Hôm nay,  
Việt Báo Online

Làm Cách Nào Để “Giải Độc” Lịch Sử Chiến Tranh?

19/02/201914:03:00(Xem: 740)
Làm Cách Nào Để “Giải Độc” Lịch Sử Chiến Tranh?

Trên vietnamnet.vn, Giáo Sư Sử học Phạm Hồng Tung, Trường Đại Học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết Việt Nam lâu nay đã “gạt quá khứ” sang một bên nên sách giáo khoa Lịch sử gói gọn 4 câu, 11 dòng ở lớp 12, báo chí lại ít nhắc đến Chiến tranh biên giới Việt – Trung.

Trung cộng thì vẫn tiếp tục tuyên truyền “chiến tranh phản kích chống Việt Nam để tự vệ” và trừng phạt “tiểu bá” Việt Nam vong ân bội nghĩa, tay sai của Liên Xô.

Sự khác biệt về nhận thức và cách trình bày lịch sử tạo ra những định kiến mang nặng tính chất kỳ thị và thù địch, nếu gặp những điều kiện thuận lợi, sẽ bùng phát thành hận thù và xung đột.

Nếu không hòa giải được nhận thức và cách trình bày về lịch sử thì đó là một liều thuốc độc mà tiền nhân để lại cho thế hệ sau, và để “giải độc” lịch sử Giáo sư Tung đề nghị:

“Bây giờ chính là lúc giới sử học của hai nước Trung – Việt nên ngồi lại, thảo luận những nguyên tắc cơ bản để dạy về những vấn đề liên quan đến lịch sử hai nước.”

Giáo sư Tung tin rằng nhiều quốc gia cựu thù đã thành công trên con đường hòa giải lịch sử, cho nên người Việt Nam và người Trung Hoa cũng sẽ phải làm được điều này.

Giáo sư Phạm Hồng Tung hiện là Chủ biên chương trình Lịch sử giáo dục phổ thông tổng thể đang sửa soạn ra bộ sách giáo khoa Lịch sử nên đề nghị của ông cần được xem xét cẩn thận.

 

Trường hợp hai nước Pháp và Đức.

Giáo Sư Tung cho biết Đức và Pháp trong lịch sử cũng đã có những cuộc chiến tranh đẫm máu như Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, lần thứ hai, Chiến tranh Pháp - Phổ năm 1870,… các nhà sử học, các nhà giáo dục hai nước đã tổ chức nhiều diễn đàn gặp gỡ nhau trước khi cùng nhau soạn một bộ sách giáo khoa Lịch sử chung.

Giáo Sư Tung quên rằng Pháp và Đức là hai quốc gia tự do, các sử gia đều độc lập với hệ thống chính trị. Nên ngay thời Chiến Tranh Pháp - Việt vẫn có những sử gia Pháp công khai ủng hộ Việt Nam.

Báo chí Pháp và Đức được tự do thu nhặt và loan tin, nên thông tin đều đa chiều và dễ dàng đối chiếu.

Các cuộc phỏng vấn chứng nhân lịch sử được thường xuyên thực hiện. Các hồi ký được tự do phổ biến.

Các tài liệu lịch sử, các văn kiện và số liệu sau một thời gian đều được giải mật để mọi người có thể tìm hiểu.

Mỗi sử gia có cách nhìn riêng về lịch sử, chính môi trường học thuật tự do giúp họ nhìn nhận các sự kiện, nguyên nhân, diễn biến và hậu quả một cách khách quan hơn, trung thực hơn, gần với sự thật lịch sử hơn.

Các sử gia và các nhà giáo dục Pháp và Đức lại luôn có cơ hội tự do trình bày quan điểm và phát hiện mới trên các diễn đàn quốc tế, nên việc họ xuất bản sách giáo khoa chung, các công trình nghiên cứu chung, các sách tài liệu tham khảo chung là một việc hết sức bình thường.

Môi trường tự do và học thuật tự do hoàn toàn không có tại Việt Nam và Trung cộng.

Việt Nam là nước nhỏ lại luôn bị Trung cộng xâm lược. Chỉ trong vòng 14 năm, 1974-1988, Trung cộng đã 4 lần đánh chiếm lãnh thổ Việt Nam: Hoàng Sa (1974), Biên Giới Phía Bắc (1979), Vị Xuyên Hà Giang (1984), Gác Ma (1988) và từ năm 1988 liên tục lấn chiếm Trường Sa và gây chiến ở Biển Đông.

