Hôm nay,  
Việt Báo Online

Góc Nhạc Cổ Điển (01/02/2007)

02/01/200700:00:00(Xem: 10232)
Góc Nhạc Cổ Điển (01/02/2007)

Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan đến nhạc cổ điển như ca kịch opéra, ballet, kỹ thuật (recording), album mới, concert bạn mới đi nghe...Thư từ bài vở xin gởi về classical@vietbao.com.

Mạn Đàn

Nhạc cổ điển tây phương là một kho tàng âm nhạc phong phú kéo dài vài trăm năm, nếu chỉ tính từ thời Phục Hưng trở lại đây, được đóng góp bởi bao nhà soạn nhạc tài danh. Ở đây xin ghi lại vài chuyện vui nho nhỏ trong thế giới này, lượm lặt đây đó cống hiến bạn đọc.

Nhà soạn nhạc người Đức J.S. Bach của thời Baroque (thế kỷ 17-giữa thế kỷ 18) để lại một số lượng tác phẩm đồ sộ. Một số tác phẩm của ông được chính ông viết lại để chơi bằng những nhạc cụ khác nhau. Một mặt nó có thể làm cho người người dễ lẫn lộn, "trước đây tui tưởng bản này viết cho dương cầm, sao giờ nghe vĩ cầm chơi in hệt, không biết ai viết lại mà nghe cũng đã quá…" Như đã nói trên chính ông là người viết lại, và đúng như lời nhận xét, bổn nào chơi cũng tới hết sức.

Đây là điểm rất lạ: nhạc Bach nghe bằng nhạc cụ nào cũng tuyệt, thậm chí viết chương trình để computer chơi một cách máy móc nghe cũng rất đặng. Tai sao vậy" Nhạc tính thời Baroque không đặt cảm xúc trong đó, nói cách khác thì không chuyên chở, không có ý tạo sự vui buồn nồng nàn tha thiết… những món thuộc về cảm tính. Nên chi nhạc Bach được ông vi tính chơi nghe cũng hay ra phết. Chỉ cần đánh suôn sẻ thôi là đủ rồi.

Thời Romantique (thế kỷ 19) nhạc của Bruckner có khi làm ta hình dung đến máy móc năng lượng. Nhưng thực sự nhạc của ông cũng như các nhạc sĩ khác cùng thời kỳ mang nhiều cảm tính, ở Bruckner là cảm tính cơ giới, không giống với trường hợp nhạc của Bach kể trên. Bruckner sống vào cuối thời Romantique, thời kỳ này nhạc của mấy thầy cảm xúc nồng nàn lắm, Chopin là một tiêu biểu của thời kỳ này.

Nhưng chỉ không tới 50 năm sau, sau Thế Chiến thứ II thì lạ thay nhạc lại trở nên "vô cảm", mà vô cảm thuộc loại nặng. Nhạc của mấy ông Morton Feldman hay Philip Glass nghe tưởng như đang khai triển những phương trình toán học; nhạc của Reich mang luôn tiếng máy móc vào; Takemitsu thì phẳng lặng như mặt hồ thiền định…

Bạn có thể chợt hỏi "vậy nhạc vô cảm thì nghe có hay không, hay chỗ nào"" Nhạc của Bach và của Glass hay Feldman có cái chung là nó xoáy vào sự tưởng tượng, tạo ra hình ảnh như khi ta nhìn vào ống kính vạn hoa hay nhìn vào các hình ảnh screen saver thay đổi không ngừng trên màn ảnh máy vi tính: nhìn một cách chăm chú như bị thôi miên. Nếu có thể giữ được sự chú ý của người nghe như thế, thì có thể gọi là "hay", và cái hay này quả rất khác với cái hay khi nghe Chopin hay Dvorak.

Trở lại với thời Baroque, khi ấy người ta có cây clavier, một nhạc cụ phím nằm trong cái hộp, có thể xách đi hay để trên bàn mà chơi. Rồi thì có cây hapshicord tựa như cây piano đứng dựa tường, âm thanh nghe tốt, mạnh, sắc xảo hơn cây clavier. Bach có cây hapshicord đó. Nhưng khi viết một tác phẩm lớn và quan trọng cho đàn phím, ông gọi nó là viết cho cây clavier "Well-Tempered Clavier". Điều này làm nhiều người rất thắc mắc, trong số đó có người quả quyết nói gì thì nói chắc chắn Bach viết cho Hapshicord.

