Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Triển Vọng Bang Giao Hoa Kỳ Với Afghanistan Trước Các Tranh Chấp Nội Tình

03/09/202111:44:00(Xem: 1412)


Taliban übernehmen Afghanistan: Die letzten Tage von Kabul - taz.de
Lãnh tụ Taliban chính thức ra mắt báo giới tại Kabul @ taz.de



Sau khi các nước ngoài rút quân ra khỏi Afghanistan, lực lượng Hồi giáo cực đoan Taliban đã lên nắm quyền. Ngay trong lễ mừng chiến thắng, Taliban lo ráo riết chuẩn bị thành lập chính phủ và thành phần các nhân vật tham gia có thể được công bố trong thời gian tới. Nhưng có nhiều suy  đoán cho là trong nội các mới nữ giời sẽ có ít và nắm giử các chức vụ khiêm nhường, điều chắc chắn đặc biệt nhất là những người đã phục vụ trong chế độ củ sẽ không còn được trọng dụng.

Nhưng vụ đánh bom tại phi trường Kabul hôm 26/8 khiến cho ít nhất 180 người thiệt mạng, trong đó có 13 binh sĩ Mỹ cho thấy  một sự thật khác hẳn: Tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS)  chủ động khủng bố và đã lên tiếng nhận trách nhiệm. Mỹ đã đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái ở tỉnh Nangarhar, miền đông Afghanistan, và kết quả là nhà lảnh đạo IS trong "Tỉnh Khorasan" (IS-K) đã bị giết. 

Diễn biến này đã chứng minh là Taliban không phải là nhóm duy nhất, mà có nhiều các phe khác tham chiến và IS-K là một trong số các nhóm thánh chiến hoạt động hoàn toàn dị biệt. Tt c các lực lượng đang thi nhau tranh quyền bá ch.

Nhìn chung, cho đến nay, Taliban được xem là một thế lực có ảnh hưởng lớn nhất. Nhưng tất cả các phe tham chiến có thể đoàn kết để hoà giải quốc gia và hoà hợp dân tộc hay không là một vn đề chưa rõ ràng. Trong bối cảnh hn đn của bui giao thi này, triển vọng bang giao của Afghanistan với Hoa Kỳ càng thêm mờ mịt.

Taliban

Kể từ khi Mỹ rút quân, phe Taliban trở lại nằm quyền quốc gia sau gần 20 năm. Đối với thế giới bên ngoài, Taliban nổi bật hơn tất cả và được xem là lực lượng lớn nhất. Khi đang n lc lèo lái Afghanistan trong bối cành mới, Taliban muốn được xem là như là một chính phủ chính danh và có thực quyền. 

Do đó, ít nhất trong hiện nay,  giới lãnh đạo Taliban cũng tỏ ra ôn hòa hơn so với các lực lượng khác. Trước mắt, Taliban muốn nằm giử vai trò chính thức trong lâu dài và tìm cách để cho phương Tây có thể duy trì hỗ trợ tài chính trong các chương trình tái thiết hậu chiến cho Afghanistan. Vì nhận ra tầm quan trọng này, các phe phái khác sẽ phải buộc lòng giao tiếp với Taliban, nếu không muốn bị đẩy khỏi chính trường hoặc phải chịu lui vào bóng tối trong một quy mô nhỏ.

Từ lâu, Taliban coi ISIS là kẻ thù và đánh đuổi họ ra khỏi tỉnh Nangarhar. Khi thất thủ, ISIS đành phải rút lui sâu hơn vào vùng núi. Giống như Mỹ, Taliban muốn ngăn sức mạnh ISIS để không thể tiếp tục tấn công.

Hiện tại, có khó thể tiên đoán được là có sự hợp tác trực tiếp và toàn diện giữa Mỹ và phe Taliban trong cuộc chiến chống khủng bố, nhưng có thể sẽ có những thỏa thuận trong một số chuyên đề, thí dụ như việc đưa người di tản đến phi trường.

