Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tâm Lý Cực Đoan Trong Chính Kiến

27/04/202012:13:00(Xem: 2051)

blank

Những người có khuynh hướng cực đoan trong chính kiến, dù hữu khuynh hay tả khuynh, đều có những đặc điểm giống nhau và rất khác người ôn hoà. Bài viết này tóm lược một nghiên cứu tâm lý học đăng trên Sage Journals tháng Giêng 2019. Hy vọng nó sẽ giúp ta hiểu thêm về hiện tượng tâm lý chính trị cực đoan để tránh bị khích động, đồng thời giúp ta tìm ra cách hoá giải.

blank
A. Thay đổi trong khuynh hướng chính trị của người Mỹ, khối trung hoà ở giữa bị xẹp xuống. Nguồn: Pew Research


Xin lưu ý “hữu khuynh”và “tả khuynh” trong bài được dùng theo định nghĩa thông thường và hoàn toàn không hàm ý tốt hay xấu. Trong chính trị học, cộng đồng con người thường được chia làm ba nhóm: cấp tiến (liberal), trung hoà (moderate) và bảo thủ (conservative). Sự phân cách này phần lớn xuất phát một cách tự nhiên, nhưng nó cũng có thể được nhào nặn thêm bởi giáo dục, truyền thống, truyền thông, xã hội v.v. 

BỐN ĐẶC ĐIỂM CỦA TÂM LÝ CHÍNH TRỊ CỰC ĐOAN


Nói chung, khuynh hướng tả-hữu bình thường trong con người không liên quan gì đến thái độ cực đoan trong quan điểm chính trị. Nhưng theo một số nghiên cứu xã hội học và tâm lý học, có bốn đặc điểm chính được nhận thấy trong những người cực đoan: 

  1. Quẫn bách tâm lý – Psychological distress
  2. Tư duy đơn giản – Cognitive simplicity
  3. Tự tin quá đáng – Overconfidence
  4. Bất khả khoan dung – Intolerance

QUẪN BÁCH TÂM LÝ


Được định nghĩa là “có cảm tưởng cuộc sống không có ý nghĩa, mất phương hướng vì tương lai bất định”, quẫn bách tâm lý dễ làm cho cá nhân ngã theo chiều hướng cực đoan. Đặc tính này liên quan mật thiết đến nhu cầu “tôi quan trọng” trong thuyết “significance quest” — tìm mục đích tạo cho mình cảm giác được cần đến hay được ủng hộ. Thuyết này ban đầu chỉ được dùng để giải mã tâm lý của những kẻ khủng bố, tuy nhiên nó cũng lý giải được tâm lý cực đoan nơi người bình thường. 

Theo thuyết này, những dao động mạnh trong đời sống cá nhân hay xã hội — như thiên tai, chiến tranh, tài chánh, gia cảnh v.v. có thể tạo nên tâm lý cùng quẫn, dẫn đến thái độ cực đoan. Nó dễ khiến người ta ủng hộ những nhà lãnh đạo táo bạo biết khích động đám đông. Các phong trào chủ nghĩa dân tuý thường nổi lên và sống mạnh trong môi trường này, nhất là trong một xã hội đang trên đà xuống dốc sau một thời huy hoàng — như Phát-xít (hữu khuynh) hay Cộng Sản (tả khuynh).

Ở mức vĩ mô, quẫn bách tâm lý thường dẫn đến phân cực chính trị và sự ra đời của các phong trào cực đoan. Hệ quả tất yếu là khối trung hoà ở giữa bị lép vế, nhường chỗ cho hai phe cực đoan đối nghịch [biểu đồ A]. Tuỳ theo bối cảnh văn hoá, lịch sử, chính trị phức tạp của mỗi dân tộc, xã hội còn có cơ bị mất thăng bằng và nghiêng hẳn sang một bên — phải hoặc trái.


TƯ DUY ĐƠN GIẢN


Người cực đoan thường nhìn vấn đề qua lăng kính trắng-đen. Quẫn bách tâm lý dễ làm con người tìm sự đơn giản để đặt niềm tin và giải mã những vấn đề xã hội rắc rối mà họ không có câu trả lời. So với nhóm trung hoà, thế giới quan của người cực đoan giản dị hơn, với những lằn biên rõ nét và quyết liệt. Thí dụ: Nếu bạn không ủng hộ ông A thì chắc chắn bạn thuộc thành phần X; không thể nào khác. 

