Hôm nay,  
Việt Báo Online

Về hai tiếng bậu qua

16/06/201905:05:00(Xem: 1908)
Về hai tiếng bậu qua

 

Về hai tiếng bậu qua
 

Nguyễn Văn Sâm

 

Trên mạng bỗng nhiên  thiên hạ bàn ngang tán dọc về chữ Bậu chữ Qua, thôi thì mình cũng bàn  qua chơi theo thiển ý.

Chữ Bậu: Tự điển Nguồn Gốc Tiếng Việt của BS Nguyễn Hy Vọng cho biết Người Nùng có tiếng bậu nghĩa là em, dùng trong cách nói thân mật. Người Thái có tiếng phậu cũng theo nghĩa tương tợ.

Tại sao người VN ở Miền Bắc không có tiếng bậu thân thương như ở Miền Nam?

Có lẽ tiếng phậu của Thái  vào ngôn ngữ của người Nùng rồi đứng đó không ảnh hưởng lên ngôn ngữ Viêt Nam. Còn tiếng Phậu theo người Miên, theo quân Xiêm La vào Miền Nam tạo thành tiếng bậu trong Nam Kỳ.

Người Nam thường nói bậu bạn, do đó bậu khi nhập tịch VN trở thành bạn, trong cách nói thân mật. Thân mật đến nỗi trở thành đồng nghĩa với em, với vợ. Người Nam cũng nói nó làm bạn với …. có nghĩa là cưới vợ lấy chồng với …. Văn thơ Nam Kỳ dùng chữ bậu chỉ người mình thương mến khi nói trực diện.

Dùng thét rồi người ta tưởng rằng bậu chỉ phái nữ, thiệt ra cũng được dung cho phái nam với nghĩa nguyên thủy là bạn là em với cách nói thân mật.

Xin đưa ra ba chữ bậu dùng trong tác phẩm Nôm thế kỷ 19 , cuốn truyện thơ Thạch Sanh Lý Thông.

  1. Khi Lý Thông gặp Thạnh Sanh lần đầu tiên, đã hỏi bằng tiếng bậu khi thấy anh chàng trẻ tuổi nầy quá nghèo khó:

Chẳng hay chú bậu ở đâu[1],

Áo quần chẳng có dãi dầu khá thương?

  1. Khi Lý Thông và mẹ anh ta cố tình dụ Thạnh Sanh bằng cảm tình mời mọc ăn uống để Thạch Sanh nhận lời  đi công việc thế cho mình:

Để phần cho bậu[2] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

  1. Khi Lý Thông kiếm được Thạch Sanh để nhờ em ta giúp mình đi tìm Công chúa thì cũng miệng lưởi đó:

Vội vàng mừng rỡ: ‘Em ta,

Ngày rày nhớ bậu, xót xa đoạn trường[3].

Với thời gian chữ bậu đã chuyển từ em, bạn, chỉ cả hai giới gái, trai dùng biểu lộ sự thân mật thành em gái thân yêu, thành ‘người yêu nhỏ’ quá hơn sự thân mật thường tình mà ta thấy nhan nhản trong ca dao, trong những lời tỏ tình của trai gái Nam Kỳ.

Chữ qua: Chữ qua  là tiếng biến âm từ tiếng quá (hóa) giọng Triều Châu của chữ ngã 我 (tôi). Dùng tiếng tôi, anh bình thường, người ta thấy không sang, không thân mật, và quan trọng nhứt là hơi mất tự nhiên nên người ta dùng tiếng qua.  Chuyện nầy cũng tương tợ như người Việt Nam thời trước hay dùng toi, moi (tutoyer) khi nói với bạn hay với cả người mình yêu khi mới bắt đầu làm tỉnh tấn công tình cảm người tình. Tuổi trẻ Việt Nam  có một chút học vấn khi bắt đầu tán tỉnh cũng thích dùng  hai từ me, you hơn là anh em, em anh. Chữ qua với nghĩa tôi anh thân mật cũng thấy trong văn chương thế kỷ 19, xin lại trích trong quyển Thạch Sanh Lý Thông .

Cũng là ba trường hợp.