Bởi thế việc so sánh với Chiến tranh Pháp và Đức là điều không thể chấp nhận được.

 

Giáo dục tự do.

GS Phạm Hồng Tung còn cho biết vào năm 2003, Cộng đồng châu Âu cho thành lập những Nghị viện gồm các thanh niên đóng vai những nghị sĩ, cùng hội họp và bàn thảo đề tài “Nếu là nghị sĩ chúng ta sẽ quyết định những gì cho tương lai của đất nước”.

Nghị viện thanh niên của Pháp và Đức đều ra Nghị quyết phải hòa giải lịch sử và phải soạn một sách giáo khoa Lịch sử chung cho cả hai nước, Nghị quyết được Tổng thống Pháp và Thủ tướng Đức ủng hộ.

Đến năm 2006, cuốn sách Lịch sử chung đầu tiên của Pháp và Đức đã ra đời. Những nội dung về chiến tranh đều được cả hai nước chấp nhận vì đó là sự thực trong quá khứ và bây giờ không nên sống với thù hận.

Ông Tung quên rằng tại Đức và Pháp giáo viên dạy sử chỉ giữ vai trò hướng dẫn học sinh thu thập, phê bình tài liệu lịch sử, phân tích làm rõ nguyên nhân, bản chất, ý nghĩa của các sự kiện và của diễn biến lịch sử.

Ngay từ trong học đường, học sinh được đào tạo tư tưởng độc lập và tự do trong học thuật.

Ngoài xã hội, ý kiến của người trẻ được lắng nghe, được tôn trọng, được áp dụng nếu ý kiến thực tế, khả thi và hữu ích.

Giáo dục để đào tạo học sinh thành người độc lập, tự do chưa có tại cả Việt Nam lẫn Trung cộng.

 

Chính trị bao trùm…

Việt Nam và Trung cộng là hai quốc gia cộng sản nên mọi thông tin đưa ra dù trên truyền thông, báo chí, sách đọc, sách giáo khoa đều được xem như các thông tin chính thức.

Các hình ảnh, lối trình bày mang tính gây hấn, biểu cảm, miệt thị, hay các ngôn từ biểu cảm, miệt thị, như “chúng”, “quân địch”, “giặc”, “dã man”, “tàn bạo”, “khát máu” được xem là dấu hiệu chính thống, dấu hiệu kích động của nhà cầm quyền cộng sản.

Chả thế ngay khi báo chí trong nước đưa tin về “cuộc chiến bảo vệ biên giới chống xâm lăng” và cho đăng lại các bài báo cũ trong thời chiến tranh, dư luận ngay tức thì cho là báo chí được “bật đèn xanh” và Hà Nội đang xét lại quan hệ với Trung cộng.

Chính trị hiện vẫn bao trùm mọi sinh hoạt ngay cả việc soạn sử hay soạn sách giáo khoa đều được định hướng bởi nhà cầm quyền cộng sản.

 

Hòa hợp hay hòa giải?

Nên việc giới sử học hai nước Trung – Việt có ngồi lại, thảo luận những nguyên tắc cơ bản để dạy về những vấn đề liên quan đến lịch sử thì tư duy “núi liền núi sông liền sông”, “anh em một nhà xã hội chủ nghĩa”… vẫn còn rất nặng.

Hậu quả là Việt Nam sẽ lấy sách sử Trung cộng mà dạy, một cách “hòa hợp” lịch sử.

Hòa giải lịch sử là mọi sự thật lịch sử của cả 2 nước được trình bày một cách minh bạch nhất, trung thật nhất, đúng đắn nhất.

Có hòa giải thì mới có thể tiến tới hòa hợp để giải độc lịch sử chiến tranh.

 

Người dân Việt nghĩ gì?

Ngày 17-2-1979, tôi vừa tròn 20 tuổi đời, tôi nhớ thông tin về chiến tranh biên giới đến với tôi rất sớm, bạn bè, gia đình, bà con lối xóm loan báo nhau: “cộng sản đánh nhau rồi”.

Khi đó người miền Nam chúng tôi gia đình nào hầu như cũng có người bị bắt đi cải tạo, nhiều người mất cơ nghiệp, bị bắt đi vùng kinh tế mới, bị truy đuổi, bị phân biệt đối xử,… nên xem chiến tranh biên giới chỉ là “cộng sản đánh nhau” là một điều dễ hiểu.