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Lloyd Austin xác nhận: "Chúng tôi đã làm việc với Taliban về một số vấn đề rất kỹ lưỡng, và đó chỉ là để đưa càng nhiều người đi càng tốt trong khả năng của chúng tôi."

Khi được hỏi về triển vọng hợp tác trong tương lai, Tướng Mark Milley của Mỹ cho biết Taliban là một nhóm tàn nhẫn và không rõ liệu có thay đổi hay không. Milley bày tò dè dặt là: "Mỹ có khả năng phối hợp trong các hoạt động chống khủng bố trong tương lai. Trong chiến tranh, bạn làm những gì bạn phải làm để giảm rủi ro cho sứ mệnh và lực lượng, chứ không phải làm thứ mình muốn."

Austin  cũng không  khác hơn Milley khi không muốn đưa ra bất kỳ dự đoán nào, nhưng sẽ "làm mọi thứ có thể để đảm bảo rằng chúng tôi vẫn tập trung vào IS-K, để tìm hiểu mạng lưới đó và vào một thời điểm mà chúng tôi chọn trong tương lai, buộc họ phải chịu trách nhiệm về những gì họ đã gây ra".

Trước mắt, Washington đang cố gắng phân loại những bộ phận của Taliban có liên quan đến khủng bố quốc tế và tìm cách tách rời ra phần còn lại của Taliban,  với ý định làm việc với phần ôn hoà của Taliban, đề chống lại Al-Qaeda và chống lại IS.

"Nhà nước Hồi giáo"  IS-K

Nhà nước Hồi giáo (IS) là một chi phái của tổ chức khủng bố Salafist. Kể từ năm 2014, nhóm này đã thực hiện nhiều vụ tấn công và giết người, h tự xưng là "Nhà nước Hồi giáo của Tỉnh Khorasan", viết tắt IS-K. Khorasan là một khu vực lịch sử từ thế kỷ thứ VII ở Trung Á, trải dài qua các khu vực rộng lớn mà ngày nay gọi chung là Afghanistan, Iran, Tajikistan, Uzbekistan và Turkmenistan

Khu vực chính của IS-K chiếm đóng nằm ở phía đông bắc và cũng là ngay biên giới với Pakistan. Nhóm này hoạt động xuyên qua nhiều biên giới và có nhiều thành viên không phải là người Afghanistan mà từ các nước láng giềng khác, trong đó có Pakistan và Trung Á.



Tuy nhiên, IS-K hoạt động ở Afghanistan chỉ với vài trăm người, Trong cuộc tấn công ở phi trường Kabul, IS-K muốn chứng tỏ đã tham gia vào cuộc thánh chiến chống Mỹ và  muốn ghi công là "người Mỹ rút lui dưới làn đạn của IS-K". 

IS-K hiện đang gây xôn xao dư luận khi tuyên bố tiếp tục theo đuổi sự nghiệp thánh chiến trong tương lai. Với sự thành công trong cuộc tấn công ở phi trường Kabul, IS-K tin rằng cơ hội đã tăng lên.

Tuy nhiên, theo quan điểm ca gii chiến lược phương Tây, IS-K không đặc biệt nguy hiểm, ít nhất là chưa, vì nhóm này quá nhỏ để nắm trọn quyền trong khu vực Hindukush. Nhưng có một nguy cơ khác là IS-K hiện đang tạo ra tình trng hỗn loạn như ở Libya và Iraq. 

Cụ thể, phe này tạo ra các điều kiện là không ai thành công trong việc có quyền kiểm soát thực sự, tương tự như nội chiến, chỉ có hỗn loạn, không có chính phủ và lực lượng dân quân. Bất cứ nơi nào có hỗn loạn, thì ở đó IS-K trở nên mạnh mẽ.

Sức mạnh của ISIS là có thể liên tục chiêu mộ những tân binh tình nguyện - bất chấp những thất bại. Lý tưởng thánh chiến của ISIS đặc biệt thu hút đối với các chiến binh trẻ tuổi từ khắp nơi trên thế giới. ISIS không khoan nhượng cho bất cứ ai và muốn áp dụng luật Hồi giáo Sharia và thành lập các quốc gia Hồi giáo bất kể là nhỏ đến mức nào. ISIS tuyên truyền là: “Chúng tôi có một lãnh thổ nhỏ ở đây, hãy đến tham gia quân đội, chiến đấu chống lại Taliban, Mỹ và các dân tộc thiểu số ở Afghanistan, kết quả là đã có rất nhiều người trẻ tuổi đã nghe theo."

