Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Kinh tế trong cơn đại dịch Covid 19

29/03/202016:14:00(Xem: 855)


Nhân mùa đại dịch Convid 19 - kinh tế thế giới nghiêng ngả, chuỗi dây cung ứng quốc tế bị ngưng trệ hoàn toàn, thị trường chứng khoán thế giới, đặc biệt là Hoa Kỳ trồi sụt bất thường, có lúc lên hay xuống cả ngàn điểm (khi chạm vào giới hạn lên xuống 7% nên phải ‘đóng cầu giao’, hoặc trước lúc thị trường mở cửa hay ngay trong ngày, không cho trao đổi chứng khoán trong vòng 15 phút hay hơn, tuỳ mức độ lên xuống và vào lúc nào, để giới hạn thiệt hại), cuối ngày lại xuống hai, ba ngàn điểm – chúng ta nên có một cuộc duyệt xét lại tình hình kinh tế thế giới để hiểu phần nào, tại sao chỉ vì dịch corona virus mà thị trường chứng khoán toàn cầu lại chao đảo kinh hoàng như vậy? 

Nhiều người gọi tình trạng coronavirus gây xáo trộn kinh tế là ‘thiên nga đen’ (black swan). Thiên nga đen là một sự kiện vượt quá những gì thường được dự kiến về một tình huống nào đó và có những hậu quả nghiêm trọng. Hy vọng qua cuộc duyệt xét tạm gọi là tổng quan ngắn gọn này, chúng ta, đặc biệt là các kinh tế gia người Việt quan tâm đến tình hình đất nước sẽ học được những kinh nghiệm quý báu của thế giới, góp phần vào việc xây dựng một hệ thống kinh tế phù hợp với đất nước và con người Việt Nam mai sau.

Kể từ thập niên 1980 trở về trước, Hoa Kỳ đã để bàn tay vô hình (invisible hand) thúc đẩy sự cạnh tranh với quy luật đào thải của kinh tế thị trường mà nhà nước không can thiệp gì nhiều.

Sang thập niên 1990, qua Đồng thuận Washington (Washington Consensus), Mỹ đã dẫn đầu thế giới trong việc toàn cầu hoá bằng cách thúc đẩy việc hạ thấp hay huỷ bỏ hàng rào quan thuế, hối thúc các ngân hàng thế giới mở rộng cánh cửa tài chánh hỗ trợ cho đầu tư và thương mại quốc tế. Những cố gắng này đã khiến những nguồn tiền khổng lồ luân lưu xuyên quốc gia theo làn sóng tự do hoá tài chánh (financial liberalization) mà không bị cơ quan quốc tế nào thanh tra, tuy dẫn đến phát triển nhưng cũng dễ làm bùng vỡ những bong bóng kinh tế thế giới trong nhiều năm qua: từ Mexico (1994), Đông Á (1997),  Nga (1998), Nam Mỹ (2000), đến Mỹ (2007-2009), châu Âu (2010-2012).

Cuộc đại khủng hoảng tài chánh 2008-2009 (Great Financial Crisis) đã làm lung lay hình ảnh tốt đẹp của toàn cầu hoá. Nhiều kinh tế gia tài ba cũng không thể dự tính được rằng kinh tế thị trường trao đổi tự do cũng không thể tự điều tiết giá cả cho hợp lý và đào thải những thành phần hám lợi gây thiệt hại to lớn ra khỏi thị trường. Mặc dù được đào tạo chuyên nghiệp, nhiều chuyên viên tài chánh xuất thân từ những ngôi trường danh tiếng như MIT, Havard… của Mỹ, cùng hàng loạt những ngân hàng quốc tế có đến cả trăm năm kinh nghiệm, vì tham lam, đều… nhắm mắt đưa chân, lao vào những loại đầu tư đầy rủi ro (risky assets) như chứng khoán, trái khoán trả lãi cao (high-yield bonds) và th ị trường bong bóng địa ốc như những con thiêu thân.

