Hôm nay,  
Việt Báo Online

Thơ Như Lời Kêu Cứu

30/07/201900:00:00(Xem: 753)
Thơ Như Lời Kêu Cứu

Thơ Như Lời Kêu Cứu

 

Phan Tấn Hải

 

Abraham Sutzkever (1913 –2010) là một thi sĩ nổi tiếng trong ngôn ngữ Yiddish – một tiếng nói sử dụng trong các cộng đồng Do Thái ở Trung Âu và Đông Âu thời kỳ trước Holocaust, cuộc diệt chủng bằng các lò thiêu do Đức phát xít thực hiện. Báo The New York Times viết rằng Sutzkever là nhà thơ vĩ đại của trận diệt chủng Holocaust.

 

Sutzkever sinh ngày 15/7/1913, tại Smorgon, Vilna Governorate, thuộc Đế Quốc Nga, bây giờ là quốc gia Belarus. Trong Thế Chiến 1, gia đình ông dọn sang Omsk, Siberia, nơi đó thân phụ ông là Hertz Sutzkever từ trần. Năm 1921, mẹ ông đưa cả gia đình sang định cư ở Vilnius, nơi đây Sutzkever vào trường giành cho trẻ em gốc Do Thái. Những bài thơ đầu tiên của ông viết trong tiếng Hebrew, một cổ ngữ  dùng trong Kinh Thánh và Do Thái Giáo và rồi chuyển hóa để trở thành quốc ngữ của nước Israel thời mới.

 

Báo The Jerusalem Post trong ấn bản ngày 28/7/2019 có bài viết tưởng niệm thi sĩ Sutzkever, ghi nhan đề bài với câu nói của ông: Thơ đã cứu đời tôi.

 

Ruth Wisse, học giả về ngôn ngữ Yiddhish, nói rằng có thể xem cuộc đời của Sutzkever từ khởi đầu cho tới cuối và đó chính là những khoảnh khắc bi kịch nhất trong lịch sử dân Do Thái trong thế kỷ 20.

 

Sutzkever kết hôn với Freydke trong năm 1939, một ngày trước khi Thế Chiến 2 bùng nổ.

 

Năm 1941, sau khi Đức phát xít chiếm Vilnius, Sutzkever và vợ bị đầy vào khu phố tập trung Vilna Ghetto. Sutzkever và các bạn giấu một cuốn nhật ký của Theodor Herzl, những bản vẽ của họa sĩ Marc Chagall và Alexander Bogen, và các tác phẩm quý giá khác giữa các bức tường trong khu ghetto. Mẹ của ông và đứa con trai sơ sinh của ông bị quân Đức giết. Ngày 12/9/1943, ông và vợ trốn vào rừng, cùng với nhà thơ Shmerke Kaczerginski tham gia quân du kích chống Đức phát xít. Sutzkever tham dự một đơn vị các du kích gốc Do Thái, trong khi vợ ông giữ công việc nữ y tá trong đơn vị. Khi bài thơ Kol Nidre năm 1943 của Sutzkever chuyển được tới Ủy Ban Do Thái Chống Phát Xít ở Moscow, trong các thành viên có nhà văn và là nhà cách mạng Nga kỳ cựu Ilya Ehrenburg, cũng như Tổng Thống tương lai của quốc gia Lithuania thời Xô viết là  Justas Paleckis. Họ thúc giục các lãnh tụ Liên Xô cứu ông. Và một phi cơ tìm đón Sutzkever và Freydke vào tháng 3/1944, chở hai vợ chồng tới Moscow, nơi con gái của họ là Rina sẽ chào đời.

 

Chuyến bay vượt thoát cũng gian nan. Năm 1944, phi cơ Hồng quân Liên Xô đầu tiên tới gần mật khu du kích để sẽ đón hai vợ chồng Sutzkever thì bị phòng không Đức bắn rớt. Hai tuần sau, một phi cơ thứ nhì gửi tới. Hai vợ chồng Sutzkever phải băng qua bãi mìn để tới phi cơ.

 

Thi ca đã cứu đời ông thực ra đã có lúc cận thực tế hơn là chúng ta có thể hình dung: năm 1944, Sutzkever và vợ là cô Freydke phải đi bộ xuyên qua một bãi mìn để tới một phi cơ để chở họ sang bờ tự do. Để làm như thế, họ đã bước dè dặt theo nhịp điệu một thể thơ – ngắn, ngắn, dài và đôi khi dài, ngắn, dài.