Tư duy đơn giản cũng là lý do người cực đoan — dù tả khuynh hay hữu khuynh, dễ bị lừa gạt bởi thuyết âm mưu hơn người ôn hoà. Cực đoan trong chính kiến cũng thường đi liền với lối giải thích các sự kiện xã hội hay chính trị một cách đơn giản, ngô nghê.

TỰ TIN QUÁ ĐÁNG


Người cực đoan rất tự tin vào khả năng đánh giá sự kiện của mình. Điểm này liên quan đến tư duy đơn giản thượng dẫn. Người ta dễ cho là mình phải khi mọi vấn đề đều có câu trả lời rõ ràng: Cái gì không trắng thời là đen thôi!

Người cực đoan thường có niềm tin mãnh liệt vào cái họ cho là đúng, mặc dù khoảng cách giữa niềm tin và sự hiểu biết của họ nhiều khi rất xa. Do vậy người cực đoan thường chỉ muốn nghe thông tin hạp nhĩ để củng cố niềm tin của mình. Hiện tượng này hiện hữu trong cả hai nhóm tả khuynh và hữu khuynh.

BẤT KHẢ KHOAN DUNG


Khác với thành phần ôn hoà và trung dung, người cực đoan khó tiếp thu ý kiến trái chiều hoặc chấp nhận những kẻ khác mình. Vì quá tự tin và suy nghĩ đơn giản, họ cho rằng hệ tư tưởng và giá trị đạo đức của mình chuẩn hơn, cao hơn, đẹp đẽ hơn. Điều này dẫn đến tâm lý kỳ thị.

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy  không chỉ thành phần hữu khuynh cực đoan mới kỳ thị. Những người tả khuynh cực đoan cũng có thể kỳ thị không kém, dù rằng đối tượng kỳ thị của hai nhóm rất khác nhau. Chẳng hạn như ở Mỹ các nhóm hữu khuynh có thể kỳ thị người da màu thiểu số, người đồng tính, người tranh đấu cho phụ nữ quyền… Trong khi đó phía tả khuynh có thể kỳ thị người Công giáo, quân đội hay người ủng hộ súng v.v.

Nói cách khác, tâm lý bất khả khoan dung không tuỳ thuộc vào đảng phái chính trị mà hình thành từ tư duy cứng nhắc của những cá nhân quá tự tin vào thế giới quan giản đơn của mình.


Bốn đặc điểm trên đây được đúc kết từ các công trình nghiên cứu của một số học giả trên thế giới, phần lớn đến từ các nước Âu Mỹ với hệ thống chính trị dân chủ. Người đọc có thể tham khảo thêm chi tiết qua link dẫn cuối bài. 

blank
B. Biểu đồ cho thấy sự phân cực trong hai khối cử tri chính ở Mỹ — Cộng Hoà (đỏ) và Dân Chủ (xanh),
ngày càng xa rời trung vị (median) phe đối lập
Nguồn: Pew Research


THAY LỜI KẾT


Bài phân tích đăng trên Sage Journals xuất hiện một năm trước khi COVID-19 càn quét địa cầu. Trong bầu không khí căng thẳng của dịch bệnh hiện nay, tỉ lệ người bị quẫn bách tâm lý chắc chắn phải cao hơn bình thường. Sự phân cực chính trị trong xã hội Mỹ, bắt đầu từ nhiều năm trước khi Tổng thống Donald J. Trump xuất hiện trên chính trường, vốn đã sâu sắc nay còn bị virus làm cho sâu thêm.

Riêng đối với người Việt — nạn nhân của chiến tranh và những bi kịch đổi đời, phân cực trong chính kiến hồ như đã trở thành căn tính dân tộc từ nhiều năm qua. Nay thêm cơn đại dịch và một vị tổng thống dễ gây tranh cãi, thật chẳng khác nào châm dầu vào lửa. E rằng thành phần cực đoan, với sự tiếp tay của các thế lực ngầm, sẽ còn áp đảo khối trung hoà một thời gian. 

Tuy nhiên, người viết hy vọng bài phân tích nhỏ này có thể giúp chúng ta thông hiểu và đồng cảm nhau hơn một chút, đối thoại với nhau trong ôn hoà và tích cực hơn một chút thay vì chụp mũ hay chửi bới theo thói quen quán tính. Chiến tranh chấm dứt đã 45 năm, mong rằng người Việt sẽ tìm được mẫu số chung để cùng nhau kháng kích cơn nội dịch, không cho phép nó xé toang chúng ta ra thành nhiều mảnh. 