  1. Lý Thông  dùng từ qua, xen kẻ với từ anh khi   mới bắt đầu làm thân với Thạch Sanh.                

                      Lý Thông thấy nói, sầu bi[4]:

Qua xin kết nghĩa vậy thì đệ huynh.

Lời thiệt anh đã trần tình,

Trước sau cặn kẽ phân minh mọi lời.’

  1. Lý Thông dùng từ qua để chứng tỏ mình lớn hơn, cao trọng hơn Thạch Sanh:

Qua thời vốn có một mình,

Mẹ thời già cả kết chưng bạn mày[5].

  1. Khi  Lý Thông dùng cặp bậu qua đi đôi rất nhuần nhuyễn biểu lộ sự thân mật, thương yêu  tuyệt đối thì Thạch Sanh đã mất cảnh giác. Đã quên sự thắc mắc lúc ban đầu khi tự hỏi tại sao họ lại đãi đằng mình thịnh soạn như vậy:

Để phần cho bậu[6] một mâm,

Ở nhà thời mẹ với qua ăn rồi.’

Tóm lại, qua chỉ là chữ tôi, anh, dùng thân mật. Ban đầu  dùng thiệt bình thường giữ bạn bè, sau đó biến thành tiếng của người yêu nói với người yêu, nó tha thiết biết bao như câu ca dao:

Bậu nói với qua bậu không bẻ mận hái đào.

(Vậy chớ?)

Mận đâu bậu bọc, đào nào bậu cầm tay.

Mận đào, bẻ mận hái đào là chỉ sự trăng gió hoa nguyệt, hẹn hò lang chạ của gái trai.

Hiểu câu ca dao trên theo cách xưa sẽ thấy mấy chữ bậu qua kia  diễn tả nỗi xót xa trùng trùng của người trai thốt ra câu  thống trách …

Nói chung hai tiếng bậu qua, một gia tài văn hóa đặc biệt của Nam Kỳ chẳng qua là tiếng nước ngoài du nhập rồi biến dạng. Điều nầy cũng thường thôi vì ngôn ngữ nói chung có tính cách giao lưu. Một từ khi ở nước này nó là một từ bình thường, khi đến nước khác nó mang thêm màu sắc nào đó tùy theo sự sử dụng của chủ mới.

Nguyễn Văn Sâm

Victorville, CA, June 15, 2019

 



[1] Chú bậu ở đâu 注倍唹: Chú em ở đâu? Chú bậu 注倍, tiếng gọi thân thương người nhỏ tuổi hoặc là người mình yêu dấu. Như từ em bậu trong ca dao.

[2] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.

[3] Ngày rày nhớ bậu xót xa đoạn trường 𣈜𣈙汝 倍咄車 段 膓: Lâu nay nhớ em lòng đau như cắt. Xạo hết chỗ nói. Làm gì có chuyện nhớ! Làm gì có chuyện xót xa! Bản Nôm viết trường 膓, ruột, bằng chữ đồng âm trường長, dài.

[4] Nghe nói, sầu bi 𠵌吶愁悲: Lý Thông nghe Thạch Sanh nói với vẽ bi quan như vậy thì (làm mặt) buồn.

[5] Kết chưng bạn mày : Kết bạn thân thiết, như từ kết nghĩa anh em. Từ chưng 徵không có vai trò gì đối với nhóm chữ nầy. Bạn mày 伴𠋥: Bạn thân thiết.

[6] Để phần cho bậu một mâm 㡳分朱倍 蔑𣙺: Câu nói như là thương yêu tình nghĩa nhưng thực chất là dụ để đưa bậu倍 vô chỗ chết. Chữ bậu chỗ nầy rất hay.



