Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Ai Cập: Nghịch Lý của Cải Cách

11/02/201100:00:00(Xem: 11036)
Ai Cập: Nghịch Lý của Cải Cách

Nguyễn Xuân Nghĩa & Việt Long RFA

Ai Cập tiến xa hơn Việt Nam về kinh tế mà sau cùng cũng vấp ngã vì chính trị...

Vụ khủng hoảng Ai Cập có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa về kinh tế. Nhưng chính là nỗ lực cải cách nhằm giải quyết các vấn đề kinh tế có khi lại dẫn tới biến động và khủng hoảng chính trị càng gây khó khăn kinh tế cho quốc gia này. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu về nghịch lý đó qua phần trao đổi sau đây của Việt Long với nhà tư vấn kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa.
Việt Long: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Thưa ông, ăn Tết xong, chúng ta trở lại nhũng trang u ám về kinh tế của ông và đề mục nóng bỏng của thời sự tất nhiên là vụ khủng hoảng tại Ai Cập. Kỳ này, chúng tôi xin đề nghị ông trình bày cho thính giả của đài Á châu Tự do những yếu tố kinh tế trong vụ khủng hoảng. Ông nghĩ sao"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Tôi đề nghị là ta sẽ cùng phân tích cả nguyên nhân lẫn hậu quả kinh tế của vụ khủng hoảng đang xảy ra, nhưng xin trước tiên nói đến "nghịch lý của cải cách" trong ngoặc kép. Chính là nỗ lực cải cách của Cộng hoà Á Rập Ai Cập, hay Egypt, lại tạo đà gia tốc khiến khủng hoảng bùng nổ. Sở dĩ mình phải nói đến chuyện đó để ta có thể nhìn vào hồ sơ trên toàn cảnh và may ra sẽ tránh được những thảm họa đang nhìn thấy tại Ai Cập.
Việt Long: Ông nêu ra một ý kiến hơi lạ. Chính là việc cải cách mới lại thúc đẩy khủng hoảng. Nói như vậy thì còn xứ nào dám tiến hành cải cách nữa"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chuyện đó để thấy rằng việc lãnh đạo một quốc gia thật không đơn giản và khi cải cách kinh tế thì cũng như đưa cỗ xe vào khúc quanh cho nên cỗ xe càng dễ bị lật nếu xã hội thiếu tự do và hệ thống chính trị không có khả năng ứng phó linh động! Nhưng trước hết, ta cần nhìn vào toàn cảnh đã.
- Ai Cập có nền văn minh lâu đời, nay là quốc gia đông dân nhất trong khối Á Rập Hồi giáo tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Xứ này có hơn 80 triệu dân trên diện tích bằng ba diện tích của Việt Nam mà thật ra it đất canh tác ngoài thung lũng và châu thổ sông Nile, hai phần ba lãnh thổ của họ chỉ là sa mạc. Dầu vậy, xứ này vẫn giầu hơn gấp đôi Việt Nam nếu tính theo lối thực tiễn là tỷ giá mãi lực của đồng bạc. Sau khi lật đổ chế độ quân chủ cách nay gần sáu chục năm, Ai Cập có lúc ngả theo xu hướng Xô viết về cả ngoại giao lẫn kinh tế và chỉ bắt đầu chuyển sang chế độ kinh tế thị trường kể từ 1991. Nhìn như vậy, Ai Cập cũng không mấy khác Việt Nam.
- Nhưng Ai Cập còn có nỗ lực cải cách vượt bực kể từ năm 2004 với Thủ tướng Ahmed Nazif và một nội các gồm nhiều chuyên gia. Nội các này vừa bị giải tán trong những biến động vừa qua. Việc cải cách của họ được thế giới ngợi ca vì thành tích xoá đói giảm nghèo và phát triển sản xuất với tốc độ bình quân là 7%, khiến Ai Cập bước vào hàng ngũ có lợi tức trung bình cao mà Việt Nam chưa vươn tới. Thực tế thì Ai Cập là nước tiên tiến tại khu vực Bắc Phi Trung Đông, gọi là MENA. Bây giờ trong cuộc khủng hoảng, người ta quên mất thành tích đó và những phúc trình ca tụng của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Nôm na là Ai Cập tiến xa hơn Việt Nam về kinh tế mà sau cùng cũng vấp ngã vì chính trị.
