Hôm nay,  
Việt Báo Online

Du Tử Lê đã về như bụi

15/10/201906:58:00(Xem: 2208)
Du Tử Lê đã về như bụi

Du Tử Lê đã về như bụi

 

Trịnh Thanh Thủy

 

Thế là người Du Tử họ Lê đã đi xa và về với bụi, như bụi. Tôi gặp gỡ ông nhiều lần, trong các buổi hội thảo, ra mắt sách, sinh nhật bạn bè, họp mặt thân hữu. Thật quá bất ngờ khi tôi nghe tin ông đột ngột ra đi vì tôi không biết ông đã bị ung thư phổi và tá tràng hàng chục năm rồi. Những cây cổ thụ văn nghệ sĩ miền Nam trước 75 lần lượt ra đi để lại những khoảng trống khó bù đắp khiến tôi thấy thật buồn. Đây cũng là lúc nhiều người đọc thế hệ sau như tôi tìm lại khung trời văn học cũ, xem lại một mảng màu rực rỡ sáng của bức tranh thơ ca một thời. Các vần thơ xuất chúng trong bức tranh ấy thuộc về thế hệ cha anh mà họ đã dày công sáng tạo, chăm sóc và vun sới từ bao năm qua.

 

Những bài thơ hay và xuất sắc của ông được các nhạc sĩ chọn để phổ nhạc có lẽ là những áng thơ ca gây ấn tượng với thính giả và độc giả nhiều nhất. Thơ ông có nhiều nhạc tính nên được rất nhiều các nhạc sĩ phổ và thính giả hâm mộ. Tỷ như các bài thơ được phổ: Trên ngọn tình sầu(Từ Công Phụng) Đêm nhớ trăng Sài Gòn, Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển (Phạm Đình Chương), Khúc thụy du (Anh Bằng), Kiếp sau xin giữ lại đời cho nhau (Phạm Duy), Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời", "Em hiểu vì đâu chim gọi nhau" (Trần Duy Đức), "Hiến chương yêu" (Nguyên Bích), K khúc của Lê (Đăng Khánh).

 
blank

Từ trái: nhà thơ Du Tử Lê, Trịnh Thanh Thủy, họa sĩ Trịnh Cung, nữ tài tử Kiều Chinh.

 

Các bài thơ được phổ của ông, bài nào tôi cũng thích và ưu ái. Tôi cũng khám phá ra chính mình và nhiều người đến với thơ ông qua con đường tình ca mà các nhạc sĩ phổ thơ của ông hơn là đọc các tập thơ mà ông phát hành. Tôi dự đoán có lẽ ông là người có thơ được phổ nhiều nhất.

 

Riêng bài hát "Người về như bụi" cứ vang vang trong đầu tôi phút tôi nghe tin ông vừa lên đường, khoác áo đi về nơi vô định, không bao giờ trở lại. Bài thơ này của ông được Hoàng Quốc Bảo phổ nhạc, ca sĩ Kim Tước hát.

 

Nguyên bài này được viết năm 1967. Nhan đề đầu tiên là “Một bài thơ nhỏ.” viết cho Huyền Châu. Nguồn cảm hứng đến với ông khi ông tình cờ đọc lại một truyện ngắn cũ, từ những trang sách đã bụi phủ, ố vàng, mà nhân vật trong chuyện là Huyền Châu, khiến ông liên tưởng tới những hạt bụi thời gian. Từ hạt bụi thời gian, ông liên tưởng tới những bụi của một cuộc tình, những hạt bụi định mệnh một đời người...

 

Nhưng thế nào thì, cuối cùng hạt bụi cũng vẫn là hạt bụi. Nó không thể là gì khác...Và con người không chỉ được làm thành bởi những hạt bụi, mà họ còn cộng-sinh nhiều hạt bụi khác. Trong đó có cả những hạt bụi mưu đồ, hạt bụi lường gạt, hạt bụi tự ái, hạt bụi tà tâm, hạt bụi gian ác, vân vân... Trước khi, con người, cuối cùng, lại trở về hạt bụi.(trích từ trang nhà của Du Tử Lê).