Bach còn vài thứ gây rắc rối. Có những tác phẩm ông viết nhưng không ghi cho nhạc cụ nào như bản Art of Fugue, tác phẩm này hay được keyboards trình bầy. Nhưng rồi mấy ban tứ tấu cãi rằng Bach viết cho bốn giọng thì hẳn phải là tứ tấu đàn dây. Những ban tứ tấu khỏi chờ khẳng định thẩm quyền, mang ra trình diễn luôn. Tương tự như thế, Bach viết mấy bộ lute suite -cũng viết cho 4 giọng. Có giả thuyết là Bach nghe Weiss chơi lute (nhạc cụ dây như guitar) hay quá, nên soạn mấy bản trên keyboards, bắt chước giọng lute, nên gọi là lute suite. Mấy ông guitar sức mấy mà chịu, coi kià Bach đã ghi là lute thì là lute, cớ chi lại đặt điều "nhận vơ" cho keyboard. Có lẽ thấy tranh cãi không tới đâu người ta "nhường" nhau, nên mấy cái Lute Suite rất hay đó cũng chỉ thấy mấy ông guitar chơi, chưa thấy keyboard chơi bao giờ.

Sau đó, vào khoảng thời Beethoven, các nhà soạn nhạc có ý thức sắp xếp tác phẩm của mình bằng cách đánh số. Ngoài con số có hệ thống thứ tự thời gian là Opus, người ta còn gọi gọn bằng số 1, 2 như symphony số 1, 2 hay concerto số 3, 4. Hai nhà soạn nhạc lớn Schubert và Beethoven đều qua đời đang khi hay ngay sau khi hoàn tất đến bản symphony thứ 9, khiến sau đó có người sợ con số 9 này. Sự tin tưởng mơ hồ và mê tín đó được khẳng định thêm khi sau đó Bruckner và Dvorak cũng mất đang khi (hay sau) Symphony số 9. Trường hợp Mahler, khi ông bắt đầu viết đến bản số 9 -Mahler chỉ viết symphony, ổng ngẫm nghĩ thôi đừng gọi là symphony số 9. Ông đánh lừa con tạo bằng cách đặt một cái tên ngoài luồng "Bài Ca của Trái Đất". Sau khi hoàn tất bản này, Mahler không hề gì. Ông chắc nghĩ đã thoát khỏi cái huông, cũng an tâm nên viết tiếp. Tác phẩm kế tiếp được gọi là symphony số 9, và một năm sau khi hoàn tất tác phẩm này Mahler mất.

(Gần đây có thể kể thêm ông Malcolm Arnold cũng tuân thủ nghiêm chỉnh theo con số 9 định mệnh này.)

Những nhà soạn nhạc kể trên đều viết rất khỏe, nhạc của họ được trình diễn thường xuyên. Có những tác giả khác cũng viết nhiều, nhưng tác phẩm của họ không may mắn như vậy, chúng được chơi rất ít. Có khi chỉ duy một tác phẩm được/bị chơi quá nhiều, toàn bộ phần tác phẩm còn lại dường như ít được chú ý tới. Hoslt với The Planets là một trường hợp, Paul Dukas với The Soccerer's Apprentice là trường hợp khác. Ngược lại được ưu ái hơn cả là trường hợp của Mozart. Người ta đã thâu thanh, in ấn, quảng bá toàn bộ không sót một nốt trong gia tài khổng lồ của ông.

Không biết kinh tế thị trường có ảnh hưởng gì đến mấy chuyện này không.

Một trường hợp khác nữa, nhà soạn nhạc người Ý Alessandro Scarlatti viết rất nhiều nhưng người nghe nhạc hầu như không bao giờ nghe thấy cái gì của ông ta nữa. Một bản nhạc ngắn có tên Gavotte của ông đã khiến nhiều người chơi guitar còn nhớ đến ông. Khốn nỗi, không biết do từ đâu có người cho rằng bản này thật ra do Manuel Ponce viết, và Ponce lấy tên của người xưa để "lỡm" thiên hạ hay để gợi chú ý hay tạo thuận lợi cho việc chấp nhận hay gì đó. Sở dĩ có tin đồn đó vì không biết bản Gavotte đó nằm ở đâu trong đống tác phẩm của Scarlatti, chưa ai kiểm chứng.

Bạn đọc có thể cho đó là chuyện nhảm nhí, nhưng thực ra tiền lệ do một người nổi tiếng đã làm và làm hơn một lần. Đó là ông Kreisler. Ông viết một bản cho vĩ cầm có phần phụ họa của piano dựa trên theme của Pugnani, một nhạc sĩ và cầm thủ Ý thời Phục Hưng. Sau này Kreisler thú nhận vào năm 1935 theme đó do chính ông sáng tác ra, chứ không phải Pugnani.

Chuyện lộn xộn tương tự có rất nhiều trong nhạc sử. Bản Adagio cho đàn orgue và dàn dây rất được ưa thích của Albinoni thời Baroque, nhưng sự thực chỉ có bè trầm là do Albinoni viết, phần bè chính lại do Remo Giazotte (thế kỷ 20) viết.

