Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Tháng Tư: 33 Năm Sau Ở San Jose

27/05/200800:00:00(Xem: 5240)

Bảo tàng viện Thuyền nhân và Việt Nam Cộng hoà sắp mở cửa. (ảnh Bùi Văn Phú)
30.4.1975 đánh dấu ngày chấm dứt cuộc chiến tranh ở Việt Nam mà người Mỹ đã trực tiếp can dự chiến đấu, hi sinh gần sáu vạn binh sĩ để chuốc lấy một sự thất bại nhục nhã lần đầu tiên trong lịch sử. Vì thế trong dư luận Mỹ, mỗi cuối tháng Tư không ít thì nhiều hai tiếng Việt Nam lại được nhắc đến: về cuộc chiến Việt Nam, về người Việt trong và ngoài nước, về một nước Việt Nam đương đại.

Trong những năm với con số ngũ niên kỉ niệm, như 10 năm, 15 năm hay 25 năm thì biến cố 30.4 được nhắc đến nhiều, những năm lẻ chỉ được nhắc thoáng qua và càng về lâu thì cuộc chiến ít còn được nhắc đến mà dư luận chú ý đến một Việt Nam đương đại và một cộng đồng người Mỹ gốc Việt ngày càng phát triển.

Trong tháng Tư vừa qua, đài truyền hình KTEH ở vùng San Jose và nhiều đài khác trong hệ thống PBS trên toàn nước Mỹ, đã chiếu một loạt những phim tài liệu chủ đề “The Vietnamese-American Journey”, Hành Trình của người Mỹ gốc Việt, gồm 3 phim:

1. “Oh, Saigon” của Hoàng Đoan chiếu tối 16.4

2. “Saigon, USA” của Lindsey Jang và Robert C. Winn, tối 23.4

3. “Bolinao 52” của Nguyễn Đức, tối 30.4

Oh, Saigon

Đây là câu chuyện với nhiều xung khắc trong cách nhìn về quê hương Việt Nam.

Gia đình cô Hoàng Đoan có kẻ ở bên này, người ở bên kia của cuộc chiến. Cha cô là một sĩ quan Không Quân Việt Nam Cộng Hoà. Khi đi tìm họ hàng cô khám phá ra cha cô có một người anh là cán bộ cộng sản miền Bắc và một người em trốn lính ở miền Nam. Gia đình cô được di tản vào tháng 4.1975, lúc cô còn nhỏ và mẹ cô đã bỏ lại một người con gái riêng là cô Vân, coi như là chị của cô Đoan, mà sau này được đến Mỹ đoàn tụ thì cô Vân cũng bỏ gia đình đi tìm nơi sinh sống xa.

Cha cô Đoan từng có quan điểm là sẽ không trở về cho đến khi không còn cộng sản trên quê hương cũ. Nhưng cuối cùng cô con gái đã thuyết phục được ông bố và cả gia đình làm một chuyến trở về cố hương năm 2005. Nhưng cuộc hội ngộ không lấy gì làm vui, cô Vân thường tạo ra những rắc rối, bực dọc khiến bố và mẹ cô không hài lòng, cãi nhau khi về đến Việt Nam. Cô Vân như vẫn còn mang mặc cảm và nỗi oán hận là đã bị gia đình bỏ lại khi di tản vào tháng 4.1975.

Buổi gặp gỡ giữa bố cô Đoan và ông bác, một cán bộ cộng sản, cũng không phải là một cuộc hội ngộ toát lên ý hướng hoà giải, ngược lại ám ảnh quá khứ như vẫn còn làm ngăn cách anh em. Còn cuộc gặp gỡ giữa bố và ông chú của cô, một người trốn lính thời chiến tranh, thì không khí phấn khởi, hài hoà hơn.

“Oh, Saigon” có ý hướng đi tìm sự hoà giải trong đại gia đình, nhưng điều đó chưa hiển hiện lên. Cũng như sự hoà giải trong lòng dân tộc Việt Nam, cho đến nay vẫn chưa có được, dù đã 33 năm sau ngày chiến tranh chấm dứt.

Saigon, USA

“Saigon, USA” do Lindsey Jang và Robert C. Winn thực hiện dựa vào một biến cố xảy ra đầu năm 1999, khi một thương nhân người Mỹ gốc Việt, ông Trần Văn Trường, đem hình ông Hồ Chí Minh và cờ đỏ sao vàng treo trong tiệm ở thành phố Westminster, miền nam California, nơi được coi là Little Saigon, thủ đô của người Việt tị nạn tại Hoa Kỳ.

