Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Thiếp kể chàng nghe: Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương

13/04/201100:00:00(Xem: 3706)

Thiếp kể chàng nghe: Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương

Lý-Trần Anh Thư

Cây có gốc mới xanh cành nở ngọn

Nước có nguồn mới biển cả sông sâu.

(Ca dao)

Anh yêu, hôm nay mùng 10 tháng 3 âm lịch, ngày giỗ Tổ Hùng Vương, chàng có biết thắp hương kính nhớ các ngài không"

Thứ Bảy vừa rồi, em và bạn hữu dự lễ giỗ Vua Hùng do hai hội đoàn, một của Hội Đền Hùng, một của Hội Cao Niên Á Mỹ tổ chức cùng ngày tại quận Cam, Little Saigon. Tuy người tham gia không đông như đi trẩy hội ở quê nhà, nhưng buổi lễ rất trang trọng; cũng tế lễ cổ truyền, cũng phèng la chiêng trống, cũng được hưởng lộc Tổ khiến em đỡ thấy nhớ quê hương. Nhưng phải chi, các cụ thực hiện đơn giản hơn, hay sử dụng tiếng Việt thay cho tiếng Hán trong lúc hành lễ, hoặc ít ra có đôi lời giải thích thì giới trẻ mới ham thích tham dự. Còn nữa, em thích bàn thờ được đặt ngay trung tâm, mọi người qui tụ chung quanh kính cẩn theo dõi thì không khí trang nghiêm hơn. Dù sao, đây là những cố gắng gìn giữ và bảo tồn văn hóa dân tộc rất đáng hoan nghênh.

Em có ghé thăm các gian hàng triển lãm, trong đó có gian hàng của Tổng Hội Sinh Viên Việt Nam Nam Cali, được tiếp chuyện với Mai-Vy Hoàng, Á Khôi II, và Kim Thi Phạm, Á Khôi Thân Thiện của giải Hoa Khôi Liên Trường hôm tết vừa rồi. Dĩ nhiên, sắc vóc thiếp của chàng làm sao dám sánh với nét đẹp tuyệt vời của các cô á khôi, và dù các cô chưa hiểu hết ý nghĩa của ngày giỗ Tổ cũng như không rành tiếng Việt, nhưng sự hiện diện của các cô và một số bạn trẻ khác rất đáng tuyên dương, làm gương cho giới trẻ biết mà tìm về cội nguồn.

Anh ơi, thế sự nhiễu nhương của đất nước chúng ta trong thế kỷ vừa qua do cảnh nồi da xáo thịt đã làm lòng người rã rời, con cái không những hư đốn với tổ tiên, lại còn chia rẽ đánh phá nhau thay vì thương yêu nhau như cha ông đã dạy. Em thấy có nhu cầu để kể cho anh ý nghĩa câu chuyện để lại từ thời Hùng Vương và về đứa con ngỗ nghịch đó. Hôm tết em đã kể chuyện bánh Dày bánh Chưng, hôm nay thiếp kể chàng nghe chuyện Dưa Hấu, hay chuyện An Tiêm (1). Chàng kiên nhẫn lắng nghe nha.

Chuyện xưa kể rằng:

An Tiêm là con nuôi của vua Hùng, nhưng bị đày ra đảo hoang. Dầu An Tiêm ra công khai phá, đảo vẫn khô cằn, khiến An Tiêm càng thêm khốn đốn.

Nhưng một hôm có con chim lạ bay tới và để rơi mấy hạt giống. Và rồi, nhờ An Tiêm chuyên lo chăm sóc, các hạt giống đó mọc thành loại dưa thơm ngon tươi mát.

An Tiêm liền ghi dấu trên dưa và thả xuống biển. Nhiều người vớt được dưa nên tìm tới đảo và đảo hoang đã trở thành làng xóm đông đúc.

An Tiêm gởi dưa về dâng vua. Từ đó dưa hấu được dùng làm lễ vật cúng tế.

