Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Trang Đất Việt: Tỉnh Ninh Thuận

03/01/201400:00:00(Xem: 1283)
TỈNH NINH THUẬN

Tỉnh Ninh Thuận, diện tích là 3.363 km vuông. Dân số năm 2011 là: 569.000 người, Mật độ 169 người/km vuông. Sắc dân: Kinh (Việt: 77% dân số toàn tỉnh), Chăm (12% dân số toàn tỉnh), Ra Glai (10% dân số toàn tỉnh), còn số ít người Hoa và Cơ Ho.

Tỉnh Ninh Thuận gồm có: Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm và 6 huyện: Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn, Thuận Bắc, Thuận Nam, Bác Ái. Tỉnh lỵ ở thành phố Phan Rang-Tháp Chàm.

Tỉnh Ninh Thuận, bắc giáp Khánh Hoà, tây giáp Lâm Đồng, nam giáp Bình Thuận, đông giáp biển Đông (105 km). Nhiệt độ trung bình 27 độ C. Vùng đồng bằng của tỉnh hằng năm ít mưa, nên được mệnh danh là miền Viễn Tây của Việt Nam. Vì sao tỉnh Ninh Thuận khô nóng lại ít mưa: Vì cao độ của khu vực đồng bằng Phan Rang quá thấp vào khoảng 10m đến 20m so với mặt biển (Đà Lạt cùng vĩ độ, nhưng nhờ có độ cao trên 1500m nên khí hậu mát mẻ quanh năm). Thứ đến, khi gió mùa từ vịnh Bắc Bộ và hướng Bắc Biển Đông thổi vào gây mưa tại vùng đồng bằng Bắc Bộ và vùng duyên hải Trung Bộ mà không tới được Ninh Thuận, do các dãy núi cao tại Khánh Hoà che chắn. Cũng vậy, khi gió mùa Tây Nam mang mưa vào Đông Nam Bộ và Nam Tây nguyên, thì hệ thống núi của Tây Nguyên và của tỉnh Bình Thuận đã làm cho những cơn gió mùa này không đến được Ninh Thuận.

Tỉnh Ninh Thuận có các sông chính là sông Mê Lam, sông Sắt, sông Ông, sông Quao. Tỉnh Ninh Thuận phía Bắc và phía Nam có hai dãy núi chạy ra biển; vùng núi cao chiếm 63% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, vùng gò đồi chiếm 15% và đồng bằng còn là 22%. Ninh Thuận là vùng đất có: Núi, biển, đồng, nên nông, lâm, thủy sản đều có đầy đủ. Giao thông có đường sắt và Quốc lộ 1A đi Bắc Nam, đường 11 đi Đà Lạt.

Tỉnh Ninh Thuận là nơi sản xuất muối nhiều nhất nước, với sản lượng 130 nghìn tấn một năm, tại các nhà máy sản xuất muối nổi tiếng: Cà Ná, Phương Cựu. Tỉnh Ninh Thuận trồng nho nhiều nhất trong nước, thu hoạch hằng năm khoảng 22.500 tấn. Rượu nho tại Ninh Thuận đã sản xuất, tuy nhiên sản xuất còn nhỏ lẻ và phân tán, sản lượng chưa được dồi dào. Các địa phương trồng nhiều nho là huyện Ninh Phước và huyện Thuận Nam. Ninh Thuận còn trồng nhiều hành, tỏi tại thành phố Phan Rang-Tháp Chàm và huyện Ninh Hải.

Lịch sử tỉnh Ninh Thuận: Năn 1901, Toàn quyền Đông Dương thành lập tỉnh Phan Rang. Năm 1913, tỉnh Phan Rang bị xóa tên, phần phía bắc nhập vào tỉnh Khánh Hoà, còn phần phía nam nhập vào tỉnh Bình Thuận. Năm 1922, tỉnh Phan Rang được tái lập, còn gọi là tỉnh Ninh Thuận, Sau năm 1975, tỉnh Ninh Thuận sáp nhập với Bình Thuận, Tuyên Đức, Lâm Đồng thành tỉnh Thuận Lâm. Năm 1976, ba tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Bình Tuy hợp nhất thành tỉnh Thuận Hải. Ngày 26-12-1991, Thuận Hải được tách thành hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận.