 

Du Tử Lê đã sống, lăn lóc và bám đầy bụi, hoà với chúng để rồi hoá kiếp trở về nguyên thủy là hạt bụi như ông đã viết, đã tiên tri.

 

Người ta bảo thơ ông lãng mạn, đầy thi tính. Tôi theo chân ông về những thưở đầu đời và những mối tình đầy hoa trái thơ mộng tuổi thanh xuân. Để thấy tình yêu trai gái trong những thập niên 60, 70 thấm đẫm triết hiện sinh với những trăn trở, cay đắng, dằn vặt tâm tư con người. Tập thơ "Đời mãi ở phương Đông" ra đời vào năm 74 như cánh cửa tình yêu mở ra cho các sinh viên học sinh ngày ấy bước vào chập chững.

Tập thơ là một thứ rượu nho ngọt ngào đôi lứa với những lời thầm thì gọi em yêu dấu của người con trai xưng ta và đôi lúc gọi người con gái là nhỏ. Viết cho em, cho nhỏ, nghe sao mà dịu êm quá đi. Ai đọc mà tim không rụng xuống bời bời như bụi.

 

"Em yêu dấu

Phải chăng em đã là người đánh thức những bước chân ta ngủ quên, trở về ? Phải chăng cánh cửa cuối cùng, là em đã mở; để tự đó, những rặng núi đứng lên, đi tới. Những giòng suối reo vang. Những giòng sông níu những ngọn cây băng ngàn, tìm đến. Phải chăng tự em, tự nhỏ, thiên nhiên đã có trong thơ ta, trong thơ chúng ta. Tự em, tự nhỏ, thơ ta, thơ chúng ta đã được làm đầy, làm đủ cái phần hụt, cái phần thiếu rất nhiều chục năm qua.....

.............

anh đã hứa em an lòng hỡi nhỏ
ta sẽ về tới chốn của thương yêu
nơi sương sa như sữa suốt buổi chiều
nơi mưa bụi xuống lòng nhau lấm tấm
nơi đêm bước những bàn chân rất chậm
và dãy đèn xấu hổ sẽ quay đi

................"

 

Thế hệ tôi lớn lên sau 1975 ở hải ngoại mấy mươi năm nay, để thấy mình chịu ảnh hưởng lớn lao nguồn văn học thi ca miền Nam trong nước trước 1975. Tôi sinh hoạt trong một nhóm Văn Học Nghệ Thuật có những bạn bè thích sáng tạo, cố gắng tìm tòi cái mới và làm mới. Chúng tôi luôn tránh những thứ gọi là ước lệ, sáo mòn và những ý tưởng, câu thơ hay những từ mà người ta bắt chước, dùng rất nhiều được lập đi lập lại, rập khuôn. Hệt như những từ ngữ trong nhạc Trịnh Công Sơn như "vết chim di, sỏi đá cũng cần có nhau". Hay những chữ, câu lạ và gây ấn tượng trong thơ DTL được người đọc ưa thích và bắt chước dùng lại rất nhiều như "ngực ngải, môi trầm, hương tóc truy tầm vai thất tung ..." chẳng hạn.

 

ơn em ngực ngải môi trầm,
cho ta cỏ mặn, trăm lần lá ngoan.
ơn em hơi thoáng chỗ nằm,
dấu quanh dấu quẩn nỗi buồn một nơi.
tạ ơn em… tạ ơn em…

(Trích bài Tạ ơn em của Du Tử Lê)

 

Có những bài viết về thơ ông, cũng có bài phân tích cách ông làm thơ và cách ông dùng dấu gạch chéo như một sáng tạo. Sự tìm tòi và làm mới bằng dùng nhiều gạch chéo trong một câu thơ đã được giáo sư Toàn Phong Nguyễn Xuân Vinh gọi là một đao pháp để hoán chuyển chữ. Trong bài thơ cuối cùng trước ngày ông mất, ông làm được để trên trang nhà Du Tử Lê ngày 30 tháng 9 năm 2019.

 

cảm ơn người: bao dung,

che, ủ tôi khánh kiệt

chiều rớt /xanh/ lưỡi dao,

tôi khứng! chờ… mưa tới.