Cuộc chiến giữa nội bộ các đảng Cộng sản: đảng Cộng sản Việt Nam theo Liên Xô, phản bội Trung cộng, xâm lăng Campuchia, nên bị Trung cộng đánh.

Bộ đội và bà con vùng biên giới bị Trung cộng giết hại là nạn nhân của hai đảng Cộng sản Việt Trung.

Nhà cầm quyền Việt Nam biết rõ sẽ bị tấn công nhưng không di tản dân khỏi vùng biên giới để Trung cộng tấn công giết hại sẽ phải chịu thêm phần trách nhiệm trước lịch sử.

Chiến tranh Nam Bắc vừa chấm dứt, người dân lại phải gồng mình thiếu ăn, thiếu mặc hy sinh phục vụ chiến tranh. Thế hệ chúng tôi bị mang ra mặt trận và nhiều người bỏ xác ở Campuchia.

Đến nay, người dân vẫn chưa biết được vùng đất nào Việt Nam đã mất vào tay quân Trung cộng.

Trong trận Vị Xuyên Cao Điểm 1509 thuộc Núi Đất, Hà Giang cho đến chiều ngày 28/4/1984 vẫn thuộc Việt Nam, nhưng đến năm 1999 Hà Nội chính thức ký Hiệp Định Biên Giới, Núi Đất đã thuộc về Trung cộng.

Cho đến nay vẫn chưa ai chịu tìm hiểu cặn kẽ xem người dân Việt, người bộ đội năm xưa thực sự nghĩ gì về các cuộc chiến tranh.

Liệu Hà Nội có dám nhìn nhận những sai lầm trong quá khứ để hòa giải dân tộc để viết lại lịch sử dạy cho con cháu không?

 

Thực tế đang xảy ra…

Tại Hà Nội ngày 17/2/2019, lực lượng an ninh, công an dày đặc khu vực tượng đài Lý Thái Tổ, nơi bà con đến thắp nhang cầu nguyện vào 17/2 hàng năm. Một số bà con đến đặt vòng hoa tưởng niệm ở đài chiến sỹ vô danh Bắc Sơn đã bị bắt về đồn công an.

Ở Sài Gòn lực lượng an ninh, thanh niên xung phong, công an chìm nổi dày đặc, xe rác, xe tải, bao cát, thùng rác… che kín tượng đài Trần Hưng Đạo, lư hương bị cẩu bỏ chỗ khác. Các thành viên Câu Lạc Bộ Lê Hiếu Đằng và bà con không thể đến thắp nén nhang tưởng niệm.

Ít hôm trước ngày 14/2/2019, Trung Tâm Nghiên Cứu Văn Hóa Minh Triết và bà con đã bị nhân viên an ninh quấy nhiễu khi đang đốt nhang tại nghĩa trang Vị Xuyên nơi những anh hùng tử sỹ nằm xuống để bảo vệ giang sơn bờ cõi.

Hòa giải với người dân chưa được thực hiện thì nói gì đến chuyện hòa giải lịch sử.

 

Lịch sử không còn nằm trong tay giới cầm quyền.

Chính Giáo sư Phạm Hồng Tung phải nhìn nhận thế hệ trẻ ngày nay khi muốn tìm hiểu lịch sử liên quan đến chiến tranh Việt Nam và quan hệ Việt - Trung lại tìm đọc những công trình bằng tiếng Anh, tiếng Pháp do người Pháp, người Mỹ, người Đức hay người Úc viết.

Nhiều tài liệu còn được dịch ra tiếng Việt và được phổ biến rộng rãi trên không gian mạng.

Thế hệ trẻ không bị định kiến che lấp, trong khi trình độ nhận thức và phê bình càng ngày càng nâng cao.

Không có gì còn có thể dấu diếm hay che đậy, không còn tình trạng độc quyền thông tin và lịch sử không còn nằm trong tay giới cầm quyền.

Bởi vậy theo tôi việc đầu tiên và quan trọng nhất là đảng Cộng sản cần thực tâm hòa giải dân tộc bằng cách công bố mọi sự thực lịch sử và nhận lãnh mọi trách nhiệm về các cuộc chiến.