 

Những bài thơ của ông về Holocaust tại Vilnius và vai trò của ông trong việc cứu các văn bản Do Thái vô giá ra khỏi bàn tay hủy hoại của Phát xít Đức đã làm cho các quan chức chính phủ Xô viết – nhiều phần là chính Joseph Stalin – đã gửi tới, không phải một, mà là hai toán đặc nhiệm nhảy toán vào vùng Lithuania, nơi Phát xít Đức đang chiếm đóng, để dùng phi cơ đưa gia đình Sutzkever tới Moscow. Hai năm sau đó, ông thay mặt Liên Bang Xô Viết ra trước tòa án Nuremberg ở Đức để kể tội diệt chủng của Phát xít Đức. Năm 1947 ông sang định cư ở Palestine, nơi này sau đó biến thành lãnh thổ Israel.

 

Những bài thơ của Sutzkever rất mực đau đớn. Đó là lời thơ viết cho những người đã chết, cho những người sẽ không bao giờ được ra đời vì tiền nhân họ đã bị thảm sát.

 

Cuộc diệt chủng bằng lò thiêu do Đức phát xít thực hiện từ 1941 tới 1945, giết khoảng 6 triệu người gốc Do Thái và 11 triệu người thuộc các sắc tộc Poles, Roma, tù binh Xô viết, người đồng tính luyến ái, người bệnh không chữa được, và các nhóm tôn giáo và chính trị bị cho là đối nghịch.

 

Thơ của Sutzkever mang những câu hỏi siêu hình trong ngôn ngữ thơ mộng. Nơi đây sẽ dịch thơ ông qua các bản Anh dịch của học giả Maia Evrona.

 

Trong bài thơ “I Owe You an Answer to Your Letter” (Tôi Nợ Em Lời Phúc Đáp Lá Thư Của Em),  Sutzkever nói rằng ông nhận lá thư kia từ trước khi “em ra đời”… Như thế, bài thơ có thể hiểu là viết cho thế hệ tương lai, cũng có thể hiểu là viết cho con gái chưa chào đời của ông. Nếu như thế, có thể dịch là “Cha Nợ Con Một Phúc Đáp Lá Thư Của Con”… Nơi đây, chúng ta hiểu là nhà thơ mang nợ (hay Thượng Đế mang nợ?) các thế hệ lẽ ra có thể ra đời trong tương lai – đặc biệt, khi chúng ta nhớ tới hoàn cảnh khu tập trung Vilna Ghetto ở Lithuania, nơi ông sáng tác các bài thơ mang tính kể truyện này, nơi đó có khoảng 40,000 tù nhân và chỉ 1% trong đó sống sót. Nhà thơ viết rằng nhân vật ông mang nợ mặc bộ áo choàng in hình hoa anh túc đỏ (red poppies), loài hoa được thế giới chọn để tưởng nhớ các nạn nhân vô danh của Thế Chiến Thứ Nhất, và sau đó để tưởng niệm những người tử trận trong tất cả các cuộc chiến. Và như thế, cũng có thể hiểu rằng bài thơ này viết cho người tình đã chết trong cuộc chiến, mà những lá thư tình không được phúc đáp [khi sinh tiền].

 

Bài thơ dịch như sau.

.

TÔI NỢ EM LỜI PHÚC ĐÁP LÁ THƯ CỦA EM

Tôi nợ em một lời phúc đáp lá thư của em, được viết
trước khi em ra đời, trước khi em mặc y phục cho hè,
xuân, thu và đông, các mùa của chúng ta. Áo choàng của em
với hoa anh túc đỏ mọc hoang ước muốn tôi ghi lời tưởng nhớ.
 

Tôi nợ em một lời phúc đáp cho các lọn tóc ngọt ngào của em:
một dấu hiệu đã lạc mất với dòng sông, khoảng cách xa đối với tôi.
Hoàng hôn bị bóng người đắp mộ tối đen phủ ngập
Chỉ còn là gió nhẹ chở theo hương tóc em và đó là ngọt ngào với tôi.
 