(Trích chiều rớt /xanh/ lưỡi dao)

 

Tôi nhận ra ông không những thích dùng dấu gạch chéo (slash) mà ông còn dùng nhiều dấu khác như hai chấm: , dấu phẩy , chấm than?, và chấm chấm .... trong những câu thơ.

Đã vậy trong lối dùng từ, ông cũng đem những từ ít khi hay không bao giờ được dùng trong thơ ra, để làm thơ. Tỷ như từ "quy hoạch". Bài thơ "em quy hoạch tôi: rừng lãng quên" viết tặng thi sĩ Thành Tôn ngày 10 tháng 7, 2019, gây cho tôi nhiều ấn tượng khi đọc.

 

em quy hoạch tôi: rừng lãng quên
và, th. tôn

 

gió quy hoạch nắng, mưa cho phố.

em quy hoạch tôi: rừng lãng quên.

ngày quy hoạch tháng cho khô, héo.

thần chết quy hoạch tôi: đáy sông.

 

 

 Chữ Quy hoạch (theo Wiki) nếu là động từ, có nghĩa là nghiên cứu một cách có hệ thống việc áp dụng chương trình, phương phápcác biện pháp thực hiện một công trình lớn. Tỷ như : Quy hoạch thành phố,  Quy hoạch trị thủy sông.

 

Nếu là danh từ thì Quy hoạch là quá trình sắp xếp, bố trí các đối tượng quy hoạch vào một không gian nhất định nhằm đạt được mục tiêu của kế hoạch đề ra.

 

Ngày trước năm 1975 từ Quy hoạch cũng được dùng cùng một nghĩa với bây giờ mà khi người dân nghe được chẳng ai sợ sệt bàng hoàng vì nó có nghĩa tích cực. Ngày nay khi nhà nước dùng chữ Quy hoạch người dân nghe tới ai cũng sợ vì một khi đất đai hay một  tài sản người dân thuộc về Quy hoạch của nhà nước thì người dân coi như trắng tay. Do đó nó mang nghĩa tiêu cực nhiều hơn.

 

Du Tử Lê đã đem Quy hoạch vào thơ trong cách dùng tiêu cực nghe thật lạ lẫm. "gió quy hoạch nắng, mưa cho phố, Em quy hoạch tôi: rừng lãng quên". Mưa và rừng lãng quên là những nỗi buồn thê thiết ướt sũng nước, những khoảnh lặng, trống rỗng khi một người bị bỏ quên trong trí nhớ một người. "ngày quy hoạch tháng cho khô, héo. thần chết quy hoạch tôi: đáy sông." Hai câu cuối là hai câu tiên tri cho một hồi kết cuộc đời mà ông đã viết ra trong bài thơ này vào một ngày tháng 7 trước ngày ông mất 3 tháng. Có phải ông đã đi dần vào khô héo và thần chết đã chờ ông ở đáy sông?

 

Hình như ông đã chờ điều này tới từ rất lâu. Trong những bài thơ ông làm gần đây, tôi nhận thấy ông dùng những từ như "Chờ ...mưa" rất nhiều điển hình là bài thơ cuối ngày 30 tháng 9 "Chiều rớt/xanh/lưỡi dao. Tôi khứng! chờ ...mưa tới". Ông như cái cây khô, đợi mưa tới. Và rồi cơn mưa cũng tới đưa ông đi với những bạn bè mà ông gọi là "sẹo cây" đã bị xóa từ từ không còn dấu vết.

 

 

cuối đời / tôi ngồi đây /

bằng hữu như sẹo cây:

bị xóa dần dấu vết.

 

Cuối đời ông làm thơ tặng bạn, hết người này đến người khác như một lời chia tay. Giờ ông đã an nhiên không cần chờ mưa cho tươi mát, đợi nắng về bầu bạn, sợ chập trùng đêm: ám độc. Ông đã hoà vào mưa vào nắng vào đêm để thảnh thơi về một cõi không phải là nhân gian.