Nhà cầm quyền cần chấm dứt quy kết những đảng viên cộng sản nhìn dám nhận sự thực lịch sử là tự diễn biến, tự chuyển hóa và quy kết người dân là “thế lực thù địch”.

Nhà cầm quyền cần trả lại mọi quyền tự do cho dân, tổ chức cuộc bầu cử Quốc Hội Lập Hiến, soạn ra Hiến Pháp mới, xây dựng một thể chế mới thực sự do dân, vì dân và của dân.

Đó chính là việc “giải độc” lịch sử, đảng Cộng sản hòa giải cùng dân tộc và như thế dân mới giầu, nước mới mạnh, mới bảo vệ được bờ cõi do ông cha để lại.

Nguyễn Quang Duy

Melbourne, Úc Đại Lợi

17-2-2019

Xin xem bài trên vietnamnet.vn, Thuý Nga và Thanh Hùng phỏng vấn GS Sử học Phạm Hồng Tung: “Chiến tranh biên giới 1979 được dạy trong chương trình phổ thông mới ra sao?”

https://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/khoa-hoc/chien-tranh-bien-gioi-nam-1979-se-co-mat-trong-chuong-trinh-pho-thong-moi-ra-sao-507597.html

24/03/2019(Xem: 302)
3 ngày Pháp Hội Lương Hoàng Sám. Tại Trung Tâm Sangha 7641 Tabert Ave. Huntington Beach, CA 92648 Từ Thứ Năm 28 tháng 3/2019 tới hết Thứ Bảy 30 tháng 3/2019
23/03/2019(Xem: 737)
Những vụ “Cúng sao giải hạn” hằng năm làm tắc đường Hà Nội của chùa Phúc Khánh, rồi “trả nghiệp theo giá ra của Vong” ở chùa Ba Vàng quá trắng trợn phản Phật pháp gần đây, cùng với hội chứng start-up đua nhau xây chùa to để buôn thần bán thánh, chỉ là bước “cái u” biến thành “ung thư” của tình hình Phật giáo nước nhà
23/03/2019(Xem: 709)
làm thế nào để hòa được với kẻ khác? – Đơn giản là hãy tự làm mờ nhạt mình đi, đừng tô đậm cái tôi của mình trước kẻ khác. Vì lòng thương, vì mong mỏi hạnh phúc an vui đến với người khác mà quên mình đi; đừng cho mình là quan trọng, cao quý, còn kẻ khác là phụ thuộc, thấp hèn.
23/03/2019(Xem: 1063)
Hóa ra, chùa chiền ở Việt Nam không phải nơi đâu cũng đều “tĩnh lặng và trang nghiêm” như trong ký ức tuổi thơ an lành và êm ả của tôi. Không ít chỗ không gian tâm linh truyền thống của cả dân tộc đã bị quấy động
23/03/2019(Xem: 456)
"Truyện Kiều còn, tiếng ta còn , tiếng ta còn, nước ta còn". Đó là câu nói thời danh của cụ Phạm Quỳnh khi đánh giá "Truyện Kiều" của cụ Nguyễn Du.
22/03/2019(Xem: 1708)
Trong nước đang sôi nổi về chuyện thỉnh vong, giải trừ oan gia trái chủ tại ngôi Chùa Ba Vàng, tỉnh Quảng Ninh. Bài này không có ý trực tiếp góp tiếng thảo luận về những sự kiện người viết không theo dõi đầy đủ.
22/03/2019(Xem: 1052)
Tại sao Châu Quận Cam thành lập một ủy ban hội đồng địa phương để phục vụ các liên đoàn và đơn vị người Mỹ gốc Việt khác? Mối quan hệ giữa Châu Quận Cam với ICCVS / HDTU-HDVN là gì?
22/03/2019(Xem: 511)
chỉ cần một vòng du ngoạn khoản một tuần là thấy ngay một địa ngục trần gian khổng lồ đang mở ra, với đầy gian manh xảo trá của lắm kẻ gọi là lãnh đạo chánh trị thế giới!...Ấy là chưa kể nạn khủng bố
22/03/2019(Xem: 2972)
Năm 2017, tôi được tạm tha do hạnh kiểm tốt, dưới kiểm soát của nhân viên tạm tha (probation officer). Tôi nghĩ, đây là cơ hội trời ban để làm lại cuộc đời.
22/03/2019(Xem: 589)
Những mẫu chuyện trong tác phẩm này chúng ta có thể kể cho nhau nghe khi sinh hoạt quanh đèn, câu chuyện dưới cờ, những đêm lửa tàn, hay cho con cháu chúng ta v.v… Xin hãy đọc với lòng trân quý và biết ơn
