Hôm nay,  
Việt Báo Online

Tháng Chạp Là Tháng Trồng Khoai

21/04/201900:02:00(Xem: 734)
Tháng Chạp Là Tháng Trồng Khoai

THÁNG CHẠP LÀ THÁNG TRỒNG KHOAI
 

Thái Công Tụng
 
blank

1. Dẫn nhập: Xin mượn câu ca dao sau đây để nói về các loài hoa màu có củ như khoai lang, khoai mì, khoai sọ, v.v.:

Tháng chạp là tháng trồng khoai,
Tháng giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà.
Tháng ba cày vỡ ruộng ra,
Tháng tư làm mạ mưa sa đầy đồng.


Đọc lại ca từ của bản nhạc của Đan Thọ về một thôn làng miền Trung,

Anh về qua xóm nhỏ, em chờ dưới bóng dừa
Nắng chiều lên mái tóc, tình quê hương đơn sơ.
Quê em nghèo cát trắng, tóc em lúa vừa xanh,
Anh là người lính chiến, áo bạc màu đấu tranh.
Em mời anh dừng lại, đêm trăng nước lá dừa
Bên nồi khoai mới luộc, ngát thơm vườn ngâu thưa
Em hẹn em sẽ kể, tình quê hương đơn sơ.

hoặc nghe lại bài ca Về đây nghe em:

Về đây nghe em, về đây nghe em!
Về đây mặc áo the, đi guốc mộc…
Kể chuyện tình bằng lời ca dao
Kể chuyện tình bằng hạt lúa mới
Kể chuyện tình bằng nồi ngô khoai
Và về đây nghe lại tiếng xưa
Để nhớ trong tiếng vỡ bờ.

Với bài hát “Nương Chiều” của Phạm Duy:

Chiều ơi! Lúc chiều về rợp bóng nương khoai

Trâu bò về giục mõ xa xôi, ơi chiều […]

Chiều ơi! Mái nhà sàn thở khói âm u

Cô nàng về để suối tương tư, ơi chiều.

Bài ca dao và vài bài nhạc kể trên đều có đề cập đến loài khoai trong đó ta có thể kể như khoai lang, khoai sọ, khoai mì v.v.

Các loài khoai đi sâu vào văn hoá Việt nên trong tục ngữ và ca dao Việt có nhiều câu nhắc đến khoai:

-nói hoài nhưng người nghe không hiểu thì thật là nước đổ lá khoai,

– tranh cãi om sòm thì ắt phải làm ra ngô ra khoai.
 

Trong ca dao, củ khoai xuất hiện nhiều trong những câu ca trào phúng, hóm hỉnh:

-Khoe giàu với chú bán khoai
Chú cho một củ, ngồi nhai tối ngày

-Cu cu mà đậu nóc chùa
Cho anh cưới chịu đến mùa trả khoai

Khoai lang củ sượng, củ trân
Siêng ăn nhác mần mà lựa củ to

Khoai lang quá lứa, khoai lang sùng
Con gái quá lứa chui vô mùng con trai

-Ý ai thì mặc ý ai
Đôi ta vẫn cứ canh khoai đầy nồi

-Nhọc nhằn chẳng muốn ăn khoai
Luộc một nồi bộng, lưa hai củ sùng

Qua các ca dao trên, ta thấy vai trò của những thực vật có củ trong đó các loài khoai trong văn hoá ẩm thực Việt. Ngoài khoai lang, còn có những loài cây có củ khác như khoai mì, khoai sọ, khoai từ, khoai tía v.v. Cũng có vài vùng có khoai tây. Như vậy, các loài cây có củ có vai trò quan trọng trong nông nghiệp Việt Nam từ sản xuất, biến chế, đến tiêu thụ.
 