Anh có biết tại sao An Tiêm được cho là con nuôi của vua Hùng không" Đó là để giới thiệu và phân định vị thế của An Tiêm khác với Tiết Liêu và Tiên Dung. Chắc anh còn nhớ hai người này chứ"

Trong truyện Tiết Liêu, chàng là hoàng tử và được Tổ dạy sáng tạo bánh dày bánh chưng nên được làm vua. Đó là tổ tiên để lại bài học an dân thịnh nước. Ở truyện Chử Đồng Tử, Tiên Dung kết hợp với chàng không khố Chử Đồng để dạy dân việc phát triển đất nước. Còn An Tiêm, vì là "con nuôi", tuy làm việc chung nhưng ở tầm mức khác, và chàng cũng có quyền thế và trách nhiệm tương xứng. Theo quan niệm chính trị Việt, mọi người đều là con dân, là "con đỏ" của vua nên vua quan đều phải lo lắng chăm sóc con cháu mình. Như vậy, mọi người đều là con nuôi của vua Hùng và An Tiêm chính là biểu trưng người dân trong nước.

An Tiêm là hình ảnh của "dân", không phải con người đơn độc mà là con người trong xã hội, bị ảnh hưởng bởi môi trường sống nên có lúc giữ được đạo trung, có lúc thái quá, có lúc bất cập. Chính vì không giữ được chuẩn mực, vì ngỗ nghịch nên chàng bị đày ra đảo hoang. Chàng phải tự lực cánh sinh, phải biết quyền biến, tự quyết định mọi việc lớn nhỏ và gánh chịu mọi trách nhiệm.

Đây chính là bài học về chế độ làng xã Việt Nam xa xưa đó anh.

Mô hình làng xã hạch-tâm-thể

Cha ông dùng chuyện An Tiêm khẩn hoang lập ấp là dạy việc làng, kể chuyện bánh dày bánh chưng và chuyện Chử Đồng Tử để dạy cháu con việc nước.

Đối với triều đình, mỗi làng đều được quyền tự trị, vua quan chẳng những không can thiệp vào sinh hoạt làng xã mà đến cả đời sống từng người dân cũng không. Tuy vậy, sinh hoạt làng nước, vua tôi ăn khớp nhau, phân công, hợp tác với nhau trong công việc, ai lo chu toàn việc người nấy nên bộ máy chính quyền sinh hoạt nhuần nhuyễn, không phải bộ phận này lãnh đạo bộ phận kia. Mọi người, mọi cơ cấu đều lo lắng đến quyền lợi chung, lấy quyền lợi chung làm quyền lợi của mình cho nên xã hội đầm ấm, vua tôi hòa hợp tương đắc. Sinh hoạt xã hội như thế tựa như hoạt động của một nguyên tử, nên ngày nay có nhà tư tưởng Việt gọi là sinh hoạt hạch tâm hay xã hội hạch tâm thể (Lý Đông A). Anh có thấy từ xa xưa tổ tiên ta đã biết áp dụng quy luật của tự nhiên giới vào đời sống con người để tạo xã hội hạnh phúc chăng, ở đây là mô hình hạch tâm nguyên tử, các cơ năng sinh hoạt điều hòa với nhau, không như những dân tộc khác lấy mô hình kim tự tháp "trên đè dưới" làm chuẩn, như một số xã hội hiện tại. Mô hình hạch tâm này không chỉ tạo sinh hoạt sống động hài hòa cho dân nước, mà còn có thể áp dụng được cho cả tầng cấp quốc tế nữa đó anh.

