Hôm nay,  
Việt Báo Online

Vài Lời Về "từ Điển Tiếng Huế" Của Bùi Minh Đức

09/10/200400:00:00(Xem: 6125)
Vài Lời Về "từ Điển Tiếng Huế" Của Bùi Minh Đức
“Từ Điển Tiếng Huế” của Bùi Minh Đức vừa được in lần thứ hai ra mắt với đồng bào trong và ngoài nước năm 2004. Nhân dịp này, Việt Báo trân trọng giới thiệu bài của Bùi Duy Tâm viết về cuốn sách. Xin ghi chú thêm, tại Việt Nam, sau khi Huế bị tàn sát và tàn phá năm 1968 vì cuộc tổng công kích của Cộng quân, Bác sĩ Bùi Duy Tâm là Khoa Trưởng Y Khoa Huế và Bác sĩ Bùi Minh Đức là giáo sư trưởng ngành tai mũi họng tại đây.


Nếu chấp nhận không có cái gì là thập toàn trên cõi đời này thì quyển "Từ Điển Tiếng Huế" của Bùi Minh Đức, xuất bản năm 2004 tại Việt Nam là một tác phẩm vào hạng Quý Nhất cho những ai yêu xứ Huế và nước Việt Nam.

Mỗi chữ, bên cạnh giải nghĩa lại có ví dụ bằng một câu nói thông thường hay một câu ca dao hay một đoạn thơ văn hay vài lời hát hò, rất rõ!
Về phần tham khảo, tác giả luôn viết "theo Trần Văn Khê thì... theo Phạm Duy thì.... theo Phan Thuận An thì..." và nếu là do chính tác giả tìm ra thì viết "theo Bùi Minh Đức thì....". Rất trung thực và công bằng. Đọc một quyển sách bằng đọc hàng trăm cuốn.
Trong tiếng Huế có nhiều tiếng Bắc cũng như tiếng Nam vì vị trí tung tâm của xứ Huế về địa dư, chính trị và văn hóa nên quyển Từ điển này đã góp phần làm sáng tỏ tiếng Bắc và tiếng Nam.
Vì là một cuốn từ điển nên các chữ phải xếp theo thứ tự A B C.... nhưng cuốn từ điển này không phải chỉ là một cuốn từ điển tiếng Huế mà còn là một Bách khoa toàn thư về ngôn ngữ, địa dư, lịch sử, văn hóa, nhân văn của xứ Huế. Thí dụ:
-Về nhân văn: “đồng bào Thượng (tr350) dân tộc ít người ở vùng vúi Thừa Thiên gồm:
1. Dân tộc Cơ Tu ở A Lưới và Phú Lộc 8268 người
2. Dân tộc Tà Ôi ở A Lưới 13,436 người
3. Dân tộc Vân Kiều ở A Lưới 86 người, Hương Điền 267 người
- Về ẩm thực:
1. Dân gian: ví dụ "đồ màu" (tr346) “Bếp ăn Huế chứa đựng khẩu vị của mọi miền: mặn, ngọt, béo, bùi, chua, chát, đắng cay. Muốn ngọt thì chè đậu xanh đánh, béo thì chè thịt quay, đắng có cháo nấm tràm, cay thì dùng cơm hến... Canh bầu mùi thích lá hành hoa, rau hanh bỏ vào bí đao, hầm mít lại ưa sân với lốt, bí ngô thì phải tỏi gia vào, gia vị thì có ruốc, nước mắm nhĩ, muối rang Phước Tích, An Thành. Các nơi này có các lò nung gốm với nhiệt độ cao nên muối trở nên tinh, ngọt, và thanh. Tuyệt đối không dùng đường và vị tinh". Nhược điểm của nhà bếp Bắc là cho nhiều vị tinh còn nhà bếp Nam thì lại gia nhiều đường.
