Hôm nay,  
Việt Báo Online

Bách Linh Nhứt Điểu: Tâm sự người viết_- Tâm sự người đọc

15/09/201908:13:00(Xem: 825)
Bách Linh Nhứt Điểu: Tâm sự người viết_- Tâm sự người đọc

Bách Linh Nhứt Điểu:

Tâm sự người viết_- Tâm sự người đọc

 

Nguyễn Văn Sâm

  

(Nhắn tác giả: Bài Chim Sáo có chữ đánh máy sai. Một chỗ nào đó chữ chiếc đáng lí phải là chiết.)

  

Bách Linh Nhứt Điểu (101 con chim) là một quyển sách đặc biệt. Có  tới 101 con chim hiện diện trong đó nhưng không phải là một cuốn sách Vạn Vật, cũng không phải là tác phẩm thuộc loại kể tên nhiều giống chim bằng thể thơ bình dân mà trước đây người ta gọi là vè các thứ chim. Đây là một tác phẩm văn chương, người sáng tác đã dùng những hình ảnh chim để nói về tình đời, để úp mở gởi gắm tâm sự, để nói lên sự ưu thời mẫn thế trước tình trạng đáng buồn của đất nước bên xa xa kia…
 

Trước khi đi vào quyển sách, thiết nghĩ cũng nên bỏ chút thời giờ đọc lại bài vè các giống chim, một bài văn giới thiệu mấy chục giống chim, từ đó ta sẽ thấy giá trị thiệt sự của tác phẩm Bách Linh Nhứt Điểu. Nói chung các bài vè có mặt từ xa xưa về chim chóc, tôm cá, cầm thú, rắn rít, hoa quả, bánh trái, chợ búa… được cấu tạo  theo hai cách: (1) đặc tính của từng đơn vị nhỏ của thứ mình nói đến, (2) chơi chữ từ cái tên của nó.
 

Hay bươi hay móc vốn thiệt con dơi    > đặc tính của loài dơi.

Thấy nắng thì phơi là con diệc mốc     > chơi chữ mốc, cần phải phơi.

Lặn theo mấy gốc là con thằng chài     > chơi chữ, chài lưới bắt cá.

Lông lá thật dài là con chim phướng   > chơi chữ phướng.

Rành cả bốn hướng là con bồ câu        > đặc tính của bồ câu.

Giống lặn thiệt sâu là con cồng cọc.    > đặc tính cồng cọc lặn sâu.

Ăn táp sồng sọc là con chim heo          > chơi chữ heo ăn tạp, ham ăn

Ham đậu cheo leo là chim lá rụng       > đặc tính chim lá rụng đậu trên cao.

Tắm đầu muốn rụng là chim thầy bói  > đặc tính chim bói cá chúi đầu xuống nước.

Hay ăn hay nói là con chim quyên      > chơi chữ huyên thành quyên.

Vừa đứng vừa biên là chim học trò      > chơi chữ học trò viết bài.

Rủ nhau đi mò là com chim ốc            > chơi chữ ăn ốc đoán mò.

Gõ mõ lốc cốc là chim thầy chùa         > chơi chữ thầy chùa gõ mõ.

Bắt mẹ xẻ khô là chiên điên điển          > chơi chữ điên nên  xẻ mẹ.

Không ăn ngoài biển là con le le          > đặc tính: le le vô đồng kiếm ăn.

Trong khi đó ông Võ Thạnh Đông  tạo kết cấu loài chim của mình theo hai cách khác hơn:

  1. Tính chất, mà ông gọi là đặc điểm.
  2. Cảm xúc và tư tưởng của tác giả.

 
Ông xác định:

Tên chim được chọn ngẫu nhiên với mỗi khổ bốn câu lục bát liên vận toàn tập, nên chỉ đủ để loáng thoáng nhắc đến đời sống, đặc điểm, tâm sinh lý của từng giống chim và thỉnh thoảng lại đưa vào cảm xúc cùng ẩn tình riêng của tác giả nữa.
 