Làng xã khi xưa tự lập, có ban quản trị riêng do dân làng bầu ra, có cả những điều lệ riêng cho hệ thống hành chính của làng. Làng có một ngôi đình để thờ vị Thành Hoàng với những nghi thức truyền thống riêng. Làng còn có tổ chức trị an riêng với những tiêu chuẩn thưởng phạt do làng quy định. Và dĩ nhiên, làng cũng có tài sản riêng, được toàn quyền sử dụng theo yêu cầu. Tuỳ hoàn cảnh và ý, tình, chí của dân làng mà họ có những điều lệ đặc biệt, một bộ hương ước riêng mà ngay cả quyền phép của vua cũng phải kiêng nể. Ngày nay, chúng ta gọi đó là một tổng thể, kết hợp bởi các bộ phận (2). Muốn cho thực thể này sinh hoạt đều hòa, cần tôn trọng sự hiện hữu của các cơ phận, chứ không phải lấy đông hiếp ít, hay tệ hơn, lấy một nhóm cực nhỏ, gom mọi quyền lực vào đấy rồi bảo là chuyên chính, ức hiếp toàn thể xã hội.

Anh yêu, tưởng không có chế độ nào người dân được trực tiếp tham gia và có thể dân chủ hơn được nữa. Đây không phải chỉ là nếp sống tự phát mà đã được tổ tiên ta biến thành định chế chính trị. Vẫn biết thời nào những kẻ có ưu thế cũng muốn củng cố quyền lực riêng mình, nhưng tổ tiên ta vẫn luôn quyết tâm dựa vào thực tại và ý chí dân chúng để bảo vệ và kiện toàn định chế này qua mấy ngàn năm lịch sử.

Buồn thay, người cộng sản không hiểu, đã đem chủ nghĩa cộng sản về phá nát văn hóa và truyền thống tốt đẹp làng xã hạch tâm xa xưa để cào bằng mọi người mọi giới, đưa đảng cộng sản ngồi xổm chót vót trên đỉnh, còn toàn dân nằm ngồi la liệt lê lết dưới đáy. Và họ gọi đó là đỉnh cao trí tuệ loài người. Hỏi anh còn dại dột ngớ ngẩn nào hơn chăng" Họ không hiểu rằng mọi cơ phận trong xã hội đều cần thiết cho nhau, không cơ phận nào ra lệnh lãnh đạo bộ phận khác, tựa như hoạt động của chiếc đồng hồ. Bất cứ một bộ phận nào hư hỏng đều gây thiệt hại đến sự sinh hoạt thống nhất kia với nhau. Nhà nước chỉ là cơ quan điều hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ phận sinh hoạt hài hoà với nhau, đất nước mới cường thịnh, con dân mới hạnh phúc.

Tinh thần và vật chất hỗ tương nguyên nhân

An Tiêm ra đảo cũng như Chử Đồng ra biển, chính là hình ảnh rồng vẫy vùng thi thố tài năng. An Tiêm khai phá đảo hoang tức mở mang vùng đất mới, khai hoang lập ấp. Nhưng dầu An Tiêm gắng sức đến mấy, đảo vẫn khô cằn, một mình trên đảo vắng, tựa như Chử Đồng không khố khốn khổ ở ven sông, dù cả hai đã vận dụng toàn tài toàn sức.

Cuộc sống đọa đày đó kéo dài cho tới khi An Tiêm gặp con chim. Anh à, tại sao câu chuyện không diễn tiến như nhiều chuyện phiêu lưu khác, ví dụ cho An Tiêm gặp được giống dưa quý nơi hải đảo không người có phải... tiện lợi không" Tại sao phải có chim bay tới cho thêm phiền phức"

Nhưng, cha ông ta hay và khác người ở chỗ đó. Tựa rồng-Chử Đồng đói lạnh đơn côi cho tới khi nàng tiên-Tiên Dung ghé lại, cuộc sống của rồng-An Tiêm cũng hoàn toàn thay đổi vào lúc chim - hình ảnh của tiên - xuất hiện. Chàng được chim cho hạt giống dưa hấu, ra công trồng cấy và được hưởng cuộc sống đầy đủ an vui. Trước kia chỉ có rồng nên bơ vơ cằn cỗi. Nay thêm tiên, cuộc đời đổi mới, thơm mát xanh tươi.