2. Các loài khoai

2.1. Khoai lang (Ipomoea batatas). Họ Convolvulaceae .

Khoai lang rất dễ trồng, mau ăn vì chỉ cần 3-4 tháng là ăn được nên là một cây chống đói . Chẳng thế mà ta có ca dao:

Được mùa chớ phụ môn khoai

Đến năm Thân Dậu lấy ai bạn cùng

Khoai lang thường trồng bằng các đoạn dây. Có nhiều giống khác nhau: nhóm giống củ thịt mềm, nhiều nước, màu trắng hay vàng da cam. Ta có khoai vĩ, khoai điệp ở Quảng Nam (Trà Đoã), khoai mật Dalat, khoai ngọc nữ (vỏ tím nhạt) v.v. Khoai lang có thể xắt lát, phơi khô, luộc . Khoai lang giàu chất xơ, vitamin C, A, có lợi cho hệ tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng, giảm cảm cúm, táo bón. Ít ai biết khoai lang lại giàu vitamin C. Ăn khoai thường xuyên sẽ tăng cường sức đề kháng cơ thể, ngăn ngừa cảm cúm, hệ tiêu hóa khỏe. Cả khoai lang tím, vàng đều có đặc tính phòng chống ung thư tốt. Tại các đồng bằng miền Trung, khoai lang, chủ yếu trồng trên chân đất cát ven biển nhưng cũng có nhiều nơi trồng trên chân các ruộng lúa. Sau khi thu hoạch, có nơi khoai được nấu chín và cắt thành lát mỏng phơi khô hay đưa vào lò hấp sấy. Ngoài ra, có nhiều sản phẩm khác từ khoai lang như mứt khoai, tinh bột khoai
 

2.2. Khoai tây (Solanum tuberosum), thuộc họ Solanaceae. Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, là loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới và là loại cây trồng phổ biến thứ tư về mặt sản lượng tươi – xếp sau lúa, lúa mì và bắp.

Khoai tây xuất phát từ Nam Mỹ, nhất là tại Perou với hàng ngàn giống hoang dã . Sau khi Tây Ban Nha đem dân đến Nam Mỹ ở thì họ mới du nhập khoai tây vào Âu Châu, và trở thành cây lương thực quan trọng . Người Ireland trồng khoai tây nhưng có năm bị bệnh rụng lá nên chết đói, phải tìm cách di dân qua Mỹ

Ở Viet Nam, vùng cao nguyên Dalat trồng khoai tây đầu tiên. Trung Quốc và Ấn Độ là hai nước sản xuất khoai tây lớn nhất thế giới .

2.3. Khoai nước (Colocasia esculenta) thuộc họ Ráy (Araceae). Củ ăn hơi ngứa (do các tinh thể oxalat) nên khi luộc phải thay hai lần nước. Củ và cuống lá đều ăn được. Thời gian sinh trưởng dài (gần 1 năm). Cây được thuần hoá rất sớm, trước cây lúa nước, cách nay khoảng trên 10 000 năm

Năng xuất rất cao:20-50 tấn củ/hecta, 20-40 tấn cuống (dọc)/hecta

2.4. Khoai sọ (Colocasia antiquorum) . Còn có tên là khoai môn, một loài cây thuộc họ Araceae, được sử dụng chủ yếu để lấy củ và cuống lá. Người ta cũng quen gọi là cây taro (Tahiti), nhưng có xứ gọi là talo (Samoa), kalo (Hawai), amateke (Rwanda), coco yam (Ghana). Khoai sọ trồng ở ruộng không thoát nước thường ngứa. Ở miền Bắc nước Việt, khoai sọ thường trồng tháng 11-12, thu hoạch tháng 7

Ở dạng tươi, loài cây này có độc và các tinh thể hình kim trong tế bào thực vật có thể gây ngứa. Tuy nhiên, khi được luộc hoặc ngâm trong nước lạnh qua đêm thì độc tố sẽ bị phá hủy. Lá, cuống lá và củ đều ăn được. Củ mọc thành chùm, hình thuôn dài, có vỏ mỏng, luộc chín dễ bóc. Tại Việt Nam có nhiều giống khoai môn như môn xanh, môn trắng, môn tím, môn tía, môn bạc hà, môn sáp, môn sen, môn thơm v.v. Ở miền Bắc, khoai môn chủ yếu được trồng ở các tỉnh miền núi và trung du, ít trồng ở vùng đồng bằng đất thấp bị ngập nước vì dễ bị sượng. Khoai sọ dùng để ăn tươi, chế biến thực phẩm như làm khoai chiên, bột dinh dưỡng trẻ em. Khoai sọ tốt cho hệ tiêu hóa và sức khỏe tim mạch, điều hòa huyết áp, chống lão hóa và tăng cường miễn dịch cho cơ thể.

