Hôm nay,  
Việt Báo Online

Tâm sự Người Tù Cải Tạo qua một tập thơ chữ Hán

20/09/201909:46:00(Xem: 1220)
Tâm sự Người Tù Cải Tạo qua một tập thơ chữ Hán

Tù cải tạo có nhiều tâm sự, chuyện trong tù kể thì vô vàng, cách thế kể về những ngày đói nhục cũng khác nhau. Nguyễn Văn Thu kể lại bằng thơ mà là thơ chữ Hán. Đặc biệt ở chỗ đó. Người làm thơ chữ Hán ngày nay không nhiều. Ta chỉ biết Trần Văn Lương với những bài thơ rất xúc động, thỉnh thoảng ông phóng ra một bài thì ai cũng nao nao lòng khi thưởng thức vì ông nói về thời thế và tâm tư trước nghịch cảnh của con dân đất Việt. Một người làm thơ chữ Hán khác là nữ sĩ Hạt Cát, thơ rất hay, dầu ít khi phổ biến, ý tưởng thường nghiêng về đường tu dưỡng… Có thể còn có nhiều người khác nữa, nhưng vì hoàn cảnh chúng ta chưa có dịp thưởng thức thơ chữ Hán của họ. 

C:\Users\Admin\Desktop\NVT_Bach Hoa _bia.jpg


Những người chỉ
dịch thơ Đường, thì có quá nhiều, nhưng tôi cho rằng đó chỉ là sự kiện đính kim cương lên áo hoàng tử, ai thích thì cứ dịch, ta không cần thiết bàn ở đây. Bài thơ là để nói ý tác giả, thể hiện ngôn chí qua từng bài mà người dịch chỉ làm việc giới thiệu bằng ngôn ngữ của đất nước mình. Phải sáng tác dầu là dở hay. Tôi mang ý nghĩ đó khi đọc bản thảo tập thơ Bạch Hoa của Nguyễn Văn Thu nên chỉ đọc kỷ phần sáng tác, phần thơ dịch xin nhường cho người khác.

Nguyễn Văn Thu phóng ra làng văn nguyên một tập thơ chữ Hán. Ông tự dịch ra quốc ngữ tất cả. Điều đặc biệt là bài chữ Hán đứng riêng cũng có ý nghĩa mà bài chữ quốc ngữ đứng đơn độc ta lại có cảm giác là tác giả làm thơ Việt như bình thường, nghĩa là làm thơ bằng tiếng Việt như những thi sĩ khác. 

Tôi nghĩ ai đọc tập thơ nầy cũng đều muốn đi tìm tâm sự của tác giả, muốn thấy những cảnh tượng trong nhà tù, muốn thấy những nhọc nhằn của người trong vòng lao lý hay những bất nhân của kẻ thắng trận. Chuyện từ ngữ hay ho, những điêu luyện sử dụng từ ngữ  chắc là không quan trọng bao nhiêu.

Nhìn chung, luôn luôn những người sống trong tù mang nỗi buồn ngày nầy  qua ngày nọ, đó là chuyện đương nhiên đến bình thường. Ngày Tết đến nhìn hoa rụng trong sân trại tù càng nản chí hơn. Hoa rụng rơi nhiều quá, đó là những người tù đã đi vào cảnh miên viễn do những đối đãi bất nhân như đánh đập, xử oan ức, bỏ đói, tai nạn, bịnh hoạn không cho thuốc… Bài thơ thiệt là ý tại ngôn ngoại, Đình trung lạc bạch hoa, hoa trắng rụng đầy sân, tức là những người tù  bỏ thân nơi chốn rừng thiêng nước độc này vô vàn. Bài thơ mang tính cách không đã ngưu, chẳng nói gì đến sự tàn ác, thế mà ta thấy sự tàn ác lãng vãng qua cảnh mặt trời chiều, bóng tối chút nữa sẽ đè nặng, hoa đương rụng rơi lã chã, người tù tuyệt vọng trông chờ ngày về…

Có nhiều cách để bớt buồn, Nguyễn Văn Thu chọn cách vỗ đàn phóng cuồng ca. Xin trích toàn bài vì đây là bài quan trọng nhứt trong tập

Nhất xuân thiên hướng tịch, 一春天向夕

Đình trung lạc bạch hoa          庭中洛白花 

Qui đồ chân nan mịch, 歸圖真難覓

Phách cầm ngã cuồng ca         拍琴我狂歌

=  Ngày xuân bóng ngả nghiêng chiều, Sân tù hoa trắng tiêu điều rụng rơi.