22/03/2019(Xem: 1015)
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước CSVN Nguyễn Phú Trọng đã chọn được mặt gửi vàng chỉ hai tuần sau Hội nghị thượng đỉnh Donald Trump-Kim Jong un (Kim Chính Ân) bàn về giải giới vũ khí nguyên tử
21/03/2019(Xem: 526)
7 đồng tác giả với Dân biểu Tom Daly và Dân biểu Tyler Diệp. Bản Nghị Quyết SCR 7 mang nội dung tưởng niệm 44 năm ngày Saigon thất thủ và quy định tháng 4 năm 2019 là “Black April-Tưởng Niệm Tháng Tư Đen”,
21/03/2019(Xem: 1509)
Dân biểu (DB) Tyler Diep (CH, Địa hạt 72) đã đệ trình Dự luật AB-317 trước Ủy ban Giao Thông, Vận Tải (GTVT) vào tuần trước, và đã được Ủy ban chuẩn thuận với tỷ số 15-0.
21/03/2019(Xem: 810)
Nhà văn Đỗ Hồng Ngọc trước khi về hưu là một Bác sĩ, tốt nghiệp Đại học Y khoa Sài Gòn 1969, chuyên khoa Nhi, tu nghiệp Y tế công cộng tại Đại học Harvard, Hoa Kỳ và Giáo dục sức khỏe tại CFES, Paris
20/03/2019(Xem: 791)
chuyện tình Kim - Trọng trong bài này là hai người cùng giới, hơi so le về tuổi tác và kích cỡ, nhưng cùng có 5 phút nổi tiếng trên sân khấu chính trị thế giới sau Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều ở Hà Nội hồi cuối tháng 2/2019 vừa qua
Tin công nghệ
Khoảng giữa tháng 03/2019, theo thông tin từ Krebs on Security, Facebook đã lưu trữ mật mã của hàng trăm triệu tài khoản người dùng dưới dạn văn bản thuần túy, đồng thời còn làm lộ nó cho tất cả những người có quyền truy cập nội bộ tới các tập tin chứa mật mã trong nhiều năm qua. Về cơ bản, mật mã người dùng được bảo vệ bằng cách mã hóa (một quy trình gọi là “băm” hashing), tuy nhiên một chuỗi những lỗi tồn tại khiến một số ứng dụng nhất định của Facebook đã để lộ cho hơn 20.000 nhân viên của công ty có thể truy cập vào.
Khoảng giữa tháng 03/2019, Cơ quản bảo vệ dữ liệu Phần Lan đang tiến hành điều tra HMD, một startup vốn đang sở hữu khai thác thương hiệu Nokia vì phát hiện điện thoại của người dùng tự động gửi dữ liệu một cách âm thầm về máy chủ tại Trung Quốc. Sự việc được biết tới khi người dùng chiếc Nokia 7 theo dõi và phát hiện dữ liệu bao gồm vị trí, số SIM và serial điện thoại bị gửi không mã hóa tới Trung Quốc khi máy được bật lên.
Khoảng giữa tháng 03/2019, một số nguồn tin cho biết, Amazon sẽ trực tiếp cạnh tranh Google và Facebook, hai công ty đang thống trị mảng quảng cáo trực tuyến trị giá hơn 129 tỷ USD. Đó chính là ra mắt một nền tảng quảng cáo mới trên thiết bị di động, hướng tới những người thường xuyên mua sắm thông qua ứng dụng Amazon.
Bất kể thời tiết giá lạnh ra sao, một cơ hội để nhìn ngắm những ánh sáng lung linh trời bắc bao phủ lên trên bề mặt đóng băng của Hồ Superior trên bờ biển phía tây của Keweenaw Peninusla là phần thưởng của đêm tối.
Khoảng giữa tháng 03/2019, trang Bloomberg đưa tin, một người đàn ông Litva tên là Evaldas Rimasauskas, 50 tuổi, đã nhận tội có liên quan đến một đường dây lừa đảo xuyên quốc gia. Bằng những phương thức khá cơ bản, Rimasauskas và đồng bọn đã chiếm đoạt của Google và Facebook tổng cộng 121 triệu USD.
