Hôm nay,  

Fentanyl Là Gì Và Tại Sao Nó Lại Đứng Sau Làn Sóng Sử Dụng Thuốc Quá Liều Ở Hoa Kỳ?

24/11/202300:00:00(Xem: 768)
Fentanyl

Chỉ một lượng nhỏ cũng đủ gây chết người, fentanyl đang là đại dịch ở Hoa Kỳ. (Nguồn: pixabay.com)

 
Mua thuốc bậy bạ không nguồn gốc là một trò xui rủi. Từ Xanax đến cocaine, thuốc hoặc thuốc giả được mua ở những nơi không phải cơ sở y tế có thể chứa liều lượng fentanyl nguy hiểm cho tính mạng.
 
Các bác sĩ đã chứng kiến sự gia tăng sử dụng fentanyl không cố ý từ những người mua các loại thuốc theo toa thuộc nhóm opioid và các loại thuốc khác có chứa hoặc pha, trộn fentanyl. Người ta nhận thấy Fentanyl đã được đưa vào nguồn cung cấp thuốc heroin ở Massachusetts. Vào năm 2016, Giáo sư Kavita Babu và các đồng nghiệp phát hiện ra rằng những bệnh nhân đến khoa cấp cứu với báo cáo sử dụng quá liều heroin thường có fentanyl trong kết quả xét nghiệm mẫu thuốc của họ.
 
Các bác sĩ đã nghiên cứu fentanyl và các phó bản (analogs) của nó trong nhiều năm. Fentanyl đã trở nên phổ biến trên khắp Hoa Kỳ, làm thay đổi thị trường thuốc bất hợp pháp và làm tăng nguy cơ sử dụng quá liều.
 
Fentanyl và các phó bản của nó
 
Fentanyl là một loại thuốc giảm đau tổng hợp, ban đầu được phát triển dưới dạng thuốc tê – hoặc thuốc giảm đau – để dùng trong phẫu thuật. Cấu trúc hóa học của nó có nhiều chỗ có thể được chỉnh sửa được, thường là bất hợp pháp, để tạo thành các hợp chất liên quan với sự khác biệt rõ rệt về hiệu lực.
 
Thí dụ, carfentanil, một phó bản của fentanyl được tạo ra bằng cách thay thế nhóm hóa chất này bằng nhóm hóa chất khác, mạnh hơn 100 lần so với chánh bản. Một phó bản khác là acetylfentanyl, có tác dụng yếu hơn khoảng ba lần so với fentanyl, nhưng vẫn dẫn đến hàng loạt trường hợp sử dụng quá liều ở một số tiểu bang.
 
Dù các phó bản có rất nhiều và đa dạng, bản thân fentanyl vẫn đang thống trị thị trường các loại thuốc bất hợp pháp thuộc nhóm opioid. Tính trên mỗi miligam, fentanyl mạnh hơn heroin khoảng 50 lần và hơn morphin 100 lần.
 
Pha trộn hoặc thay thế các loại thuốc bằng fentanyl
 
Những kẻ buôn lậu thuốc đã sử dụng các phó bản của fentanyl để pha trộn trong các loại thuốc bất hợp pháp kể từ năm 1979. Cũng kể từ đó, thành phố nào cũng ngập tràn các vụ dùng thuốc quá liều liên quan đến fentanyl.
 
Đại dịch fentanyl hiện nay còn lan rộng ra nhiều nơi hơn, số lượng sản xuất ồ ạt hơn và số ca tử vong cũng nhiều hơn. Số trường hợp tử vong do dùng thuốc quá liều gần như tăng gấp bốn lần, từ 8,050 người năm 1999 lên 33,091 người vào năm 2015. Từ tháng 5 năm 2020 đến tháng 4 năm 2021, Hoa Kỳ có hơn 100,000 người chết vì sử dụng thuốc quá liều, trong đó hơn 64% là do sử dụng các loại thuốc tổng hợp thuộc nhóm opioid như fentanyl và các phó bản của nó.
 