Sự việc này đã khiến người Việt trong vùng tổ chức biểu tình nhiều ngày trước cửa tiệm để phản đối, được truyền thông Mỹ chú ý vì có lúc đã có hàng chục nghìn người tham dự, trong không khí tương đối ôn hòa, trừ đôi lúc sự xuất hiện của chủ nhân đã tạo ra những sự cố khiến cảnh sát phải can thiệp.

Sự việc hàng chục nghìn người Việt tập họp biểu tình là một điều lạ, ít khi điều này xảy ra trong cộng đồng gốc châu Á ở Mỹ. Jang và Winn làm phim “Saigon, USA” vì muốn tìm hiểu nguyên do tại sao người Việt lại có những phản ứng mạnh mẽ và quyết liệt trước sự xuất hiện của những biểu tượng cộng sản.

Nhiều người Việt trong phim nói về lý do tại sao họ đã, hoặc không tham gia biểu tình. Người lớn tuổi kể lại những mất mát khi Sài Gòn rơi vào tay cộng sản. Đại Tá Lê Khắc Lý mất hết quyền bính, mất cả quê hương. Qua Mỹ, dù ông biết tiếng Anh và đã chuẩn bị tinh thần để chấp nhận một cuộc sống mới, nhưng khi phải đi lau chùi nhà vệ sinh thì tự nhiên nước mắt ông cứ tuôn trào vì cảm thấy như đang từ đỉnh cao bị rớt xuống hố sâu. Ông vẫn mơ có một ngày lấy lại quê hương.

Gia đình của họa sĩ Vi Lý, người Việt gốc Hoa, phải ra đi khi Hà Nội có chính sách đánh tư sản mại bản. Lúc đầu cô Vi cảm thấy xấu hổ, cô không hiểu tại sao chỉ vì một lá cờ, một tấm hình mà người Việt lại xôn xao biểu tình. Cuối phim, khi nghe được những câu chuyện của người tị nạn thì cô nghĩ khác đi về cuộc biểu tình đó.

Bảo Nguyễn bênh vực người chủ cơ sở thương mại có quyền treo cờ và hình ảnh cộng sản. Thấy hành động này bị phản đối quá thì Bảo nói ở Mỹ không có tự do. Trong một lần khác, khi đông đảo người Việt tổ chức vận động bầu cử ủng hộ Thượng Nghị Sĩ John McCain, Bảo và các bạn có mặt để phản đối việc ông dùng một từ mang tính miệt thị: "gook", để gọi cai tù Việt Cộng, nhưng Bảo cho rằng danh từ đó ám chỉ chung các sắc dân châu Á. Hôm đó Bảo và các bạn bị những người Việt khác đuổi khỏi nơi ông McCain đang vận động.

Vũ Nguyễn lúc đầu cũng suy nghĩ như Vi Lý về các cuộc biểu tình, sau hiểu được thì cùng bố là nhà hoạt động cộng đồng Chuyên Nguyễn tham gia sinh hoạt. Anh cho đó là một phần của cộng đồng dù chấp nhận nó hay không. Vũ nói một câu hết sức có lý: "Việt Nam Cộng Hoà với lá cờ vang ba sọc đỏ bên kia đại dương thì không còn nữa, nhưng đất nước đó đã được chuyển qua đây".

Vụ treo hình ông Hồ Chí Minh và cờ cộng sản Việt Nam ở Westminster là một biến cố đã khơi dậy những đau thương và tinh thần chống cộng của người Việt. Trong phim, nhà báo Andrew Lâm đã so sánh việc phô trương những biểu tượng cộng sản giữa Little Saigon chẳng khác nào đem hình Adolf Hitler treo giữa nơi có đông người Do Thái, hay đem hình Fidel Castro mà trưng giữa Little Havana.

Bolinao 52

“Bolinao 52” là phim về hành trình đến Mỹ của nhiều người Việt đã một thời được vinh danh là “Boat People” - thuyền nhân - những người như bà Trịnh Tùng, nhân vật chính trong phim, và ông Nguyễn Đức là nhà đạo diễn.

Đức Nguyễn rời Việt Nam năm 1980, sau bốn ngày trên biển được tàu chiến của Hoa Kỳ vớt, coi như trúng số, và sớm được đi Mỹ định cư.

