Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Nền Giáo Dục Toàn Diện (holistic) Khai Phóng (liberal arts) và Đại Học Mỹ

19/08/202016:16:00(Xem: 859)


Người viết không phải là nhà giáo dục nhưng xin chia sẻ cái nhìn về học vấn sau khi đã đi học, đi làm và sống ở Mỹ. 


Tiến trình đào luyện trí tuệ gồm 4 bậc thang: dữ kiện (data) tài liệu (information) kiến thức (knowledge) và thông sáng (wisdom). Nhân loại góp nhặt dữ kiện từ quan sát và con số; ghi chép phân loại thành tài liệu; phân tích tổng hợp tạo ra kiến thức; trở nên sáng suốt sau khi lý luận phản biện và áp dụng vào thực tế. Khi Albert Einstein nhận xét “phá vỡ thành kiến của con người còn khó hơn là phá vỡ một hạt nhân nguyên tử” tức ông từ nhà khoa học trở thành bậc hiền triết. Lúc nhà kinh tài Warren Buffet phát biểu “be fearful  when others are greedy, and greedy when others are fearful” (hãy tham lam mua chứng khoán lúc mọi người hoảng sợ bán, và hoảng sợ bán chứng khoáng khi mọi người tham lam mua) chính là sau khi ông từng trải thăng trầm nên thấu hiểu cả thị trường lẫn tâm lý con người. 


Dữ kiện, tài liệu và kiến thức có thể thu nhập từ học đường hay sách vở nhưng để trở thành khôn ngoan sáng suốt phải va chạm cọ sát với cuộc đời với đầu óc phản biện tra vấn. Trong ngôn ngữ Việt thì mọt sách nhằm mô tả những ai chỉ có kiến thức từ chương trong sách vỡ mà không thắc mắc vặn hỏi cũng như thiếu kinh nghiệm sống. Theo Khổng Học thông tuệ tức là hoàn hảo về mặt tri thức và kinh nghiệm cuộc đời để hoàn thiện trong cách xử sự và xử thế - tiến trình này khởi đầu với câu viết quen thuộc “tam thập nhi lập…” Còn văn hoa chữ nghĩa thì “trên thông thiên văn, dưới tường địa lý (knowledge), giữa thuận nhân hòa (wisdom).” Khổng Tử trọn đời học hỏi chuyên cần đến năm 60, 70 tuổi mới đạt đến mức hoàn thiện nhưng khuyết điểm của đạo Nho nơi trọng từ chương mà thiếu chuyên môn và phản biện. Trong khi đó nền giáo dục toàn diện (holistic) và khai phóng (Liberal Arts) của Tây Phương nhằm đặt nền tảng cho mỗi người tự phát triễn qua tiến trình nói trên.


Giáo dục bậc Đại Học ở Mỹ chia thành 2 nhánh: Professional Education dạy chuyên môn như Khoa Học, Y Học, Kỹ Thuật v.v… trong khi Liberal Arts bao gồm Triết Học, Lịch Sử, Văn Học, Kinh Tế, Chính Trị, v.v… Những công ty điện toán như Amazon, Facebook hay Google nhưng lại có tác động khổng lồ lên toàn bộ xã hội từ kinh tế, chính trị cho đến văn hóa nên các nhà lãnh đạo phải biết lượng định hậu quả của những sáng kiến kỷ thuật lên nhân loại. Tương tự như vậy, một chuyên viên kinh tế không thể quyết định tăng giảm lãi xuất chỉ dựa trên thống kê trừu tượng mà cần thấu hiếu đến ảnh hưởng lên đời sống và công ăn việc làm của người dân. Nền giáo dục tổng hợp dạy nhân văn cho các kỷ thuật gia và khoa học kỷ thuật cho những nhà nhân văn với mục tiêu đào tạo các nhà tư tưởng và lãnh đạo trọn vẹn (well-rounded) trong cả chuyên môn lẫn kiến thức xả hội mang nề nếp tư duy tra vấn nghi hỏi (critical thinking) bên ngoài khuông khổ và định kiến (out of the box thinking) thì mới cách mạng, khai phóng và tiến bộ.


