Hôm nay,  
Việt Báo Online

Nhà thơ Phật tử W. S. Merwin (1927-2019)

20/03/201908:11:00(Xem: 705)
Nhà thơ Phật tử W. S. Merwin (1927-2019)

 Nhà thơ Phật tử W. S. Merwin (1927-2019)

 

Phan Tấn Hải

  

Nhà thơ W. S. Merwin vừa từ trần trong một giấc ngủ hôm 15/3/2019. Trong gần nửa thế kỷ, ông cũng nổi tiếng là một Phật tử, thực tập theo Thiền Tông Nhật Bản. Cuộc đời ông là một điển hình của giới trí thức Hoa Kỳ thập niên 1960-1970s, nhiều người nghiêng về Phật giáo khi nhìn thấy xã hội Hoa Kỳ tranh cãi về Chiến Tranh Việt Nam và khắp thế giới chiến tranh như dường bất tận.

blank

Nhà phê bình thi ca Reginald Shepherd viết trên Poetry Foundation về các thi phẩm  thời kỳ đầu của Merwin, được viết trong thời Chiến Tranh Việt Nam: “Đó là những bài thơ không được viết cho một nghị trình [chính trị], nhưng đã thiết lập ra một nghị trình. Trân trọng giữ gìn và tái sáng tạo thế giới trong những chữ từ ái. Merwin luôn luôn quan tâm với quan hệ giữa đạo đức và mỹ học, cân nhắc cả hai phía đồng đều nhau. Thơ của ông là một đáp trả đối với một thế giới đã tan rã, không phải như những vùng địa lý nhưng là như các sự kiện thẩm mỹ.”

W. S. Merwin sinh ngày 30/9/1927, từ trần ngày 15/3/2019, đã viết khoảng hơn năm mươi sách về thơ và văn xuôi, cũng như nhiều dịch phẩm. Khi mới 5 tuổi, ông đã bắt đầu viết các lời ca trong nhà thờ cho thân phụ, một mục sư Tin Lành Presbyterian.

Trong phong trào phản chiến 1960s, thơ của Merwin viết như chuyện kể gián tiếp, không dấu ngắt câu, mang nhiều hình ảnh đau đớn, thường ẩn dụ phức tạp.

Như trong bài thơ “The Asians Dying” (Những người Châu Á Đang Chết) dài 4 đoạn, nơi đây chúng ta trích dịch hai đoạn giữa:

 

Mưa rơi vào những con mắt mở lớn của những người chết
Một lần nữa một lần nữa với âm thanh vô nghĩa
Khi mặt trăng tới chúng là những sắc màu của mọi thứ

  

Những đêm biến mất đi như các vết bầm nhưng không có gì được chữa lành
Những người chết biến đi như các vết bầm
Máu hòa vào đất ruộng đã nhiễm độc
Vẽ lên đường chân trời
Còn lại
Phía trên những mùa màng đá tảng
Chúng là những cái chuông giấy
Âm vang gọi tới bên kia sự sống  
 

 

Trong các thập niên 1980s và 1990s, thơ của ông mang đậm màu sắc Phật giáo và gần thiên nhiên. Năm 1976, ông dọn tới Hawaii để học Thiền với Robert Aitken Roshi. Cư trú ở một miền xa thành thị trên đảo Maui, tiểu bang Hawaii, ông viết nhiều về việc hồi phục rừng.

Merwin được nhiều giải thưởng văn học, hai lần được giải Pulitzer về thơ trong năm 1971 và 2009; được giải thi phẩm National Book Award for Poetry năm 2005, và nhiều giải thơ khác. Đặc biệt, năm 2010, Thư Viện Quốc Hội Hoa Kỳ phong ông là Thi Hào Hoa Kỳ thứ 17 (the 17th United States Poet Laureate) một cương vị chính thức của chính phủ liên bang trong nỗ lực gây ý thức người dân về thơ, đọc thơ và sáng tác thơ.

Phim tài liệu Even Though the Whole World Is Burning (Mặc Dù Cả Thế Giới Đang Bốc Cháy) lưu hành năm 2014 chọn ông là chủ đề chính.

Merwin cũng xuất hiện trong phim tài liệu The Buddha (Đức Phật) của PBS, lưu hành năm 2010. Phim này dài gần 3 giờ đồng hồ, đang phổ biến ở YouTube.

Thơ mang tính Phật giáo của ông thường có chủ đề vô thường và thiên nhiên.