Thị trường địa ốc Mỹ tan vỡ cuối 2007, khởi đi từ bọt bong bóng bể của Lehman Brothers, lan rộng ra toàn cầu vì tình trạng dây chuyền trong mậu dịch quốc tế. Chính phủ Mỹ đã vội phải nhảy vào can thiệp, chứ nếu để mặc cho thị trường tự điều tiết, tự đào thải sẽ khiến hàng loạt ngân hàng sụp đổ, dẫn đến hàng vạn công ty đóng cửa và cả chục triệu người mất việc. 

Ta thấy rằng toàn cầu hoá tuy mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng trở thành trở ngại nếu không được bàn định kỹ lưỡng giữa các quốc gia, ít nhất là từ  những cường quốc kinh tế nhằm thiết lập một tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội toàn cầu (social responsibility). Qua cuộc khủng hoảng địa ốc đó, con người cần thiết lập được một ‘cộng đồng nhân loại’ – human community - sinh sống hoà hài bên nhau, thay vì tiếp tục cạnh tranh khốc liệt, mạnh ai nấy sống, tạo ra nhiều bong bóng các loại rồi cùng bể với nhau.

Các ngân hàng trung ương thế giới từ 2008, hoặc tự quyết định, hoặc cùng với hệ thống chính trị đã đồng loạt đưa ra những gói kích cầu khổng lồ (Mỹ là TARF, QE1, 2, 3…) nhằm cứu vãn kinh tế. Cứu vãn kinh tế thì đương nhiên phải thực hiện rồi, nhưng cùng lúc, các ngân hàng trung ương cũng phải hiểu rằng họ đã tạo ra hiện tượng ‘ngập lụt tiền tệ’ thế giới. Ngân hàng trung ương Mỹ (Fed) giữ lãi suất thấp quá lâu để chính phủ dễ có khả năng trả nợ (hiện nợ quốc gia đã lên đến 23 ngàn tỉ), nhưng lại là nguyên nhân cho các công ty mượn nợ rẻ, nhưng thay vì dùng tiền đó phát triển công ty, nhiều hãng đi mua lại cổ phiếu của chính mình vào để giá cổ phiếu tăng nhanh ngoài thị trường (stock buybacks). Cổ phiếu tăng thì các nhà đầu tư lẫn giới lãnh đạo công ty đều hưởng lợi lớn. Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng thực chất của kinh tế hồi phục (recovery) từ 2008 đa phần là do các hãng xưởng mượn nợ xài, chứ GDP cả chục năm qua không tăng bao nhiêu. 

Tình trạng rất nhiều hãng xưởng lẫn chính phủ nợ nần ngập đầu và ngân hàng trung ương giữ lãi suất thấp khá lâu, có thể là những nguyên nhân chính yếu giải thích cho tình trạng kinh tế hôm nay, mà các chú vi rút Corona ‘ngang tàng’ là giọt nước cuối cùng làm tràn ly nền kinh tế mà ai cũng lo thủ lợi cho mình phần nhiều hơn người khác. Kinh tế suy trầm, hãng xưởng không trả được nợ, đành phải nhờ chính phủ cứu vớt (bailout).

Với lãi suất xuống đến 0%, các ngân hàng trung ương quốc tế không còn cách nào khác hơn là tiếp tục in tiền cứu nguy kinh tế, một giải pháp đã không tạo hiệu quả tích cực cho kinh tế thế giới, lại được tiếp tục thực hiện.

Ngoài ra, với tư duy chính trị thế giới ngày nay, gần như tất cả các chính trị gia đều có chung một điểm là đều muốn được tái đắc cử. Họ dễ có khuynh hướng làm nhiều điều ngoài khuôn khổ nguyên tắc bình thường để đạt được mục tiêu. Khái niệm đắc cử để phục vụ công chúng (public service) dường như đã trở thành xa xỉ. Đó không phải là khuôn mẫu chính trị mà ta muốn xây dựng cho quê hương mai sau.

Tình trạng bể bong bóng địa ốc 2008 khiến nhiều nước đang phát triển bị ảnh hưởng nặng nề, nổi lên tâm lý chống phương Tây, nhất là tại Nam Mỹ. Các quốc gia tầm trung (Brazil, Russia, India, China - BRIC) cho rằng phải tiến lên lãnh đạo kinh tế thế giới thay thế cho sự lụn bại của phương Tây. Bắc Kinh tung ra những gói kích cầu khổng lồ (tuy sau này bị bể tín dụng) nhưng cũng đã giúp Tàu vươn lên, soán ngôi đệ nhị cường quốc kinh tế thế giới thay Nhật, và đang đe dọa soán đoạt luôn ngôi vị bá chủ của Mỹ.