 

Trịnh Thanh Thủy



 

14/11/2019(Xem: 166)
Vụ 39 người Việt chết trong xe container trên đường vượt biên đến Vương Quốc Anh đã đánh động lương tâm loài người, nhất là người Việt Nam cả trong lẫn ngoài nước.
14/11/2019(Xem: 153)
Hôm qua đã vào tiết “Lập Đông”, nắng Thu đã nhạt trên những hàng phong trơ xương lá, cái lạnh đã len qua áo khoác vào tận trong ngực.
14/11/2019(Xem: 154)
Sáng nay tôi bỗng thấy Người tôi nhẹ như Rơm
14/11/2019(Xem: 147)
Tin về cái chết của 39 người Việt, được tìm thấy trong một xe thùng chở hàng đông lạnh tại khu công nghiệp ở Essex, Vương quốc Anh đã gây xúc động và được dư luận thế giới quan tâm trong hai tuần qua.
14/11/2019(Xem: 169)
Từ Berlin, Hiếu Bá Linh vừa trân trọng cho hay một tin vui … đã cũ: “40 năm trước, tổng thống Ý cử 3 tàu chiến đến Biển Đông cứu vớt thuyền nhân tị nạn Việt Nam … Hoạt động gần 1 tháng, 907 thuyền nhân đã được cứu sống và đưa về Ý. Ngày 21/8/1979, tại lối vào cảng Venice, thủy thủ đoàn và các thuyền nhân được dân chúng hân hoan chào đón.”
14/11/2019(Xem: 145)
VENUS GINSENG đang được phái đẹp trong và ngoài nước tìm đến và truyền tay nhau bởi công dụng tuyệt vời trắng sáng, làn da, chăm sóc sức khỏe tòan diện và cải thiện một đời sống chăn gối viên mãn.
14/11/2019(Xem: 518)
Tin tức trên mạng đang sôi nổi về một lời phát biểu mới đây của Trần Long Ẩn rằng “Toàn bộ nền văn học nghệ thuật miền Nam trước 1975 là độc hại, cần phải xóa bỏ hết”.
14/11/2019(Xem: 341)
Dòng sông Lan Thương–Mekong đang bị tàn phá bởi hàng trăm dự án thủy điện trên dòng chính và các phụ lưu của nó từ cao nguyên Tây Tạng ở Trung Quốc tới hạ lưu sông Sê san ở Campuchia. Riêng trên dòng chính Mekong, Chính phủ Lào đóng vai trò chính trong việc xây dựng những dự án này và thậm chí đang có kế hoạch xây thêm
14/11/2019(Xem: 714)
Những trận bạo động kéo dài qua cả sau những ngày cuối tuần… Hồng Kông như thế là liênt ục ba ngày gián đoạn giao thông công cộng. Bạo lực xô xát giữa người biểu tình và cảnh sát tới cả sáng hôm Thứ Tư 13/11/2019.
14/11/2019(Xem: 341)
Khoảng đầu tháng 11/2019, Hongjin Tan, người Trung Quốc, thừa nhận đánh cắp những bí mật thương mại của công ty dầu khí Phillips 66, bang Oklahoma, Mỹ, khi làm việc tại đây.
14/11/2019(Xem: 275)
VENICE - Thành phố du lịch nổi tiếng tại châu Âu chứng kiến nước ngập gần kỷ lục.
14/11/2019(Xem: 137)
SEOUL - Vào ngày 13/11 Ủy Ban nhà nước Bắc Hàn phát tuyên cáo phản đối cuộc tập trận Mỹ- Hàn đã dự liệu, và cảnh báo: Mỹ sẽ phải chịu tổn thương nghiêm trọng nếu bỏ qua kỳ hạn đối thoại phi nguyên tử do lãnh tụ Kim đề ra.
14/11/2019(Xem: 218)
BEIJING - Trong lúc bạo động tiếp tục và leo thang tại đặc khu Hong Kong, phát ngôn viên Geng Shuang của Bộ ngoại giao Trung Cộng khuyến cáo Hoa Kỳ “thẩm định tình hình và lui lại trươc khi quá muộn”.
14/11/2019(Xem: 191)