Như trong bài thơ “Anniversary on the Island” (Chu niên trên đảo) ông trở thành người quan sát những hình ảnh trên đảo Maui, trích:
 

ngày lại ngày chúng tôi tỉnh thức với đảo
ánh sáng mọc lên xuyên qua nhưng giọt nước trên lá
và chúng tôi nhớ như những con chim nơi chúng tôi ở
đêm lại đêm chúng tôi chạm hải đảo đen tối
mà một lần chúng tôi từng ra đi để tới

 

Trong bài viết “The Garden & The Sword” (Ngôi Vườn & Thanh Kiếm), phóng viên Joel Whitney ghi lại trên tạp chí Tricycle, số mùa đông 2010, cuộc nói chuyện với nhà thơ W. S. Merwin.

Ông kể rằng Thiền sư Nhật Bản thế kỷ 13 và là một nhà thơ, tên là Muso Soseki, với nhiều bài ông đã dịch sang tiếng Anh, luôn luôn gợi cảm hứng cho ông. Merwin cũng kể rằng cảm xúc trong lần đầu tiên đọc Diamond Sutra (Kinh Kim Cương) đã lay động ông mạnh mẽ.

Merwin kể về người cha mục sư, kỷ niệm đi nhà thờ, học lớp giáo lý Ki tô những ngày Chủ nhật, lắng nghe ngôn ngữ những bài thánh ca.

Merwin kể duyên khởi dịch về Muso Soseki là sau khi tới Hawaii, dịch chung với một người Nhật tên là Soiku Shigematsu, ông quen qua Robert Aitken, vì Merwin không biết tiếng Nhật.  Muso là một Thiền sư dị thường, là bậc thầy môn Kiếm đạo, huấn luyện một người nổi tiếng là đệ nhất kiếm thủ ở Nhật thời đó.

Tuyển tập thơ của Muso bản tiếng Anh được Merwin đặt nhan đề là “Sun at Midnight” (Mặt Trời Lúc Nửa Đêm)

Chỗ này cũng cần ghi chú, bởi vì trong tiểu sử chính thức trên Wikipedia của Thiền sư Muso Soseki  (1275-1351) chỉ nói rằng ông nổi tiếng là nhà thơ, nhà thư pháp, người thiết kế vườn, và là người dạy Thiền Lâm Tế (Rinzai) – từng có hơn mười ngàn Thiền sinh theo học. Soseki được Hoàng  Đế Go-Daigo phong làm Quốc sư, danh hiệu Musō Kokushi. Có thể chuyện thầy dạy môn Kiếm đạo  cho đệ nhất kiếm thủ là do đời sau ghi lại, như là ngoại sử?

Bên cạnh tác phẩm của Muso Soseki, nhà thơ Merwin ưa thích đặc biệt Thiền sư Dogen (Đạo Nguyên); Merwin từng viết Lời Giới Thiệu cho một tuyển tập bản Anh dịch các bài thơ của Dogen.

Ông cũng nói rằng yếu tố thần bí huyền học lôi cuốn ông, vì bản thân ông không tự gọi mình là Ky tô hữu và không còn dính gì với Đạo Ky tô, nhưng ông đã từng ưa thích các nhà huyền bí, như Eckhardt, Plotinus và Spinoza, mà ông nói, “những tác giả này vẫn còn cực kỳ quan trọng đối với tôi.”

Nhưng trong lứa tuổi ba mươi, ông sửng sờ khi đọc tới Kinh Kim Cương.
 

Merwin nói với phóng viên Whitney:

Có cái gì đó vượt xa tất cả đó, nằm dưới tất cả đó, đều cùng chia sẻ, rằng tất cả đều tới từ đó. Tất cả là nhánh cành, mọc từ một rể đơn độc. Và đó là cái người ta phải chú ý tới. Và dĩ nhiên, những chữ thực sự trong Kinh Kim Cương nắm lấy tôi là, khi Như Lai nói, “Bồ Đề, Như Lai có pháp nào để dạy không?” Và Bồ Đề nói, “Bạch Thế Tôn, không. Như Lai không có pháp nào để dạy.” Đọc tới chỗ đó, tôi thấy hơi lạnh chạy dọc xương sống. Và Như Lai nói, “Bởi vì không có pháp nào để dạy, đó mới là pháp dạy.” Tôi đã nghĩ đúng như thế đó, bạn biết đấy...” (1)

Nơi này cần phải ghi chú, trong bài nêu trên, ghi tên vị đương cơ trong Kinh Kim Cương là “Bodhi” (Bồ Đề) – nhưng đúng ra, các bản dịch kinh này đều ghi là ngài “Subhuti” (Tu Bồ Đề).