Trong khi đó tại Hoa Kỳ, khủng hoảng 2008 làm nổi bật những nỗi bất mãn lâu năm của giới công nhân trung lưu: 30 năm qua lương không tăng bao nhiêu mà còn nơm nớp lo âu mất việc. Toàn cầu hoá gây khốn đốn cho tầng lớp trung lưu phương Tây nhưng lại ưu đãi giới thượng lưu ít ỏi, lớp người đã vật đổ kinh tế Mỹ 2008 nhưng được nhà nước rộng tay cứu vớt, không ai đi tù; dân thì mất nhà, mất American dream qua nhiều năm khổ công tích góp.

Bàn tay vô hình năm nào đã trở thành què quặt, không còn đủ dài để điều chỉnh thị trường lao động, giá cả hợp lý và làm cán cân mậu dịch thế giới mất cân đối.

Nhiều người đồng ý kinh tế không thể để cho bàn tay vô hình quyết định nữa, phải có nhà nước can thiệp vào. Nhưng can thiệp tới mức độ nào, và là nhà nước nào, có thực sự là nhà nước của dân hay của các đảng phái?

Khủng hoảng 2008 khiến dân mất nhà, trắng tay, nhưng dù có phẫn uất đến mấy chăng nữa cũng chỉ đến độ tràn vào toà nhà quốc hội ăn vạ và trương bảng “We are 99%” biểu tình. Còn quyền quyết định kế hoạch, chính sách ra sao thì vẫn là quyền của 1% giới thượng lưu (elites) mặc cả, giằng qua kéo lại với nhau. Thể chế tuy mang tiếng là dân chủ, nhưng nhân dân không có quyền quyết định lấy vận mệnh chính trị của mình, vẫn là một quyền riêng thuộc về các chính đảng. Nếu họ quyết sai thì dân cũng ráng mà chịu.

Trước tình hình kinh tế nghiêng ngả đó, lương công nhân không tăng mà cứ thom thóp lo nếu mất việc, không khéo sẽ bị nhà băng kéo mất nhà, nên trong cuộc bầu cử năm 2016 ở Mỹ, ông Trump tuy ăn nói bạt mạng, nhưng hứa hẹn sẽ đem công ăn việc làm về cho người dân, cộng thêm lời hứa bùi tai quyết tâm ‘drain the swamp’ (tát cạn vũng lầy thượng lưu độc hại) nên đã thắng bà Clinton tiến vào Nhà Trắng.

Vậy Việt tộc có nên suy nghĩ đến một nền dân chủ mang tính toàn dân (như thời Lý-Trần và Lê Thánh Tông) - không chỉ là sân chơi của các đảng - để dân tự quyết lấy hay chăng, và một nền chính trị thực sự do nhân dân đảm nhiệm, nhà nước chỉ giữ vai trò điều hợp, tạo điều kiện cho dân tổ chức đời sống xã hội của họ, chứ không phải chính trị dân tuý, mị dân để kiếm phiếu và tái đắc cử?

Bộ mặt kinh tế thế giới vài thập niên trước mắt chắc chắn sẽ thay đổi sau vụ coronavirus ngang tàng làm ngưng trệ nguồn cung ứng toàn cầu và thương chiến Mỹ-Trung chưa chấm dứt. Thế giới sẽ thay đổi thế nào, for better or worse (sáng sủa hay u tối hơn)? Nhân loại có học được bài học đắt giá nào không, sau những vụ ‘dot com bubble 2000’, ‘mortgage bubble 2008’, ‘black swan Covid-19 2019’? 

Chờ hồi sau sẽ rõ.