-ianbui (viết cho 30/4/2020)
Nguồn tham khảo: https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0963721418817755

Việt Báo trích đăng từ Vietopian (https://vietopian.com/index.php/2020/04/27/tam-ly-cuc-doan-trong-chinh-kien/?fbclid=IwAR3JfAbyP09OHM8DnEZnJZpzAKCXq1eTAiTBIfDPShQNn5vo8puWsfPjdsM) với sự đồng ý của tác giả.

Ý kiến bạn đọc
28/04/202020:34:12
Khách
Cám ơn ianbui. Bài viết rất ngắn nhưng xúc tích và thuyết phục nhờ những biểu đồ mang tính nghiên cứu khoa học
Phạm Văn Cương, Ph.D.
Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Hiệp hội các Nhà sách Đức thông báo là Giải thưởng Hòa bình của Đức năm 2020 (Friedenspreis des Deutschen Buchhandels) sẽ trao cho Amartya Sen, 86 tuổi, nhà triết học Ấn Độ, Giáo sư Kinh tế Đại học Harvard và là người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1998. Giải thưởng cao quý này được thành lập từ năm 1950 tại Đức. Theo truyền thống, lễ trao giải diễn ra trong ngày cuối Hội chợ sách Frankfurt 18 tháng 10 tại Paulskirche, Frankfurt và sẽ được các đài Đức truyền hình trực tiếp. Trong dịp vinh danh này, Amartya Sen được trao tặng 25.000 euro.
Trong hoàn cảnh Đại dịch Covid -19, nên các buổi lễ lớn đều ngưng tổ chức vì vậy ngày Quân Lực 19-6 năm nay chỉ tổ chức hạn hẹp trong phạm vi quy định của chính quyền, mặc dù trước hoàn cảnh khó khăn nhưng ngày Quân Lực 19-6 năm nay do Ban Quản Trị Hội Đền Thờ Đức Thánh Trần và Tập Thể Tây Nam Hoa Kỳ đứng ra tổ chức theo tinh thần tôn trọng luật định phòng ngừa dịch bệnh của chính quyền. Buổi lễ diễn ra vào lúc 10 giờ sáng Thứ Sáu ngày 19 tháng 6 năm 2020 tại Tượng Đài Đức Thánh Trần, với sự tham dự của một số đại diện các quân binh chủng Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, cùng đồng hương.
Phó Tổng Thống Mike Pence, lãnh đạo lực lượng chống vi khuẩn corona của chính phủ, đang công khai vẽ một bức tranh màu hồng về đại dịch thông qua những lời nói và hành động của mình trong bối cảnh Tổng Thống Donald Trump thúc đẩy mở lại đất nước và tiếp tục vận động tranh cử, theo CNN cho biết hôm Thứ Ba, 16 tháng 6.Nhưng bất chấp những nỗ lực của chính phủ để tuyên bố đại dịch đã qua, 18 tiểu bang hiện đang trải qua sự gia tăng trong các trường hợp bị lây bệnh. Và các viên chức y tế đã kêu gọi người Mỹ thực hiện các hướng dẫn của lực lượng chống vi khuẩn corona - bao gồm đeo khẩu trang và giữ khoảng cách xã hội - để làm chậm sự lây lan, và một mô hình chính được Bạch Ốc sử dụng hiện đang dự đoán hơn 200,000 người chết vào tháng 10 năm nay.
* Thế giới : Hơn tám triệu trường hợp trên toàn thế giới. Số ca nhiễm coronavirus được ghi nhận trên toàn thế giới là hơn 8,46 triệu vào sáng thứ Sáu, theo Đại học Johns Hopkins. Hơn 453.000 người đã chết vì bệnh phổi do coronavirus Covid-19. Ý tiếp tục đấu tranh với đại dịch corona, con số đang tăng nhanh hơn lần trước. Brazil đang đạt được mức hàng triệu trong tổng số người nhiễm bệnh. - Corona ở Ý : Số ca nhiễm trùng và tử vong mới được biết đến ở Ý tiếp tục tăng nhanh hơn. Cơ quan Bảo vệ Dân sự đã báo cáo 333 trường hợp mới sau 329 trường hợp vào ngày hôm trước. Ngoài ra, thêm 66 trường hợp tử vong đã được ghi nhận sau 43 cái chết cuối cùng. Tổng cộng có 238.159 ca nhiễm và 34.514 ca tử vong được biết đến ở Ý. - Brazil : Virus corona tiếp tục lây lan nhanh chóng ở Brazil. Bộ Y tế đã báo cáo 22.765 ca nhiễm mới vào thứ Năm (ghi chú thêm 18.06.2020). Điều này mang lại tổng số ca nhiễm trùng là 980.142. Số người chết tăng 1238 lên 47.748 trong vòng 24 giờ. Brazil có s
