáo buộc Cơ quan Tình báo Anh (MI6) đã chiêu dụ hai nhân viên của các cơ quan chính phủ TQ làm gián điệp phục vụ cho chính phủ Anh, theo Reuters.
MEXICO CITY – Chủ Nhật (2/6), sau khi các cuộc bỏ phiếu kết thúc, đảng cầm quyền và báo chí Mexico đồng loạt loan tin ứng viên đắc cử Tổng thống là Claudia Sheinbaum; bà sẽ trở thành nữ Tổng thống đầu tiên của quốc gia này, theo Reuters.
Pháp sẽ sớm gửi quân tới Ukraine để huấn luyện binh sĩ Ukraine và dự kiến ​​sẽ công bố kế hoạch này vào tuần tới bất chấp nguy cơ khiêu khích Nga, theo Reuters. Các nguồn tin ngoại giao nói với Reuters rằng kế hoạch ban đầu là cử vài chục huấn luyện viên đến đánh giá nhiệm vụ, sau đó hàng trăm quân Pháp sẽ được cử tới.
Bậc đại sĩ thời nào cũng có; xuất hiện đúng thời đúng cảnh. Nơi nào cần và đúng duyên, họ xuất hiện. Có khi hiện thân làm bậc lãnh đạo cao tột ai cũng biết, có khi hiện thân làm người quê mùa vô danh không ai để ý. Dù trong hoàn cảnh hay địa vị nào, sự có mặt của họ đều được khởi động từ lòng bi mẫn, yêu thương con người và cuộc đời. Những bậc đại sĩ như thế, không phải từ trời cao giáng hiện mà xuất hiện từ lòng đất (1).
Trong Bát Chánh Đạo thì Phật tử và tu sĩ phải biết thế nào là Chánh Mệnh, tức yêu mến thân mệnh này, tránh xa hai cực đoan mê đắm nhục dục và hành xác. Không thể nào có được đầu óc minh mẫn trong một cơ thể bệnh tật, yếu đuối. Khi sắp chết, vì thân xác vô cùng yếu đuối cho nên con người lúc đó thường mê sảng và lú lẫn, nhiểu khi chỉ thều thào, nói không ra lời. Vậy thì Trung Đạo là con đường đúng đắn nhất. Hãy tin vào lời Đức Phật là bậc Toàn Thiện, Toàn Trí và Toàn Giác.
Một trong những lời dạy của Tuệ Trung Thượng Sĩ thường được đời sau nhắc tới là hãy phản quan tự kỷ. Đó là pháp yếu Thiền Tông. Nghĩa là, nhìn lại chính mình. Câu hỏi chúng ta nêu ra nơi đây là, phản quan tự kỷ thế nào?
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.