Vì nhiều lý do khác nhau, giới lãnh đạo Pakistan cũng quan tâm đến việc ISIS sao cho hùng hậu hơn. Chính giới Pakistan quan niệm là khi Taliban được thành lập và củng cố trong nước, Pakistan có thể không còn kiểm soát Taliban được nữa. Khi ISIS mạnh cũng có thể là đng lc khiến cho Taliban tỏ ra ôn hòa. 

Rõ ràng có những điểm liên hệ giữa IS-K và Taliban. IS-K đang hợp tác với mạng lưới Haqqani. Lực lượng này được coi là một phần của Taliban, nhưng lại có tổ chức là một mạng lưới cực kỳ chặt chẽ với các phần tử khủng bố quốc tế.

Al Qaeda

Al-Qaeda là mạng lưới khủng bố hoạt động trên toàn thế giới bao gồm nhiều nhóm Hồi giáo cực đoan, chủ yếu là tông phái Sunni. Với cuộc tấn công vào ngày 11 tháng 9 năm 2001, mạng đã gây được tiến vang khắp nơi. Vào thời điểm đó, Mỹ đã tuyên chiến với chủ nghĩa khủng bố quốc tế và yêu cầu Afghanistan dẫn độ thủ lĩnh của Al Qaeda là Osama bin Laden. Taliban, phe cai trị Afghanistan vào thời điểm đó, đã không đáp ứng yêu cầu này.

Trước tình thế bất trắc này, chưa đầy một tháng sau cuộc tấn công, NATO tuyên bố " thành lập liên minh" và bắt đầu hoạt động quân sự ở Hindukush. Vào cuối năm, Taliban đã bị đánh bại thông qua các cuộc không kích trong quy mô lớn và sự trợ giúp của Liên minh phương Bắc, một liên minh của nhiều lãnh chúa Afghanistan. Với sự sụp đổ của Taliban, khu vực do Al-Qaeda chiếm đóng trở nên tương đối yên tĩnh.

Vào tháng 4 năm 2021, Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU), Bộ trưởng Quốc phòng Liên bang Đức, đã nhận định về sứ mệnh Afghanistan là một sự cân bằng tích cực: "Chúng ta đã đạt được mục tiêu mà al-Qaeda chắc chắn không còn hoạt động quốc tế ở mức độ như 11/9."

Hiện nay, một kiểu tác động lẫn nhau giữa các phe nhóm đang phát triển mà trong đó phe IS và al-Qaeda đang tranh giành vị trí tối cao. Nhưng cũng không thể loại trừ được khả năng là các phe nhóm nhỏ sẽ xuất hiện và thảo luận về tương lai của Afghanistan.

Mức độ tranh chấp nội bộ còn gay gắt, hoàn toàn không dựa trên việc hoạch định chính sách hay luật pháp mà là tùy thuộc vào ý mun ca lãnh chúa địa phương  và lý tưởng tôn giáo. Nhưng để giải quyết nhu cầu bang giao của Afghnistan với Hoa Kỳ trong bi cảnh mới, tất cả các phe phái sẽ có thể tìm cách để thoả hiệp tối thiểu tạm thời.

Trong khi có nhiều lý giải khác nhau về tình hình mới, thực ra có rất ít bằng chứng trong thực tế, tất cả các loại suy đoán từ các nguồn tin tình báo hải ngoại cần có thời gian kiểm chứng.

Nhưng kinh nghim ca Vit Nam có th mang li mt lý giải mang sc thuyêt phc đc bit. Sau 46 năm thng nht đt nước, Vit Nam đã tht bi trong n lc hoà gii quc gia và hoà hp dân tc, nhưng đt được nhng kỳ tích trong vic tái lp bang giao vi k cu thù. Đó cũng s là mt trường hp tương t cho Afghanistan.  