Việt Long: Chúng ta bắt đầu đi vào phần hấp dẫn của vấn đề! Thưa ông, thế thì vì sao Ai Cập lại vấp ngã sau khi đã đạt những thành quả kinh tế mà ông đánh giá là còn cao hơn Việt Nam"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Nói văn hoa thì Ai Cập bị rơi vào quy luật gọi là "nghịch lý của độc tài", là khi chế độ độc tài cần hiện đại hóa xứ sở và nâng cao trình độ hiểu biết của lực lượng lao động. Trình độ dân trí gia tăng khiến người dân không chấp nhận ách độc tài nữa. Đấy là một cách giải thích từ xã hội học. Một cách giải thích khác là Ai Cập trả giá cho sự thành công về kinh tế khi nâng cao mức sống chung của xã hội, rồi sự xuất hiện của một tầng lớp trung lưu khá giả đòi hỏi những thay đổi chính trị trên thượng tầng mà lãnh đạo không theo kịp. Đó là cái nhân, là những nguyên nhân sâu xa của tình trạng ngày nay.
Việt Long: Chúng tôi hiểu là khi ông nói đến cái "nhân", tức là những nguyên nhân khiến một sự việc nào đó sẽ xảy ra. Như vậy, chúng ta còn cái "duyên", là vì sao bây giờ sự việc ấy lại xảy ra"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Người ta nói đến một trào lưu chung trên thế giới hiện nay - tức là ở nhiều quốc gia chứ không riêng gì Ai Cập - là xã hội tiến hóa nhanh, đào tạo ra một tầng lớp trẻ, định nghĩa là từ 15 đến 29 tuổi, kể cả phái nữ. Họ có kiến thức cơ bản hay trình độ cao đẳng sau tú tài mà nhất thời lại không kiếm ra việc. Nạn tổng suy trầm kinh tế năm 2008-2009 làm vấn đề này trêm trầm trọng.
- Cho nên, các thanh niên có hiểu biết hiện đại hơn phụ huynh của họ ngày xưa càng khó chấp nhận được tương lai bấp bênh của mình. Trong năm qua, thế giới có nhiều vụ thanh niên biểu tình như vậy vì thanh niên không có việc làm và thấy tương lai mờ mịt. Riêng Ai Cập bị hiệu ứng suy trầm nên thất nghiệp mấp mé 10%, nguy kịch nhất là mức thất nghiệp của giới trẻ lại ở khoảng 24%, tức là gần một phần tư thanh niên có thể thấy mình vô dụng, không có tương lai. Sau nạn suy trầm, Ai Cập ứng phó khá thành công, nhưng thành quả đó lại trước tiên rơi vào tay tư doanh, là người có tiền đầu tư, nên càng gây khó chịu cho người khác.
- Chính quyền còn đối phó bằng cách chạy ra đằng trước, kéo dài chương trình đào tạo đại học, để trên giấy tờ vẫn ít người tốt nghiệp đại học mà thất nghiệp. Thực tế, thanh nên có tri, là hiểu biết, mà không có cơ hội hành thì họ hành động để tạo ra thay đổi. Trong một xứ dân chủ, hành động của họ có thể là đi vận động cho các ứng cử viên quan tâm đến số phận của họ. Trong một xứ độc tài không có lá phiếu thì người ta ném đá vào chế độ và đòi lập ra chế độ khác.
- Thế rồi, khi một thanh niên Tunisie bị đẩy vào hoàn cảnh cùng quẫn đến nỗi phải tự thiêu thì ngòi lửa căm phẫn lan rất nhanh trong tuổi trẻ ở xứ này và các xứ khác. Tại Ai Cập, Tổng thống Hosni Mubarak đã quá tám chục, lại lâm trọng bệnh mà không chuẩn bị chuyển giao quyền lực, có khi còn muốn dành ghế cho con trai. Đảng cầm quyền là Dân chủ Quốc gia lại không đáp ứng nguyện vọng của giới trẻ đầy ưu lo và bất mãn thì một tia lửa nhỏ cũng bật thành đám cháy.

- Cũng cần phải nói cho khách quan là hệ thống chính trị Ai Cập dù sao thông thoáng hơn Việt Nam rất nhiều với Quốc hội vẫn có đối lập thật và có quyền đàn hặc hay phê phán chính phủ và nhất là kinh tế vĩ mô xứ này quân bình hơn Việt Nam.
Việt Long: Chúng ta bước qua phần hai là về hậu quả. Sau vụ khủng hoảng này, hậu quả kinh tế sẽ như thế nào cho Ai Cập và các nước khác.
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Chúng ta thật khó biết vì cuộc khủng hoảng mới bắt đầu và chưa dứt!