Tỉnh Ninh Thuận, người Chăm là dân tộc bản địa lâu đời, các nhà khảo cổ đã tìm thấy ở Nhơn Hải, các mộ cổ chôn trong đấy có đồ đá, đồ sắt thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh cách đây khoảng 2500 năm. Ninh Thuận là nơi còn giữ được nhiều di sản quý báu của nền văn hoá Chiêm Thành, bao gồm: Chữ viết, dân ca, nghệ thuật múa, trang phục và nghề dệt thổ cẩm. cùng nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc lạ lẫm. Tỉnh Ninh Thuận, hầu như còn nguyên vẹn các tháp Chăm xây dựng những thế kỷ trước, tiêu biểu là cụm tháp Hoà Lai (Ba Tháp) xây dựng thế kỷ 9, ở huyện Ninh Hải, trước đây có 3 tháp, nay chỉ còn tháp Bắc và tháp Nam. Tháp Hòa Lai thuộc loại kiến trúc đồ sộ của người Chăm. Tháp Po Klong Garai xây thế kỷ 13, cách thành phố Phan Rang 9 km, tháp thờ vua Po klong Garai (1151-1205), tháp chính cao 20m. Cụm tháp Po Rome xây thế kỷ 17, thuộc huyện Ninh Phước, tháp có 4 tầng cao 8m.

Lễ hội người Chăm ở Ninh Thuận: Lễ Katê tổ chức ngày 1 tháng 7 (Chàm lịch, khoảng tháng 10 DL), để tưởng nhớ tổ tiên, anh hùng dân tộc. Lễ Cha Bun tổ chức tại tháp Poklong hay đền Ponagar, tưởng nhớ đấng mẹ Ponagar, cùng thần Đất. Dân tộc Raglai nghĩ rằng khi cha mẹ đã mất, khó mà đền đáp hết công ơn sanh thành dưỡng dục. Nên khi cha mẹ già yếu họ tổ chức lễ đền ơn, nghi lễ gồm có: Lễ cúng Thần Giàng, tổ tiên, những người đã khuất, rồi họ dâng những món ăn ngon nhất lên cha mẹ.

Phong cảnh du lịch tỉnh Ninh Thuận: Bãi Cà Ná cách thành phố Phan Rang 32 km về phía nam, cát trắng mịn màng. Đầm Ninh Chữ, cách thành phố Phan Rang 5 km về phía đông, xung quanh đầm rừng dương bát ngát. Vịnh Vĩnh Hy cách thành phố Phan Rang 40 km về phía đông bắc, trông thơ mộng.

Núi đá trắng ở huyện Ninh Phước, nơi đây toàn là đá trắng. Truyền thuyết kể rằng, khi Chiêm Thành thất thủ, vua Chiêm chôn giấu ngọc vàng nơi này, đã yểm một cặp rắn làm thần giữ của, trước đây phát xít Nhật, mon men khai thác đều bị chết.

Nước non Ninh Thuận tốt tươi
Tháp đền, đầm vịnh, sông ngòi nên thơ
.
Cảm tác: Non nước Ninh Thuận

Phía tây Ninh Thuận, tỉnh Lâm Đồng
Oi ả vào hè, khắp núi sông
Giáp giới Khánh Hoà, nơi phía bắc
Dạt dào sóng biển, chốn trời đông
.
Tháp đền Ninh Thuận, khắp miền quê
Kinh tế bán buôn, khá bộn bề
Tiêu tỏi, nho xanh, trông mướt mượt
Cá tôm, thuỷ sản, được tràn trề
.
Raglai chữ hiếu, họ lo toan
Dưỡng dục sinh thành, giữ phận con
Lễ vật sửa sang, lo lắng hiếu
Đồ ăn cung kính, đáp đền ơn
.
Tháp Chàm cổ kính, sắc sảo thay!
Di tích Poklong, công kỷ dày
Nhiều tháp rỡ ràng, vuông vức dựng
Lắm đền chắc chắn, vững vàng xây
.
Thênh thang, Cà Ná nước trong veo
Sóng nhẹ lăn tăn, vung vẩy chèo
Ninh Chữ bên đầm, rừng bát ngát
Vĩnh Hy sát vịnh, núi cheo leo
.
Núi non Đá Trắng, lạ lùng thay
Thần thoại, vua Chàm yểm ở đây
Kho báu ngọc ngà, truyền tụng mãi
Đất đai Ninh Thuận, vấn vương hoài.