.

Dưới đây là một số lợi ích sức khỏe của khoai sọ đối với cơ thể chúng ta, cung cấp năng lượng và tốt cho tiêu hóa.:

đối với hệ tuần hoàn: khoai sọ chứa một lượng kali khá lớn, giúp kiểm soát mức huyết áp và sức khỏe tim mạch.

đối với hệ tiêu hoá: lượng chất xơ dồi dào trong khoai sọ giúp nhuận tràng, thải cặn bã ra khỏi cơ thể nhanh chóng. Chất xơ này giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư ruột, đại tràng, thải độc và làm giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể. Theo y học cổ truyền, khoai sọ là thực phẩm lành tính, bổ dưỡng có tính bình, vị cay ngọt, vào 3 kinh tỳ (lá lách), vị (dạ dày) và đại tràng. Khoai sọ bổ tỳ, vị nên giúp tăng chất lượng dịch vị tiêu hóa, kết hợp với lượng chất xơ phong phú sẽ giúp quét sạch ruột, ngăn ngừa nguy cơ ung thư đại, trực tràng. Chất bột đường chứa trong khoai sọ rất nhỏ nên tốt cho các người chơi thể thao khắc phục mệt mỏi, vì ăn khoai sọ cung cấp năng lượng nhưng lại không làm tăng glucose trong máu.

Khoai sọ được chế biến thành nhiều món ngon được mọi người ưa chuộng. Khoai sọ chứa nhiều tinh bột, chất xơ, đường, lipid, nhiều a-xít amin và các khoáng chất (Ca, P, Fe) tốt cho cơ thể. Một lưu ý nhỏ là khi ăn nhiều khoai sọ có thể gây ra các triệu chứng của sỏi thận và bệnh gút cũng như các biến chứng sức khỏe khác nếu không được sơ chế tốt. Vì vậy nên luộc khoai sọ trước khi nấu canh hoặc chế biến các món ăn khác, hoặc ngâm qua đêm trước khi nấu ăn, nhằm mục đích làm giảm lượng oxalate.

 

2.5. khoai mỡ (Dioscorea alata) .Còn có tên là khoai từ, củ từ, khoai tím, khoai tía, khoai vạc . Tiếng Pháp gọi là igname . Đây là loại dây leo cho củ được trồng nhiều ở Ấn Độ, Châu Phi, các nước vùng biển Caribe (Haiti, Cuba ..) Củ mọc thành chùm, có vỏ mỏng, luộc chín dễ bóc . Lá đơn, mọc đối, hình tim nhọn. Tại Viet Nam thì tỉnh Long An có trồng khoai mỡ nhiều nhất, với cả hai loại ruột trắng và ruột tím . Đây là loại khoai được trồng làm cây lương thực rất lâu đời. Hợp trạng hoá học loài khoai mở tương tự như khoai tây với 25% tinh bột, nhưng protein nhiều hơn (quãng 7%, bốn lần nhiều hơn khoai mì) . Có vài nơi như Guyane chế biến thành bia, gọi là kalali

  

2.6. khoai mì (sắn), tên khoa học Manihot esculenta, họ Euphorbiaceae có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới của Nam Mỹ, thuộc lưu vực sông Amazon. Cây khoai mì được người Portugal (Bồ Đào Nha) đưa đến Congo ở Phi Châu vào thế kỷ 16; cây khoai mì chỉ được du nhập vào Viet Nam giữa thế kỷ 18 nhưng trước đó, khoai mì đã có ở Ấn Độ, Indonesia, Thai Lan.

Trong lá và củ sắn ngoài các chất dinh dưỡng cũng chứa một lượng độc tố (HCN) đáng kể. Các giống sắn ngọt có 80–110 mg HCN/kg lá tươi và 20–30 mg/kg củ tươi. Các giống sắn đắng chứa 160–240 mg HCN/kg lá tươi và 60–150 mg/kg củ tươi. Liều gây độc cho một người lớn là 20 mg HCN, liều gây chết người là 50 mg HCN cho mỗi 50 kg thể trọng. Tuỳ theo giống, vỏ củ, lõi củ, thịt củ, điều kiện đất đai, chế độ canh tác, thời gian thu hoạch mà hàm lượng HCN có khác nhau. Tuy nhiên, ngâm, luộc, sơ chế khô, ủ chua là những phương thức cho phép loại bỏ phần lớn độc tố HCN.