2. Nhà vua: ví dụ "đồ ngự thiện" (tr346) bữa ăn thường gồm 30 đến 50 món ăn, ăn với gạo de An Cựu, nấu trong om đất sản xuất ở làng Phước Tích và do đội thượng thiện gồm toàn người làng Phước Yên nấu, đũa vua dùng được vót từ cây Kim Giao, mọc nhiều ở Bạch Mã. Gỗ Kim Giao có thể phát hiện được thức ăn có thuốc độc (đổi ra màu tím)
Đúng là tác giả Bùi Minh Đức đã bỏ công cầu kỳ sưu tập và biên tập. Nhờ đó ta biết được những tinh túy của dân tộc. Cứ như thế, theo thứ tự A, B, C tác giả đã viết tất cả về xứ Huế, về nước Việt Nam làm say mê người đọc, làm cho người đọc yêu xứ Huế, yêu nước Việt Nam.
Phạm Quỳnh đã viết trong Nam Phong (7-1931): "Quốc âm là cái tiếng thiên nhiên của một giống người, chỉ có giống ấy mới nói được và có nói bằng tiếng ấy mới hiểu được hết cái tâm tình, hình như tạo vật sinh ra một giống người khiến cho cái lưỡi nó uốn ra một cách riêng mà thành ra một giọng riêng, cái óc nó nghĩ ra một cách riêng mà thành ra một lời riêng, giọng ấy lời ấy người giống khác tuyệt nhiên không theo cho hệt được. Vậy thời quốc âm là cái mối đặc biệt riêng cho một giống người, biểu lộ hết cái tâm hồn của giống ấy, không lẫn với giống khác được. cho nên quốc âm tức là biểu hiện tự nhiên của Quốc Hồn".
Ta có thể nói quyển "Từ điển tiếng Huế" của Bùi Minh Đức đã biểu hiện được phần nào "Hồn của xứ Huế" và "Quốc hồn của nước Việt Nam".
Ngay khi ấn bản Từ Điển tiếng Huế in lần thứ hai ra mắt với đồng bào trong và ngoài nước, tác giả Bùi Minh Đức đã hứa ngay là sẽ có kế hoạch cho ấn bản lần thứ ba. Người Việt Nam quốc nội và quốc ngoại hân hoan chờ đón. Và sau đây là một vài góp ý cho ấn bản lần tới:
a. Thêm phần minh họa, càng nhiều hình ảnh càng tốt. Phàm bất cứ loại sách nào nếu có hình ảnh minh họa mới gây được nhiều ấn tượng nhất là cho thế hệ trẻ hay những ai chưa đến Huế bao giờ. Hình ảnh nên chọn từ các tư liệu có giá trị trong bảo tàng viện hay từ các nhiếp ảnh gia, họa sĩ nổi tiếng. Cái gì thiếu hình ảnh thì vẽ lại. Đó là một công trình rất tốn công, tốn của đối với đa số mọi người kể cả các tổ chức hội đoàn. Một quyển "Từ điển minh họa" có nhiều hình ảnh đẹp và giá trị là giấc mơ của các từ điển gia và của các độc giả.
b. Thêm phần "Mục lục phân loại" (địa danh, nhân kiệt, ẩm thực, công nghệ, phong tục vv...) phần này đòi hỏi nhiều công phu nhưng rất ích lợi và vô hình chung đã nâng cấp một từ điển ngôn ngữ lên thành một từ điển bách khoa. Thí dụ: Một độc giả muốn tìm hiểu về nhân kiệt của xứ Huế mà không biết tên học thì làm sao mà theo vần A, B, C để tìm ra được. Nhưng nếu có phần mục lục Nhân kiệt thì tha hồ chọn lữa và cứ theo chữ đầu mà lật ra theo thứ tự A, B, C cũng như vậy, nếu muốn tìm hiểu các món ăn Huế hay các làng nghề....
c. Tác giả mới thêm vào: "Tiếng Huế, Người Huế, Văn Hóa Huế" dưới tên sách "Từ Điển Tiếng Huế" trong ấn bản lần thứ 2 (2004) có lẽ cho phù hợp với tiêu đề của diễn đàn khoa học tại Huế hồi tháng sáu vừa qua (2004). Thiết nghĩ sự thêm thắt đó vừa rườm rà, vừa không bao hàm (thí dụ các địa danh của xứ Huế thì thuộc phần nào trong ba chữ đó). Đơn giản và bao hàm nhất là để tên "Từ điển Huế" có nghĩa là một quyển sách về Huế mà trình bày theo kiểu Từ Điển (ABC) hay cứ giữ nguyên cái tên nguyên thủy của nó là "Từ Điển Tiếng Huế" cũng được tồi vì tiếng Huế là hồn Huế.
d. Tác giả đã ở tuổi cổ lai hi, chỉ nên tập trung vào ấn bản lần thứ ba cho thật Đắc Ý và sau đó cứ vài ba năm in thêm phụ bản cập nhật hóa là đủ tốt rồi. Trước kia chưa có ai làm được như vậy, sau này (hay còn lâu) cũng khó có ai (hay tổ chức nào) làm hơn được như vậy.