Fentanyl bất hợp pháp được sản xuất và tổng hợp trên phạm vi quốc tế ở Trung Quốc, Mexico và Ấn Độ, sau đó xuất cảng sang Hoa Kỳ dưới dạng bột hoặc ép vỉ. Nhiều tiền chất cần thiết để tổng hợp fentanyl cũng được xuất cảng từ Trung Quốc.
 
Ngoài ra, mạng xã hội đen, thiên đường của hoạt động tội phạm, đã tạo điều kiện thuận lợi để tuồn fentanyl và các loại thuốc khác vào Hoa Kỳ thông qua các dịch vụ chuyển phát truyền thống, bao gồm cả U.S. Postal Service.
 
Trong Hội nghị thượng đỉnh APEC tuần qua, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Tập Cận Bình đã đạt được thỏa thuận chống buôn bán fentanyl bất hợp pháp.
 
Fentanyl vừa được bán riêng lẻ, vừa thường được dùng làm chất pha trộn, vì hiệu lực của nó cao, cho phép những kẻ buôn lậu vận chuyển số lượng nhỏ hơn nhưng vẫn duy trì được tác dụng mà người mua mong đợi. Người ta cũng có thể thêm vào fentanyl các chất độn, như bột mì hoặc baking soda, để tăng nguồn cung cấp mà không hao tổn thêm nhiều chi phí. Do đó, chia nhỏ một kg fentanyl ra sẽ có lợi hơn nhiều so với chia nhỏ một kg heroin.
 
Thật không may, fentanyl có hiệu lực cao, cũng có nghĩa là chỉ một lượng rất nhỏ cũng đủ gây chết người. Nếu người dùng không biết rằng thuốc họ mua đã bị pha trộn, thì họ có thể sẽ không cẩn thận mà dễ dàng uống quá liều.
 
Ngăn ngừa tử vong do fentanyl
 
Các bác sĩ cấp cứu thường cho dùng fentanyl như một loại thuốc tê hoặc thuốc giảm đau để giúp giảm bớt cơn đau dữ dội trong trường hợp y tế khẩn cấp. Bệnh nhân sẽ được cho sử dụng fentanyl khi cần giảm đau hoặc an thần ngay lập tức, chẳng hạn như gây mê để phẫu thuật.
 
Nhưng ngay cả trong trường hợp được kiểm soát ở bệnh viện, việc sử dụng fentanyl vẫn có nguy cơ khiến cho nhịp thở bị giảm xuống mức nguy hiểm; đây cũng là nguyên nhân chính gây tử vong do dùng quá liều các loại thuốc nhóm opioid. Đối với những người tự ý sử dụng fentanyl, sẽ chẳng có đội ngũ y tế nào theo dõi sát sao từng nhịp thở của họ để đảm bảo an toàn.
 
Một biện pháp để ngăn ngừa quá liều fentanyl là Naloxone. Naloxone có thể đảo ngược tình trạng quá liều fentanyl bằng cách ngăn chặn tác dụng của thuốc. Một biện pháp khác là tăng cường cung cấp các chất chủ vận (agonists) opioid như methadonebuprenorphine để giảm các triệu chứng nghiện và cảm giác thèm thuốc, giúp mọi người tiếp tục điều trị và giảm sử dụng thuốc bất hợp pháp. Dù vậy, tính khả dụng của methadonebuprenorphine lại không cao, chúng bị hạn chế về cách sử dụng và nơi sử dụng.
 
Các chiến lược khác để ngăn ngừa tử vong do quá liều fentanyl là giảm bớt những rào cản trong việc tiếp cận điều trị cai nghiện thuốc, phổ biến các sản phẩm que thử fentanyl, tăng cường kiểm soát việc tiêu thụ và thậm chí là giám sát chặt chẽ cả thuốc diamorphine (heroin) theo toa.
 
Tuy nhiên, các chính trị gia địa phương và các ưu tiên tài trợ lại chưa để tâm đến việc thử áp dụng các biện pháp này. Để ngăn chặn sự gia tăng số ca tử vong liên quan đến fentanyl, cần có những chiến lược táo bạo hơn.
 