Bài liên quan:

Tại sao việc xây dựng quốc gia tại Afghanistan thất bại?

Mối quan hệ mới của Iran và Hoa Kỳ sau thảm họa Afghanistan*

Bình luận về thảm họa Afghanistan (I)

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Ngược lại, những biến cố dồn dập đủ loại trong COVID-19 mở ra cuộc đấu tranh chính trị mới: đòi quyền được sống còn, có thuốc trị cho tất cả, đi lại an toàn, đó là một cái gì thiết thực trong đời sống hằng ngày và không còn chờ đợi được chính quyền ban phát ân huệ; nó khiến cho người dân có ý thức là trong các vấn đề nội chính, cải tổ chế độ là cần ưu tiên giải quyết. Người dân không còn muốn thấy vết nhơ của Đồng Tâm hay tiếp tục qùy lạy van xin, thì không còn cách nào khác hơn là phải có ý thức phản tỉnh để so sánh về các giá trị tự do cơ bản này và hành động trong gạn lọc. Tình hình chung trong việc chống dịch là bi quan và triển vọng phục hồi còn đấy bất trắc. Nhưng đó là một khởi đầu cho các nỗ lực kế tiếp. Trong lâu dài, dân chủ hoá là xu thế mà Việt Nam không thể tránh khỏi. Cải cách định chế chính trị và đào tạo cho con người để thích nghi không là một ý thức riêng cho những người quan tâm chính sự mà là của toàn dân muốn bảo vệ sức khoẻ, công ăn việc làm
Trong vài thập niên vừa qua, giải Nobel Hòa Bình và Văn Chương được xem là một tuyên ngôn của ủy ban giải Nobel về các vấn đề thời cuộc quan trọng trong (những) năm trước và năm 2021 này cũng không là ngoại lệ. Giải Nobel Văn Chương năm nay được trao cho nhà văn lưu vong gốc Tazania - một quốc gia Châu Phi, là Abdulrazak Gurnah "vì sự thẩm thấu kiên định và bác ái của ông đối với những ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dân và số phận của những người tị nạn trong vực sâu ngăn cách giữa các nền văn hóa và lục địa". Cũng vậy, giải Nobel Hoà Bình đã dành cho hai ký giả Maria Ressa của Phi Luật Tân và Dmitry Muratov của Nga "vì những nỗ lực bảo vệ sự tự do ngôn luận, vốn là điều kiện tiên quyết cho nền dân chủ và sự hòa bình lâu dài". Ủy ban Nobel Hòa Bình Na Uy còn nói thêm rằng, "họ đại diện cho tất cả các ký giả đang tranh đấu cho lý tưởng này, trong một thế giới mà nền dân chủ và tự do báo chí đang đối mặt với những điều kiện ngày càng bất lợi" và cho "nền báo chí tự do, độc lập
Sau đó, sau khi “phát khóc” và lau nước mắt/nước mũi xong, bác Hồ liền thỉnh ngay bác Lê về thờ nên mới có Suối Lê Nin (với Núi Các Mác) cùng hình ảnh – cũng như tượng đài – của cả hai ông trưng bầy khắp mọi nơi, để lập ra một tôn giáo mới, thay thế cho Phật/Chúa/Thánh Thần/Ông Bà/Tiên Tổ ... các thứ.
Sự nghiệp chính trị của đại đế Nã-Phá-Luân chẳng liên hệ gì nhiều đến Trung Quốc nên không biết tại sao ông nổi hứng tuyên bố một câu bất hủ mà giờ này có giá trị của một lời tiên tri “Hãy để Trung Hoa ngủ yên bởi vì khi tỉnh giấc nó sẽ làm rung chuyển thế giới.” Vào tháng 03/1978 có một sự kiện ít được biết đến nhưng bắt đầu lay thức gã khổng lồ Trung Quốc khi một hợp tác xã nông nghiệp ở Phúc Kiến xin phép được giữ lại phần sản xuất vượt chỉ tiêu để khuyến khích nông dân hăng hái làm việc. Đây là giai đoạn trước Đổi Mới nên viên thư ký đảng bộ của hợp tác xã bị phê bình kiểm điểm. Chỉ 8 tháng sau đó vào cuối năm 1978 Đặng Tiểu Bình tuyên bố cải tổ và mở cửa nền kinh tế. Đề nghị nói trên của hợp tác xã được mang ra thử nghiệm với kết quả sáng chói nên viên thư ký đảng được ban khen.