Tạ Dzu

Tháng 03 2020, mùa đại dịch Covid 19

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Một người chủ tiệm thẩm mỹ tại Texas đang ngồi tù vì mở cửa cơ sở kinh doanh của bà sớm và vi phạm sắc lệnh hành pháp phải ở trong nhà của thống đốc để chận sự lây lan của vi khuẩn corona, theo bản tin của CNN cho biết hôm Thứ Tư, 6 tháng 5. Shelley Luther đã được nhìn thấy xuất hiện trong tòa án dân sự và tội hình hôm Thứ Ba tại thành phố Dallas vì bất chấp lệnh hạn chế tạm thời cấm bà ấy hoạt động kinh doanh, là tiệm Salon A la Mode, theo hồ sơ tòa án cho biết. Kết quả, Chánh Án Tòa Địa Hạt Dân Sự Dallas là Eric Moyé đã ra lệnh bà Luther ngồi tù 7 ngày và nạp tiền phạt $500 cho mỗi ngày mà cửa tiệm thẩm mỹ còn mở cửa.
Hôm nay, Thượng Nghị Sĩ Tom Umberg (D-Orange County), Chủ tịch Ủy ban Thượng viện về Bầu cử và Sửa đổi Hiến pháp, cùng Dân Biểu Marc Berman (D-Menlo Park), Chủ tịch Ủy ban Hạ viện về Bầu cử và Tái phân bổ, vừa công bổ gói Dự luật (SB423 và AB860) nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quyền bầu cử trước cuộc Tổng Tuyển Cử 2020 sẽ xảy ra trong bối cảnh đầy lo ngại của đại dịch COVID-19.
Kim Jong Un đã không xuất hiện trước công chúng hơn vài tuần qua bởi vì lo sợ về vi khuẩn corona – không phải giải phẫu tim – theo cơ quan tình báo Nam Hàn cho biết hôm Thứ Tư, 6 tháng 5. Sự công bố nói trên đến sau khi nhiều thành viên của quốc hội Nam Hàn được báo cáo bởi Cơ Quan Tình Báo Quốc Gia (NIS) hôm Thứ Tư, theo bản tin của Reuters cho biết. Kim xuất hiện trở lại lần đầu tiên trong gần 3 tuần vào Thứ Sáu tuần rồi tại một xưởng chế tạo phân bón gần thủ đô Bình Nhưỡng của Bắc Hàn.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CSVN Nguyễn Phú Trọng là người thích nói dai và nói dài chuyện “chuẩn bị nhân sự Đại hội đảng XIII”, diễn ra vào thượng tuầng tháng 01 năm 2021, nhưng ông lại không dám thanh toán những kẻ khai gian tài sản. Và một lần nữa, vẫn húc đầu vào chủ nghĩa lỗi thời Mác-Lenin và tư tưởng Cộng sản Hồ Chí Minh để cai trị độc tài, độc đảng.
Dẫn nhập: Wuhan virus tấn công toàn cầu. Đại dịch Corona đang xảy ra chưa biết chấm dứt khi nào?. Có vài thơ, bản nhạc liên quan phổ biến trên internet. Ngày 12.4 tình cờ thấy bài thơ của Phi Loan Hoàng Thị Cỏ May phổ biến trên facebook ngày 11.04.2020 và vì có quen biết với Thi Sĩ tác giả là thành viên của Câu Lạc Bộ Tình Nghê Sĩ (USA) qua mạng ảo nên tôi đã thực hiện một Thơ Tranh cho O nớ. Tật "xí xọn" không chừa nên cũng phổ thành nhạc NHƯNG sau vài câu … - đúng là nghiệp dư và tài tử có khác - gác lại đó. Hôm qua ngẫu hứng lôi nó ra soạn tiếp và hôm nay đi xa hơn chút xíu nữa. Như có lần tôi đã nói "Thưc hiện Tranh Thơ, youtube, viết lách, học nhạc hàm thụ là những phương thức để giải trí khi về hưu, về già nên đã kết hợp các môn giải trí kể trên để hoàn thành bài tạp ghi này. Tất cả chỉ là nghiệp dư mong các chuyên gia, nhạc sĩ nhà nghề hoan hỷ cho mọi sơ sót. Đa tạ (LNC).