Để kết bài này, nơi đây xin dịch bài thơ ngắn, nhan đề “Do Not Die” (Đừng Chết) của W.S. Merwin. Bài thơ có ngôn phong thần bí, hình như (dịch giả xin phép suy đoán) là có tư tưởng “tương tức” (interbeing) thường được Thầy Nhất Hạnh nói tới. Nghĩa là, “anh là tôi, và tôi là anh” và như thế, không có gì thực sự sinh và thực sự chết. 

Bài thơ “Do Not Die” rất ngắn, dịch như sau:

Trong mỗi thế giới họ có thể đẩy chúng ta
ra xa nhau hơn
Đừng chết
trong khi thế giới này hình thành tôi có thể
sống mãi mãi.
 

Rất mực trân trọng, xin gửi lời từ biệt nhà thơ Thiền sư W. S. Merwin.

 

GHI CHÚ:

(1)   The Garden & The Sword: “Tathagata [the Buddha] says, “Bodhi, does the Tathagata have a teaching to teach?” And Bodhi says, “No, Lord, Tathagata has no teaching to teach.” At that point I got chills right down my spine.”  https://tricycle.org/magazine/garden-sword/  

 

22/04/2019(Xem: 341)
“Thuyền-nhân….biểu-tượng cuả Tự-Do” Đêm Thuyền-Nhân - Xem một số hình ảnh sinh hoạt từ trại tị-nạn Văn-nghệ tháng Tư và mạn đàm cùng vài thuyền-nhân và Trại trưởng trại tị-nạn Cheras (Malaysia) và Palawan (Philippines).
22/04/2019(Xem: 343)
Mây đi liền với khí hậu nên khi xem tin thời tiết trưóc khi đi ra khỏi nhà, các bản tin khí tượng có đề cập đến nhiệt độ, áp suất không khí và mây. Nói về mây, ta có mây vàng, mây trắng, mây xám, mây đen v.v. Mây đi liền với văn học nên tựa đề một quyển sách của Thượng Tọa Thích Nhất Hạnh có tựa Đường xưa mây trắng.
22/04/2019(Xem: 1218)
Cũng là thuyền nhân, từng đi ghe vượt biển đến Mã Lai cuối năm 1978, ở trại tị nạn Kota Baru, trải qua những nỗi buồn vượt biển tị nạn, tôi cảm nhận hồn thơ đó và ôm đàn lẩm nhẩm cố gắng tạo nên một ca khúc
21/04/2019(Xem: 806)
hôm 15-4, đại diện Nhật Bản, Toshimitsu Montego, bộ trưởng Tái thiết Kinh tế Nhật, chỉ muốn một Hiêp định Thương mại hướng tới hàng hóa. Trong khi đó đai diện thương mai Mỹ, Robert Lighthizer, muốn cuộc đàm phán mở rộng thêm một số vấn đề bao quát hơn gồm có hàng hóa
21/04/2019(Xem: 406)
Thông thường phản ứng đối với một hành động sẽ tránh được tính cách nông nổi, bộp chộp, chủ quan, hoặc thiếu bình tĩnh, nếu giữa hành động và phản ứng ấy có một quãng thời gian trống. Phản ứng có thể là một hành động chống lại, hay chỉ là một thế đứng, một nhận định, một góc nhìn
21/04/2019(Xem: 530)
Vì yêu âm nhạc họ vẫn miệt mài sáng tác, chau chuốt những hình nốt âm thanh giai điệu đến cuối đời vì nghệ thuật. Những tác phẩm nghệ thuật đó đã nói được tâm tình của người dân và hồn dân tộc cũng giống như Dân Nhạc ba miền đều nói được tâm tình người dân và hồn dân tộc góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc
21/04/2019(Xem: 818)
Bởi họ đã chiến đấu để bảo vệ khát vọng của dân tộc trong suốt thể kỷ 20: một nền dân chủ, tự do đúng nghĩa... Lịch sử Đảng Cộng sản, kể từ khi cướp công lao “Tuyên cáo Việt nam Độc lập” của vua Bảo Đại (ngày 11/3/1945) , là lịch sử của sự lừa đảo và dối trá.
21/04/2019(Xem: 1204)
Từ đau đớn và truân chuyên, tôi gởi đến cho mọi người hạnh phúc vững bền của chữ nghĩa. (Hoàng Ngọc Tuấn) - Nếu không có cái tên Hoàng Ngọc Tuấn và những trang truyện ngắn đầy những chất thơ nói về tình yêu, hẳn là tuổi trẻ chúng tôi 40 năm trước chỉ có một thời để chết và một thời để nhớ mãi khôn nguôi.