- Nói chung, ta có thể vượt qua khủng hoảng kinh tế sau năm năm áp dụng chính sách đúng đắn. Khủng hoảng chính trị thì phải mất 10 năm nếu không tụt lùi vào đàn áp và hỗn loạn. Còn khủng hoảng về văn hóa thì phải mất nhiều thế hệ, là trường hợp mà bản thân tôi e ngại cho Việt Nam.
- Tại Ai Cập, hậu quả đầu tiên là hỗn loạn chính trị gây tổn thất kinh tế, ít ra cứ ba ngày thì mất một tỷ đô la. Tuần này trái phiếu Ai Cập đã mất giá vì phân lời tăng, dù không hẳn là nhiều vì thị trường trái phiếu cho rằng khủng hoảng có thể sẽ giảm dần khi có tin đồn là Tổng thống Mubarak sẽ lưu vong với lý do chữa bệnh. Nhưng một hậu quả kinh tế có thể dội ngược vào chính trị là nguy cơ bị trận đói.
Việt Long: Vì sao ông nói đến nạn đói tại Ai Cập"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Ai Cập phải nhập khẩu lương thực mà cửa khẩu chính là hải cảng Alexandria, nơi bốc rỡ 80% hàng hóa ra vào xứ này. Theo các thống kê lạc quan nhất của chính quyền thì dự trữ lương thực có đủ cho sáu tuần tiêu thụ, như vậy nay chỉ còn bốn tuần mà thôi!
- Nếu chính quyền lâm thời trong tay Phó Tổng thống Omar Suleiman và các lực lượng đối lập không dàn xếp được sự ổn định tối thiểu cho việc dân sinh, hay nếu các nhóm quá khích lợi dụng cơ hội mà khóa hải cảng, phá đường chuyển vận hoặc đốt kho gạo thì tình hình sẽ nguy ngập. Trong mọi cuộc cách mạng, chữa cháy và cứu đói là hai việc quan trọng nhất mà cứ hay bị quên! Khi dân đói thì nói gì cũng khó và cách mạng có khi là thổ phỉ và tàn sát. Chúng ta có thể theo dõi chuyện này để biết được bản lãnh của những người trong cuộc là có thể xây dựng lại một chế độ chính trị mà không làm tan hoang tất cả hay không.
- Nói tiếp về hậu quả kinh tế, tại Ai Cập, thưa ông năng lượng chiếm vai trò quan trọng vì xứ này xuất khẩu khí đốt từ hai trung tâm Idku và Damietta bên Địa trung hải. Lãnh thổ Ai Cập còn có các hệ thống dẫn dầu thô từ Vịnh Ba Tư qua Alexandria vào biển Địa trung hải, dẫn khí đốt từ hải cảng Port Said qua bán đảo Sinai đến vịnh Aqaba để cung cấp cho hai xứ láng giềng là Israel và Jordan. Nếu hạ tầng năng lượng này bị phá hoại - là điều tới nay có xác suất thấp - thì kinh tế Ai Cập sẽ khốn đốn và hậu quả có thể gây biến động nhỏ cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Việt Long: Nhưng Ai Cập cũng kiểm soát kênh đào Suez nối liền Hồng hải với Địa trung hải. Nếu xứ này có loạn thì việc vận chuyển trên con đường huyết mạch này tất nhiên bị cản trở, làm kinh tế Ai Cập và cả thế giới đều bị ảnh hưởng chứ"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Kênh đào Suez có thể đem lại cho Ai Cập chừng hai tỷ đô la tiền lệ phí, tức là bằng với số viện trợ của Hoa Kỳ nhưng chỉ bằng một phần tư số tiền dân Ai Cập hải ngoại gửi về nhà, là khoảng tám tỷ đô la, cũng y như Việt Nam! Việc phong tỏa con kênh thật ra không dễ vì quân đội Ai Cập vẫn làm chủ được tình hình và khó để việc đó xảy ra.
- Cho kinh tế toàn cầu thì kênh đào Suez là nơi vận chuyển 8% hàng hóa và 2% năng lượng giao dịch thế giới giữa Đông và Tây, Âu và Á. Trong quá khứ, những trở ngại trên kênh đào khiến người ta phải vòng qua Mũi Hảo Vọng tại Nam Phi, là dài hơn chừng 3.500 hải lý hay gần 7.000 cây số. Cũng vì vậy mà thế giới đã đóng những tầu chở dầu cực lớn để giảm phí tổn chuyên chở khi đi đường vòng. Nếu khủng hoảng Ai Cập khiến kênh đào bị khóa - là chuyện khó xảy ra trong lúc này - thì việc chuyển vận năng lượng và hàng hóa có thể tốn kém hơn cho các xứ khác, và đó là hậu quả kinh tế của khủng hoảng Ai Cập đối với toàn cầu.