Việt Báo biên dịch

Nguồn: “What is fentanyl and why is it behind the deadly surge in US drug overdoses? A medical toxicologist explains” của Kavita Babu, được đăng trên trang TheConversation.com.

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Trong cuốn tiểu thuyết Chuyện Hai Thành Phố (A Tale of Two Cities) của Charles Dickens, được xuất bản năm 1859 và lấy bối cảnh thời Cách Mạng Pháp, có đoạn viết: “Đó là thời đại tốt đẹp nhất, cũng là thời đại tồi tệ nhất, đó là thời đại của sự khôn ngoan, cũng là thời đại của sự ngu xuẩn.” Đại dịch COVID-19 cũng là một thời đại như thế. Một mặt, khoa học đã cứu sống được nhiều người. Chưa đầy một năm sau khi phát hiện virus, Hoa Kỳ đã tạo ra và thử nghiệm vắc xin, rồi cho sản xuất, phân phối và triển khai tiêm chủng hàng loạt miễn phí cho người dân. Ước tính vắc xin COVID đã cứu được ít nhất 3.2 triệu người chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Những thành tựu này tạo ra hy vọng về việc chúng ta có thể nhanh chóng ứng phó với đại dịch trong tương lai.
Hơn một thập niên trước, Shria Kumar, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và là chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Miami, bắt đầu chú ý đến một dấu hiệu đáng lo ngại. Có một số bệnh nhân ung thư dạ dày đến gặp bà ở độ tuổi rất trẻ, và rất nhiều người là phụ nữ. Khuynh hướng này vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay. Các khoa học gia đang nỗ lực tìm hiểu tại sao điều này lại xảy ra. Vào mùa xuân năm ngoái, họ đã xác nhận rằng hiện tượng này đang diễn ra ở Hoa Kỳ. Sau khi kiểm tra hệ thống các cơ sở dữ liệu chứa các thông tin chi tiết về các trường hợp ung thư ở nhiều tiểu bang trên toàn quốc, các nhà nghiên cứu nhận thấy ung thư dạ dày đang gia tăng nhanh hơn ở phụ nữ trẻ.
Wegovy, Ozempic và Mounjaro là các loại thuốc giảm cân và điều trị tiểu đường đã gây được tiếng vang lớn trong lĩnh vực tin tức y tế. Chúng nhắm vào các con đường điều tiết liên quan đến cả bệnh béo phì và tiểu đường, và được nhiều người coi là bước đột phá trong việc kiểm soát cân nặng, đường và huyết áp. Nhưng liệu những loại thuốc này có giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của hội chứng chuyển hóa (metabolic disease) không? Điều gì đã thúc đẩy sự phát triển của chúng từ ban đầu?
Gần đây quý vị vừa bị cảm lạnh, cúm, RSV hoặc COVID, bệnh đã qua nhưng mãi vẫn không thể hết ho? Rất nhiều người bị giống như vậy. Triệu chứng này có thể tồn tại trong nhiều tuần sau khi cơ thể chúng ta đã loại bỏ vi-rút. Michael Shiloh, một bác sĩ chuyên nghiên cứu bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Y tế UT Southwestern cho biết những bệnh nhân bị ho thường kể là họ đã bị bịnh từ 8 tuần trước khi đến gặp ông. Ông nói: “Chúng tôi thực sự không thể phát hiện thấy vi rút gì ở những người này nữa nhưng họ vẫn bị ho.”
Bằng cách bắt chước cơ chế bảo vệ của cơ thể chống lại nhiễm trùng do vi khuẩn, một nhóm nghiên cứu ở Lund, Thụy điển hy vọng có thể ngăn chặn tình trạng viêm phát triển thành nhiễm trùng máu, theo đài truyền hình SVT, Thụy điển. Nhiễm trùng máu là tình trạng nhiễm trùng có thể đe dọa tính mạng. Thông thường nguyên nhân là do viêm phổi, nhiễm trùng đường tiểu hoặc nhiễm trùng vết thương. Nghiên cứu từ Lund cho thấy hiện nhiễm trùng huyết phổ biến hơn so với trước đây.