Các nhà phân tích thị trường đã phác họa một bức tranh ảm đạm cho thị trường chip toàn cầu kể từ tháng 12/2018, nhưng họ bắt đầu bi quan hơn trong dự báo thu nhập quý đầu tiên của Samsung.
Khoảng giữa tháng 03/2019, theo VentureBeat đưa tin, Facebook Messenger đã được cập nhật một tính năng mới: khả năng trích dẫn và trả lời cho từng tin nhắn cụ thể trong một đoạn hội thoại, giúp người dùng dễ theo dõi nội dung cuộc trò chuyện hơn, đặc biệt khi ở trong một group chat đông người tham gia
Khoảng giữa tháng 03/2019, theo cuộc điều tra của Sandvine, 37% lượng dữ liệu tải về các thiết bị smartphone hay tablet được phục vụ cho một mục đích duy nhất: Xem video clip chia sẻ trên YouTube. Theo Sandvine, con số 37% bỏ rất xa ứng dụng đứng ở vị trí thứ 2 là Facebook, với chỉ 8.4% lượng data di động mà con người sử dụng. Rõ ràng nền tảng chia sẻ video thuộc Google đã và đang phát triển rất mạnh, cả theo hướng tích cực và tiêu cực. YouTube hiện là trang web được truy cập nhiều thứ 2 trên thế giới, chỉ sau chính trang chủ Google, theo Alexa.
Khoảng giữa tháng 03/2019, một thanh niên 18 tuổi đã chia sẻ video về ngày thứ 6 kinh hoàng ở Christchurch, New Zealand, và đã bị buộc tội phát tán video kích động bạo lực
Khoảng giữa tháng 03/2019, Bộ Năng lượng Mỹ đã giao cho Intel cùng Cray Computing một hợp đồng sản xuất hệ thống siêu máy tính mới mang tên Aurora trị giá 500 triệu USD. Dự kiến, Aurora sẽ được hoàn thiện và lắp đặt tại phòng nghiên cứu Argonne, dưới sự điều hành của đại học Chicago.
Đuôi sao và bình minh trong bức tranh toàn cảnh đêm được chụp lại vào ngày 19/03/2019. Khung cảnh nhìn về phía chân trời phía đông từ La Nava de Santiago, Tây Ban Nha. Để tạo ra nó, một loạt các khung hình kỹ thuật số liên tục được ghi lại trong khoảng 2 giờ và kết hợp để theo dõi chuyển động đồng tâm của các ngôi sao qua bầu trời đêm.
Khoảng giữa tháng 03/2019, Liên minh châu Âu (EU) đã đưa ra mức phạt 1.5 tỷ EUR (khoảng 1.7 tỷ USD) do vi phạm luật chống độc quyền, cụ thể là hợp đồng hạn chế mà công ty đã áp đặt lên các khách hàng sử dụng dịch vụ quảng cáo AdSense.
Khoảng giữa tháng 03/2019, chỉ một ngày sau khi làm mới iPad Air và iPad mini, Apple tiếp tục phát hành cập nhật phần cứng mới dành cho iMac. Cả model 21.5 inch và 27 inch đều được nâng cấp về phần cứng với việc hỗ trợ CPU Intel thế hệ 8 và 9. Ngoài ra, còn có tuỳ chọn GPU AMD Radeon Pro Vega dành cho những người cần sức mạnh đồ họa. iMac 21.5 inch mới sẽ có giá từ 1,299 USD trong khi model màn hình 27 inch sẽ có giá từ 1,799 USD.
Google từng xác nhận rằng ứng dụng email phổ biến của hãng - Inbox by Gmail – sẽ ngừng hoạt động vào mùa xuân năm 2019 nhưng không tiết lộ ngày cụ thể. Đến khoảng giữa tháng 03/2019, điều này đã chính thức được Google xác nhận. "Inbox by Gmail" sẽ ngừng hoạt động từ ngày 02/04/2019
Trước khi ra mắt năm 2007, Apple đã bí mật phát triển dự án iPhone của hãng trong ít nhất 2.5 năm. Trong khoảng thời gian đó, hầu hết những người làm việc trong công ty chỉ biết tới thiết bị qua tên mã M68 và Purple 2. Apple muốn tạo ra một ngạc nhiên lớn cho mọi người về chiếc iPhone nên với ngay cả kỹ sư phát triển nó cũng không biết hình dáng nó như thế nào.