Tàu của bà Trịnh Tùng rời Việt Nam tháng 5.1988, hỏng máy, mất phương hướng, trôi trên biển 39 ngày, nhiều lần thấy bóng tàu lớn, kêu cứu nhưng không được đáp lời. Nhiều người trên tàu đã chết vì đói khát. Sau nhiều ngày trôi giạt trên biển, 30 người đã chết, nhưng khi gặp chiến hạm Hoa Kỳ USS Dubuque thì vị chỉ huy là Đại úy Alexander G. Balian đã không cho lệnh vớt, chỉ cung cấp thức ăn và nước uống. Có thuỷ thủ chứng kiến cảnh người từ con tàu vượt biển trong tuyệt vọng đã bơi đến hay tìm cách leo dây lên chiến hạm mà phải chết chìm. Khi chiến hạm Mỹ bỏ đi vì đang trên đường qua vùng biển Iran công tác, con tàu của bà Trịnh Tùng đã phải trôi nổi thêm 19 ngày nữa. Cạn lương thực khiến nhiều người đã chết, như cô Vân được bà Tùng ôm trong tay mà cô ấy chết lúc nào bà cũng không hay; và nhiều người đã phải ăn thịt bạn mình vừa chết để hi vọng sống sót.

Ra đi với 110 người, đến khi con tàu được ngư dân Phillippin cứu sống, đưa vào đảo Bolinao chỉ còn 52 người.

Đến Mỹ định cư, 17 năm qua bà Trịnh Tùng chưa đi đâu. Bà muốn trước tiên được trở lại Bolinao là nơi bà và 51 người khác đã được cứu sống để cám ơn ngư dân Phillippin đã cứu sống bà và những bạn đồng hành. Gặp lại nhau, giữa những con người là số phận. Người cứu nạn bà Tùng vẫn sống cuộc sống nghèo ở ven biển. Bà tặng cho đôi vợ chồng ngư dân ít tiền. Từ Bolinao bà Tùng thả những chiếc bè nhỏ kết hoa trái và nến ra biển để tưởng nhớ, cầu nguyện cho 58 người đã cùng bà ra đi từ Việt Nam nhưng phải chôn vùi thân xác trong lòng biển cả.

Năm 1989 khi toà án quân sự Hoa Kỳ xử vị chỉ huy chiến hạm USS Dubuque, những người sống sót từ Bolinao 52 đã kiến nghị yêu cầu toà án tha cho Đại úy Balian. Nhưng ông vẫn bị kết tội lơ là trách nhiệm cứu giúp những người trong cơn thập tử nhất sinh trên biển. Ông bị khiển trách và buộc phải rời quân đội sớm.

Một cựu thủy thủ của tàu USS Dubuque, ông William Coolagon, đồng ý xuất hiện trong phim và kể lại những gì ông chứng kiến trên biển. Ông đã thấy người chết đuối nhưng không làm gì được vì phải theo lệnh của cấp chỉ huy.

Cuộc gặp gỡ giữa bà Trịnh Tùng và ông William Coolagon giúp bà Tùng xoá bỏ đi nỗi oán giận vì sao tàu Mỹ đã không vớt, giúp ông Coolagon vơi đi mặc cảm tội lỗi chèn nén trong lòng từ bấy lâu nay.

*

Tháng Tư, muà xuân đang về. Như tên gọi thân thương cho vùng đất này là “Thung Lũng Hoa Vàng”, nơi mà hơn ba mươi năm về trước còn nhiều cánh đồng hoa vàng rực rỡ, nay hoa chỉ còn loáng thoáng, thay vào là hãng xưởng điện tử mọc lên dọc hai bên những con đường lộ.

Tháng Tư San Jose, hoa vàng vẫn còn chỗ nở. Cờ vàng vẫn còn tung bay ở thủ đô của thung lũng điện tử. San Jose có non một triệu dân, với 10% con cháu của Âu Cơ và Lạc Long Quân. Trứng rồng lại nở ra rồng, sinh sôi phát triển theo nhịp tiến bộ của nước Mỹ. San Jose là nơi đầu tiên ở Mỹ có một bảo tàng viện nho nhỏ mang tên “Bảo Tàng Viện Thuyền Nhân và Việt Nam Cộng Hoà” sắp mở cửa cho công chúng vào xem lại những trang sử của một quốc gia đã mất, để biết về lịch sử của một lớp người gọi là người Mỹ gốc Việt.

Tháng Tư về, người Mỹ nếu có nhớ chăng là hình ảnh chiếc trực thăng bốc người di tản khỏi Sài Gòn. Còn người Việt có trí khôn thì làm sao quên được mốc thời gian như đã dừng lại vào ngày 30.4 đó để phân định trước sau.

