Hôm nay,  

Trong Đầu Mỗi Chúng Ta Có Một ‘Cuốn Từ Điển’

01/12/202300:00:00(Xem: 843)

tu dien

Bộ não của chúng ta giải quyết các chữ cái, từ ngữ, âm thanh, ngữ nghĩa và ngữ pháp với tốc độ chớp nhoáng. (Nguồn: Unplash)


Cũng giống như một cuốn từ điển vật lý, ‘cuốn từ điển’ trong đầu của chúng ta cũng chứa thông tin về các từ, bao gồm các chữ cái, âm thanh và ý nghĩa hoặc ngữ nghĩa của từ, cũng như thông tin về các thành phần câu cú và cách ghép các từ lại với nhau để tạo thành các câu đúng ngữ pháp. ‘Cuốn từ điển’ đó còn là một cuốn từ điển các từ ngữ đồng nghĩa. Nó có thể giúp chúng ta kết nối các từ ngữ và xem chúng giống nhau về ý nghĩa, âm thanh hoặc chính tả như thế nào.
 
Ngôn ngữ là một phần khiến con người trở nên đặc biệt. Và ‘cuốn từ điển’ trong đầu mỗi người đều không giống nhau. Vậy cách sắp xếp các từ trong ‘cuốn từ điển’ đó hoạt động ra sao?
 
‘Cuốn từ điển’ trong đầu chúng ta
 
Mặc dù từ điển vật lý hữu ích cho việc chia sẻ kiến thức, nhưng ‘cuốn từ điển’ trong đầu của chúng ta được tùy chỉnh dựa trên trải nghiệm cá nhân của chính ta. Các từ ngữ trong ‘cuốn từ điển’ trong đầu của những người nói chung một loại ngôn ngữ có thể trùng lặp nhau, nhưng cũng sẽ có rất nhiều khác biệt về nội dung của những ‘cuốn từ điển’ trong đầu chúng ta.
 
Chúng ta bổ sung từ ngữ vào ‘cuốn từ điển’ trong đầu của mình thông qua học hành, làm việc, văn hóa và những trải nghiệm khác trong cuộc sống. Việc tùy chỉnh này cũng có nghĩa là kích cỡ của ‘cuốn từ điển’ trong đầu mỗi người sẽ hơi khác một chút và thay đổi theo độ tuổi. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng một người nói tiếng Anh-Mỹ ở độ tuổi 20 trung bình biết khoảng 42,000 từ khác nhau, và con số này tăng lên khoảng 48,000 ở tuổi 60. Một số người thậm chí còn có vốn từ vựng lớn hơn.
 
Quý vị có thể hình dung ‘cuốn từ điển’ trong đầu của mình như một cuốn sách, cũng có các trang từ ngữ theo thứ tự bảng chữ cái mà quý vị có thể lật tìm khi cần. Mặc dù nói như vậy để dễ hình dung, nhưng vẫn còn rất nhiều tranh luận về cách tổ chức của ‘cuốn từ điển’ trong đầu mỗi người. Nhiều học giả cho rằng nó có thể không giống như một cuốn sách được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái.
 
Có một lý thuyết đã bị bác bỏ là “grandmother cell theory”. Lý thuyết này cho rằng mỗi khái niệm được mã hóa bởi một nơ-ron duy nhất. Điều này ngụ ý rằng mỗi một nơ-ron trong não quý vị sẽ chứa một từ ngữ mà quý vị biết, thí dụ như từ “bà.”
 
Mặc dù bị bác bỏ, nhưng grandmother cell theory có một khía cạnh cho rằng một số phần của não đối với một số loại thông tin thì quan trọng hơn so với một số loại khác – khía cạnh này có thể đúng. Thí dụ, phần thùy thái dương bên trái có nhiều vùng quan trọng cho việc giải quyết vấn đề ngôn ngữ, bao gồm cả việc truy xuất và tạo ra từ. Thay vì chỉ có một nơ-ron duy nhất chịu trách nhiệm giải quyết một khái niệm, mô hình giải quyết phân tán song song cho rằng các mạng lưới nơ-ron lớn trên toàn bộ não phối hợp với nhau để mang lại kiến thức về từ ngữ khi chúng kích thích nhau.
 
Thí dụ, khi ai đó nói từ “con chó,” có rất nhiều khía cạnh khác nhau của từ mà não quý vị đang lục tìm, ngay cả trong vô thức. Quý vị có thể sẽ nghĩ tới mùi, tiếng chó sủa hoặc cảm giác khi vuốt ve một chú chó. Quý vị cũng có thể sẽ nghĩ về một chú chó cưng đã cùng lớn lên với mình, hoặc có nhiều cảm xúc khác nhau về những chú chó đã từng tiếp xúc trong quá khứ. Tất cả những yếu tố khác nhau liên quan đến “chó” đều được giải quyết ở những phần khác nhau trong não quý vị.
 