Anh ơi, như vậy theo văn hóa Việt, bất cứ công việc gì thuộc về con người, ở đây là khai thác vùng đất mới, cũng phải có đầy đủ rồng tiên. Hay nói khác đi, vật chất và tinh thần phải hỗ tương nhau thì cuộc sống con người và xã hội mới chan hòa hạnh phúc.

Vậy mà hai ông Tây nào đó, một ông bảo rằng tinh thần mới quan trọng, mới quyết định mọi sự khiến ông nọ bất bình, nói rằng vật chất mới là yếu tố chính, quyết định thượng tầng kiến trúc, gây ra biết bao đau thương mất mát cho nhân loại thế kỷ vừa qua. Trong khi đó cả ngàn năm xưa, cha ông mình đã nhận biết tầm quan trọng của sự tương tác giữa tâm và vật, rút thành những bài học bánh Dày bánh Chưng, Chử Đồng và An Tiêm cho cháu con ghi nhớ. Ngày nay, con cháu quên lời tổ tiên, một bên tự cho là "tiền đồn tự do" đi theo tâm, một bên hồ hởi làm "thành đồng cách mạng" nương theo vật, muối mặt nồi da xáo thịt chém giết nhau, mạnh miệng lên tiếng chỉ ta mới có chính nghĩa mà quên khuấy bài học thống nhất tâm-vật của cha ông năm xưa để nhìn nhau là huynh đệ. Hỏi anh còn cảnh nào bi tráng hơn chăng"

Thêm nữa, trong truyện bánh dày bánh chưng, Tiết Liêu dùng gạo làm bánh, tức phải đem tài trí và sức lực mà cải tiến cuộc sống toàn dân ngày một ấm no hạnh phúc, trên bình diện nước; ngược lại, ở phương diện làng, An Tiêm chỉ việc vun xới rồi chờ kết quả, công việc nhẹ nhàng hơn. Trong việc nước, công tác chính yếu là lo về cơm áo, tức nhu yếu căn bản của người dân; ở việc làng, An Tiêm tìm ra loại dưa mới, không phải nhu cầu thiết yếu cho sự sống mà chỉ làm cho đời thêm tươi mát và ngọt ngào. Hai truyện Chử Đồng và An Tiêm, cha ông chỉ ra cho con cháu thấy rằng, việc làng và việc nước khác nhau từ phần chủ động tới mức dấn thân và cả loại nhu yếu. Cuộc đời Chử Đồng chỉ bừng sáng khi gặp mặt và chung sống với Tiên Dung, một dùng của, một dùng tài để chung sức phát triển cuộc sống dân nước. An Tiêm không thực sự chia sẻ cuộc sống với tiên, mà chỉ nhận được từ chim, hình ảnh của tiên, có mấy hạt giống. Tiên Dung và Chử Đồng phải để trọn tâm huyết và cuộc đời vào việc phát triển việc nước; trong khi đó, An Tiêm chỉ việc vun xới để những hạt giống dân dần biến đảo hoang thành làng xóm xanh tươi, nên chỉ được tiên lướt qua.

Rồng nào, tiên đó; việc ai, phận nấy; nhu cầu nào, công việc đấy. Như vậy, người dân có trực tiếp tham gia việc làng nước mới thực sự có quyền để tạo lực cho nhà nước. Lực được dân trao, chính quyền sử dụng nhằm điều hành việc nước cho xuyên suốt và trôi chảy, sao cho cuộc sống toàn xã hội tương thông hài hòa, không phải lạm dụng quyền lực rồi chèn ép người dân. Đây là bài học về phân công và phân mệnh trong công việc cho hợp tình hợp lý để đạt kết quả tối ưu theo mô hình hạch tâm, mà không là ra lệnh, dễ gây lạm quyền của mô hình kim tự tháp Hán tộc và Tây phương trước kia.

