Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Sử Việt: Nguyễn Lộ Trạch

09/09/201600:01:00(Xem: 4361)
(Lời tâm tình: Bài viết về “Sử Việt” chỉ khái quát, không đi sâu từng chi tiết của mỗi nhân vật. Cuối mỗi bài viết, phần “Thiết nghĩ” nếu có chỉ là góp ý của tác giả, không ngoài mục đích làm sáng tỏ thêm về nội dung đã biên soạn. Trang Sử Việt luôn mong mỏi nhúm nhen tình tự dân tộc, niềm yêu thương quê hương và giữ gìn Việt ngữ cùng văn hóa Việt. Trang Sử Việt đăng trên Vietbao Online thứ Ba và thứ Sáu hằng tuần).
________________ 
 NGUYỄN LỘ TRẠCH
(1853 - 1895)
 
    Nguyễn Lộ Trạch là một chí sĩ yêu nước coi thường danh lợi, quê Thừa Thiên, tự Kỳ Nhân, hiệu Kỳ Am, biệt hiệu Kỳ Ưu. Ông là con Tuần phủ Nguyễn Quốc Uy. Ông kết hôn với Trần Thị Nhàn là con gái đại thần Trần Tiễn Thành. Ông đã đọc nhiều sách tân thư và các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ nên ảnh hưởng mạnh mẽ về canh tân đất nước. 
  
    Năm 1877, nhân dịp kỳ thi Đình mà đề thi hỏi về thời sự, Nguyễn Lộ Trạch viết bài: “Thời vụ sách I”, nội dung khẩn thiết xin vua Tự Đức cải cách xứ sở theo tân tiến của thế giới, nội dung sâu sắc đã gây tiếng vang lớn lúc bấy giờ, triều đình lại không quan tâm đến thỉnh cầu này. Năm 1882, quân Pháp đánh chiếm Hà Nội lần thứ hai, ông lo lắng cho đất nước, nên viết “Thời vụ sách II” gồm 5 điều căn bản: 
  
1- Dời đô đến Thanh Hóa, dùng địa thế hiểm yếu giữ nước.
2- Lập chiến khu và đồn điền sẵn sàng để dùng khi cần. 
3- Ngoại giao với châu Âu nhất là nước Đức và Anh, họ ghét Pháp để kiềm chế Pháp, như thế “hợp tung thời Chiến quốc”. 
4- Khuyến khích người Việt học cơ khí tân tiến Tây phương. 
5- Sắm sửa vũ khí mới, tuyển mộ và tập luyện quân sĩ.
  
     Năm 1884, Phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường mời ông và Phạm Phú Đường (con trai Phạm Phú Thứ) đến trình bày những luận điểm căn bản trong kế sách chống ngoại xâm. Ông dâng thư (Thư đứng tên cùng Phạm Phú Đường) lên Phụ chính đại thần. Nhưng đến tháng 7-1885, kinh thành Huế thất thủ nên “Thời vụ sách II” bị rơi vào quên lãng.
 
     Năm 1892, thời vua Thành Thái, nhân kỳ thi Đình có đề tài “Đại thế toàn cầu”, ông viết “Thiên hạ đại thế luận” gồm có:
 
 - Dã tâm xâm lược của Pháp không thay đổi, nếu chúng ta sợ sệt cầu hòa với Pháp, Pháp vẫn không ngừng xâm lược. Khi chúng ta khiêu khích Pháp, Pháp cũng không tiến quân mạnh hơn. Nay nhà vua và triều đình chỉ còn cách: “Từ bỏ hẳn tệ quan liêu, tham nhũng, bỏ thói chuộng hư danh... thì may ra một ngày kia sẽ giữ vững được nghiệp lớn”. 

 
 - Cần tu chỉnh gấp về chính trị và giáo dục theo tân tiến, để đất nước được thăng tiến, thịnh vượng và bền vững. Thế mà, triều đình Huế vẫn lơ là?! U uất trước cảnh nước nhà bị giặc Pháp xâm lược, ông bôn ba gặp các chí sĩ: Phan Bội Châu, Nguyễn Thượng Hiền, Trương Gia Mô... Để bàn bạc kế sách quang phục xứ sở. Các sĩ phu: Trần Quí Cáp, Phan Chu Trinh... rất hâm mộ ông. Huỳnh Thúc Kháng đã thán phục ông: “Một nhà chí sĩ và một văn hào của Việt Nam”.
   