Đông Hồ đã viết: "Phàm dân tộc nào đều có riêng một thứ tiếng....mỗi thứ tiếng đều có một tinh thần riêng. Cái tinh thần ấy là cái tinh thần của giang san nòi giống... Tiếng ấy là hương hỏa của mấy mươi ngàn đời tổ tiên ta để lại. Ta nay nên trân trọng giữ gìn và bồi đắp dùi mài cho thứ tiếng ấy ngày một thêm tốt đẹp phong phú hơn lên, rồi sau này của hương hỏa quý báu ấy ta sẽ để lại cho con cháu ta cho đến thiên vạn cổ về sau. Trách nhiệm ta nặng nề lớn lao như thế, nếu ta thờ ơ chểnh mảng để cho tiếng nói ấy phải tiêu diệt là ta phải tội với trời đất, với tổ tiên ta lắm vậy.
Tác giả "Từ Điển Tiếng Huế" đã đặt một viên đá rất cơ bản cho việc gìn giữ tiếng Huế. Tên của tác giả Bùi Minh Đức xứng đáng gắn liền với lịch sử Ngôn ngữ Huế, Xứ Huế và Hồn Huế. Và vì vậy chắc chắn từ nay quyển Từ Điển Tiếng Huế của Bùi Minh Đức cũng sẽ được đi vào lịch sử như tạp chí "Bulletin des Amis du Vieux Hue" (Tạp chí của Đô Thành Hiếu Cổ) vậy.

Viết xong ngày 4-9- 2004
Bui Duy Tam, MD, Ph.D
Diplomate, Board in Internal Medicine
Diplomate, Board in Family Practice

15/09/2019(Xem: 258)
Đàn anh của tôi, anh Nguyễn Mạnh Dạn, nhà văn Nguyễn Mạnh An Dân ra đi thật rồi sao? Chúng tôi mới gặp nhau năm 2018 trong Đại Hội tổ chức ở thành phố Houston, tuy không nói chuyện lâu được vì anh bận và hẹn nhau có thể gặp lại năm 2020
15/09/2019(Xem: 288)
Bách Linh Nhứt Điểu (101 con chim) là một quyển sách đặc biệt. Có tới 101 con chim hiện diện trong đó nhưng không phải là một cuốn sách Vạn Vật, cũng không phải là tác phẩm thuộc loại kể tên nhiều giống chim bằng thể thơ bình dân mà trước đây người ta gọi là vè các thứ chim. Đây là một tác phẩm văn chương
15/09/2019(Xem: 239)
20 sinh viên được đại học chào đón và Nghĩa Sinh đồng hành từ Hanoi, Saigon, Kontum, Vinh và Hà Tĩnh -- CTTS sẽ chào đón thêm 4 Linh mục, 4 Tu sĩ và 2 Quý chức tham dự Chương trình Thạc sĩ Lãnh đạo Phục vụ Cộng đoàn vào cuối tháng 12 năm 2019
14/09/2019(Xem: 647)
Ở trong nước dù chưa có cuộc trưng cầu dân ý để có được con số chính xác về mức độ người dân muốn thay đổi thể chế, nhưng thực tế xã hội cho thấy tỷ lệ dân chúng muốn duy trì thể chế cộng sản rất thấp không hơn gì con số 0.1%.