RIO DE JANEIRO - Vào ngày 13/11, tại Brazil, sứ quán của chế độ Maduro bị dân Venezuela ủng hộ lãnh tụ đối luận Juan Guaido lập đại sứ mới cho Venezuela.
14/11/2019(Xem: 118)
BARCELONA - Vào ngày 13/11, hàng trăm người biểu tình ủng hộ phong trào ly khai của vùng Catalonia đã bị giải tán, sau nhiều giờ chiếm lĩnh 1 đoạn của xa lộ lớn.
Tin công nghệ
Con sông gần biên giới Hàn - Triều chuyển màu đỏ sau khi máu từ xác lợn nhiễm dịch tả Châu Phi chảy vào đây theo nước mưa.
Khoảng đầu tháng 11/2019, cảnh sát Đan Mạch tái lập nhiều chốt kiểm soát tại các cửa khẩu với Thụy Điển để ngăn tội phạm xuyên biên giới.
Khoảng đầu tháng 11/2019, Facebook giới thiệu dịch vụ Facebook Pay, có mặt đầu tiên tại Mỹ trên hai nền tảng Facebook và Messenger trước khi cập nhật cho Instagram và WhatsApp. Người dùng Facebook Pay sẽ thấy lịch sử thanh toán của tất cả ứng dụng tại một chỗ
Hongjin Tan, người Trung Quốc, thừa nhận đánh cắp những bí mật thương mại của công ty dầu khí Phillips 66, bang Oklahoma, Mỹ, khi làm việc tại đây.
Khoảng đầu tháng 11/2019, một cuộc tranh cãi nổ ra bên trong Nhà Trắng về cách để đánh bại cuộc điều tra luận tội Trump do đảng Dân chủ dẫn dắt.
Yongsan là vùng đất ở trung tâm Seoul, nhưng không thuộc quyền kiểm soát của Hàn Quốc suốt gần 70 năm.
Khoảng đầu tháng 11/2019, một nghiên cứu mới được công bố đã đưa ra kết luận rằng nhạc giao hưởng có thể tạo ra các ảnh hưởng tốt đến thai nhi trong bụng mẹ.
Trong Chiến Tranh Lạnh, Mỹ đã 67 lần ném bom nguyên tử xuống quần đảo Marshall để thử nghiệm, và khi chán vũ khí hạt nhân, họ ném xuống đây vũ khí sinh học.
Ngoại trưởng Mexico cho rằng quân đội Bolivia đã đảo chính khi phá vỡ hiến pháp, gây áp lực buộc Tổng thống Morales từ chức.
Khoảng đầu tháng 11/2019, theo một báo cáo của Wall Street Journal, Google có một bộ phận bí mật tên là Project Nightingale, đang tiến hành thu thập dữ liệu sức khỏe cá nhân của hàng triệu người dùng tại Mỹ.
Nền kinh tế Anh tăng trưởng yếu nhất gần 1 thập kỷ trong quý 3 vừa qua, khi những bấp bênh xung quanh vụ "ly dị" chưa có hồi kết giữa Anh với Liên minh Châu Âu (EU) – hay còn được gọi là Brexit - tiếp tục đè nặng lên các hoạt động kinh tế.
Khoảng đầu tháng 11/2019, tàu ngầm USS Grayback của Mỹ bị đắm từ Thế chiến II được các nhà thám hiểm thuộc dự án Lost 52 tìm thấy ngoài khơi bờ biển Okinawa.
Theo đó, nhà chức trách phạt UBS số tiền 400 triệu Đôla Hồng Kông, tương đương 51 triệu USD, và yêu cầu ngân hàng bồi thường 200 triệu Đôla Hồng Kông cho khách hàng.
Khoảng đầu tháng 11/2019, các nhà khoa học tại trường đại học Waterloo, Canada đã phát triển được một loại cảm biến có thể nhận diện và báo động cho người khác khi nó phát hiện ra có trẻ em hoặc thú cưng bị nhốt trong xe.
Khoảng đầu tháng 11/2019, thẻ tín dụng Apple Card đang bị các cơ quan quản lý tài chính điều tra, sau khi có những phản hồi về việc thuật toán của Apple khi cho vay phân biệt đối xử với phụ nữ.