21/04/2019(Xem: 2360)
Tôi nhận được bài viết có tựa đề “Thượng nghị sỹ Mỹ kể về cái hôn bất ngờ ở Việt Nam và câu chuyện khiến Tổng thống Bush rơi nước mắt” do một người bạn trẻ ở Houston, Texas chuyển lại kèm theo lời nhắn dễ mến của cô: Câu chuyện cảm động quá chú ơi!
21/04/2019(Xem: 1159)
Sinh hoạt diễn ra tại Trung Tâm Đa Văn Hóa, thành phố Falls Church, Virginia vào trưa thứ bảy 13 tháng tư năm 2019 với chủ đề “Làm sao để tạo được sức mạnh đấu tranh”.
21/04/2019(Xem: 936)
Chế độ Cộng Sản tiêu tùng. “Thời bao cấp” của nền kinh tế quốc doanh đưa Cộng Sản Việt Nam đến chỗ kiệt quệ. Để được sống còn, đảng CSVN buộc phải mở cửa hội nhập vào kinh tế thế giới
21/04/2019(Xem: 493)
Tại sao ngày 22.4.2016 Nguyễn Phú Trọng lại vẫn đủng đỉnh tới thăm Ban giám đốc Formosa, giữa lúc hàng triệu nhân dân là nạn nhân do thảm họa cá chết hoàng loạt từ đầu tháng 4.16?
21/04/2019(Xem: 524)
Khoai lang thường trồng bằng các đoạn dây. Có nhiều giống khác nhau: nhóm giống củ thịt mềm, nhiều nước, màu trắng hay vàng da cam. Ta có khoai vĩ, khoai điệp ở Quảng Nam (Trà Đoã), khoai mật Dalat, khoai ngọc nữ (vỏ tím nhạt)
20/04/2019(Xem: 1430)
Tháng Ba vừa qua, trong khi cả triệu học sinh Mỹ đang nóng lòng chờ đợi kết quả nhận vào đại học thì dư luận bùng lên xôn xao về việc có những cha mẹ giầu có, những phụ huynh có tiếng tăm đã bỏ tiền tìm cách chạy chọt
20/04/2019(Xem: 683)
Nhà thơ Thiết giáp Hồ Thanh Nhã nguyên quán ở Bến Tre. Thuở nhỏ cha mẹ gọi là con mọt sách, thích văn chương, biết làm thơ từ năm 16 tuổi. Lớn lên anh nhập ngũ khóa 25 sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức. Mãn khóa Sĩ quan bộ binh, anh tình nguyện gia nhập binh chủng Thiết giáp
Tin công nghệ
Khoảng cuối tháng 04/2019, startup Phase Science International đã phát triển một phương pháp mới để chuẩn bị mẫu thử cho sinh thiết lỏng, một công cụ sàng lọc chẩn đoán có khả năng phát hiện tế bào ung thư hoặc các đoạn DNA của chúng trong chất lỏng như máu và nước tiểu.
Khoảng cuối tháng 04/2019, Google đã ra mắt Chrome 74 cho Windows, Mac, Linux, Chrome OS và Android, trong đó tính năng đáng chú ý nhất là hỗ trợ chế độ nền tối Dark Mode cho Windows.
Nghe có vẻ là một đặc ân khi những con khỉ được nâng cấp trí tuệ, nhưng nghiên cứu mới thực sự gây ra những vấn đề về đạo đức khoa học. Gen MCPH1 được cấy vào những con khỉ có thể làm khó cho số phận và chính sự tồn tại của nó. Câu hỏi được đặt ra là: Với một bộ não mang trí thông minh của con người, nó có chịu sống trong hình hài một con khỉ hay không?
Sự xuất hiện nhiều chân đối xứng của Tinh vân Cua Trời Nam (Southern Crab Nebula) hoàn toàn đặc biệt.
Tăng tốc độ sửa chữa là một động thái tốt của Apple. Dù vậy, vẫn còn nhiều người dùng trì hoãn việc nâng cấp MacBook cho tới khi Apple ra mắt một công nghệ bàn phím mới không có bất cứ vấn đề nào.
Theo hồ sơ vụ kiện, thám tử John Reinhold của NYPD là người đầu tiên nhận ra Bah khác hẳn với nghi phạm trong video được camera giám sát ghi lại tại một Apple Store bị cướp. Sau đó, vị thám tử cho rằng các công nghệ an ninh của Apple đã xác định nghi phạm của vụ cướp dựa trên phần mềm nhận dạng gương mặt.