14/09/2019(Xem: 1197)
Joshua Wong báo động là tình hình không lắng dịu, mà ngươc lại, Hồng Kông đang bị đe doạ sẽ có lệnh thiết quân luật như trong thời chiến và Trung Quốc sẽ tiếp tục đưa quân đội tới
14/09/2019(Xem: 886)
Một trong những lý do khiến cho Phong trào DCHK cứng rắn đối phó với chính quyền tay sai Hồng Kông là kinh nghiệm đau thương trong cuộc nói chuyện hoà giải vào dịp phản kháng năm 2014
14/09/2019(Xem: 9028)
thứ sáu, 13 tháng 9 năm 2019 từ tiểu bang Hawaii, đã khởi sự một cuộc hành trình trở về với đồng đội ở quê hương mới, vùng Little Saigon, một ngày trở về với chiến hữu và mầu cờ vàng ba sọc đỏ của 81 hài cốt chiến sĩ nhẩy dù quân đội Việt Nam Cộng Hòa, sau hơn 33 năm bị lãng quên và nằm ngủ yên trong căn cứ quân sự quạnh hiu ở Hawaii.
14/09/2019(Xem: 1757)
Bạn gởi thiệp mời: con xuất giá Kèm theo ảnh cưới bố ngày xưa Ba lăm năm cũng cho là ngắn Chớp mắt qua rồi chuyện gió mưa Đám cưới đơn sơ màu áo lính Khách mời toàn lũ khách nhà binh Cô dâu chẳng có vòng hoa cưới Mà mắt long lanh thắm thiết tình
14/09/2019(Xem: 299)
Đây là vấn đề nhân đạo, là sứ mệnh thiêng liêng biểu lộ lương tâm chính trực. Chúng ta ở hải ngoại chỉ hưởng được hạnh phúc chân chính thực sự khi thấy đồng bào quốc nội được sống trong hạnh phúc.
14/09/2019(Xem: 527)
Cuộc khủng bố 911 vào tháng 9, ngày 11, năm 2001 nên gọi là cuộc khủng bố 911, con số báo nguy, cầu cứu của Mỹ cho dễ nhớ.
14/09/2019(Xem: 258)
Tin BBC 13/09: Thủ tướng nước Anh Boris Johnson nói rằng ông ta lạc quan một cách chừng mực về một thỏa thuận Brexit với EU
14/09/2019(Xem: 577)
Theo Fox News, lệnh cấm vận của Mỹ áp đặt lên Iran kể từ khi tổng thống Trump rút ra khỏi thỏa thuận hạt nhân 2015 đã khiến cho những quĩ hưu trí của Iran bên bờ sụp đổ- theo một báo cáo của Hội Đồng An Ninh Quốc Gia.
14/09/2019(Xem: 258)
Hoa Kỳ đã trừng phạt 3 nhóm quốc doanh Bắc Hàn được cho là chịu trách nhiệm đối với việc xâm nhập hệ thống nhắn tin liên ngân hàng Swift
14/09/2019(Xem: 378)
Trung Quốc sẽ gỡ bỏ thuế quan trừng phạt đối với đậu nành và thịt heo Mỹ trong cuộc chiến thương mại với Hoa Kỳ, theo một cơ quan thông tin quốc doanh cho biết hôm Thứ Sáu
14/09/2019(Xem: 1728)
Trung Quốc thường đánh cắp kỹ thuật quân sự ngoại quốc nhưng có nhiều nguy hiểm để làm thế. Nên nhớ rằng phản lực cơ dựa trên tàu sân bay Nga mà Trung Quốc ăn cắp có được cho phép?
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 09/2019, Google cho biết đang thay đổi thuật toán tìm kiếm của hãng một lần nữa. Theo thông báo, thuật toán tìm kiếm mới sẽ nhấn mạnh hơn vào "các tin báo cáo gốc" khi chúng sẽ được xếp hạng cao hơn trong các kết quả tìm kiếm. Để chuẩn, công ty đã phân phát các chỉ dẫn cho bộ khung thuật toán đến hơn 10,000 reviewer con người, để nhận được phản hồi về kết quả xếp hạng thật sự.
Khoảng giữa tháng 09/2019, sau lệnh cấm tạm thời không cho phép Kasptersky Lab cung cấp phần mềm và giải pháp bảo mật cho các cơ quan chính phủ Mỹ, một lệnh cấm chính thức đã được đưa ra.
Khoảng giữa tháng 09/2019, xe hơi điện E của Honda đã chính thức được giới thiệu, và phiên bản sản xuất của nó vẫn lưu giữ được gần như toàn bộ những đặc điểm lẫn tính năng của bản concept ban đầu. Honda cũng đã tiết lộ giá bán và thông số của chiếc xe hơi điện dành cho đô thị.