Như vậy Võ Thạnh Đông bỏ đi cách giới thiệu kiểu khôi hài, chơi chữ, vui vui nhưng không cho người nghe/xem biết gì thêm về loài chim được giới thiệu. Đọc bắt mẹ xẻ khô là chim điên điển, ta phì cười nhưng cũng ngác ngơ và nhứt là không biết chút gì về con chim nầy ngoài cái tên của nó. Vậy tác giả Bách Linh Nhứt Điểu đã có một ý tưởng căn bản làm nền trước khi chấp bút. Đó là điều quan trọng bậc nhứt, nhờ đó người đọc biết thêm về những suy nghĩ, ưu tư… của tác giả, không phải chỉ biết thuần về loài chim. Tôi gọi đó là cách chỉ trăng nói mây, chỉ chim nhưng nói ta, kiểu một ngón tay chỉ ra ngoài trong khi ba ngón chỉ vào ta.
 

(1) Chỉ chim nói đặc tính của chim.

Chẳng hạn Chim Mỏ Rộng (92) thường nhường thức ăn cho bạn: (chắc chắn nhiều người đọc cũng như tôi không biết con chim nầy và cũng không biết đặc tính con chim thường nhường sâu chia mồi kia có hiện diện hay không, nhưng dầu sao tác giả cũng đã đưa ra một đặc tính tốt, hay. Biết đâu ông ấn ý phóng ra một thông điệp cho người đời nay vì sự kiện nhường cơm xẻ áo lúc nầy quá hiếm!):
 

Mỏ Rộng vì bạn hy sinh,
Nhường cơm xẻ áo dẫu tình hẫm hiu
.
 

Chẳng hạn Chim Uyên Ương (3) luôn luôn đi cặp. Bạn tình gắn bó không rời:

Uyên Ương sánh cặp nhởn nha,
Vui trăng hưởng gió giao thoa thỏa tình.
Dù trời dời đổi con tinh,
Vẫn luôn gắn bó cho mình lứa đôi.
 
 

Chẳng hạn Chim Nhàn (23) với đặc tính di điểu rời nơi sống đi rất xa theo mùa bắt cặp, phối giống:

Nhàn di về cuối chân mây,
Nơi phương tình ấm những ngày ái ân.
 

Chẳng hạn Chim Cành Cạnh (90) sống đơn côi, thích lẻ loi, một mình với gió trăng:

Cành Cạch đi có về không,
Độc hành sánh bóng phiêu bồng sớm trưa,
Đêm về bước gió tiễn đưa,
Trăng rơi mái chiếc song thưa một mình.
 

Trong sự giới thiệu đặc tính từng loài chim, Võ Thạnh Đông vũ lộng ngôn ngữ tài hoa của mình để cho thấy tính cách đẹp đẻ trong cử chỉ nhỏ của chim: sự lãng mạn của con Chim Mỏ Nhát (28):
 

Mỏ Nhát chờ nắng lên rừng,
Gom vài sợi gió cột từng niềm vui.
Mây mang theo chút ngọt bùi,
Bay vào lối mộng đã vùi lấp xưa.

Cũng vậy khi nói về đặc tính của Chim Cú (98) đêm đậu nhà ai thường cất tiếng kêu. Mà cất tiếng kêu thì nhà đó sẽ có người chết, xui xẻo. Đây là niềm tin bình dân xưa nay (có thể là không đúng) nhưng từ đó ông đưa ra lời khuyên rất đáng quan tâm:

Cú canh thức trọn đêm thâu,
Mang điềm báo tử về câu hồn người.
Sống lành an thiện cho đời,
Sẽ qua khổ nạn do nơi tâm từ.

(2) Chỉ chim nói tâm sự mình, nói ước mơ của đám đông hiện giờ.