Sự hỗ tương nguyên nhân, đối lập mà thống nhất giữa làng và nước, giữa cá nhân và tập thể đã được thể hiện rõ ràng trong suốt dòng lịch sử dân tộc, cho tới khi chúng ta va chạm với "văn minh" bên ngoài vài thế kỷ nay, phá vỡ toàn bộ hệ thống sinh hoạt làng xã hạch tâm và hình thức phân công, phân mệnh của văn hóa Việt.

Từ xa xưa, tổ tiên ta luôn phân biệt rõ ràng hai công tác chính trị: công tác làng và công tác nước. Người dân ai ai cũng có thể tham dự vào việc tổ chức, điều hành, quyết định công việc làng. Nhưng để đủ tầm vóc làm việc nước thì phải học hỏi thông thạo chuyện an dân và phải được tuyển chọn, thi cử để xác định khả năng. Ai như chủ nghĩa nọ, cứ công nhân là thỏa chí tiêu diệt các giai tầng khác rồi nhân danh đảng, nhân danh ba đời bần cố, nhảy phốc lên đỉnh lãnh đạo toàn dân! Còn gì khờ dại cho bằng phải không anh.

Anh yêu, biết bao bài học dựng và giữ nước cha ông truyền lại mà chúng ta ngày nay coi thường, cứ tưởng đi vơ của người mới là hay.

Hôm nay ngày giỗ Tổ, thiếp kể chàng nghe lại ý nghĩa một vài chuyện xưa, chàng hãy ghi nhớ và loan truyền rộng rãi nha. Thời nay kỹ thuật hiện đại, chàng chỉ việc nhấp chú chuột điện là bài học cha ông được truyền tải khắp nơi. Chàng làm ngay cho em nhé.

Thiếp thương và nhớ chàng ghê lắm. Hôn chàng.

Lý-Trần Anh Thư

Ghi Chú:

(1) Viết và phỏng theo Kinh Việt của tác giả Nam Thiên, Brisbane, Australia 1990. Hoa Tiên Rồng phổ biến.