Thứ Sáu, ngày 19 tháng 6, các nhân viên y tế sẽ được trao tặng những suất làm móng tay hoặc móng chân miễn phí như một sự bày tỏ lòng biết ơn từ cộng đồng nail đến với những nhân viên làm việc trực tiếp với khách hàng trong đại dịch COVID-19 này
Trong mỗi người chúng ta đều chất chứa những điều tốt lẫn điều xấu. Theo nhà phân tâm học N. Chatillon thì chính sự tương đồng hoặc sự khác biệt với người khác làm mình bối rối khó chịu và mình không thể xác định được căn tánh (identité) của chính mình. Vậy cách tự vệ tốt nhất là mình là phải tấn công người ta qua việc phán xét, chỉ trích họ thẳng thừng không thương tiếc. Tâm lý chung là người đời là thường hay nói ra những gì xấu xa hơn là những tốt đẹp. Điều tiêu cực trong ta càng nhiều chừng nào thì chứng tỏ tâm ta càng bất an chừng đó cho nên cần phải tung bớt áp lực ra ngoài. Có ai đang sống trong sự sung sướng và hạnh phúc mà lại thấy cần phải tuôn điều xấu ra ngoài hay đi bươi móc kiếm chuyện với người khác bao giờ đâu.
Giữa lúc cả nước Mỹ đã và đang tái mở cửa sinh hoạt thì nhiều tiểu bang báo cáo các trường hợp bị lây lan vi khuẩn corona gia tăng làm lo ngại một đợt dịch mới tái phát, Các Trung Tâm Kiểm Soát và Ngăn Ngừa Bệnh Tật Hoa Kỳ (CDC) đã đưa ra một số hướng dẫn để người dân Mỹ giữ an toàn trong cuộc sống hàng ngày. Việt Báo xin trích dịch một số điểm cơ bản trong hướng dẫn của CDC để cống hiến cho độc giả tường lãm.
Người châu Á biết thưởng thức hương vị của trà từ nhiều ngàn năm về trước. Mãi đến thế kỷ thứ 17, trà mới được dân chúng Âu châu biết tới mà dùng. Các quốc gia sản xuất trà nhiều nhất trên thế giới hiện nay là Ấn Độ, Trung Hoa, Sri Lanka.
Đối với nhiều Phật tử, “Giới- Định- Tuệ” là ba từ hay đọc, nghe, và nói đến nhiều nhất khi đụng đến Phật Pháp. Tôi cũng thế. Từ thuở mới trưởng thành, có đọc được một chút kiến thức từ sách vở về triết lý Phật Giáo, tôi mê lắm. Thỉnh thoảng tôi nói với bạn bè những điều đọc trong sách như “Giới-Định-Tuệ là nền tảng của Phật Giáo…”. Nhưng khi bị hỏi tới, tôi lúng túng liền, và từ đó biết rằng chắc mình chỉ mới hiểu bề nổi trên mặt chữ.
Cứ nghe tin sắp mở cửa, vừa được mở cửa chưa có người khách nào lại lật đât đóng cửa trở lại vì đại dịch chưa hết, tiếp liền theo đại bất ổn, dân chống đối cảnh sát ồ ạt xuống đường, rồi trở thành những cơn đại loạn, đốt phá, cướp của, thậm chí giết người vô tội nữa. Thảm cảnh bị đốt phá tiệm không riêng của người bản xứ, mà rất nhiều nhà hàng, tiệm thẩm mỹ của người Việt bị họa lây. Nhìn hình ảnh mấy chủ tiệm nail ngồi khóc ròng khi bao nhiêu vật liệu, vật dụng trong tiệm Nail, nhà hàng là vốn liếng của cả gia đình bổng chốc tiêu tan. Họ thù hằn ganh ghét gì những tiệm làm ăn buôn bán lẻ này???
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.