Nói chung bài nào, con chim nào cũng được đưa ra đặc điểm đáng chú ý. Nhưng điều đáng nói là nhiều bài kéo theo một cách khéo léo tâm sự của tác giả, một tâm sự u buồn vì thời thế, một tiếng than nhẹ nhàng  thấm thía. Bài nói về Chim Bồ Câu (  ) chẳng hạn là tiếng than thực tế cho nước nhà hiện giờ:

Thanh bình còn ẩn sơn khê,

Ấm êm cũng khuất bên lề quê cha.

Thanh bình, ấm êm đang khuất nẻo, đang trốn tránh, không có mặt, tàn hại đời sống đáng lý phải có của người dân. Có thể nó vắng mặt vì những kẻ ngày trước thường lẩn khuất nơi núi non rừng rậm chăng. Có thể!

Bài Chim Sáo (6) là tiếng than buồn của người bị tình phụ, nhìn đâu cũng thấy một ngày đằng đẳng như là ba thu và trái tim thắt lại:

Sáo đưa phụ rẫy sang bờ,
Thuyền đi bỏ bến bơ vơ sông buồn.
Sóng sầu theo áng mây buông,
Nghe bên ngực trái nhịp cuồng si gieo.

Bài Con Cuốc (16) như tiếng than nhớ quê của người ly hương bất đắc dĩ như trường hợp chúng ta, những kẻ xa quê phân cách người thân thiết, sự đau khổ vì vậy gia tăng gấp bội. Đời sống tóm lại chỉ là chuỗi ngày mong được trở về đất tổ, gặp lại người thân:

 

Cuốc kêu nhớ nước não lòng
Xa xôi đất mẹ chờ mong tin người
Biển đời buồm lạc xa khơi
Mai ngày trở gió thôi rời chốn xưa.

Trích nữa hay không những điều đáng nói trong từng bài? Tôi chưa bao giờ viết tựa cho tác phẩm nào mà phải trích dẫn quá nhiều. Trường hợp Nhứt Linh Bách Điểu thì không vậy, hầu hết đều đáng trích ra để người  đọc thấy điều đáng thấy. Bài Chim Chiền Chiện (25) là một lời nhắn nhũ của nòi tình với một người đã lỗi nhịp:

Tình xưa dù có hững hờ,
Nhưng người năm cũ vẫn chờ thiên thu.

Bài Chim Khâu (64), cũng như nhiều bài khác, không phải lời của chim mà lời của đau đớn lòng trong ngoài mặt vui cười, của người tình chung chẳng vẹn, bao nhiêu lần do hoàn cảnh phải vầy lứa đôi mới nhưng vẫn ấp ủ tình xưa  trong dạ ưu phiền:

Bao lần cất bước qua cầu,
Chỉ mối tình đầu vẫn mãi trong tim.

Bài Chim Đuôi Cụt (87) cũng là tình yêu không dứt khi phải xa cách. Chim chăng, người chăng? 

Đuôi Cụt muốn nhắn đôi lời,
Nơi bàn tay ấy vẫn hơi hướm còn.
Dẫu tình chờ đã mõi mòn,
Cơn mê năm cũ dấu son vẫn chàm.

Đọc Bách Linh Nhứt Điểu tôi thấy tác giả hóa thể là chim để tâm sự ngàn lời với người đọc, để phát tín hiệu tình yêu, để nói lên lời đau đớn cho thân phận, để đưa ra tính chất trung trinh cần thiết mà người đời cần có. Chim nầy nọ chỉ có cái cớ, chỉ là trăng, nhìn cạnh bên trăng để thấy mây vân cẩu mới là mục tiêu của tác giả.