Thông tin 3 bác sĩ Nga bí mật bị rơi từ những cao ốc bên Nga, trong không đầy một tuần, cùng cái chết tự tử của bác sĩ Lorna Breen ở Hoa Kỳ, đã làm nao núng thế giới. Tại sao họ chết và con số tử vong của bác sĩ và nhân viên y tế tăng cao trong những ngày dầu sôi lửa bỏng của đại dịch, là 1 câu hỏi được đặt ra trong 1 bài viết của đài truyền hình CNN. Họ bị giết hay nhảy lầu tự vẫn mà chính quyền Nga báo cáo là bị rơi ra từ cửa sổ của các cao ốc khiến hai người tử vong, người thứ ba, Alexander Shulepov, đang ở trong tình trạng nguy kịch. Khi được CNN hỏi nguyên nhân gây ra tai nạn, giới chức có thẩm quyền của Nga từ chối trả lời. Đài CBS thì gọi đó là những cái chết bí mật. Giới truyền thông có những bài bình luận phê phán điện Cẩm Linh và chính quyền Putin rằng họ đã che dấu sự thật.
Một nhà nghiên cứu y học nói rằng đã tới “sát việc tạo ra những khám phá vi khuẩn corona rất quan trọng” đã được tìm thấy bị bắn chết tại tiểu bang Pennsylvania, theo bản tin của Đài NBC News cho biết hôm Thứ Tư, 6 tháng 5 năm 2020. Bing Liu, 37 tuổi, là nhà nghiên cứu tại Trường Y Khoa thuộc Đại Học Pittsburgh, đã được tìm thấy chết hôm Thứ Bảy bên trong một căn nhà tại miền bắc thành phố Pittsburgh, theo viên chức giảo nghiệm y khoa của Quận Allggheny cho biết. Ông ấy đã bị bắn vào đầu và cổ.
Theo một nghiên cứu mới của các nhà khoa học tại Phòng Thí Nghiệm Quốc Gia Los Alamos, các nhà khoa học đã xác định được một giống mới của vi khuẩn corona đã khống chế trên toàn thế giới và dường như dễ lây truyền hơn các phiên bản lan truyền trong những ngày đầu của đại dịch COVID-19. Biến dạng mới này đã xuất hiện vào tháng 1 tại Châu Âu, di chuyển nhanh tới Bờ Biển Miền Đông của Hoa Kỳ và đã là giống khống chế khắp thế giới kể từ giữa tháng 3, theo các nhà khoa học viết như thế. Cộng vào sự lây lan nhanh hơn, nó có thể làm con người dễ bị tổn thương với đợt truyền nhiễm thứ hai sau đợt đầu với dịch bệnh, theo phúc trình cảnh báo.
Tính tới Thứ Ba, 5 tháng 5, Hoa Kỳ đã có 1,233,146 trường hợp bị lây vi khuẩn corona, với 71,921 người thiệt mạng. Tổng số đó là bao gồm các trường hợp lây bệnh từ 50 tiểu bang, Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn và các lãnh thổ của Hoa Kỳ. Trong khi đó tại Pháp liên tiếp 2 ngày số người thiệt mạng vì vi khuẩn corona đã gia tăng, theo Bộ Y Tế của nước này cho biết hôm Thứ Ba. Ít nhất 330 người thiệt mạng hôm qua, là cao điểm sau khi số tử vong trước đó đã giảm. Tổng cộng 25,531 người tại Pháp thiệt mạng sau khi bị lây vi khuẩn.
Một tướng hàng đầu Hoa Kỳ nói rằng không có bằng chứng kết luận nào về nơi vi khuẩn corona phát xuất tại Vũ Hán, TQ, rằng “chúng tôi không biết” nó bắt đầu từ phòng thí nghiệm hay chợ súc vật TQ. Tướng Tham Mưu Trưởng Liên Quân Hoa Kỳ Mark Milley cho biết rằng, “Nó xuất phát từ phòng thí nghiệm vi trùng học tại Vũ Hán, nó xảy ra tại chợ bán thú vật ở Vũ Hán hay nó xảy ra nơi nào khác? Và câu trả lời là chúng tôi không biết và như được đề cập bởi nhiều người nhiều cơ quan cả chính quyền và dân sự đang tìm hiểu điều đó.”
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.