Bản Ave Maria rất hay của Gounod được viết trên làn nhạc một bản Prelude của Bach -trong bản Ave Maria thì làn nhạc của Bach thành ra bè trầm. Bản Prelude này của Bach tự nó là một bản rất hay, mặc dù nó chỉ đi lừng lững đều đều. Bach có nhiều bản đi "đều đều". Một số cầm thủ khi trình bầy Bach có sáng tạo nhanh chậm để tạo nhịp cho giai điệu rõ nét hơn. Về chuyên này còn nhớ ông Rostropovich có nói "Chớ bao giờ làm như thế. Nếu muốn giai điệu thì Bach đã viết rồi, ai qua mặt được ổng cái vụ này chớ." Cho nên với Bach cứ đánh đều đều, vẫn hay như thường.

Ông Rostropovich chơi trung hồ cầm nổi tiếng lừng lẫy khắp nơi mà tài điều khiển dàn nhạc cũng không ai bằng. Hồi mới tị nạn cộng sản, ổng được giao cho điều khiển dàn National Symphony Orchestra ở thủ đô Washington. Rostropovich chơi mấy cái symphonies của Shostakovich long trời lở đất. Ổng nói với các nhạc sĩ trong dàn nhạc "Quý vị chơi sao cho bể cửa kiếng luôn thì mới được."

Nhân nói đến Shostakovich, ông này viết 24 Preludes cảm hứng từ Preludes (24) của Chopin. Chopin viết bộ Preludes này cảm hứng từ 24 preludes của Bach (có tên là Well-Tempered Clavier). Tuy không "linh thiêng" như con số 9, con số 24 này của Bach cũng khá được ưu ái. Ông Paganini viết 24 Caprices, ông Skriabin viết 24 Etudes. Ông Rachmaninoff viết 3 bộ preludes, cộng chung lại cũng thành 24 bản preludes. Có khi thấy 24 nhiều quá thì viết 12 (số 12, 24 và 48 đều là bội số của 6, một số Bach rất hay dùng) như Chopin viết 12 Etudes. Chopin viết 2 bộ Etudes mỗi bộ 12 bản, thì cũng thành 24. Debussy cũng viết 2 tập Etudes, mỗi tập 12 bản. Ngoài ra Debussy viết 2 tập Preludes, mỗi tập 12 bản.

Để tạm kết thúc ở đây, xin nói về Villa-Lobos. Ông viết bộ Bachianas Brasileiras theo hình thức của Bach. Ông viết tất cả 9 bản. Và con số 9 này không ăn nhập gì đến Bach mà cũng không có gì "linh thiêng" cả.

Hẹn gặp lại bạn đọc lần mạn đàm tới.