- Dù sao, trong hoàn cảnh dầu thô, thương phẩm và lương thực đang lên giá và lạm phát đe dọa nhiều nền kinh tế thì dù không nhiều, khủng hoảng Ai Cập có gây bất lợi cho kinh tế toàn cầu. Nhưng hậu quả chính trị còn đáng chú ý hơn hậu quả kinh tế.
Việt Long: Câu hỏi cuối thưa ông, chính là hậu quả chính trị đó, nhất là với các nước Hồi giáo.
Ông có trình bày cho thính giả thấy rằng Ai Cập quản lý kinh tế tương đối khả quan và chính là cải cách kinh tế đã đưa xã hội tới chỗ không chấp nhận được ách độc tài chính trị và đó là nghịch lý của độc tài. Hiển nhiên là các xứ độc tài cũng theo dõi chuyện này rất sát chứ"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Khi nói đến nghịch lý của cải cách, tất nhiên tôi không hàm ý là đừng nên cải cách kinh tế vì sẽ dẫn đến động loạn! Con người ta có hai chân mà chỉ xoải một chân thì tất nhiên là té.
- Nếu Ai Cập chủ động cải cách chính trị cho dân chủ như trường hợp Nam Hàn hay Đài Loan hoặc Indonesia thì dù kinh tế khủng hoảng cũng không làm chính trị sụp đổ và cả nước tan tành. Một thí dụ khác là Ấn Độ, đang gặp hai nguy cơ song hành là thất nghiệp và lạm phát cao, chưa kể đến nạn khủng bố, nên xã hội thường bị biến động. Nhưng thể chế chính trị của Ấn Độ vẫn vững chính là nhờ nguyên tắc dân chủ.
- Những gì xảy ra tại khu vực Bắc Phi và Trung Đông cho thấy là Hồi giáo hoặc bất cứ nền văn hóa nào đi nữa cũng không thể coi thường ý dân và duy trì ách độc tài. Cải cách kinh tế vì vậy phải đi cùng cải cách chính trị như hai chân phải cùng đều bước thì mới tiến mà không té.
- Nếu không, chỉ còn một cách tạm bợ là ru ngủ thanh niên bằng thể thao, nghệ thuật và loại giải trí vô ý thức thì lại đụng vào nghịch lý của nạn ngu dân. Thế hệ tương lai mà sa đà trong đó hoặc chỉ muốn qua xứ khác sinh sống thì làm sao mà nâng cao kiến thức và năng suất để làm chủ cuộc sống và đứng ngang tầm thế giới" Chính sách ngu dân đó dẫn tới khủng hoảng về giáo dục và đào tạo, là cái giá phải trả cho một chế độ chính trị hôn ám.
- Nhìn rộng ra, Trung Quốc không đến nỗi ngu dân như vậy mà còn sợ "hiệu ứng Ai Cập" tức là tác động của khủng hoảng Ai Cập vào bên trong xã hội, đến nỗi Bắc Kinh kiểm soát thông tin và xoá hết mọi tin có tên Ai Cập. Việt Nam nên học bài học mà nhấc chân kia lên, kẻo có ngày cũng sẽ ngã khiến xứ sở mất thêm một thập niên hỗn loạn.
Việt Long: Xin cám ơn ông Nguyễn Xuân Nghĩa.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Như vậy rõ ràng đã có những xung đột về quan niệm sáng tác của các Văn nghệ sỹ yêu chuộng tự do chống lại chủ trương kiểm soát, viết theo chỉ thị, hát theo viết sẵn của Tuyên giáo và của Tổng cực Chính trị quân đội. Hai lối đi này sẽ không bao giờ gặp nhau, dù đảng có quanh co, lèo lái thế nào cũng khó mà giữ chân được các Văn nghệ sỹ cấp tiến không bỏ đảng chạy lấy người.
Cũng vào ngày này, bà Angela Merkel sẽ từ giả chính trường, sau 16 năm làm Thủ tướng và 31 năm làm dân biểu. Nhưng một vấn đề là bà sẽ để lại những gì cho nước Đức? Liệu Đức sẽ có một khởi đầu mới đầy hứa hẹn hay lại trở thành kẻ ốm yếu của châu Âu trong 4 năm kế tiếp? Hầu hết các quan sát viên quốc tế đều có những các bình luận khác nhau mà sau đây là bản dịch những ý kiến tiêu biểu.