Nền giáo dục tổng hợp và khai phóng rất tốn kém nhưng được những đại học danh tiến của Mỹ áp dụng. Các trường này dù được cả thế giới tôn trọng như đạt tiêu chuẩn cao nhất về giáo dục vậy mà vẫn bị công kích kịch liệt. Phe hữu tố cáo các đại học lớn trở thành ổ độc tài cánh tả, trong khi phe tả lên án trường học phục vụ cho tầng lớp ưu tú (elite) mà bỏ rơi đa số chịu thiệt thòi (underprivileged) trong xã hội. Người Mỹ thực hiện phản biện một cách nghiêm chỉnh nên không xem cái gì là mẫu mực!


Giới trí thức cấp tiến trong các trường đại học đả phá những khuông khổ truyền thống vì tự cho nắm quy luật của tiến bộ mà bịt miệng các ý kiến trái chiều - cảnh nhà trường sa thải giáo sư đi ngược lề trái và sinh viên tẩy chay bạn bè lề phải là thường xuyên xảy ra. Con người dễ bị kẹt trong cái bẫy của lý luận, khi tôi nói “cái gì cũng phải hoài nghi chất vấn” thì đừng chất vấn điều tôi vừa nói!


Cánh tả tố cáo những đại học lớn thu nhận sinh viên xuất sắc trong khi học sinh giỏi chỉ đến từ khu nhà giàu nhờ cha mẹ có phương tiện dạy con từ nhỏ, tức là trường học phân biệt đối xử và kéo dài tình trạng bất công trong xã hội. Muốn bình đẳng thì phải nâng đỡ cho giới bị thiệt thòi, nhưng dành ghế cho da đen thì da vàng mất chổ nên biểu tình phản đối bị kỳ thị!


Một nghịch lý khác là trường dạy phản biện nhưng lại đào tạo lớp lãnh đạo suy nghĩ giống nhau! Từ thầy đến trò đều sống trong vỏ bọc (buble) trí thức, khi ra đời thành phần ưu tú làm việc chung đụng với nhau mà xa rời giới bình dân, thợ thuyền, dân nghèo v.v… Cụ thể là trong chiến tranh Việt Nam đám chuyên viên thượng thặng của Ngũ Giác Đài đến từ các đại học hàng đầu mà không hiểu biết về 

thực tế chiến trường nên thua anh du kích Việt Cộng! Hay vào năm 2007 giới lãnh đạo tài chánh xuất thân ở Harvard hay Columbia lại được giám sát bởi các chuyên viên luật danh tiến từ Yale, quen biết nhau cả đến lúc xảy ra cuộc Đại Khủng Hoảng khiến hàng triệu người mất nhà và thất nghiệp nhưng không một chủ ngân hàng nào bị bỏ tù mà còn được lãnh hàng trăm triệu đô-la tiền thưởng (bonus) trước khi hồi hưu!


Cuối cùng khi chất vấn mọi thứ thì ngay cả nhiều người giỏi nhất lại sa vào hoài nghi chủ nghĩa khi đánh mất cái neo luân lý phân biệt giữa đúng và sai (đúng hay sai chỉ là định kiến!); chối bỏ tự hào dân tộc bởi hổ thẹn cho những tội lỗi của lịch sử; vô thần khi không còn tin tưởng vào Trời Đất.


Cho nên nền giáo dục toàn diện và khai phóng dù hơn hẳn mẫu mực từ chương của Á Đông nhưng khi áp dụng vào thực tế vẫn không làm mọi người hài lòng!