Sử dụng ‘cuốn từ điển’ trong đầu của quý vị
 
Một lý do khiến ‘cuốn từ điển’ trong đầu của quý vị không thể giống từ điển vật lý là vì nó rất linh hoạt và có thể truy cập nhanh chóng.
 
Bộ não có khả năng nhớ lại một từ nào đó rất nhanh. Trong một nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã lập bản đồ thời gian tìm kiếm từ của 24 sinh viên đại học bằng cách ghi lại hoạt động não của họ khi họ đặt tên cho các bức tranh. Họ nhận thấy rằng những người tham gia đã chọn các từ trong vòng 200 mili giây sau khi nhìn thấy hình ảnh. Sau khi chọn từ, não của họ tiếp tục giải quyết thông tin về từ đó, chẳng hạn như âm thanh nào cần thiết để nói lên từ đã chọn đó và bỏ qua những từ liên quan. Đây là lý do tại sao chúng ta có thể nhanh chóng truy xuất các từ ngữ để sử dụng trong các cuộc trò chuyện theo thời gian thực, thường nhanh đến mức chẳng ai chẳng mảy may chú ý đến quá trình đó.
 
Cho đến khi… chúng ta gặp khó khăn trong việc tra cứu từ. Một lỗi phổ biến trong việc truy phát từ ngữ được gọi là hiện tượng kẹt ở đầu lưỡi. Đó là cảm giác khi ta biết mình muốn dùng từ gì nhưng bỗng nhiên không thể nào tìm ra từ đó ngay lúc đó. Chúng ta thậm chí có thể biết chi tiết cụ thể về từ mà ta muốn nói, chẳng hạn như những từ khác có nghĩa tương tự hoặc có thể là chữ cái hoặc âm đầu tiên của từ đó. Khi có đủ thời gian, từ mà ta muốn nói có thể hiện lên trong đầu.
 
Những hiện tượng kẹt ở đầu lưỡi này là một phần bình thường với trải nghiệm ngôn ngữ của chúng ta trong suốt cuộc đời, và sẽ tăng lên khi chúng ta già đi. Một lý do được đưa ra là do tuổi tác có thể làm gián đoạn khả năng bật ra âm thanh phù hợp cần thiết để nói từ đã chọn.
 
Tuy nhiên, đối với một số người, hiện tượng kẹt ở đầu lưỡi và các lỗi phát âm khác có thể gây ảnh hưởng khá xấu. Điều này thường thấy ở chứng mất ngôn ngữ (aphasia), một chứng rối loạn ngôn ngữ thường xảy ra sau khi trung tâm chịu trách nhiệm về ngôn ngữ của não bị tổn thương, chẳng hạn do đột quỵ hoặc suy thoái thần kinh như chứng mất trí nhớ. Những người mắc chứng mất ngôn ngữ thường gặp khó khăn trong việc nhớ lại các từ ngữ.
 
May mắn thay, có những phương pháp điều trị có thể giúp cải thiện khả năng truy tìm từ ngữ. Thí dụ, phân tích đặc điểm ngữ nghĩa tập sẽ trung tăng cường mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ. Ngoài ra còn có các phương pháp điều trị như “phonomotor treatment”, tập trung tăng cường việc lựa chọn và tạo ra những câu nói cần thiết cho việc sử dụng từ ngữ. Thậm chí có những ứng dụng trên điện thoại hoặc máy tính giúp truy xuất từ ngữ.
 
Sắp tới khi quý vị trò chuyện với ai đó, hãy thử suy ngẫm lý do tại sao quý vị lại chọn những từ đó để nói. Hãy nhớ rằng những từ quý vị sử dụng và ‘cuốn từ điển’ trong đầu của quý vị là một phần khiến cho quý vị và tiếng nói của quý vị trở nên độc đáo.
 