Về phương diện hình thức tôi yêu cách cấu tạo ý của Bách Linh Nhứt Điểu, thi sĩ Tô Thùy Yên trong thơ mình dùng nhiều điển tích một cách xa xa, gợi ý bằng vài chữ căn bản, Võ Thạnh Đông dùng tục ngữ cũng xa xa (bài Chim Cắt Cổ là một thí dụ: Tình người thăm thẳm khác nhau, Sông còn dò được biết sao lòng người.). Tôi cũng thích cach gieo vần lục bát ở chữ thứ sáu mà chữ nầy lại đi đôi với chữ thứ bảy tạo nên một phong cách lục bát được ưa chuộng gần đây. (Bồ nông (24 ): Bóng mây đáy nước quyên sinh, Vòng tay con sóng ôm hình tướng say; Ác Là (26): Ác Là mất dấu sương mù,Nhặt trong cơn nắng giọt u uẩn còn;  Diệc (80):  Tiếng than vọng cõi u minh,Sương đêm thấm lạnh một hình hài côi; Lách Tách (88): Lách Tách tự sống biệt giam, Dựng lều hốc đá chịu kham khổ đời... ở vào trường hợp nầy.

Ngoài phương diện kỹ thuật nổi bật, Bách Linh Nhất Điểu còn là một tác phẩm đáng đọc để biết tâm sự người viết đã đành mà còn là dịp ngẩm lại xót xa thân phận mình nơi đất Trích với biết bao nhiêu điều ước mơ chưa trọn đến xé lòng.

 

Nguyễn Văn Sâm
 

Viết thêm: Có người sẽ hỏi tại sao lại 101. Con số mà tác giả thích. Chim chóc loại thì hằng hà, học cả đời cũng không biết hết. Cho nên tác giả Bách Linh Nhứt Điểu chấm dứt sách mình ở con số nầy chắc đã theo chưn người soạn bài vè về  hoa: Vật của trời sanh, hằng hà sa số, mấy ai mà rõ, mấy ai mà thông, trong thế mênh mông, ai mà rõ biết, lời ngay nói thiệt, chư vị miễn tình, nhiều vật linh tinh, khó bề lặn lội, biết hết sao đặng, ai dám nói thông…

Vậy đó con số 101 cũng là con số cố tình với ý nghĩa… Nó đã quá con số cực dương  99, con số trùng cửu thiệt sự.



 