Khoảng giữa tháng 09/2019, sau vài năm tranh chấp với thuế vụ nước Pháp, Google đã phải thỏa thuận dàn xếp để chấm dứt cuộc điều tra gian lận thuế. Tổng cộng, Google phải trả 1.059 tỷ USD, trong đó, 510 triệu USD tiền thuế mà Google đã trốn trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến năm 2018, và 549 triệu USD tiền phạt cho chính phủ Pháp.
Khoảng giữa tháng 09/2019, tuyên bố mới về thảm họa nhà máy điện hạt nhân Fukushima của bộ trưởng môi trường Nhật Bản đang khiến những ngư dân và các tổ chức về môi trường phẫn nộ
Để xử lý cả một đoạn văn, ta sẽ phải gõ lại tất cả, thậm chí là copy – paste từng ký tự từ chỗ này sang chỗ khác. Đây cũng chính là hạn chế mà các nhà sinh học phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Với những công cụ chỉnh sửa gen hiện đại nhất, kể cả CRISPR, từ trước tới nay họ cũng chỉ mới thao tác được với từng gen hoặc đoạn gen rất ngắn nội trong từng tế bào.
Khoảng giữa tháng 09/2019, BIOLIFE4D, một công ty công nghệ sinh học tại Chicago, Mỹ đã tuyên bố “in 3D” thành công một quả tim người bằng tế bào cơ tim của người cung cấp, và “mực in” sinh học làm từ hợp chất ngoại bào, giúp quả tim nhân tạo có tính chất giống “hàng thật” nhất
Nổi tiếng trong các lễ hội, câu chuyện và bài hát về trăng tròn được biết đến nhiều nhất là Harvest Moon (Trăng Trung Thu, hay Trăng Mùa Gặt
Khoảng giữa tháng 09/2019, một công ty công nghệ trụ sở tại California tố cáo, phó giáo sư Bo Mao tại đại học Hạ Môn đã liên lạc với họ về một bo mạch điện tử do công ty phát triển, nói là dùng để nghiên cứu riêng nhưng kỳ thực là lấy về cho Huawei nghiên cứu.
Khoảng giữa tháng 09/2019, Apple đã giành lại vị thế công ty "nghìn tỷ USD" lần đầu tiên kể từ tháng 11/2018. Cột mốc vốn hóa 1,000 tỷ USD được tái lập chỉ một ngày sau khi công ty ra mắt loạt điện thoại iPhone thế hệ mới.
Khoảng giữa tháng 09/2019, Facebook đã đăng một bài viết trên Newsroom, mô tả tầm quan trọng của việc thu thập dữ liệu địa điểm (location) trên thiết bị mà người dùng sử dụng để truy cập mạng xã hội. Facebook cũng lo ngại những thay đổi về quyền riêng tư khi người dùng cập nhật phiên bản iOS và Android mới sẽ ảnh hưởng đến việc tiếp cận dữ liệu.
Alibaba của Trung Quốc thường được so sánh với Amazon của Mỹ. Dù cả 2 công ty không thực sự cạnh tranh với nhau, nhưng vẫn có nhiều điểm tương đồng trong hoạt động kinh doanh của họ: Cả hai đều điều hành các trang web thương mại điện tử và có các dịch vụ phát trực tuyến.
Khoảng giữa tháng 09/2019, trong một nghiên cứu mới được được công bố trên Tạp chí Y học New England, các nhà khoa học Trung Quốc cho biết đã cấy tế bào máu được chỉnh sửa gen vào một người vừa bị ung thư vừa nhiễm HIV. Các tế bào đã tồn tại một cách an toàn trong cơ thể bệnh nhân suốt 1.5 năm.
Tại sao nó lại có tên là Tinh Vân Trái Tim?
Khi con người lên vũ trụ, chúng ta sẽ cần một không gian để sinh sống. Đã có nhiều ý tưởng về việc xây dựng các ngôi nhà in 3D ngoài vũ trụ nhưng thực tế, việc in 3D các vật liệu và xây dựng bằng công nghệ in 3D không hề đơn giản, nếu không muốn nói là tốn kém.