Sau 10 năm ra sức Xây dựng, chỉnh đốn hàng ngũ để bảo vệ đảng không tan, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vẫn thừa nhận: ”Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hoá" vẫn chưa được ngăn chặn, đẩy lùi một cách căn bản, thậm chí có mặt còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn, có thể gây ra những hậu quả khôn lường.”
Nếu mối quan hệ Trung Quốc-Hoa Kỳ là một ván bài, thì người Mỹ sẽ nhận ra rằng họ đã được một lá bài tốt và tránh khuất phục trước nỗi sợ hãi hay niềm tin vào sự suy tàn của Hoa Kỳ. Nhưng ngay cả một lá bài tốt cũng có thể thua, nếu chơi tệ. Khi chính quyền của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden thực hiện chiến lược cạnh tranh đại cường với Trung Quốc, các nhà phân tích tìm các phép ẩn dụ trong lịch sử để giải thích tình trạng cạnh tranh ngày càng sâu sắc. Nhưng trong khi nhiều người dựa vào sự khởi đầu của Chiến tranh Lạnh, thì một ẩn dụ lịch sử đáng lo ngại hơn là sự bắt đầu của Thế chiến thứ nhất. Năm 1914, tất cả các cường quốc đều mong rằng cuộc chiến Balkan lần thứ ba là ngắn ngủi. Thay vào đó, như nhà sử học người Anh Christopher Clark đã chỉ ra rằng, các cường quốc bị mộng du bước vào một trận đại chiến kéo dài bốn năm, phá hủy bốn đế chế và giết chết hàng triệu người.
“Căn bản đời sống của chúng ta là đi tìm sự hạnh phúc và tránh né sự khổ đau, tuy nhiên điều tốt nhất mà ta có thể làm cho chính bản thân chúng ta và cho cả hành tinh này là lật ngược lại toàn bộ suy nghĩ ấy. Pema Chodron đã chỉ cho chúng ta thấy mặt cấp tiến của đạo Phật.”
Năm 1964, anh Phạm Công Thiện được mời vào Sài Gòn để dạy triết Tây tại Viện cao đẳng Phật học vừa được mở tại chùa Pháp Hội (tiền thân của Viện Đại học Vạn Hạnh sau này), tôi được anh cho đi theo. Tôi nhớ anh đã dẫn tôi đến thăm Bùi Giáng vào một buổi chiều, trong một căn nhà ở hẻm Trương Minh Giảng, căn nhà rất ẩm thấp, chật hẹp, gần như không có chỗ cho khách ngồi.
Cố nhớ kỹ lại, tôi vẫn không nghĩ ra là tôi đã gặp thầy Phước An lần đầu vào dịp nào (dĩ nhiên là ở Vạn Hạnh, trong năm 1972, nhưng trong hoàn cảnh nào?). Chỉ nhớ rằng quen nhiều và thân với thầy lắm. Phòng 317 Nội Xá Vạn Hạnh là phòng ở của quý thầy trẻ, là những người tôi rất thân, và đây là một phòng mà tôi có thể ra vào bất cứ lúc nào.
Ba bà Mai kể trên thuộc hai thế hệ. Cả ba đều đã trải qua một kiếp nhân sinh mà “phẩm giá” người dân bị chà đạp một cách rất tự nhiên.” Nếu may mắn mà “CNXH có thể hoàn thiện ở Việt Nam” vào cuối thế kỷ này, như kỳ vọng của ông TBT Nguyễn Phú Trọng, chả hiểu sẽ cần thêm bao nhiêu bà Mai phải (tiếp tục) sống “với tâm thức khốn cùng” như thế nữa?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.