Và tôi có tội, vì tôi cũng đã quên địa chỉ của em
ngay cả em đã vượt xa những phong bì và địa chỉ.
Ngay cả dù không ai tiết lộ nơi ở kia của em,
Tôi phải phúc đáp một thư em gửi, dù chỉ một cho tất cả.
 

Tôi sẽ cắt một mạch máu và viết thư không chữ,
để em có thể đọc.  Và chúng ta sẽ một lần nữa thể hiện chính mình.
Và khi dòng sông mang chúng ta gần nhau trong đêm:
ngay cả Thượng Đế cũng sẽ ganh tỵ với niềm vui của chúng ta.

 

Avraham Sutzkever đã chứng kiến nhiều cảnh bi thảm, và ông đã ghi vào thơ mang tính truyện kể.

 

Một trong các bài thơ có nhan đề “The Teacher Mira” (Cô Giáo Mira) kể chuyện cô giáo Mira Bernstein chăm sóc cho các trẻ mồ côi trong khu ghetto; các em này có ba mẹ bị quân Đức giết. Về sau, Sutzkever đặt tên một trong hai đứa con gái của ông là Mira để tưởng nhớ cô giáo kia.

 

Một bài thơ khác kể chuyện các bản chữ bằng kim loại chì  trong nhà in Jewish Rom Printing House tại Vilnius được du kích nâu lên thành vũ khí, vì “lòng can đảm Do Thái nằm trong chữ phải vang vọng trên thế giới bằng đầu đạn  chì,” như Sutzkever đã viết trong một bài thơ.

 

Một bài thơ khác của ông kể chuyện viên sĩ quan Đức Bruno Kittel, người chỉ huy cuộc tàn sát trong khu tập trung Vilna Ghetto, trong khi một tay chơi đàn dương cầm và dùng tay  kia cầm súng lục xử tử một tù nhân.

 

Một bài thơ của Sutzkever kể về đứa con trai đầu tiên của ông và Freydke, ra đời trong bệnh viện sản khoa trong khu tập trung, em bé sơ sinh này bị quân Đức đầu độc tức khắc khi ra đời vì trong ghetto cấm sinh nở. Nhà thơ ghi lại hình ảnh ôm xác bé sơ sinh:

 

Ba muốn nuốt trọn thân xác con
khi ba cảm nhận xác con bé bỏng lạnh dần giữa các ngón tay ba
như một tách trà ấm…

 

 Sau này, Sutzkever kể cho nhà văn Dory Manor về cách ông và vợ đi từ chiến khu du kích chống Đức băng qua bãi mìn để tới nơi phi cơ Hồng quân chờ đón. Ông đi trước, dò từng bước, và Freydke đi sau, đạp theo vết chân của ông. Ông kể rằng ông đi theo cách gieo vần thơ anapests, và một phần theo cách gieo vần thơ amphibrachs, cứ theo nhịp điệu này, đi bộ 1 kilômét băng qua bãi mìn.

 

Bài thơ sẽ dịch sau đây có nhan đề “I Want to Simply Say…” (Tôi Muốn Nói Đơn Giản Rằng…). Ba chữ “tôi yêu em” được ông xem là ba chữ “đầy ơn phước” – và do vậy, có thể có ẩn dụ rằng đó là lời nhà thơ bày tỏ yêu Thượng đế (“Tôi yêu Ngài” trong khi Thượng đế đã chết trước các cuộc thảm sát diệt chủng). Hình ảnh chim bồ câu trong thơ ông cũng là biểu tượng của Thượng đế.

.

TÔI MUỐN NÓI ĐƠN GIẢN RẰNG…
Tôi muốn nói đơn giản: Tôi yêu em. Nhưng làm sao có thể

yêu một người sinh ra để biến mất
và một người đã thực sự -- biến mất rồi? Làm sao người ta biến mất không khuấy động?
Một chim bồ câu nhỏ, chói sáng chưa bao giờ khuấy động trong một người mù?
 

Tôi muốn nói đơn giản: Tôi yêu em. Tôi đang nói. Và em, huyền thoại,
bây giờ đây, hiện tại, như tôi ở đây, và như em đã từng ở đây.
Tôi có thể đâm các ngón tay của tôi trong ngạc nhiên
các giọt máu ước muốn các mũi kim từ dịu dàng của em.
 