 

20/07/2019(Xem: 350)
Lịch sử chánh trị cận đại cho thấy các chế độ chuyên chế, độc tài CS suy tàn, sụp đổ và những chế độ tự do dân chủ ngày càng phát sinh và phát triển. Kinh tế cũng vậy phát triển trong chế độ tự do, dân chủ nhưng suy sụp trong chế độ kinh tế chỉ huy tập trung của CS.
20/07/2019(Xem: 138)
Trong suốt cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đang diễn ra, không có nhiều đề cập về 5G. Nhưng công nghệ 5G thật sự đóng vai trò quan trọng và tương lai của nó sẽ bị ảnh hưởng nhiều.
20/07/2019(Xem: 140)
WASHINGTON - TT Trump loan báo tại Bạch Ốc vào ngày 18/07: phi cơ không người lái (UAV) Iran bị bắn hủy vì nó không ngưng tiến đến gần tàu USS Boxer khoảng 900 mét tại hải phận quốc tế trong vùng Eo Hormuz.
20/07/2019(Xem: 122)
BERLIN - Vào ngày Thứ Sáu 19/07, trong buổi họp báo hàng năm, Thủ Tướng Đức Angela Merkel tuyên bố: phát biểu kỳ thị của TT Trump về 4 nữ dân biểu da màu gây thiệt hại sức mạnh của Hoa Kỳ tạo thành bởi sự tập hợp đa chủng tộc.
20/07/2019(Xem: 95)
GOBRALTAR - Nhà chức trách Gibraltar được tòa thượng thẩm gia hạn 30 ngày để giam tàu dầu Grace 1 của Iran bị TQLC Anh bắt vì tình nghi vi phạm các trừng phạt Syria.
20/07/2019(Xem: 94)
ATHENS - Trong ngày 19/07, động đất 5.1 độ Richter rung chuyển thủ đô Hy Lạp trong 15 giây.
20/07/2019(Xem: 82)
KHARTOUM - Hàng ngàn người tuần hành đến 1 công viên giữa thủ đô Sudan hôm Thứ Năm 18/07, để vinh danh số người bị lực luợng an ninh bắn tử
20/07/2019(Xem: 83)
TOKYO - Bộ Ngoại Giao Nhật mời đại sứ Nam Hàn tới nhận kháng thư, sau khi Seoul bác bỏ đề nghị mời trọng tài phân xử cuộc tranh chấp về công nhân Hàn bị cưỡng bách lao động thời chiến tranh.
20/07/2019(Xem: 121)
BEIJING - 1 năm sau ngày chiến tranh thương mại phát sinh giữa Trung Cộng và Hoa Kỳ, số nước bị thiệt hại là đông hơn phe thủ lợi.
20/07/2019(Xem: 93)
HONG KONG - Báo địa phương Hong Kong đưa tin: phe thân chính quốc định tổ chức 1 đợt biểu tình quy mô vào ngày Thứ Bảy 20-7, mục tiêu là vận động cư dân lưng chừng lên án bạo động và hậu thuẫn cảnh sát.
20/07/2019(Xem: 94)
BEIJING - Các nhà phát triển phi cơ chiến đấu của Chengdu Aerospace đang ra sức thiết kế mẫu phi cơ ngắn hơn J-20 để thích hợp với dàn “búng” của hàng không mẫu hạm.
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 07/2019, trong phần hỏi đáp Giz Asks, Gizmodo đã phỏng vấn một cách cặn kẽ các nhà thiên văn học về việc hủy diệt “vệ tinh” của Trái Đất. Dù ý tưởng phá hủy Mặt Trăng đã tồn tại trong khoa học viễn tưởng từ lâu, nó đáng được hiểu rằng việc gì sẽ thực sự xảy ra nếu viễn cảnh trở thành sự thật
Khoảng giữa tháng 07/2019, màn đêm yên tĩnh của miền Nam Texas bị khuấy động bởi tiếng gầm rú: SpaceX đang tiến hành thử nghiệm động cơ tên lửa Raptor. Tuy nhiên, cuộc thử nghiệm không suôn sẻ lắm, công ty đã tạo ra một quả cầu lửa khổng lồ nuốt trọn lấy cả con tàu vũ trụ lẫn động cơ đang gắn trên nó
Khoảng giữa tháng 07/2019, Ủy ban Châu Âu (EC) chính thức đưa ra mức phạt 272 triệu USD đối với Qualcomm về một vụ việc chống độc quyền xảy ra từ gần 10 năm trước. Theo phán quyết từ EC, giai đoạn 2009 - 2011, Qualcomm đã cố tình bán phá giá chip 3G nhằm đẩy đối thủ là Icera, một hãng làm phần mềm di động của Anh hiện đã về tay Nvidia, ra khỏi thị trường