Nguyễn Lộc Yên

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Trước nguy cơ dân chúng có thể bị thiệt mạng oan uổng trong lúc giao tranh, và để thuyết phục mọi người nên ở lại nhà cho được an toàn, trung úy Dũng đã dõng dạc tuyên bố với đám đông: “Tôi nhân danh sĩ quan quân lực Việt Nam Cộng Hoà xin hứa sẽ trở lại với đồng bào.” Và Đỗ Lệnh Dũng đã trở lại thực, chỉ vài ngày sau, như là một … tù binh! Rồi ông bị đấu tố trước Toà Án Nhân Dân Huyện Đôn Luân, một tên gọi khác (mỹ miều hơn) của Đồng Xoài, và đưa từ Nam ra Bắc – theo đường mòn Hồ Chí Minh – để đi cải tạo. Gần muời năm sau, năm 1982, trung úy Đổ Lệnh Dũng được chuyển trại từ Bắc vào Nam – và tiếp tục … ở tù!
Khối Euro (Eurozone) gồm 19 quốc gia Âu Châu dùng chung đồng Euro. Khối Euro được hình thành trong mục đích thúc đẩy mậu dịch khi không còn phải hoán chuyển giữa các đơn vị tiền tệ riêng lẻ của mỗi nước thành viên. Ít ai ngờ rằng chính lợi thế này của đồng Euro lại trở thành sợi dây lòi tói cột chặc nhiều nước chết chùm trong cơn khủng hoảng!
Theo như thư lời của TBT Nguyễn Phú Trọng thì đây là cách “tạo điều kiện thuận lợi để Hội Nhà báo Việt Nam, giới báo chí hoàn thành tốt nhiệm vụ.” Trừ khử mọi ngòi bút đối lập cho khỏi vướng thì đúng là Đảng đã “tạo điều kiện thuận lợi cho giới báo chí hoàn thành tốt nhiệm vụ” rồi. Chỉ có điều đáng tiếc là tuy được độc quyền (múa gậy vường hoang) nhưng đội ngũ cầm bút quốc doanh cũng chả thực hiện được điều chi tốt đẹp, nếu chưa muốn nói là ngược lại.
Trong mùa thi cử, sinh viên hay dùng cà-phê để có thể thức khuya gạo bài… Trong hãng xưởng, công nhân thường được phép nghỉ xả hơi 15 phút sau hai tiếng đồng hồ làm việc, gọi là pause de café hay coffee break để nghỉ xả hơi, để uống cà-phê hay để tán ngẫu, vân vân. Cũng có khi nhờ ai giúp mình một việc nào đó, thì mình hay trả công cho họ bằng một ít tiền cà phê cà pháo hay tiền tip cho nó vui vẻ cả làng. Nhưng cà-phê dễ bị ghiền nếu uống thường xuyên.
Thời gian qua các nhà ngoại giao Trung cộng hung hăng tấn công bất cứ nước nào nghi ngờ về sự minh bạch và thành công của Trung cộng trong xử lý đại dịch do virus corona gây ra. Thủ tướng Úc ông Scott Morrison lại đề nghị tiến hành điều tra về nguồn gốc và cách thức các quốc gia xử lý đại dịch, nên nước Úc lãnh chịu phản ứng hung bạo nhất, nhưng chính nhờ vậy người Úc mới thức tỉnh đồng lòng “thoát Trung”, một bài học đáng giá để chúng ta học hỏi.
Xét trên bình diện vật lý, thuyết Big Bang “tồi tệ hết thuốc chữa” (atrocious and unjustifiable from a physical point of view.) Bạn đọc đừng giật mình, nhăn mặt. Lời chỉ trích nặng nề ấy của Einstein, không phải của tôi. Năm 1927, Georges Lemaître , một tu sĩ và cũng là khoa học gia lừng danh người Bỉ, trình làng thuyết “Big Bang”, giải thích nguồn gốc và sự hình thành của vũ trụ. Theo thuyết này thì vũ trụ khởi đầu từ một nguyên tử nguyên thủy (primeval atom – primordial atom), tạm gọi là Nguyên Tử Gốc chứa đựng đủ mọi loại vật chất, phóng xạ, cùng thời gian, không gian. Tất cả được ép, nén chặt vào một khối nhỏ đường kính cỡ vài ly (millimeter). Rồi cái khối nhỏ như viên sỏi tí tẹo ấy nổ ra, chỉ trong một phần tỷ tỷ của một giây, đã bung ra lớn khủng khiếp, và sau khoảng 13 tỷ 800 triệu năm thì Nguyên Tử Gốc trở thành Năm 1927, Georges Lemaître , một tu sĩ và cũng là khoa học gia lừng danh người Bỉ, trình làng thuyết “Big Bang”, giải thích nguồn gốc và sự hình thành củ