    Về quê đường quá xa xôi, Vỗ đàn mà hát những lời ngang ngang.

Đời xưa Lý Bạch phóng cuồng ca không bị nạn sát thân vì vua yêu dân chuộng, đời nay trong  tù Nguyễn Văn Thu chắc là hát lên những lời ngang ngang nho nhỏ thôi để bảo toàn mạng sống và để thấm thía với nỗi hận lòng khi nhìn cảnh hoa rụng đầy sân tù mà đau nỗi đau mất đi chiến hữu đồng cảnh, mà liên tưởng sự rụng rơi của họ nhiều như những hạt mưa. Ông nhắc đi nhắc lại chuyện hoa lạc như nỗi ám ảnh không nguôi: 

Bạch hoa hựu lạc mãn đình trung… 白花又落滿庭中

Trong cảnh cô liêu lại buồn nhơn khi nhớ về người xưa:

Thâm sơn hoang dã mịch cô đơn, 深山荒野寞孤單

Diện bích hoàng hôn ức cố nhân面璧黃昏憶故人

= Rừng sâu hoang vắng lắng cô đơn, Tựa vách hoàng hôn nhớ cố nhân. (Ức Cố Nhân) 

Vậy mà ông muốn người xưa quên tình cũ, nghĩa là bỏ hình bóng của tác giả ra khỏi tâm trí. Ôi tình cảm nhân bản làm sao!

Hà nhân hữu viễn giác, 何人有遠覺

Vong tình Xuân hựu lai. 忘情春又來

= Hỡi ai dõi mắt dặm trường. Hãy quên tình cũ xuân sang nữa kìa. (Vong Tình)

Và nghĩ tới chữ hiếu mình không tròn:

Thiên lý viễn phụ mẫu, 千里遠父母

Hồi gia bất cập thì 回家不及時

= Mẹ cha khuất nẻo dặm ngàn, Ngày về xa quá trễ tràng dưỡng chăm (Hiếu Tự).

Dĩ nhiên ai cũng thấy rằng trong cảnh tù, càng nhớ người xưa, càng nhớ  rằng mình chẳng tròn đạo với mẹ cha thì nỗi buồn chắc chắn sẽ nhân lên thập bội. Nhưng biết sao, con người càng sống bằng nội tâm càng khó không nghĩ về  những điều đó!

Và có lúc Nguyễn Văn Thu thấy con én bay trong mưa mà nghĩ nó bay về để đậu cành Nam như cụ Phan Bội châu ngày xưa. Sự liên tưởng đó là do người tù Nguyễn Văn Thu nằm cong queo hay ngồi bó gối ở đất Bắc mà ước ao mình có cánh để bay thoát về Nam:

Vũ trung hàn phi yến, 雨中寒飛燕

Điểu ức cựu sào Nam 鳥億舊巢南

= Trong mưa con én lạnh căm, Vẫn bay vì nhớ trời Nam quê nhà. (Vũ Trung)

Bởi vì như con chim én kia, ông đêm ngày nhớ quê mình da diết, nhớ những con sông với sóng  bạc đầu của thời tuổi trẻ. Bài nầy phải đọc phần Hán văn mới thấm thía nỗi da diết như sóng trào từng lớp rồi từng lớp bất tận  đêm ngày. Ta nhớ đến mấy chữ bất xả trú dạ của Lý Bạch:

Tiền giang hòa Hậu giang   前江和後江

cuồng tư như tình nhân       狂思如情人

Tảo ngọ dạ bất tận               早午夜不盡

Hoài bạch lãng đông phong 懷白浪東風

Phải! Ai cũng vậy, sông nước quê nhà khi ta ở gần nó thì nó rất bình thường, thậm chí ta không chú ý rằng nó hiện hữu, rằng nó đổi thay từng chút, từng chút mỗi ngày. Nhưng  khi đi xa, có lúc ngồi lại thư thả thì hình ảnh nầy hiện ra và ta càng tái hiện chi tiết từng ghi nhận trong ký ức ngày xưa thì nỗi nhớ, nỗi buồn càng lớn mạnh, càng là tiếng gọi bên trong ta ngày đêm níu gọi. Tôi gọi tình trạng đó là hồi ức. Hồi ức để tư hương…