16/10/2019(Xem: 493)
“Kính thưa bà con cô bác, hườn này bổ nhất, tật bệnh tiêu trừ, phẻ như ông kẹ, tể này thậm phê, ông uống bà khen… maị dô, maị dô, tiền trao cháo múc, mua một tặng hai… maị dô, maị dô…” gánh Sơn Đông Mãi Võ của nhóm Thập Môn Đường vừa múa võ bán thuốc tể, hườn, đan, cao đơn hoàn tán…
15/10/2019(Xem: 378)
Kinh Chú Tâm Tỉnh Giác do Hoang Phong dịch, nhà xuất bản Ananda Viet Foundation ấn hành, sẽ triển lãm ở Hội Chợ Sách tại San Jose vào ngày 19/10/2019.
15/10/2019(Xem: 427)
Tôi vốn có xu hướng quý, trọng những tác giả mà, ngay tự tác phẩm đầu tay, đã cho thấy tài năng sáng chói của họ. Như Huy Cận với “Lửa Thiêng”; Xuân Diệu với “Phấn Thông Vàng”; Vũ Hoàng Chương với “Thơ Say”; Đinh Hùng với “Mê Hồn Ca” hay Nguyên Sa, với “Thơ Nguyên Sa; v.v...
15/10/2019(Xem: 1477)
Hiện nay Bank Teller là một nghề đầy triển vọng mà giới trẻ thường mơ ước. Nhưng nghề nầy đòi hỏi phải có kiến thức tối thiểu là phải tốt nghiệp High School hoặc hơn.
15/10/2019(Xem: 900)
Hội Nghị Trung Ương-11 khóa XII vừa kết thúc chiều 12 tháng 10 năm 2019. Chúng ta cố tìm hiểu những thay đổi tầm nhìn về cương lĩnh lãnh đao Chính trị và Kinh tế-xã hội của tbt-ctn Nguyễn Phú Trọng từ Hội Nghi Trung Ương-10 (HNTƯ-10) đến Hội Nghị Trung Ương-11 (HNTƯ-11).
15/10/2019(Xem: 1640)
Riêng bài hát "Người về như bụi" cứ vang vang trong đầu tôi phút tôi nghe tin ông vừa lên đường, khoác áo đi về nơi vô định, không bao giờ trở lại. Bài thơ này của ông được Hoàng Quốc Bảo phổ nhạc, ca sĩ Kim Tước hát
15/10/2019(Xem: 1351)
Khi cầm cuốn hồi ký của cô Nhã trong tay, tôi đã biết là mình sẽ không đọc như đọc truyện, hay đọc một tác phẩm văn học.
15/10/2019(Xem: 524)
Nó buồn tình cứ đi lang thang vô định, nhiều khi xong ca không muốn về nhà cứ để mặc cho tư tưởng và đôi chân muốn đi đâu thì đi.
15/10/2019(Xem: 648)
Andrew Yang là ứng cử viên gốc Á trong cuộc bầu cử TT Mỹ năm nay. Sinh năm 1975, tại New York, cư ngụ tạ Manhattan, New York City.
14/10/2019(Xem: 532)
Truyện này trích từ tuyển tập Mê Cung của Đào Văn Bình. đồng hương có thể gặp tác giả Đào Văn Bình và nhiều nhà văn khác, và khoảng 300 đầu sách tại Hội Chợ Sách tại San Jose ngày 19/10/2019
14/10/2019(Xem: 606)
chiều rớt /xanh/ lưỡi dao câu thơ im như núi
14/10/2019(Xem: 807)
Cách đây chưa lâu, ông Bùi Minh Quốc đã phán (một câu) rằng “thơ thiêng lắm.” Mọi thứ thiêng liêng trên cõi đời này, tất nhiên, đều rất nên tôn kính. Nhưng riêng chuyện thơ thẩn, tôi cảm thấy có hơi hơi nghi ngại nên xin mạn phép được rà lại (chút xíu) cho nó chắc ăn.
14/10/2019(Xem: 1371)
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
13/10/2019(Xem: 831)
ĐGM Hoàng Đức Oanh mong muốn được gặp và chia sẻ với Cộng đồng NVQG tị nạn cộng sản tại Nam California về những thăn trầm ưu tư qua cuộc đời khổ nạn của ngài cũng như các vấn nạn của quốc gia
12/10/2019(Xem: 4209)
Tu tướng tức là dựa vào hình tướng bên ngoài: -Tụng kinh hấp dẫn… -Thuyết giảng cho hay …vẫn chỉ là hình tướng... Phát hành cả trăm băng đĩa, viết cả chục cuốn sách…...lấy cho được văn bằng Tiến Sĩ Phật Học…... “Thiền trà, thư pháp” cũng vẫn chỉ là hình tướng, nó chẳng biểu lộ sự chứng đắc của Thiền sư. -Làm thơ rồi nhờ nhạc sĩ phổ nhạc, ca sĩ nổi tiếng hát…chính là “bệnh”
Tin công nghệ