Khoảng 50,000 năm trước, một nhóm người tiền sử ở Châu Phi đã băng qua eo đất Levantine để đi vào lục địa Á-Âu. Bất cứ ai trong số chúng ta ngồi đây cũng là con cháu của họ.
Khoảng giữa tháng 07/2019, một nhóm nghiên cứu tại Đại học Flinder, miền nam Australia đã phát triển thành công một loại vaccine được thiết kế hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Khoảng giữa tháng 07/2019, theo nguồn tin từ Nikkei Asian Review, Apple đang chuẩn bị sản xuất thử tai nghe không dây AirPods tại Việt Nam trong nỗ lực tăng tốc kế hoạch đa dạng hóa hoạt động sản xuất các dòng sản phẩm của hãng ra bên ngoài Trung Quốc.
Tháng 07/2019, Intel đã giới thiệu một sản phẩm mô phỏng hình thái thần kinh (neuromorphic), với tên mã "Pohoiki Beach," có khả năng xử lý dữ liệu giống như một bộ não sinh học bằng cách mô phỏng toàn bộ mạng tế bào thần kinh.
Việc rò rỉ thiết kế hay các tính năng mới là điều rất bình thường đối với ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là khi những chiếc smartphone mới sắp ra mắt. Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, Apple vẫn nỗ lực không ngừng để ngăn chặn sự rò rỉ và cố gắng khiến người hâm mộ có thể bất ngờ khi một chiếc iPhone mới ra mắt
Khoảng giữa tháng 07/2019, trong buổi nói chuyên với các thành viên của Thượng viện, phó chủ tịch mảng chính sách công của Google thông báo hãng đã dừng phát triển dự án Dragonfly. Điều này đặt dấu chấm hết cho dự định quay trở lại Trung Quốc với công cụ tìm kiếm có các bước kiểm duyệt mặc định theo ý của chính phủ Trung Quốc.
Khoảng giữa tháng 07/2019, cảnh sát Brazil đã đột kích vào một xưởng sản xuất xe Ferrari và Lamborghini giả tại bang Santa Catarina.
Được phát hiện lần đầu tiên bởi Patently Apple, tài liệu bằng sáng chế mới được công bố cho thấy một cặp kính thực tế tăng cường (augmented reality ) với thiết kế khá chuẩn và có thể gập lại được.
Tháng 07/2019, kết quả kinh doanh Q2/2019 mà Samsung công bố gây ngạc nhiên cho hầu hết mọi người trong bối cảnh mọi ngành công nghiệp mà hãng đang kinh doanh đều sụt giảm nhu cầu. Truyền thông Hàn Quốc đã chỉ ra nguyên nhân tại sao doanh thu của Samsung trong quý lại ấn tượng như vậy
Những người đã và đang sử dụng bản beta của Android Q hẳn sẽ rất trông chờ. Chế độ tối toàn hệ thống của Google trông thực sự ấn tượng, cùng với các tùy chọn thay đổi giao diện mới được giấu kỹ trong phần thiết lập nhà phát triển cho thấy những nền móng báo hiệu cho khả năng tùy biến mạnh mẽ hơn nữa của Android trong tương lai. Một điểm đáng khen ngợi khác là khả năng quản lý quyền ứng dụng được cải tiến, bảo vệ tốt hơn quyền riêng tư của người dùng.
Cảm xúc của chúng ta có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ sự ngon miệng đến cách chúng ta cảm nhận thế giới - và thậm chí là dáng đi của chúng ta
Khoảng giữa tháng 07/2019, một số nguồn tin cho biết, bệnh viện y của Đại học kỹ thuật Dresden, Đức đang làm việc với hai công ty OHB Systems AG và Blue Horizon trong sự giám sát của Cơ quan vũ trụ Châu Âu để phát triển một giải pháp sử dụng công nghệ in 3D giúp xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến sức khỏe cho các chuyến đi xa vào vũ trụ trong tương lai.