Trong sự buồn mênh mang đó không gì chỏi bằng thấy hoa (sen) nở đẹp. Dĩ nhiên sen nở vì nó phải nở thôi nhưng người tù nhìn lại thân phận mình rồi nhìn hoa sẽ thấy như bị chế ngạo, chọc quê. Cái buồn là ở chỗ có sự đối chọi: người tù mất tự do, nhớ nhà, bệ rạc; hoa trái lại nhởn nhơn trước gió, tươi vui, như đắc ý với sự mơn mởn của mình (Vấn hoa): 

Lao trung viễn xứ sử hoài gia         牢中遠處使懷家

Xuân phong đắc ý liên tương tiếu 春風得意蓮相笑

= Tù xa nhung nhớ mái nhà, Gió Xuân đắc ý sen cười gió xuân.

Vậy thì muốn cho khỏi buồn chỉ có cách hay nhứt là thiền cố gắng cho tâm không động trước nghịch cảnh, nghĩa là giữ cho cái tâm mình trở thành không, chẳng chú ý gì đến ngoại cảnh, đến sự có – không trong tâm trí:

Đắc thất tâm không ngoại, 得失心無 外

Tâm không bất tích duyên, 心空不積縁

= Được mất có không, không vướng bận, Lòng không không chứa cả không duyên. (Thiền)

Tôi nghĩ là mình không nên viết ra đây hết những điều tác giả nói trong tập thơ. Để lại sự khám phá cho từng người đọc. Đây là tập thơ có giá trị chứng minh tình trạng thốn tâm của người tù cải tạo. Thơ vốn dĩ có tính chất nói ít mà gợi ý nhiều, Thơ chữ Hán còn nặng về điều nầy hơn nữa. Do đó tập thơ nầy có một có một bản sắc riêng biệt, khác với những hồi ký cải tạo, vốn viết bằng văn xuôi nên nhiều mô tả mà ít gợi ý.

Chọn sáng tác bằng Hán tự, Nguyễn Văn Thu ngoài sự áp dụng sự thủ đắc sở học Hán Văn chắc ông còn muốn cho ‘người nước lạ’ biết được người tù nước Việt nghĩ gì về hậu quả do sự giúp đỡ của họ trong cuộc chiến vô lý của nước Việt vừa qua mà họ đã nhúng tay! 

Một số bài khá về ý về từ như Oa Minh (Ếch Rống) nói được điểm yếu kém đáng buồn cười của con ếch, (tác giả có ngụ ý so sánh chăng với với bọn cai tù ba hoa đắc ý vì là kẻ đương quyền, muốn nói gì thì nói, ai cũng làm thinh?), như Liên Tử (hoa sen) nói được sự thanh khiết của sen dầu sanh trong bùn, (Có ngụ ý ví mình chăng khi nói sen không ngại nóng lạnh gió mưa?), bài Quá Doanh (Qua Bãi Tha Ma) làm xao xuyến lòng độc giả khi than thở thân phận người nằm đó chỉ vì do liên hệ với cựu trào.

Xếp tập thơ lại tôi như thấy hình ảnh những nấm mồ xanh cỏ của lớp lớp tù nhân vì lỡ sống với, sống về phía bên thua cuộc:

Di sản cựu trào cô độc phận,                  遺産舊朝孤獨分

Tù nhân cảm kích nhất phương doanh囚人感激一方營

= Liên lụy cựu trào xui phận hẩm, Tù nhân cảm kích khoảnh xanh xanh.

Nghĩa là một tập thơ buồn, buồn vì hoàn cảnh của người tù cải tạo, buồn vì những đề tài tác giả  chọn để diễn tả. Nhưng nỗi buồn đó cần thiết, và cần thiết hơn để nói lên cho nhiều người nghe thấy, để các thế hệ sau biết cảnh đoạn trường của một số lớn người thời nay.