 

Khoai mì (sắn)

Sắn có nhiều công dụng trong kỷ nghệ vì củ sắn ngoài làm thức ăn cho người thì tinh bột sắn còn có thể chế biến thành bột ngọt, cồn, sirop glucose, mạch nha, hồ vải, hồ giấy, bìa carton.. chưa kể đến làm bún, miến, mì ống, mì sợi, hạt tapioca.. Củ sắn cũng dùng cho thức ăn gia súc, làm sắn lát khô, bột sắn nghiền. Tinh bột của củ sắn, sau quá trình chế biến sẽ thành loại bột mà tiếng Việt phương ngữ miền Bắc gọi là bột đao, phương ngữ miền Trung gọi là bột lọc và phương ngữ miền Nam gọi là bột năng. Thân cây sắn dùng để làm giống, làm nấm, củi đun v.v.Lá sắn phơi khô để làm bột lá dùng trong chăn nuôi .
 

3. Kết luận

Các loài khoai là những loại củ thích hợp với nhiều loại đất, từ đất đồi, đất thung lũng, đất ruộng v.v. và có đặc tính chính là thực phẩm “3 hấp thụ” gồm hấp thụ nước, hấp thụ chất béo- đường và hấp thụ độc tố.

Khi hấp thụ nước, chúng sẽ làm nhuận tràng thông ruột, giảm mắc bệnh ung thư các cơ quan tiêu hóa như trực tràng, kết tràng.

Hấp thu chất béo và đường thì sẽ làm giảm nguy cơ mắc tiểu đường.

Hấp thu độc tố thì sẽ làm giảm các bệnh viêm nhiễm đường ruột, cũng là nguyên nhân gây u nhọt.

 