Lời thốt lên, và không ai có thể đưa hình ảnh này thành tro
một ơn phước trên ba chữ ơn phước tuyệt vời này.
Chúng như một trận mưa hè, và rửa sạch, rửa
xuyên qua một đám mây cháy rụi, dẫn tới một tia chớp mới.
 

Một ơn phước trên ba chữ ơn phước đó. Tôi sẽ nói thế
và nói thế hoài thôi, nói rõ ràng vào buổi tối và vào rạng sáng.
Tôi có thể đâm các ngón tay của tôi trong ngạc nhiên
các giọt máu ước muốn các mũi kim từ dịu dàng của em.

.

 

28/08/2019(Xem: 2077)
Hôm 20/9/2019 Mỹ hủy bỏ hiệp định giới hạn vũ khí hạt nhân tầm trung gọi tắt là INF mà Mỹ dã ký kết từ thời Ronald Reagan và Mikhail Gorbachev, cách đây 30 năm.
27/08/2019(Xem: 1149)
Trong cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, quốc gia hưởng lợi nhất vẫn là Đài Loan.
26/08/2019(Xem: 1044)
Từ ngày vượt thoát khỏi gông cùm CS, người Việt Hải Ngoại đã liên tục chiến đấu, tranh đấu cho tự do, dân chủ, và nhân quyền cho đồng bào còn kẹt trong nước nhà VN.
24/08/2019(Xem: 1319)
Tin RFI của Pháp, “Trung Quốc là mục tiêu tên lửa tầm trung của Mỹ.
23/08/2019(Xem: 1480)
Chưa bao giờ TC bị hầu như cả thế giới, Đông cũng như Tây phương, chống TC như bây giờ.
22/08/2019(Xem: 661)
Cuộc chiến vì tự do và dân chủ của người dân Hồng Kông vẫn còn rất nhiều gian nan.
21/08/2019(Xem: 890)
Sự kiện và thời sự. Tin RFI của Pháp ngày 10-08-2019 dẫn nguồn từ Reuters cho biết Tổng thống Đài Loan Bà Thái Anh Văn kêu gọi dân chúng, công luận Đài Loan đề cao cảnh giác trước thủ đoạn Trung Quốc
20/08/2019(Xem: 641)
Biểu tình tuần lễ thứ 11, khắp các nơi trọng yếu tại Hồng Kông. Biểu tình tập trung trước trụ sở Quân Đội Trung Quốc Hồng Kông
19/08/2019(Xem: 1729)
Đàm phán về Chiến tranh Thương mại Mỹ Trung ở Thượng Hải bế tắc. Thương Chiến lại leo thang mới.
17/08/2019(Xem: 608)
Trẻ em, thanh thiếu niên đầu xanh, tuổi trẻ đâu có tội tình gì!
16/08/2019(Xem: 1948)
Tin RFI của Pháp ngày 13 tháng 8, tuần thứ 10 liên tiếp của phong trào biểu tình ở Hồng Kông bất chấp lệnh cấm của cảnh sát
15/08/2019(Xem: 1076)
Nhà nước CSVN chú trọng nhiều vào lực lượng tuyên truyền, còn gọi là dư luận viên.
14/08/2019(Xem: 2350)
Chưa bao giờ Mỹ đồng loạt mở ba mặt trận chống TC như gần đây.
13/08/2019(Xem: 613)
Chữ khéo của nhà nước CSVN thay cho chữ đình công là “ngừng việc” hay “ngưng việc”
11/08/2019(Xem: 2414)
Hàng Không Mẫu Hạm [ HKMH ] Mỹ vô địch là vì đó là biểu tượng của Mỹ về chiến tranh
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2019, xe hơi điện E của Honda đã chính thức được giới thiệu, và phiên bản sản xuất của nó vẫn lưu giữ được gần như toàn bộ những đặc điểm lẫn tính năng của bản concept ban đầu. Honda cũng đã tiết lộ giá bán và thông số của chiếc xe hơi điện dành cho đô thị.
Khoảng giữa tháng 09/2019, sau vài năm tranh chấp với thuế vụ nước Pháp, Google đã phải thỏa thuận dàn xếp để chấm dứt cuộc điều tra gian lận thuế. Tổng cộng, Google phải trả 1.059 tỷ USD, trong đó, 510 triệu USD tiền thuế mà Google đã trốn trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến năm 2018, và 549 triệu USD tiền phạt cho chính phủ Pháp.