Theo dõi tình hình Việt Nam sẽ thấy đảng nói sao thì dân nghe vậy, không ai dám cãi nhưng không biết ai là người nói thật. Dân cứ giả câm giả điếc cho cho xong chuyện vì cán bộ đã bảo “mọi việc đã có nhà nước lo”, dù đảng cứ ì ra đấy từ năm này qua năm khác. Miết rồi chuyện không thành có, việc đúng thành sai. Cả xã hội cùng phấn khởi lên đồng với đảng cho trăm họ cùng vui. Tuyên giáo đảng thì luôn khua chiêng đánh trống inh ỏi rằng mọi việc đảng làm đều đúng và trúng, lời nói của lãnh tụ đều là khuôn vàng thước ngọc và văn kiện đảng là “Văn bia, còn để lại đời sau”, như ông Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã khoe hôm 14/02/2020.
Mỗi ngày tôi nhận được khoảng 20 email do bạn bè chuyển tới. Nội dung chủ yếu là xoáy vào đại dịch Coronavirus-Vũ Hán. Một email đặc biệt do chị Tống Mỹ Loan, Nantes, Pháp, với tựa đề Vũ Hán đang ở tình trạng bị đe dọa như ngàn cân treo sợi tóc, do đập Tam Hiệp bị vỡ. Vũ Hán phát tán ra Coronavirus-Vũ Hán, gây kinh hoàng trên 212 quốc gia và dùng lãnh thổ với 4,519, 986 ca nhiễm, số tử vong 316, 026 người (14-5-2020). Đồng thời Vũ Hán đang bị đe dọa bởi một tai họa kinh hoàng, là vỡ đập Tam Hiệp.
Trần Văn Giang mời quý vị đọc qua một ít triết lý vun vặt của đời sống thật do kinh nghiệm bản thân chứ bỉ nhân không hề dám có ý định dạy đời gì cả, trong lúc lịnh “Stay-At-Home” rất chán nản, mà vẫn còn hiệu lực dài dài.
Đảng Cộng Sản Việt Nam luôn luôn vận động toàn dân, nhất là cán bộ, đảng viên, thanh niên, sinh vien, học sinh trong nước, học tập và làm theo gương đạo đức Hồ Chí Minh. Vậy thưa bà con, đạo đức và tư tưởng Hồ Chí Minh là gì mà đảng cộng sản lại vận động toàn dân học tập?
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Các ngôi sao tỏa sáng và lấp lánh trên bầu trời đêm trong vắt ở Khu bảo tồn Thác Wannon, Tây Nam Victoria, Australia.
Nhà kinh tế học hàng đầu Nouriel Roubini cảnh báo về sự suy thoái kéo dài và sự phục hồi chậm chạp sau đại dịch Covid-19.
Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ đã ví cách Trung Quốc che giấu thông tin về Covid-19 tương tự những gì xảy ra trong thảm họa hạt nhân Chernobyl năm 1986.
Ủy ban bầu cử Indonesia cho biết đang điều tra vụ lộ Thông tin cá nhân của 2.3 triệu cử tri trên một trang web của hacker cùng với đe dọa công bố dữ liệu của khoảng 200 triệu người.
Xu hướng đi xuống có khả năng sẽ tiếp diễn sau khi luật an ninh mới có hiệu lực tại Hong Kong, đạo luật mà Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo gọi là "cái kết của Hong Hong", chấm dứt quyền tự trị của đặc khu.