24/05/2019(Xem: 81)
Tại sao ông Nguyễn Phú Trọng vắng mặt tại phiên họp khai mạc Quốc hội kỳ 7, và trong đoàn Quốc hội viếng lăng Hồ Chí Minh ngày 20/05/2019? Thời Nhân văn Giai phẩm 1956, Cụ Phan Khôi đã viết về sự tích “Ông bình vôi”
23/05/2019(Xem: 104)
tôn trọng các quyền con người là một bộ phận quan trọng của EVFTA và vi phạm các quyền này là một vi phạm nguyên tắc của thỏa thuận. Kể từ khi triển khai thực hiện Hiệp định PCA vào năm 2012 và kể từ khi kết thúc đàm phán EVFTA vào năm 2016, tình hình nhân quyền tại Việt Nam đã xấu đi một cách đáng kể
23/05/2019(Xem: 1369)
Về hưu, chữ nghĩa của tài tình của “vi-xi” bây giờ gọi là “nghỉ hưu?”, là nghỉ làm việc, không còn tiếp tục làm công việc hàng ngày để kiếm lương bổng, lợi tức cần cho đời sống nữa.
23/05/2019(Xem: 667)
Tháng 4 của Hoa Kỳ là một ngày tháng đáng lưu ý của lịch sử. Cuộc nội chiến Nam Bắc Hoa Kỳ bắt đầu vào ngày 12 tháng 4-1861. Bốn năm sau vào ngày 9 tháng 4-1865, tướng Lee của miền Nam đầu hàng tướng Grant của miền Bắc...
23/05/2019(Xem: 1130)
Kể về những giai thoại liên quan đến Kinh Kim Cang trong lịch sử và duyên may của chính bản thân mình với kinh này, tôi không có ý đề cao sự màu nhiệm của Kinh Kim Cang. Cái đó để từng người phán xét “Linh tại ngã, bất linh tại ngã.” ... Sự vĩ đại nằm ở chỗ dám xả bỏ tất cả những gì mình đang có để cống hiến cho đời. Và Đức Phật chính là con người như vậy.
22/05/2019(Xem: 393)
Viện Việt-Học kính giới thiệu đến các quí-vị chương-trình Mạn-đàm Văn-chương, về đề tài: "TRUYỆN THẠCH SANH LÝ THÔNG: MỘT CÁCH NHÌN KHÁC" Diễn-giả: GS Nguyễn Văn Sâm Với sự góp mặt của: Nhà văn Phan Tấn Hải – GS Trần Văn Chi – GS Nguyễn Trung Quân - Lời ngỏ: Soeur Trần Nữ
22/05/2019(Xem: 769)
Irvine là một thành phố ở Quận Cam (Orange County )- Nam California – là một thành phố được quy hoạch, phát triển bởi công ty Irvine , từ thập niên 1960.
22/05/2019(Xem: 957)
Mọi người ở xứ sở này – xem chừng – chỉ rôm rả nói cười khi vào quán cà phê, và năng động lúc ngồi quanh bàn rượu. Kỳ dư thì họ đều ngủ vùi, nếu ở nhà; và ngủ gà, khi vào đến chỗ làm. Bởi thế nên nước bốn ngàn năm hồn chửa tỉnh!
22/05/2019(Xem: 929)
Pleiku, đọc theo tiếng Việt là Pờ-lây-cu, là thành phố lớn nhất của tỉnh Gia Lai ở Tây Nguyên, Việt Nam. Cái tên thân yêu Pleiku đã có thời Pháp thuộc, theo từ điển mở, "Plơi" tiếng Jarai nghĩa là "làng".
22/05/2019(Xem: 838)
Úc vừa trải qua một cuộc bầu cử với kết quả bất ngờ đến nỗi Thủ Tướng Scott Morrison phải thốt lên rằng ông luôn tin tưởng có phép lạ nhiệm mầu (“I have always believed in miracles”).
22/05/2019(Xem: 3335)
Nhà thơ Tô Thùy Yên đã từ trần vào lúc 9:15 giờ đêm giờ Houston (tức 7:15 giờ chiều giờ California) hôm Thứ Ba 21/5/2019... Một trong các bài thơ nổi tiếng của nhà thơ Tô Thùy Yên là bài Ta Về, sáng tác năm 1985 khi còn trong Việt Nam, về sau in trong tập “Thơ tuyển” ấn hành năm 1995 ở hải ngoại.
21/05/2019(Xem: 1166)
Hai tập “Ký” và “Ký 2” của Đinh Quang Anh Thái là thể loại ký sự nhân vật, trong đó tác giả ghi lại những nét riêng và hoạt động của nhiều người Việt, đặc biệt là những người từng bị tù cộng sản và những người phải sống lưu vong trong gần nửa thế kỷ qua.
21/05/2019(Xem: 1927)
Có thể nói rằng suốt hơn 40 năm qua, ngoại trừ một số vị đã sống ở ngoại quốc trước tháng Tư, 1975, còn thì hầu hết người Việt tỵ nạn chúng ta đều đã hơn một lần phải mang ơn một sắc dân, một đất nước, hay một chủng tộc khác.
21/05/2019(Xem: 1359)
Nằm ở trung tâm thành phố Sơn La và cách biên giới Lào chừng 45 cây số , nhà tù Sơn La được người Pháp xây dựng năm 1908 để giam giữ những người làm cách mạng VN.
20/05/2019(Xem: 2500)
Các sử gia VN thường mắc cái bẫy lý luận của TQ là các triều đại Nguyên và Thanh là hai triều đại của lịch sử TQ. Đây là một sự “nhận vơ”, đánh lừa khiến trong tâm cảm của người Việt mang một dòng máu tự ti, lúc nào cũng sợ TQ