Nhìn chung tác giả Nguyễn Văn Thu thành công phần nào  về ý, về lời, dầu ông chọn thứ văn tự chỉ mới thủ đắc gần đây thôi. 


Nguyễn Văn Sâm

Victorville, CA, May 2019 

29/11/2019(Xem: 888)
Ánh nắng chiều đã tắt nhưng tôi vẫn như cảm nhận được cái nóng hừng hực qua cung cách vén ống tay áo để lau mồ hôi trán của người tưới cỏ.
29/11/2019(Xem: 719)
Trấn Cảnh Đồng nằm bên bờ sông Liễu Hạ, xinh đẹp như cảnh thiên thai ở chốn trần gian. Khách thương hồ đến đi mua bán quanh năm. Khách du thanh tú lịch lãm cũng dập dìu trẩy hội…
29/11/2019(Xem: 1822)
Tháng 12 sắp đến năm nay 2019, là tháng cuối cùng trước khi Hiệp Ước Thành Đô được áp dụng. Năm tới, 2020, Việt Nam sẽ chánh thức do Nhà cầm quyền Tàu Cộng kiểm soát …... Con đường đấu tranh để Việt Nam thoát khỏi quỷ đạo Cộng Sản Tàu e rằng bế tắc!
29/11/2019(Xem: 596)
Lấy phương châm “hòa bình, tự vệ” chỉ đạo, chính sách Quốc phòng mới của Việt Nam đã tăng từ 3 lên 4 “không”, đó là: không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe doạ sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế” .
29/11/2019(Xem: 588)
Buổi cơm tối sum họp cả nhà rất vui vẻ, sau ngày làm việc mệt mỏi nhưng khi cả nhà quây quần bên mân cơm thì tự nhiên khoẻ hẳn laị. Tài lanh miệng khen:
29/11/2019(Xem: 638)
Vân Đồn chỉ là một địa danh nhỏ bé nằm trong vịnh Bái Tử Long, ấy vậy mà xưa nay sử sách nhắc đến còn nhiều hơn cả những vùng rộng lớn trong đất liền, bởi vì nó là một nơi hết sức trọng yếu trong việc giữ gìn lãnh thổ.
28/11/2019(Xem: 655)
NEW YORK (VB) -- Diễn hành mừng Lễ Tạ Ơn do Macy's thực hiện đã tổ chức hôm Thứ Năm 28/11/2019 tại New York, bất kể quan ngại thời tiết
28/11/2019(Xem: 1740)
tàu Ý đi ngang qua vớt thuyền nhân VN trong đó có Ái Liên. Lúc này cô bị sốt mê man và được đưa về nước Ý sau cả tháng hải trình. Khi bình phục thì Ái Liên được Đức Giáo Hoàng John Paul 2 tiếp kiến và có chụp bức hình kỷ niệm
28/11/2019(Xem: 991)
Có thể cuộc bầu cử 2020 sẽ thành trận thư hùng giữa 2 tay đại tài phiệt của thành phố New York tức Donald Trump (Cộng Hòa) trong ngành địa ốc và Michael Bloomberg (Dân Chủ) trong lãnh vực tài chánh?
28/11/2019(Xem: 886)
Mùa Lễ Tạ Ơn Hoa Kỳ 2019- Xin tạ ơn, xin bày tỏ lòng biết ơn, xin cám ơn những người Tây phương tốt bụng, những hội đoàn, những quốc gia đã mở rộng vòng tay cứu giúp thuyền nhân trong đó có người viết bài này
28/11/2019(Xem: 698)
Đạo Phật ra đời cách đây trên hai mươi lăm thế kỷ, xuất xứ ban đầu chỉ nội trong xứ Ấn Độ nhưng dần dà lan truyền sang các quốc gia khác của Á châu như: Trung hoa, Nhật Bản, Việt Nam, Thailand, laos, Sri Lanka…
27/11/2019(Xem: 1089)
Hôm 25 tháng 11 tai Hà Nội Tướng Nguyễn Chí Vịnh, Thứ Trưởng Quốc Phòng Viêt Nam, vừa công bố nội dung của Sách Trắng Quốc Phòng Viêt Nam-2019, đă làm bùng nổ một số phản ứng.
27/11/2019(Xem: 1300)