05/05/2007(Xem: 12114)
Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan đến nhạc cổ điển như ca kịch opéra
21/04/2007(Xem: 12243)
Khoảng cuối năm 1980, một tin đã gây chấn động trong giới âm nhạc khắp nơi trên thế giới
31/03/2007(Xem: 11361)
Những năm 1889-92 ông lưu diễn Anh, Pháp, Bỉ và mang lại nhiều thành công rực rỡ. Trong thời gian này, Albeniz sáng tác rất nhiều
10/03/2007(Xem: 9504)
Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan đến nhạc cổ điển như ca kịch opéra
17/02/2007(Xem: 9187)
Năm chó chưa hết, năm heo chưa đến có người khách phương xa ghé nhà, vui chuyện hỏi rằng, thế có nhà soạn nhạc nào sinh năm Hợi
03/02/2007(Xem: 8578)
Năm 1886 có lẽ là năm quan trọng nhất trong cuộc đời của nhà soạn nhạc Pháp Camille Saint-Saens
13/01/2007(Xem: 9117)
Chữ Requiem, theo tiếng La-Tin, có nghĩa là "yên nghỉ". Đây là chữ đầu tiên trong bài kinh cầu hồn của đạo công giáo.
16/12/2006(Xem: 8898)
Những Cây Thông ở Thành Rome được sáng tác năm 1924 bởi nhạc sĩ người Ý Ottorino Respighi. Trình diễn lần đầu tiên
09/12/2006(Xem: 8388)
Tuần rồi Việt Báo có mời một số người thường viết cho mục Góc Nhạc Cổ Điển trong đó có kẻ viết bài này đi nghe chương trình nhạc tại thính đường mới của thành phố L.A. "Walt Disney Hall"
18/11/2006(Xem: 7693)
Chúng tôi mong nhận được mọi ý kiến đóng góp và bài vở của bạn đọc về mọi vấn đề liên quan
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 08/2019, Intel ra mắt bộ vi xử lý mới nhất, và cũng là bộ vi xử lý trí tuệ nhân tạo đầu tiên của hãng, được thiết kế để sử dụng tại các trung tâm điện toán đám mây lớn. Con chip mới có tên là Nervana NNP-I hay Springhill, được phát triển tại cơ sở Haifa, Israel.
Khoảng giữa tháng 08/2019, Apple Card, chiếc thẻ tín dụng Apple hợp tác cùng ngân hàng Goldman Sachs, đã chính thức được phát hành tại Mỹ.
Khoảng giữa tháng 08/2019, Walmart đã kiện Tesla sau khi các tấm pin Mặt Trời tại 7 cửa hàng của nhà bán lẻ bốc cháy mà nguyên nhân được quy cho các biện pháp bảo vệ an toàn kém. Tesla được cho là đã không phát triển hệ thống điện và năng lượng Mặt Trời đúng cách.
Vi khuẩn kháng kháng sinh đã xuất hiện trên Trái Đất từ hàng tỷ năm trước. Khi các loài vi khuẩn hoặc nấm cạnh tranh không gian sống, chúng sẽ tiết ra chất kháng sinh để tiêu diệt lẫn nhau
Quý vị có nhận ra chòm sao trong ảnh?
Khoảng giữa tháng 08/2019, Apple công bố đã tạo ra được khoảng 325,000 việc làm tại Hàn Quốc, gây ảnh hưởng lớn đến ngành công nghiệp tại đây cũng như nguồn nhân công Hàn Quốc đã giúp Apple rất nhiều ở nhiều lĩnh vực như kỹ thuật, sản xuất, lập trình, ...
Giấc mơ chinh phục vũ trụ, trước mắt là sao Hỏa của NASA có thể sẽ tiêu tốn hàng nghìn tỷ USD của Mỹ. Jeff DeWit, CFO của NASA, khẳng định nước Mỹ muốn thấy cờ của mình ở trên sao Hỏa đầu tiên chứ không phải là 1 nước nào khác.
Khoảng giữa tháng 08/2019, theo một báo cáo mới từ trang Financial Times, Apple đã chi hơn 6 tỷ USD cho các chương trình truyền hình và phim truyện gốc dành cho dịch vụ stream Apple TV+ sắp ra mắt vào cuối năm 2019.
Khoảng giữa tháng 08/2019, một số nguồn tin cho biết, Câu lạc bộ Manchester City đang muốn áp dụng công nghệ, sử dụng tính năng nhận diện gương mặt để xác định một người có sở hữu tấm vé vào xem một trận bóng hay không, qua đó giải quyết được vấn đề những hàng dài cổ động viên xếp hàng check vé để vào sân vận động. Tuy nhiên, quyết định ngay lập tức vấp phải nhiều sự phản đối và chỉ trích, vì cho rằng câu lạc bộ sẽ can thiệp quá mức vào riêng tư của các fan bóng đá.
Khoảng giữa tháng 08/2019, một số nguồn tin cho biết, Christopher Brady, một người chuyên lợi dụng DMCA, Đạo luật Bản quyền Kỹ thuật số để report những video clip được nhiều người tải lên YouTube đang bị chính nền tảng chia sẻ video khởi kiện. Qua vụ kiện, YouTube có thể đòi tiền bồi thường cho những tổn thất mà họ phải chịu khi những đoạn clip của người dùng bị report một cách sai trái, cũng như tạo tiền đề để cải thiện hệ thống bảo vệ bản quyền trên YouTube.
Tính đến tháng 08/2019, Samsung vẫn là một trong những nhà sản xuất TV hàng đầu thế giới, với công nghệ màn hình QLED. Khác với các nhà sản xuất khác, Samsung không sử dụng tấm nền OLED trên TV, mà sử dụng tấm nền LCD/LED kết hợp với công nghệ chấm lượng tử (Quantum Dot). Do đó, nó được gọi là màn hình QLED, trong khi đó màn hình OLED chỉ được Samsung sử dụng trên những thiết bị di động như smartphone.
Khoảng giữa tháng 08/2019, một số nguồn tin cho biết, Bill Stasior, cựu lãnh đạo bộ phận Siri của Apple, sẽ rời công ty sau gần một thập kỷ làm việc để gia nhập bộ phận trí tuệ nhân tạo của Microsoft
Mục tiêu của Elon Musk là biến việc cấy ghép AI vào não an toàn và phổ biến như phẫu thuật mắt bằng laser. Nhưng liệu điều đó có thực sự là ý tưởng hay?
Chuyện gì đang xảy ra phía trên ngọn núi lửa kia?
Khoảng giữa tháng 08/2019, các khách hàng Mỹ đã nộp đơn kiện Apple vì không thông báo rõ ràng với người dùng việc hãng sử dụng dịch vụ của bên thứ ba để lưu trữ dữ liệu iCloud