Tin công nghệ
Khoảng cuối tháng 05/2019, Cơ quan giám sát bảo mật dữ liệu của Ireland thông báo mở cuộc điều tra nhắm vào hoạt động thu thập dữ liệu quảng cáo trực tuyến của Google.
Hàng triệu năm trước, một tai nạn di truyền ngẫu nhiên có thể đã kích hoạt cho sự ra đời và phát triển của tất cả cuộc sống đa bào như hiện nay. Chỉ một thay đổi duy nhất đã tạo nên bước chuyển đổi từ sự sống đơn bào (như vi khuẩn) sang sự sống đa bào, trong đó bao gồm cả con người
Khoảng cuối tháng 05/2019, theo trang Bloomberg, nhiều khả năng sẽ có thêm 5 công ty công nghệ Trung Quốc bị Mỹ đưa vào danh sách đen và áp dụng lệnh cấm giống Huawei, mà đa số là các công ty sản xuất thiết bị và camera giám sát.
Khoảng cuối tháng 05/2019, Panasonic, hãng công nghệ Nhật Bản, đã đưa ra thông báo chính thức về việc ngừng cung cấp linh kiện cho Huawei sau khi hãng phải chịu những cấm vận từ Mỹ.
Khoảng cuối tháng 05/2019, trong một bài viết được đăng tải trên blog của công ty, Google cho biết đã phát hiện ra một lỗ hổng bảo mật có thể khiến mật mã tài khoản của một lượng lớn người dùng dịch vụ G Suite bị lưu dưới dạng văn bản thuần túy.
Ngày 20 tháng 5, Trăng tròn và Sao Mộc, hành tinh lớn nhất của Hệ Mặt trời, gần như đã chia sẻ cùng khung nhìn trong ảnh.
Khoảng cuối tháng 05/2019, theo trang TechCrunch, dữ liệu tài khoản chứa thông tin cá nhân của 49 triệu người dùng Instagram đã vô tình bị rò rỉ trên mạng Internet. Những tài khoản bị ảnh hưởng bao gồm cả người nổi tiếng, tài khoản thương hiệu và một lượng người dùng có tầm ảnh hưởng lớn trên Instagram.
Hồi tháng 03/2019, Apple chính thức thừa nhận bàn phím cánh bướm của hãng gặp lỗi và ra mắt chương trình sửa miễn phí. Tuy nhiên, chương trình vẫn bị nhiều người dùng phàn nàn vì không hỗ trợ các mẫu MacBook vừa ra mắt như MacBook Air 2018 và MacBook Pro 2018. Hai mẫu laptop đã được cập nhật bàn phím nhưng cuối cùng vẫn gặp lỗi.
Khoảng cuối tháng 05/2019, Ngân hàng Trung ương Nepal tuyên bố cấm cửa ví điện tử Alipay và WeChat Pay tại Nepal
Tháng 05/2019, chính quyền ông Donald Trump đã ra lệnh cấm các công ty Mỹ hợp tác với Huawei. Tuân thủ chính sách mới, Google đã chính thức rút giấy phép sử dụng Android của Huawei và một loạt công ty Mỹ khác như Qualcomm, Intel cũng yêu cầu nhân viên tạm ngừng hợp tác với Huawei.
Khoảng cuối tháng 05/2019, Facebook chia sẻ rằng hãng đang giúp đỡ các tổ chức y tế cộng đồng chống lại các dạng dịch bệnh bằng cách chia sẻ cho họ 3 dạng bản đồ số có chứa các thông tin liên quan đến nhân khẩu học, cách thức di chuyển và khả năng truy cập Internet của người dùng mạng xã hội.
Xung đột thương mại Mỹ - Trung leo thang lên một bước mới khi vào ngày 10/05/2019, tổng thống Trump chính thức nâng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, từ 10% lên 25%. Điều này đang làm các nhà đầu tư vào Apple và chuỗi cung cấp của họ lo lắng hơn bao giờ hết. Ngay cả người luôn lạc quan vào Trung Quốc như nhà đầu tư lớn Thornburg Investment Management cũng đang rút vốn ra khỏi Apple và các công ty thuộc chuỗi cung ứng của họ, khi lo ngại rằng việc Mỹ áp đặt thuế quan có thể gây ra các tác động nghiêm trọng đến hệ sinh thái công nghệ.
Tại thời điểm tế bào khỏe mạnh bị căng thẳng, nó có thể chọn một trong hai con đường: hoặc là kích hoạt một quá trình tự hủy rồi chết, hoặc trở thành tế bào zombie
Khoảng giữa tháng 05/2019, Thượng viện Đức đã bỏ phiếu và chính thức thông qua luật về việc sử dụng xe scooter điện ở nơi công cộng.
Khoảng giữa tháng 05/2019, một số nguồn tin cho biết, người thừa kế Samsung, Lee Jae-yong, đã gặp gỡ quan chức từ các nhà mạng di động hàng đầu Nhật Bản để thảo luận về khả năng hợp tác trong công nghệ 5G