Chương trình 60 Minutes đài số 9 vào chủ nhật 24/11/2019 phát hình phóng sự điều tra việc gián điệp Trung cộng ngỏ lời tài trợ 1 triệu Úc kim cho Nick Zhao một đảng viên đảng Tự Do để đưa ông ra tranh cử Quốc hội Liên bang Úc.
27/11/2019(Xem: 1248)
Những dòng chữ này vào sáng ngày 27 tháng 11 năm 2019. Hơn 11 năm đã trôi qua, và ông Lê Trí Tuệ vẫn tiếp tục “biệt tích.” Lời đồn mật vụ của chính quyền Việt Nam đã giết ông ta (e) đã trở thành sự thật.
27/11/2019(Xem: 1463)
Buổi sáng Thứ Bẩy Ngày 9 Tháng 11, 2019 thằng cháu út Lam Sơn chở bố mẹ sang thăm hai bác Duy Thanh – Trúc Liên. Anh chị ở căn hộ trên lầu hai của một chung cư tại San Francisco.
Tin công nghệ
Khoảng đầu tháng 12/2019, Đại sứ Bulgaria tại Moskva Atanas Krastin nhận được thông báo phải rời khỏi Nga trong vòng 24 giờ.
Khoảng đầu tháng 12/2019, lần đầu tiên, các nhà thiên văn học phát hiện một hành tinh khổng lồ đang có quỹ đạo quay quanh một ngôi sao nhỏ bé, đã chết về dạng sao lùn trắng.
Chiếc MacBook Pro 16 inch mới của Apple cuối cùng cũng đã khắc phục được lỗi bàn phím, bằng cách thay thế kiểu lẫy butterfly bằng lẫy cắt kéo
Trung Quốc đang tiến tới hoàn tất một năm kỷ lục nữa về các vụ vỡ nợ trái phiếu mà các doanh nghiệp của đất nước phát hành trong nước.
Khoảng đầu tháng 12/2019, Thượng viện Australia lập ủy ban điều tra xem xét khả năng can thiệp chính trị của nước ngoài thông qua các nền tảng mạng xã hội.
Đây là bài dịch từ bài viết của Adam Millsap, một chuyên gia nghiên cứu về xu hướng dân cư, sự phát triển đô thị và thị trường, được đăng trên Forbes
Khoảng đầu tháng 12/2019, NASA đã đưa ra một số thông tin về tiểu hành tinh có tên JF1 có hướng di chuyển đang tiến về Trái Đất.
Khoảng đầu tháng 12/2019, Ủy ban Olympic Hàn Quốc tính mua máy dò phóng xạ để đảm bảo thực phẩm an toàn cho vận động viên tại Nhật, vì lo ngại về thảm họa hạt nhân Fukushima.
Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ sẽ bỏ phiếu dự luật tăng trừng phạt với Nga vì can thiệp bầu cử Mỹ và vấn đề Ukraine.
Triều Tiên đặt cược lớn vào hạn chót 31/12/2019 để Mỹ tháo gỡ tình thế bế tắc, làm dấy lên lo ngại về khủng hoảng bùng phát sau thời điểm trên.
Trên thế giới, có một quốc gia 99% dịch vụ công được thực hiện trực tuyến: Estonia
Khoảng đầu tháng 12/2019, Đức trục xuất hai nhân viên sứ quán Nga vì cho rằng Moskva có thể đứng sau vụ sát hại cựu chỉ huy phiến quân Chechnya tại Berlin.
Đại sứ quán Nga cho biết Washington khơi mào cuộc chiến visa khi không cấp thị thực cho nhiều quan chức Nga đến Mỹ
3 Vaccine đang được thử nghiệm là HVTN 702, Imbokodo và Mosaico, trong đó, HVTN 702 là chủng vaccine được thử nghiệm sớm nhất trong 3 loại vào năm 2016 tại Nam Phi.
Theo kết quả kiểm tra, rất có thể chúng bị nhiễm thủy ngân từ 1 nguồn ít ngờ tới đó là sương mù ven vùng biển được gió thổi vào khu vực núi chúng đang sinh sống.