     Năm 1895, trên đường bôn ba lo vận nước, ông bị bệnh mất tại Bình Định. Các tác phẩm của Nguyễn Lộ Trạch: Kỳ Am dã thoại (Những lời quê mùa của Kỳ Am), Kỳ Am thi văn toàn tập... phần lớn đều bằng chữ Hán và bị thất lạc, chỉ còn: Kỳ Am Nguyễn Lộ Trạch di văn. Và những bài văn còn lại của Kỳ Am Nguyễn Lộ Trạch, do người đời sau góp nhặt. Trong đó có Quỳ Ưu lục và một số thư từ và 15 bài thơ.
  
 *- Thiết nghĩ: Nguyễn Lộ Trạch đã tiếp tục kế sách canh tân đất nước của Nguyễn Trường Tộ. Lòng nhiệt huyết của ông đã quên cả công danh và mọi sự thách đố trước mắt. Nguyễn Lộ Trạch đã nhân một kỳ thi Đình có đề ra hỏi về thời sự, ông dâng bản “Thời vụ sách I” nêu những canh tân cấp bách và thiết yếu cho nước nhà, nhưng triều đình lại lơ là?!       
 
      Lòng tha thiết canh tân xứ sở luôn thôi thúc ông, nên vào năm 1882, ông lại viết bản điều trần “Thời Vụ Sách II”, khẩn thiết đề nghị vua Tự Đức sớm canh tân đất nước, cải tổ quân đội và sửa đổi về chính trị, để kịp thời đối phó với thực dân Pháp đang âm mưu xâm lược Việt Nam. Khi ông thấy thực dân Pháp đã manh nha nuốt trọn 3 tỉnh miền Tây Nam Bộ. Ông lại nghiền ngẫm và tiên đoán chính xác rằng thực dân Pháp còn tham vọng muốn đánh chiếm cả Bắc Kỳ. 
     Trong khi đấy, triều đình Huế lại nhu nhược, đa số chủ trương cầu hoà với Pháp hoặc cầu viện quân Tàu; cả hai điều này đều bất lợi cho nước ta?! Nguyễn Lộ Trạch là một nhà canh tân ưu tú và là một nhà chính trị lỗi lạc vậy?!
 
Cảm phục: Nguyễn Lộ Trạch
  
Nguyễn Lộ Trạch, lo toan núi sông!
Quốc gia quang phục, thiết tha lòng!
Canh tân ngẫm nghĩ, luôn mong mỏi
Đáng tiếc, triều đình hờ hững trông?!
Nguyễn Lộc Yên  