Tháng 10/2019, hãng hàng không Qantas Airways của Australia sẽ khai thác một chuyến bay thương mại dài nhất trong lịch sử. Dự kiến, máy bay sẽ cất cánh ở New York vào ngày 18/10/2019, chuyến bay sẽ vượt qua 16,200 km trong suốt 19 giờ 30 phút để hạ cánh ở Sydney.
Khoảng giữa tháng 10/2019, Mozilla đang xuất bản các giai thoại về việc xem YouTube có thể trở nên tồi tệ như thế nào, thông qua một trang web riêng.
Apple đã rất thành công trong kinh doanh thiết bị đeo với Apple Watch, chiếc smartwatch phổ biến nhất trên thế giới. Công ty cũng sản xuất một trong những thiết bị đeo tai (ear-worn devices) bán chạy nhất thế giới – AirPods. Chuyên gia phân tích uy tín Ming-Chi Kuo còn tiết lộ rằng Apple Glass AR sẽ chính thức ra mắt vào đầu năm 2020.
Lúc 10 giờ của một buổi sáng cuối tháng 11/2017, nhân viên ngân hàng tại Freiburg, Đức phát hiện thấy hệ thống báo cây ATM đã gặp lỗi. Vụ việc được trình báo lên cơ quan chức năng, và theo lời người trong cuộc, cái máy ATM đã bị nhiễm một loại malware có tên là “Cutlet Maker”, có khả năng ép máy ATM nhả ra tất cả tiền có trong máy.
Khoảng giữa tháng 10/2019, trận lũ lụt ở Nhật Bản từ bão Hagibis đã phá huỷ 1/3 đoàn tàu cao tốc tương lai có giá trị khoảng 32.8 tỷ Yên (300 triệu USD)
Từ lâu, ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị điện tử như smartphone, laptop, tivi... đã bị buộc tội là nguyên nhân gây mất ngủ, thậm chí tổn thương mắt. Ánh sáng xanh có bước sóng ngắn, có nghĩa là nó mang năng lượng cao và có thể làm hỏng các mô tế bào thị giác.
Khoảng giữa tháng 10/2019, Bộ Tư pháp Mỹ cho biết đã triệt phá thành công một trong các trang web khai thác trẻ em lớn nhất trên Dark Web.
Khoảng giữa tháng 10/2019, hãng nước ngọt Coca Cola thông báo đã sản xuất thành công lô vỏ chai đầu tiên làm từ nhựa của các loại chất thải nhựa đang trôi nổi trên các đại dương.
Khoảng giữa tháng 10/2019, trang Bloomberg đưa tin nhà sáng lập Faraday Future - Jia Yueting đã nộp đơn xin phá sản tại tòa án Delaware.
Ứng dụng chia sẻ video nổi tiếng TikTok đã mở một văn phòng tại Mountain View, California – cách trụ sở chính của Facebook chỉ vài phút đi bộ. TikTok dường như đang tiếp cận đến "lãnh thổ" của Facebook - theo đúng nghĩa đen.
Khoảng giữa tháng 10/2019, bộ đôi Pixel 4 và Pixel 4 XL đã được Google ra mắt trong sự kiện tối qua. Bộ đôi smartphone mới của Google có một số nâng cấp, đặc biệt là camera, và thay đổi về thiết kế
Khoảng giữa tháng 10/2019, trong sự kiện ra mắt loạt sản phẩm mới của Google, bên cạnh bộ đôi Pixel 4 mới, hãng cũng giới thiệu một chiếc Pixelbook Go mới.
Các công ty công nghệ đang lên như Uber và WeWork liên tục xuất hiện trên các mặt báo thời gian qua, nhưng không phải vì lý do tăng trưởng hay một sự đột phá nào về doanh thu nào.
Khoảng giữa tháng 10/2019, Purdue Pharma, hãng sản xuất ra loại thuốc OxyContin, loại thuốc giảm đau được cho là nguyên nhân của vấn nạn lạm dụng thuốc giảm đau ở Mỹ đã đệ đơn xin phá sản
Trong ngành hàng không, nữ giới chỉ chiếm số ít ở các mảng như phi công, kỹ sư, thợ máy và nhiều công việc chuyên môn khác. Tuy nhiên, trước sự thiếu hụt về nhân lực chuyên nghiệp, một giải pháp được đưa ra đó là khuyến khích nữ giới tham gia ngành hàng không, vì đây vẫn là nguồn nhân lực dồi giào chưa được khai phá. Khoảng giữa tháng 10/2019, Ủy ban hàng không liên bang (FAA) đã thành lập Ban cố vấn hàng không dành cho phụ nữ nhằm thực hiện chính sách mới.