Khoảng giữa tháng 09/2019, tuyên bố mới về thảm họa nhà máy điện hạt nhân Fukushima của bộ trưởng môi trường Nhật Bản đang khiến những ngư dân và các tổ chức về môi trường phẫn nộ
Để xử lý cả một đoạn văn, ta sẽ phải gõ lại tất cả, thậm chí là copy – paste từng ký tự từ chỗ này sang chỗ khác. Đây cũng chính là hạn chế mà các nhà sinh học phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Với những công cụ chỉnh sửa gen hiện đại nhất, kể cả CRISPR, từ trước tới nay họ cũng chỉ mới thao tác được với từng gen hoặc đoạn gen rất ngắn nội trong từng tế bào.
Khoảng giữa tháng 09/2019, BIOLIFE4D, một công ty công nghệ sinh học tại Chicago, Mỹ đã tuyên bố “in 3D” thành công một quả tim người bằng tế bào cơ tim của người cung cấp, và “mực in” sinh học làm từ hợp chất ngoại bào, giúp quả tim nhân tạo có tính chất giống “hàng thật” nhất
Nổi tiếng trong các lễ hội, câu chuyện và bài hát về trăng tròn được biết đến nhiều nhất là Harvest Moon (Trăng Trung Thu, hay Trăng Mùa Gặt
Khoảng giữa tháng 09/2019, một công ty công nghệ trụ sở tại California tố cáo, phó giáo sư Bo Mao tại đại học Hạ Môn đã liên lạc với họ về một bo mạch điện tử do công ty phát triển, nói là dùng để nghiên cứu riêng nhưng kỳ thực là lấy về cho Huawei nghiên cứu.
Khoảng giữa tháng 09/2019, Apple đã giành lại vị thế công ty "nghìn tỷ USD" lần đầu tiên kể từ tháng 11/2018. Cột mốc vốn hóa 1,000 tỷ USD được tái lập chỉ một ngày sau khi công ty ra mắt loạt điện thoại iPhone thế hệ mới.
Khoảng giữa tháng 09/2019, Facebook đã đăng một bài viết trên Newsroom, mô tả tầm quan trọng của việc thu thập dữ liệu địa điểm (location) trên thiết bị mà người dùng sử dụng để truy cập mạng xã hội. Facebook cũng lo ngại những thay đổi về quyền riêng tư khi người dùng cập nhật phiên bản iOS và Android mới sẽ ảnh hưởng đến việc tiếp cận dữ liệu.
Alibaba của Trung Quốc thường được so sánh với Amazon của Mỹ. Dù cả 2 công ty không thực sự cạnh tranh với nhau, nhưng vẫn có nhiều điểm tương đồng trong hoạt động kinh doanh của họ: Cả hai đều điều hành các trang web thương mại điện tử và có các dịch vụ phát trực tuyến.
Khoảng giữa tháng 09/2019, trong một nghiên cứu mới được được công bố trên Tạp chí Y học New England, các nhà khoa học Trung Quốc cho biết đã cấy tế bào máu được chỉnh sửa gen vào một người vừa bị ung thư vừa nhiễm HIV. Các tế bào đã tồn tại một cách an toàn trong cơ thể bệnh nhân suốt 1.5 năm.
Tại sao nó lại có tên là Tinh Vân Trái Tim?
Khi con người lên vũ trụ, chúng ta sẽ cần một không gian để sinh sống. Đã có nhiều ý tưởng về việc xây dựng các ngôi nhà in 3D ngoài vũ trụ nhưng thực tế, việc in 3D các vật liệu và xây dựng bằng công nghệ in 3D không hề đơn giản, nếu không muốn nói là tốn kém.
Khoảng đầu tháng 09/2019, sau sự kiện Apple ra mắt sản phẩm mới, ngay sau khi vừa công bố giá iPhone 11 và 11 Pro mới, hãng đồng cũng tuyên bố ngưng bán hoàn toàn iPhone XS và XS Max, iPhone 7 / 7 Plus.
Ngày 10/09/2019, Apple chính thức ra mắt iPhone 11 trong sự kiện ra mắt sản phẩm thường niên. Đây là phiên bản nhỏ nhất trong bộ ba iPhone mới năm 2019 và được xem như thế hệ tiếp theo của chiếc iPhone XR năm 2018.