.
.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Các hãng thăm dò ỳ dân đã thống nhất kết luận hầu hết ý kiến cho rằng Tổng thống Trump không có khả năng đối phó với cuộc khủng hoảng kỳ thị mầu da, dịch Covid 19 và tình trạng kinh tế suy sụp do nạn dịch gây ra. Đa số người được hỏi ý kiến cũng đồng ý, chính quyền Trump rất ít có khả năng làm cho tình hình sáng sủa hơn trước ngày bầu cử 3/11/2020. Nếu đúng như thế thì cán cân sẽ nghiêng về phía liên danh Joe Biden-Kamala Harris.
Tiến Sĩ Sanjay Gupta là bác sĩ giải phẫu thần kinh ở Grady Memorial Hospital (Atlanta, GA). Ông cũng là giáo sư ở Emory University School of Medicine, và là Chief Medical Correspondent của CNN. Nhân mùa tựu trường thời đại dịch, ông chia sẻ ý kiến, và tham khảo của ông với tư cách là một người cha về quyết định có cho con mình trở lại trường học hay không?
Người xưa thường nói «Chồng già vợ trẻ là tiên, Vợ già chồng trẻ là duyên 3 đơi» . Nhưng trong trường hợp cặp uyên ương Marc Lavoine và Line Papin, tưởng nên nói lại «Chồng già vợ trẻ là duyên 3 đời» mới hợp.
Chiều thứ Ba ngày 11 tháng 8, cựu Phó tổng thống Joe Biden đã chính thức thông báo nữ Thượng Nghị Sĩ Kamala Harris của tiểu bang California đã được ông mời chọn làm ứng viên phó tổng thống, đứng chung vào liên danh trong cuộc tranh cử tổng thống 2020. Trong thư gởi đến cử tri ủng hộ, ông viết rằng, "Tôi đã quyết định rằng Kamala Harris là người tốt nhất để giúp tôi tranh cử cùng Donald Trump và Mike Pence, để rồi dẫn dắt quốc gia từ tháng Một năm 2021. Tôi cần một người tài trí, cứng rắn và sẳn sàng dẫn dắt quốc gia sát cánh cùng tôi. Kamala là mẫu người đó"
Chỉ còn ba tháng nữa là đến ngày bầu cử tổng thống 2020 và một số các chức vụ dân cử khác, nước Mỹ đang bị phân rẽ hơn bao giờ hết kể từ cuộc chiến Việt Nam lồng trong bối cảnh của Chiến tranh Lạnh.
Mà nào có riêng chi thân phận của 41 sinh linh lớn bé mang dòng máu Việt. Biển Hồ cạn nước, tình hữu nghị Việt/Miên cũng đang cạn dần theo. Rồi ra, trong số 750.000 kiều bào ở Cambodia thì ít nhất cũng phải có đến hơn nửa sẽ phải tìm đường trở về cố quốc. Chứ còn nơi nao để mà dung thân nữa?
Phe Biden sẽ dựa vào ngoại giao, thương thuyết và liên minh (alliance) thay vì đánh bài thấu cáy như Trump. Ngược lại cánh diều hâu cho rằng Mỹ thương thuyết bị gạt từ 30 năm nay trong lúc liên minh kiểu ASEAN đã bị Bắc Kinh bẻ gãy. Mỹ không dễ dàng trở lại TPP khi bị cả hai cánh tả Bernie Sander lẫn hữu chống đối. Phần Trump chẳng nhờ cậy nước nào mà lại dấu kín lá bài tủ nên không ai biết Mỹ sẽ giải quyết căng thẳng với Trung Quốc như thế nào, thế giới lo sợ trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết.
Ngày xửa ngày xưa, dưới chân Hy Mã Lạp Sơn có một vương quốc trù phú tên gọi Thắng Man. Dù là một vương quốc giàu mạnh nhưng lòng người ở đây không thành thật, sống trên những giá trị giả dối, phù phiếm. Tại ngôi chợ bên ngoài hoàng thành có một người đàn ông sống bằng nghề bán mũ. Mũ của anh chàng này rất đẹp nhưng không hiểu sao hàng ế ẩm nên anh chàng toan tính bỏ nghề, tìm nghề khác sinh sống.
Theo dõi các cuộc tranh luận cộng đồng trên các trang mạng xã hội, có lẽ cũng dễ dàng nhận ra một điều rằng: cộng đồng mạng của người Việt khá bạo lực. Một dạng bạo lực tâm lý, từ trong tâm tưởng và thể hiện qua những mẩu viết, lời bình trên Facebook hay dưới các bài báo. Đặc biệt khi liên quan đến các vấn đề chính trị xã hội, như về chính trường Hoa Kỳ hiện nay chẳng hạn.
Hôm nay, 6 tháng 8 năm 2020, thế giới kỷ niệm lần thứ 75 ngày hai quả bom nguyên tử được ném xuống hai thành phố lớn của Nhật bản: Hiroshima và Nagasaki. Tưởng không cần phải nhắc lại những thiệt hại về người, của và tinh thần người dân Nhật Bản và những hệ quả tai hại khôn lường từ 75 năm qua. Điều cần nói đến là sự quên lãng của nhân lọai về một tai họa nhãn tiền, một tai họa đã xẩy ra cách đây 75 năm, nhưng cũng có thể xẩy ra lần nữa vào bất cứ lúc nào và ở bất cứ nơi đâu.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.