Nguyên Hòa biên dịch

Nguồn: “Your mental dictionary is part of what makes you unique − here’s how your brain stores and retrieves words” của Nichol Castro, được đăng trên trang TheConversation.com.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Hôm nay, ngày 24/2/2024, là tròn hai năm ngày cuộc chiến Nga xâm lược Ukraine bùng nổ. Ngày 24 tháng 2/2022: ‘Chiến dịch quân sự đặc biệt’ bắt đầu. Tổng thống Nga Vladmir Putin đã thất bại: Ukraine vẫn là một quốc gia có chủ quyền, nhưng 1/5 lãnh thổ của Ukraine đã bị quân Nga chiếm. Putin nói muốn ngăn chặn NATO mở rộng: Nhưng Putin phải đối mặt với một liên minh đã kéo dài thêm hàng trăm km biên giới với Nga sau khi Phần Lan gia nhập.
Chùa Bát Nhã 4717 W 1st St, Santa Ana, CA 92703 QUYẾT ĐỊNH SỐ 01 BNMI/QĐ ngày 22-02-2024 Giải Nhiệm Ni Sư Thích Nữ Huệ Chiếu trong chức vụ Trụ Trì và tất cả những chức vụ khác tại Bat Nha Meditation Institute of USA (BNMI)
AP đưa tin, việc sa thải một giáo viên Georgia vì đã đọc cuốn sách về tính linh hoạt của giới tính cho lớp năm của cô đã được Hội đồng Giáo dục Georgia giữ nguyên hôm thứ Năm. Katie Rinderle đã khẳng định rằng cuốn sách nói về tính bao dung xã hội [đối với người đồng tính]. Cô bị sa thải vào tháng 8/2023 và nộp đơn kháng cáo vào tháng sau đó.
Trong lúc tình hình chính trị ở Mỹ sôi bỏng mùa bầu cử 2024, tình thế chiến tranh Ukraine-Nga và Do Thái-Hammas vẫn tiếp tục đổ máu và đốt tiền, Trí Thông Minh Nhân Tạo (AI) lặng lẽ lật qua trang sử mới, mà ít ai quan tâm, vì sức sôi động ồn ào của thực tế. AI lặng lẽ tìm cách thoát khỏi bàn tay quản lý của con người, nếu gia tộc này được tự do, tự quyền sinh sống, sẽ trở thành một dân tộc lớn mạnh, một nguy cơ cho nhân loại tương lai. Tuy báo động này xa vời nhưng không thể không quan tâm, vì AI đang song hành sinh hoạt hàng ngày với hầu hết mọi người và tiếp tục trên con đường trưởng thành.
Kỳ thi tại các trường cao đẳng Việt Nam thường rơi vào cuối tháng Giêng, một vài tuần trước khi kỷ niệm chiến tranh Trung-Việt, hay được gọi là Chiến tranh biên giới. Vì vậy, cuối học kỳ "sẽ là thời điểm hoàn hảo để suy ngẫm về cuộc chiến năm 1979, nhưng tôi không thể dẫn dắt sinh viên của mình thảo luận về cuộc chiến tranh này", Hằng, giảng viên môn Chính trị quốc tế tại một trường cao đẳng cao cấp ở Hà Nội cho biết.
Kế hoạch của Florida nhằm nhập cảng thuốc từ Canada để tiết kiệm chi phí đã được Cơ Quan Kiểm Soát Thực-Dược Phẩm (FDA) ‘bật đèn xanh’ trong tháng này. Và việc này cũng ‘hâm nóng’ lại chủ đề chi phí thuốc kê toa ở Hoa Kỳ. Rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng giá thuốc ở Hoa Kỳ mắc hơn đáng kể so với giá thuốc ở các nước tân tiến khác. Năm 2018, giá thuốc ở Hoa Kỳ cao gần gấp đôi so với ở Pháp và Anh, ngay cả khi đã tính đến các khoản giảm giá mà các chương trình bảo hiểm y tế và chủ lao động Hoa Kỳ đã phải trả.
Trong cuốn tiểu thuyết Chuyện Hai Thành Phố (A Tale of Two Cities) của Charles Dickens, được xuất bản năm 1859 và lấy bối cảnh thời Cách Mạng Pháp, có đoạn viết: “Đó là thời đại tốt đẹp nhất, cũng là thời đại tồi tệ nhất, đó là thời đại của sự khôn ngoan, cũng là thời đại của sự ngu xuẩn.” Đại dịch COVID-19 cũng là một thời đại như thế. Một mặt, khoa học đã cứu sống được nhiều người. Chưa đầy một năm sau khi phát hiện virus, Hoa Kỳ đã tạo ra và thử nghiệm vắc xin, rồi cho sản xuất, phân phối và triển khai tiêm chủng hàng loạt miễn phí cho người dân. Ước tính vắc xin COVID đã cứu được ít nhất 3.2 triệu người chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Những thành tựu này tạo ra hy vọng về việc chúng ta có thể nhanh chóng ứng phó với đại dịch trong tương lai.