Mô hình phát triển của Trung Quốc có thể được tóm tắt như sau: (1) hạn chế tiêu thụ trong nước để (2) gom góp tiết kiệm trong dân chúng nhằm (3) hỗ trợ cho đầu tư. Nếu so sánh cho dễ hiểu thì mô hình này cũng giống kiểu nhà nghèo bớt tiêu xài (hạn chế tiêu thụ) để dành tiền (tăng tiết kiệm) đầu tư cho tương lai (giáo dục con cái, mở cửa hàng buôn bán).
“Mẹ nó bán ruộng, bán vườn để chung tiền cho nó đi, cứ mong nó mang đôla về chuộc đất, xây nhà như những người có thân nhân Việt kiều. Bây giờ nó chết, chưa kịp nhìn thấy tờ đôla xanh. Trước khi chết nó tựa vai em lầm bầm 'Mẹ ơi! Con không muốn làm Việt kiều. Con muốn về nhà. Con muốn cơ cực ở nhà với mẹ suốt đời.' Giọng nó như đứa trẻ con ba tuổi.” (Tâm Thanh. “Người Rơm”. Thế Kỷ 21, Jul. 2010). Đối với nhiều người dân Việt thì muốn sống như một ngư dân nghèo nơi vùng biển quê hương (như ông Dang) hay mong “muốn cơ cực ở nhà gần mẹ suốt đời” (như cô Tuyết) e đều chỉ là thứ ước mộng rất xa vời trong chế độ hiện hành.
Vụ «khủng hoảng thế kỷ» xảy ra đột ngột và gay gắt qua vụ tàu lặn Pháp-Úc tưởng chừng như khó mà hàn gắn lại được tình đồng minh kỳ cụu xưa nay nhưng rồi cũng thấy nhiều dấu hiệu tích cực để tin chắc trời sẽ lại sáng.
Nguyễn Khải, Nguyễn Mộng Giác, Võ Phiến đều đã đi vào cõi vĩnh hằng. Lớp người Việt kế tiếp, đám thường dân Bốn Thôi cỡ như thì sống cũng không khác xưa là mấy. Tuy không còn phải “né viên đạn của bên này, tránh viên đạn của bên kia, đỡ ngọn roi của bên nọ” như trong thời chiến nhưng cuộc sống của họ (xem ra) cũng không được an lành hay yên ổn gì cho cho lắm
Như vậy là bao trùm mọi lĩnh vực quốc phòng, an ninh xã hội có nhiệm vụ bảo vệ đảng và chế độ bằng mọi giá. Nhưng tại sao, giữa lúc tệ nạn tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, suy thoái đạo đức, lối sống và tình trạng “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” trong nội bộ vẫn còn ngổng ngang thì lại xẩy ra chuyện cán bộ nội chính lừng khừng trong nhiệm vụ?
Nhật báo Washington Post của Mỹ ghi nhận là: “Tổng thống Pháp Macron vốn dĩ đã rất tức giận khi được tham vấn tối thiểu trước khi Mỹ rút khỏi Afghanistan. Điều đó bây giờ đã tăng lên. Chính quyền Biden nên xem xét sự không hài lòng của Pháp một cách nghiêm túc. Hoa Kỳ cần các đối tác xuyên Đại Tây Dương vì đang ngày càng tập trung chính sách đối ngoại vào cuộc cạnh tranh cường quốc với Trung Quốc. Và trong số này, Pháp được cho là có khả năng quân sự cao nhất.
Sau khi tấm ảnh người đàn ông đi xe máy chở người chết cuốn chiếu, chạy qua đường phố của tỉnh Sơn La (vào hôm 12 tháng 9 năm 2016 ) được lưu truyền trên mạng, Thời Báo – Canada đã kêu gọi độc giả góp tay ủng hộ gia đình của nạn nhân. Số tiền nhận được là 1,800.00 Gia Kim, và đã được những thân hữu của toà soạn – ở VN – mang đến tận tay gia đình của người xấu số, ở Sơn La.
Công bằng mà nói, ngày càng có nhiều sự đồng thuận là chúng ta cần phải làm nhiều hơn nữa để ngăn chặn các hành động của Trung Quốc trong khu vực. Sự răn đe đòi hỏi những khả năng đáng tin cậy. Liên minh mới này phù hợp với lý luận đó.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.