(2) Trong bài, tác giả cũng sử dụng một số khái niệm của nhà cách mạng Lý Đông A về Bản Vị học thuyết (mô hình hạch tâm); phân công hợp tác; hỗ tương nguyên nhân; phân công, phân mệnh, phân lợi theo lý thuyết Kinh tế Bình Sản (bình đẳng cơ hội về sự tạo dựng và hưởng thụ tài sản trong nền kinh tế xã hội hóa) của ông.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Các hãng thăm dò ỳ dân đã thống nhất kết luận hầu hết ý kiến cho rằng Tổng thống Trump không có khả năng đối phó với cuộc khủng hoảng kỳ thị mầu da, dịch Covid 19 và tình trạng kinh tế suy sụp do nạn dịch gây ra. Đa số người được hỏi ý kiến cũng đồng ý, chính quyền Trump rất ít có khả năng làm cho tình hình sáng sủa hơn trước ngày bầu cử 3/11/2020. Nếu đúng như thế thì cán cân sẽ nghiêng về phía liên danh Joe Biden-Kamala Harris.
Tiến Sĩ Sanjay Gupta là bác sĩ giải phẫu thần kinh ở Grady Memorial Hospital (Atlanta, GA). Ông cũng là giáo sư ở Emory University School of Medicine, và là Chief Medical Correspondent của CNN. Nhân mùa tựu trường thời đại dịch, ông chia sẻ ý kiến, và tham khảo của ông với tư cách là một người cha về quyết định có cho con mình trở lại trường học hay không?
Người xưa thường nói «Chồng già vợ trẻ là tiên, Vợ già chồng trẻ là duyên 3 đơi» . Nhưng trong trường hợp cặp uyên ương Marc Lavoine và Line Papin, tưởng nên nói lại «Chồng già vợ trẻ là duyên 3 đời» mới hợp.
Chiều thứ Ba ngày 11 tháng 8, cựu Phó tổng thống Joe Biden đã chính thức thông báo nữ Thượng Nghị Sĩ Kamala Harris của tiểu bang California đã được ông mời chọn làm ứng viên phó tổng thống, đứng chung vào liên danh trong cuộc tranh cử tổng thống 2020. Trong thư gởi đến cử tri ủng hộ, ông viết rằng, "Tôi đã quyết định rằng Kamala Harris là người tốt nhất để giúp tôi tranh cử cùng Donald Trump và Mike Pence, để rồi dẫn dắt quốc gia từ tháng Một năm 2021. Tôi cần một người tài trí, cứng rắn và sẳn sàng dẫn dắt quốc gia sát cánh cùng tôi. Kamala là mẫu người đó"
Chỉ còn ba tháng nữa là đến ngày bầu cử tổng thống 2020 và một số các chức vụ dân cử khác, nước Mỹ đang bị phân rẽ hơn bao giờ hết kể từ cuộc chiến Việt Nam lồng trong bối cảnh của Chiến tranh Lạnh.
Mà nào có riêng chi thân phận của 41 sinh linh lớn bé mang dòng máu Việt. Biển Hồ cạn nước, tình hữu nghị Việt/Miên cũng đang cạn dần theo. Rồi ra, trong số 750.000 kiều bào ở Cambodia thì ít nhất cũng phải có đến hơn nửa sẽ phải tìm đường trở về cố quốc. Chứ còn nơi nao để mà dung thân nữa?
Phe Biden sẽ dựa vào ngoại giao, thương thuyết và liên minh (alliance) thay vì đánh bài thấu cáy như Trump. Ngược lại cánh diều hâu cho rằng Mỹ thương thuyết bị gạt từ 30 năm nay trong lúc liên minh kiểu ASEAN đã bị Bắc Kinh bẻ gãy. Mỹ không dễ dàng trở lại TPP khi bị cả hai cánh tả Bernie Sander lẫn hữu chống đối. Phần Trump chẳng nhờ cậy nước nào mà lại dấu kín lá bài tủ nên không ai biết Mỹ sẽ giải quyết căng thẳng với Trung Quốc như thế nào, thế giới lo sợ trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết.
Ngày xửa ngày xưa, dưới chân Hy Mã Lạp Sơn có một vương quốc trù phú tên gọi Thắng Man. Dù là một vương quốc giàu mạnh nhưng lòng người ở đây không thành thật, sống trên những giá trị giả dối, phù phiếm. Tại ngôi chợ bên ngoài hoàng thành có một người đàn ông sống bằng nghề bán mũ. Mũ của anh chàng này rất đẹp nhưng không hiểu sao hàng ế ẩm nên anh chàng toan tính bỏ nghề, tìm nghề khác sinh sống.
Theo dõi các cuộc tranh luận cộng đồng trên các trang mạng xã hội, có lẽ cũng dễ dàng nhận ra một điều rằng: cộng đồng mạng của người Việt khá bạo lực. Một dạng bạo lực tâm lý, từ trong tâm tưởng và thể hiện qua những mẩu viết, lời bình trên Facebook hay dưới các bài báo. Đặc biệt khi liên quan đến các vấn đề chính trị xã hội, như về chính trường Hoa Kỳ hiện nay chẳng hạn.
Hôm nay, 6 tháng 8 năm 2020, thế giới kỷ niệm lần thứ 75 ngày hai quả bom nguyên tử được ném xuống hai thành phố lớn của Nhật bản: Hiroshima và Nagasaki. Tưởng không cần phải nhắc lại những thiệt hại về người, của và tinh thần người dân Nhật Bản và những hệ quả tai hại khôn lường từ 75 năm qua. Điều cần nói đến là sự quên lãng của nhân lọai về một tai họa nhãn tiền, một tai họa đã xẩy ra cách đây 75 năm, nhưng cũng có thể xẩy ra lần nữa vào bất cứ lúc nào và ở bất cứ nơi đâu.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.