Cựu Thủ Tướng Võ Văn Kiệt đã một lần nói rằng: “Ngày 30.4 có triệu người vui, nhưng cũng có triệu người buồn”. Ở trong nước từ 33 năm qua, những người vui với ngày 30.4 đã có biết bao cơ hội thể hiện tâm tình và ước vọng của mình. Còn những người buồn vẫn phải âm thầm che dấu nỗi đau, niềm xúc cảm.

30.4 ở San Jose vẫn còn là ngày của những tưởng niệm và đấu tranh.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Người Việt ở nước ngoài đi biểu tình thì may mắn là không ai bị trọng thương hoặc tử thương gì sất. Tuy thế, những lời lẽ nẩy lửa – hay cay độc – mà họ dùng để mạt sát nhau (trong lúc tranh cãi để bênh vực quan điểm chính trị của mình) thì có thể làm cho tha nhân bị tổn thương cho đến khi nhắm mắt!
Ngày 6 tháng 1 năm 2021 một cuộc nổi dậy đã xảy ra tại Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn khi hàng trăm người bạo loạn tràn vào Tòa Nhà Quốc Hội Hoa Kỳ khiến cho 5 người chết. Trong khi nhiều người tại Thủ Đô Washington, bề ngoài đi biểu tình chống lại điều mà họ thấy sai lầm rằng cuộc bầu cử bị đánh cắp, sự có mặt của họ -- và các hành động của họ -- phản ảnh một loạt mục tiêu lớn hơn mà các dân quân người Mỹ đang hy vọng đạt được để có thêm hành động cực đoan hơn. Nhiều bài viết bởi các học giả chuyên về phong trào cực đoan bạo động, thượng đẳng da trắng và dân quân giải thích con đường đi xuống mà những người bạo loạn và nổi dậy này tìm cách chiếm lấy nước Mỹ. Báo The Conversation U.S. đã biên soạn các trích đoạn của 5 trong số những bài viết đó, tìm cách giải thích sự rạn nứt đã lan rộng trong xã hội Mỹ. “Những người theo QAnon, Proud Boys và các nhóm cực hữu và cực hữu và dân tộc da trắng kết nối lỏng lẻo khác tập họp tại Washington tưởng rằng họ đang sống trong ý tưởng rất ư kỳ quặc
Với bối cảnh này, Tổng thống Biden thừa nhận ông sẽ phải đối phó với một nước Mỹ phân hóa trầm trọng hơn bao giờ hết, cộng thêm với nạn dịch Thế kỷ và một nền Kinh tế suy thoái với 6.7% người Mỹ thất nghiệp. Con số này tương đương với khoảng 40 triệu người cần được trợ giúp khẩn cấp. Tổng thống Biden nói với nhân dân Mỹ rằng ông biết rất rõ phải làm gì trong cương vị Tổng thống để hàn gắn vết thương chia rẽ do các khuynh hướng bạo lực và cường quyền gây ra, nhanh chóng ngăn chặn dịch Covid 19 và phục hồi kinh tế.
Một nền dân chủ lâu đời, bén rễ hơn ba trăm năm qua của một cường quốc hàng đầu thế giới bỗng dưng trở thành nền “cộng hòa chuối” (banana republic)[1] qua cuộc bầu cử tổng thống 2020, với tố cáo gian lận, kiện tụng rồi trở thành bạo loạn sau đó, tưởng như chỉ có thể xảy ra ở một nước độc tài kém phát triển nào đó ở Nam Mỹ hay mãi tận châu Phi xa xôi. Tại sao lại có thể xảy ra những chuyện kỳ lạ như thế với một nền dân chủ được xem như mẫu mực để thế giới noi theo?
Khi Facebook và Twitter quyết định đóng cửa vĩnh viễn tài khoản của Tổng thống Trump, sau nhiều lần cảnh cáo, dư luận bùng lên tranh luận về quyền tự do phát biểu và Tu chính án Số 1 trong Hiến pháp Hoa Kỳ. Từ ngày lên làm lãnh đạo, ông Trump đã dùng tài khoản twitter để nói chuyện thẳng với những ai có kết nối với tài khoản của ông. Twitter của tổng thống có 80 triệu người theo dõi và ông đã dùng nó như là phương tiện phát ngôn chính, vào bất cứ khi nào ông thấy cần, kể cả lúc đêm khuya hay khi trời còn tờ mờ sáng. Ông viết vài hàng về những gì ông suy nghĩ mà chẳng cần tham khảo ý kiến với cố vấn hay những người làm chính sách trong nội các. Ông bốp chát, khinh miệt những người không đồng ý hay chê bai ông. Nhiều lần Twitter và Facebook đã dán lời cảnh báo trước những phát tán của ông, khi cho rằng tổng thống không nói đúng sự thật. Cho tới khi biến cố 6/1 xảy ra, là sự việc nhiều người ủng hộ Tổng thống Trump tràn vào trụ sở Quốc Hội làm loạn,