 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Tin nữ thẩm phán Ruth Bader Ginsburg của Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ vừa qua đời cuối tuần qua đã gây xúc động cho nhiều người dân Mỹ. Để hiểu hơn về di sản và đóng góp của bà cho đất nước và người dân Mỹ ra sao, có lẽ cần nhìn lại quá trình của phong trào nữ quyền tại Hoa Kỳ cùng những điều bà đã góp phần tranh đấu và bảo vệ trong vài chục năm qua.
Mỗi độ thu sang, lá vàng lá úa xác xao rụng rơi trong gió, như âm vang ai oán của điệu vãn than cuối cùng, đang cuốn trôi vào định luật vô thường của vũ trụ, rồi hóa kiếp về cùng cát bụi, đắm chìm trong sương khói của thời gian…
Như hôm nay, bái biệt anh, em xin gửi theo lời tri ơn anh chị. Anh chị đã biến em thành một người may mắn hiếm hoi trên thế gian. Mấy ai trong nhân loại được có cổ thụ trong vườn và cổ thụ trong đời.
Nhân dịp lễ trung thu sắp đến xin kể câu chuyện “Chú Cuội Ngồi Gốc Cây Đa” đã được một cô giáo ở trường tiểu học kể cho đám học trò nghe cách đây hơn nửa thế kỷ.
Hoá ra “chế độ hồ sơ lý lịch” là sáng tác của bác Mao, và có nguồn gốc ở tận bên Tầu cơ đấy. Thật là qúi hoá. Khi qua đến nước ta, bác Hồ vận dụng sáng tạo thêm chút xíu cho hợp với văn hoá (“đậm đà bản sắc”) Việt Nam nên hồ sơ lý lịch không chỉ tính “cho đến hết đời” mà còn kéo dài cho đến đời con và đời cháu luôn.
Trong Tù Binh và Hòa Bình, được viết ngay khi các sự kiện đang xẩy ra, Nhà Văn Phan Nhật Nam qua một lăng kính đặc thù giúp người đọc thấy được cuộc chiến khắc nghiệt sau khi quân đội Mỹ rút lui và nỗi tuyệt vọng của Miền Nam trước nỗ lực ngăn chặn chiến thắng cuối cùng của cộng sản.(lời giới thiệu của Thượng Nghị Sĩ Hoa Kỳ, Ông James Webb)
Các nhà lập quốc Mỹ và Adam Smith, Roosevelt-Keynes và Reagan-Friedman sống cùng giai đoạn nên phải đối diện với những thách đố chung vào các khúc quanh lịch sử: cách mạng cơ khí, cách mạng Nga 1917, Đại Khủng Hoảng 1929, Hitler thập niên1930, Chiến Tranh Lạnh và Việt Nam 1950-80, toàn cầu hóa 1990…
Chính vì vậy, điểm lại một số chương trình dân sinh này là điều cần thiết và để thấy rằng hành trình phát triển của cộng đồng gốc Việt tại Hoa Kỳ đã có được, bên cạnh sự cố gắng thì một phần cũng nhờ vào các chính sách, sự trợ giúp bước đầu từ nhiều đời tổng thống tiền nhiệm khác nhau trong suốt 45 năm qua.
Khi Mai Thảo và Hoàng Anh Tuấn còn trên dương thế, thỉnh thoảng, tôi cũng vẫn nghe hai ông thở ra (“anh buồn quá Tiến ơi”) y chang như thế. Chỉ có điều khác là ông nhà văn khi buồn thì thích đi uống rượu, ông thi sĩ lúc buồn lại đòi đi … ăn phở, còn bây giờ thì ông nhạc sĩ (lúc buồn) chỉ ưa nhâm nhi một tách cà phê nóng. Ai sao tui cũng chịu, miễn đến chỗ nào (cứ) có bia bọt chút đỉnh là được!
Tờ The Washington Post hôm 12/9/2020 đưa tin Thượng Nghị sỹ Bernie Sanders công khai tuyên bố nếu chiến dịch tranh cử của đảng Dân Chủ tiếp tục tập trung vào việc chỉ trích cá nhân ông Trump, ông Joe Biden có thể thua ông Trump, như bà Clinton đã thua vào năm 2016.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.