Khoảng cuối tháng 04/2019, chuyên gia phân tích Ming-Chi Kuo tiếp tục đưa ra các dự đoán về các model iPhone ra mắt vào năm 2020. Theo đó, thế hệ iPhone mới sẽ hỗ trợ mạng 5G, với Qualcomm nhiều khả năng sẽ là hãng cung ứng modem 5G cho các thiết bị của Apple sau khi hai công ty đã dàn xếp ổn thỏa vụ kiện tụng pháp lý kéo dài suốt thời gian qua.
Khoảng cuối tháng 04/2019, Samsung chính thức thông báo sẽ hoãn thời gian bán chiếc Galaxy Fold để giải quyết vấn đề màn hình dễ bị hỏng mà một số reviewer đã phản ánh. Theo Samsung, có vẻ như nguyên nhân xuất phát từ khu vực trên và dưới của bản lề, và hãng sẽ củng cố độ chắc chắn của màn hình cũng như chỉnh lại tem hướng dẫn để người dùng không bóc lớp bảo vệ quan trọng nằm trên màn hình. Ban đầu, thời gian bán Galaxy Fold được dự kiến là trong tháng 04/2019, còn trong bối cảnh hiện nay, Samsung chỉ cho biết sẽ công bố thời gian bán mới trong “vài tuần tiếp theo”.
Khoảng cuối tháng 04/2019, một sinh viên ở New York đã đệ đơn kiện Apple, yêu cầu khoản tiền bồi thường lên tới 1 tỷ USD. Sinh viên cáo buộc phần mềm nhận dạng gương mặt của Apple đã nhận dạng sai, khiến anh dính líu tới một loạt vụ trộm tại các cửa hàng Apple Store trước đó
Khoảng cuối tháng 04/2019, công ty nghiên cứu xe tự lái Uber Advanced Technologies Group (Uber ATG) đang đạt được thỏa thuận nhận khoảng đầu tư có tổng giá trị lên đến 1 tỷ USD. Trong đó, 667 triệu USD đến từ Toyota cùng nhà sản xuất linh kiện xe hơi Denso, còn Quỹ đầu tư Softbank góp số tiền 337 triệu USD.
Tính đến tháng 04/2019, mạng xã hội và truyền thông chính thống các nước đang hết sức nỗ lực để loại bỏ sự tồn tại tin giả, nhưng không có nhiều hiệu quả. Các bản tin giả thường nhắm vào cảm xúc nên có thể đạt độ lan tỏa rất nhanh trong thời gian ngắn, khiến bất kỳ ai cũng dễ dàng trở thành nạn nhân mà không hay. Vậy chúng ta phải làm gì để tránh được các tin tức loại này?
Đêm nay là đỉnh điểm của mưa sao băng Lyrid khiêm tốn, với một vài thiên thạch mỗi giờ có thể nhìn thấy từ các vị trí tối với bầu trời quang đãng.
Chi tiền trên nền tảng đám mây của Apple phản ánh quyết tâm của công ty trong việc cấp các dịch vụ trực tuyến như iCloud một cách nhanh chóng và đáng tin cậy, ngay cả khi phải phụ thuộc vào đối thủ để làm điều đó.
Khoảng giữa tháng 04/2019, Cơ quan tình báo trung ương (CIA) đã cáo buộc Huawei về việc tập đoàn công nghệ đồng ý nhận tài trợ từ Ủy ban An ninh Quốc gia Trung ương (CNSC), Lực lượng Quân đội Giải phóng Nhân dân và một nhánh thứ 3 của Mạng lưới Tình báo Trung Quốc
Trong một tài liệu nộp cho Cơ quan an toàn giao thông đường cao tốc quốc gia Mỹ (National Highway Traffic Safety Administration), BMW đã giải thích về một lỗi có thể khiến cho hơi ẩm xâm nhập vào bộ làm nóng cho van thông khí các-te (Positive Crankcase Ventilation) trên xe, khiến cho các thành phần làm từ nhựa có thể bị hao mòn và xuống cấp theo thời gian. Trong tình huống xấu nhất, hỏng hóc sau đó có thể dẫn đến hiện tượng chập điện dẫn đến cháy nổ ngay khi động cơ của xe không hoạt động