Chiến tranh ở Việt Nam sôi động nhất là vào thập niên 70. Nam ký giả nhà binh thì nhiều, nhưng nữ ký giả chỉ có Phan Trần Mai, thuộc binh chủng Nhảy Dù, sau khi giải ngũ về làm cho nhật báo Trắng Đen. Chúng tôi gặp nhau vào mùa hè đỏ lửa, lúc ở địa đầu giới tuyến, tỉnh Quảng Trị.
Hôm nay công sở và trường học cùng một số hãng xưởng đã được nghỉ lễ ngày Martin Luther King Jr. Day để đón mừng sinh nhật và tưởng niệm ông. MLK sinh ngày 15 tháng Một năm 1929 nhưng ngày MLK Day được chọn là ngày thứ Hai thứ ba trong tháng Một hàng năm, tức hôm nay. Ngoại trừ sinh nhật tổng thống George Washington và Abraham Lincoln được kết hợp và đón chào như một ngày lễ liên bang qua Ngày Tổng Thống - President Day, ông là công dân Hoa Kỳ duy nhất có ngày sinh đã được Quốc Hội chuẩn thuận và tổng thống Ronald Reagan thông qua vào năm 1983, trở thành ngày lễ liên bang chính thức, nhằm tưởng niệm và vinh danh một nhân vật lịch sử vĩ đại của nước Mỹ. Người mà cái tên hầu như hiện diện khắp nước Mỹ qua những bảng tên đường, các trung tâm, tổ chức, phong trào xã hội dân sự.
Bạn tôi, tất cả, phần lớn đều là lính ráo. Chúng tôi không chỉ có chung những năm cầm súng, và một quãng đời tù, mà còn chia chung rất nhiều … cố tật! Hễ gặp nhau là uống, và câu chuyện trên bàn rượu trước sau gì rồi cũng xoay quanh kỷ niệm về đám chiến hữu hồi còn chinh chiến: những thằng đã chết, những đứa đang vất vưởng ở quê nhà, hay lưu lạc (đâu đó) nơi đất lạ xứ người.
Đọc các bản tin về ngày lễ nhậm chức của Tổng Thống tân cử Joe Biden cùng Phó TT Kamala Harris với chủ đề Nước Mỹ Đoàn Kết (America United), bên cạnh những thông tin áp đảo về vấn đề an ninh, có thể nhiều người còn thấy con số 191,500 lá cờ đủ kích cỡ tượng trưng cho người dân không thể đến tham dự cùng 56 bệ đèn được cắm và dựng quanh khu vực tổ chức.
Kết quả bầu cử tại Georgia cho thấy quyền lực chính trị ở Mỹ thay đổi chỉ vỏn vẹn 10 ngàn lá phiếu nhất là đến từ dân thiểu số. Cho nên đảng Dân Chủ dưới thời Biden sẽ gấp rút đẩy mạnh các chính sách nhập cư và an sinh xã hội nhằm biến đỏ thành xanh ở các tiểu bang như Arizona, Georgia hay ngay cả Florida và Texas vốn là những thành trì của đảng Cộng Hòa cho đến nay.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Một đám cháy đã bùng phát tại Viện Huyết thanh ở bang Maharashtra, Ấn Độ, nơi đang sản xuất hàng triệu liều vaccine Covid-19.
Tiến sĩ Anthony Fauci, cố vấn y tế của Tổng thống Mỹ Joe Biden, đã lên tiếng cảm ơn WHO vì dẫn dắt nỗ lực ứng phó Covid-19, trái ngược với chỉ trích thời ông Trump.
Loạt sắc lệnh được ký nhanh chóng ngay trong ngày làm việc đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng nhằm thực hiện những lời hứa tranh cử của ông.
Ông Joe Biden chính thức trở thành tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ và cũng là tổng thống lớn tuổi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Giá dầu thế giới tăng cùng với thị trường chứng khoán Mỹ trong phiên giao dịch hôm thứ Ba (19/01/2021), một ngày trước lễ nhậm chức của Tổng thống đắc cử Joe Biden,