Ngày nay, có nhiều người lớn hơn bao giờ hết đang phải đối mặt với chứng rối loạn khả năng tập trung- thiếu khả năng chú ý, hay ADHD. Người ta nghi ngờ nguyên nhân chính của vấn đề này là do công nghệ hiện đại đang gây áp lực lên não bộ của họ. Trong khi có gần 10% trẻ em được chẩn đoán mắc chứng ADHD, một phân tích tổng hợp gần đây từ nhiều nghiên cứu cho thấy gần 6.8% người lớn mắc chứng ADHD – tăng từ 4.4% vào năm 2003.
Bộ não của chúng ta thường có khuynh hướng tìm kiếm và phản ứng với những điều mang lại sự hài lòng, gọi là phần thưởng. Khi chúng ta đói, bộ não hiểu rằng thức ăn là một phần thưởng, còn khi ta khát, nước sẽ là phần thưởng. Nhưng lạm dụng các chất gây nghiện như rượu và các loại thuốc có thể ảnh hưởng đến các con đường tìm kiếm phần thưởng tự nhiên trong bộ não, tạo ra những ham muốn khó kiểm soát và làm giảm khả năng kiểm soát hành vi của chúng ta.
Aissam Dam, cậu bé 11 tuổi, lớn lên trong một thế giới im lặng tuyệt đối. Em sinh ra đời đã bị điếc và chưa bao giờ nghe thấy bất kỳ tiếng động nào. Khi sống trong một cộng đồng nghèo ở Maroc, em đã học cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ký hiệu do chính mình phát minh ra và không được đi học. Năm ngoái, sau khi chuyển đến Tây Ban Nha, gia đình đưa em đến gặp một chuyên gia về thính giác, người đã đưa ra một gợi ý đáng ngạc nhiên: Aissam có thể đủ điều kiện tham gia thử nghiệm lâm sàng sử dụng liệu pháp gen. Vào ngày 4 tháng 10, Aissam được đưa đến điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng Philadelphia, trở thành người đầu tiên được điều trị bằng liệu pháp gen ở Hoa Kỳ cho bệnh điếc bẩm sinh. Mục đích là cung cấp cho em thính giác, nhưng các nhà nghiên cứu không biết liệu phương pháp điều trị này có hiệu quả hay không, và nếu có thì em sẽ nghe được bao nhiêu.
Sau mùa lễ cuối năm là lúc các bậc phụ huynh lo lắng về con đường đại học của con cháu mình. Những con số điểm, những chữ viết tắt như GPA, SAT và ACT sẽ làm phụ huynh nhức đầu và chúng ta sẽ bàn lại về vai trò các điểm này và nhất là tương quan giữa SAT và IQ trong khung cảnh của các thay đổi gần đây ở Mỹ. Năm ngoái, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ quyết định cấm dùng màu da, nguồn gốc sắc tộc để quyết định tuyển chọn một ứng viên, từ chối không cho Đại học Harvard thực hành “tác dụng khẳng định” (affirmative action) để tăng sỉ số da màu không được đại diện đúng mức so với tỷ lệ trong dân số nói chung. Một trong những biện pháp được dùng để giảm bớt sỉ số dân Á Châu là gạt bỏ kết quả kỳ thi SAT hoặc giảm bớt tầm quan trọng của SAT, vì người gốc Á Châu có điểm SAT cao hơn nhiều so với các sắc dân khác.
Hội chứng người cứng đơ (Stiff Person Syndrome – SPS) là một căn bịnh có thể gây co thắt dữ dội và làm suy nhược các cơ, nhưng hầu hết mọi người đều không biết gì về nó mãi cho đến cuối năm ngoái, khi nữ danh ca Celine Dion công bố tình trạng bịnh của mình. Chứng rối loạn thần kinh và tự miễn dịch hiếm gặp này được cho là chỉ ảnh hưởng đến 1 hoặc 2 người trong một triệu người – và hai phần ba trong số những người bị là phụ nữ.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.