Đây là lời khuyên từ một người xin tị nạn đã ở Hoa kỳ được vài năm và còn đang chờ ngày ra tòa án di trú
Từ lâu, cựu Tổng thống Donald Trump đã nói rõ rằng ông vô cùng phẫn nộ với NATO, một liên minh quân sự 75 năm tuổi bao gồm Mỹ và 30 quốc gia khác, trong đó có Canada, Anh, Đức và Pháp. Trump leo thang chỉ trích NATO vào ngày 10 tháng 2 năm 2024, khi ông nói rằng, nếu ông được bầu lại làm tổng thống vào tháng 11 năm 2024, Mỹ sẽ không bảo vệ bất kỳ quốc gia thành viên nào chưa “trả tiền”.
Hơn một thập niên trước, Shria Kumar, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và là chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Miami, bắt đầu chú ý đến một dấu hiệu đáng lo ngại. Có một số bệnh nhân ung thư dạ dày đến gặp bà ở độ tuổi rất trẻ, và rất nhiều người là phụ nữ. Khuynh hướng này vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay. Các khoa học gia đang nỗ lực tìm hiểu tại sao điều này lại xảy ra. Vào mùa xuân năm ngoái, họ đã xác nhận rằng hiện tượng này đang diễn ra ở Hoa Kỳ. Sau khi kiểm tra hệ thống các cơ sở dữ liệu chứa các thông tin chi tiết về các trường hợp ung thư ở nhiều tiểu bang trên toàn quốc, các nhà nghiên cứu nhận thấy ung thư dạ dày đang gia tăng nhanh hơn ở phụ nữ trẻ.
Suy đoán về một loại vũ khí hạt nhân được đặt không gian đã xuất hiện trên các bản tin sau khi dân biểu Mike Turner, R-Ohio, chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện, đưa ra một tuyên bố khó hiểu nhưng đáng báo động vào ngày 14 tháng 2 năm 2024, liên quan đến thông tin mà ông đóng khung là “đe dọa an ninh quốc gia nghiêm trọng.” Một số nguồn cho rằng hiện đã có vũ khí hạt nhân. Những người khác nghi ngờ vũ khí chạy bằng năng lượng hạt nhân nhưng không phải đầu đạn hạt nhân.
Hàng năm, Bộ Ngoại giao chấp thuận rất nhiều thị thực cho công dân Việt Nam đến Hoa Kỳ để tham gia vào các hoạt động giải trí và biểu diễn nghệ thuật. Những chuyến thăm như vậy rất quan trọng nhằm tăng cường mối quan hệ văn hóa mật thiết giữa hai quốc gia chúng ta. Tuy nhiên, trái với tinh thần trao đổi song phương mang tính công bằng, nguyên tắc ngoại giao cơ bản của quốc tế, các nghệ sĩ Hoa Kỳ đến thăm Việt Nam không được hưởng các quyền hoạt động nghệ thuật tự do giống như khi chúng tôi đón tiếp các nghệ sĩ Việt Nam.
Encinitas, Glendale, Hermosa Beach và bây giờ là Laguna Beach đều có một điểm chung là sẽ giúp loại bỏ một thứ không quá đặc biệt khỏi bầu trời. Cả bốn thành phố đều đã cấm bán bóng tráng kim vì những rắc rối khi thả ra ngoài trời, trong đó Laguna Beach vào ngày 1 tháng Giêng cũng đã tham gia vào danh sách các thành phố có lệnh cấm đã được Glendale và Hermosa Beach chấp thuận vào năm 2020 và Encinitas vào năm 2022.
Trong chuyên mục của tháng này, chúng tôi muốn chia sẻ những điểm mới về phúc lợi xã hội vào năm 2024. Nếu quý vị có thêm câu hỏi về Medicare, Medicaid, Thị Trường Bảo Hiểm Y Tế theo Đạo Luật Chăm sóc Giá cả phải chăng, Phúc lợi Hưu Trí An Sinh Xã hội, Thu Nhập An Sinh Bổ Sung hoặc tiêm chủng ngừa COVID/Cúm, có 3 cách quý vị có thể liên lạc với chúng tôi ngay hôm nay:
Covered California đã mở ra quy trình ghi danh cho Chương Trình Điều Hướng của mình, với số tiền lên tới 33,9 triệu đô la được cấp trong ba năm tới cho các tổ chức cộng đồng hướng đến việc giúp các cá nhân và gia đình hiểu rõ sự cần thiết và ghi danh để có bảo hiểm y tế, tập trung vào các cộng đồng đa dạng và chưa được phục vụ đầy đủ
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.