Hôm nay,  
Việt Báo Online

Huyền Thoại Về Hiểm Hoạ Trung Quốc

02/08/200800:00:00(Xem: 9819)
Huyền Thoại Về Hiểm Hoạ Trung Quốc

Nền kinh tế quốc gia Trung Quốc (TQ) đã bắt đầu được vực dậy qua chương trình hiện đại hoá của Đặng Tiểu Bình từ một phần tư thế kỷ vừa qua. Và trong vòng 10 năm trở lại đây, mức phát triển của TQ vẫn ở mức 8 – 9% hàng năm. Điều lầy đã làm thế giới ngạc nhiên nhất là qua các cuộc khủng hoảng tiền tệ ảnh hưởng lên các nước trong vùng mà TQ vẫn tiếp tục phát triển chứ không bị suy thoái.  Trong những tháng gần đây, báo chí trên hầu hết khắp nơi đều đặt vấn đề và xem đây là một hiện tượng “con rồng TQ” bắt đầu trở mình và một đất nước “Thiên Tử” đang hồi sinh.

Nhưng qua các thành tựu trên, chúng ta có thực sự thấy những gì đang diễn ra ở TQ qua các thành quả đã đạt được ngày hôm nay.

Trước hết, xin liệt kê ra đây vài số liệu căn cứ vào thông tin của cia.gov, trên mạng lưới toàn cầu, để nói lên tình trạng phát triển chung của TQ:

Trung Quốc là một nước lớn chiếm diện tích 9,3 triệu Km2, có dân số là 1,3 tỷ tính đến tháng 4/2004. Mức gia tăng dân số là 0,57% (2004). Số tuổi trung bình là 31,8 tuổi. Lực lượng lao động của TQ lớn nhất thế giới với 778 triệu (2003), trong đó tỷ lệ lao động được chia ra như sau: Lao động nông nghiệp, 50% (2001), lao động kỹ nghệ, 22% (2001) và lao động dịch vụ, 28%. Trung bình mức lạm phát vào khoảng 1 đến 2%. Lợi tức đầu người là 900 Mỹ kim (2004). Mãi lực toàn quốc (Purchasing power parity) năm 2003 là 6.449 tỷ Mỹ kim đưa đến mãi lực đầu người là 5.000 Mỹ kim (2003).

Trong tiến trình phát triển chung trên thế giới, định mức sự phát triển của một quốc gia vẫn còn căn cứ vào thuyết “tam khu” của Colin Clarke, trong đó gồm khu nông nghiệp, khu công nghiệp, và khu dịch vụ. Từ đó qua sự phát triển, và qua từng giai đoạn, chỉ số phát triển của một quốc gia được tính toán qua tỷ lệ của từng khu vực.  

Như đã nói ở phần trên, TQ đã đi đôi hia “bảy dặm” bằng cách mở cửa giao tiếp với thế giới bên ngoài từ năm 1979 dưới thời Đặng Tiểu Bình với một phương châm bất hủ là:” Dù mèo trắng hay mèo đen cũng chẳng sao, chỉ cần biết bắt chuột là được”. Trong tinh thần thực dụng trên, TQ đã thành công và đưa đất nước ra khỏi tụt hậu chỉ trong một thời gian không dài.

Lý do tại sao chương trình hiện đại hoá của ĐTBình đã thành công là, ngay cả trong khi mở cửa, TQ đã vận dụng được thị trường nội địa (1,3 tỷ) để đẩy mạnh kỹ nghệ sản xuất hàng tiêu dùng. Chính nhờ kỹ nghệ lầy và đây cũng là lý do chính yếu, TQ đã chuyển dịch được một số lớn lao động trong nông nghiệp chiếm tỷ lệ từ 70% (1970) xuống còn 50% (2001). Cho đến hôm nay, mức đói nghèo của TQ đã giảm xuống còn 16%, và mức dự trữ ngoại tệ nặng của TQ trong năm 2004 là 414 tỷ Mỹ kim.

Trong những năm trở lại đây, TQ đã phát triển vượt bực, cao hơn mức dự tính của thế giới. Vào năm 2004, Ngân hàng Phát triển Á châu đã dự tính TQ sẽ tăng 7,9%. Nhưng trên thực tế TQ đã gia tăng 9,3%. Có nhiều lý do đúc kết sự thành công vượt bực của TQ cho những năm gần đây là:

1 – Đất nước TQ không phải chịu những tai ượng thiên nhiên  ảnh hưởng đến phát triển như những quốc gia trong vùng. Cuộc khủng hoãng dầu hoả gần đây đã được TQ kiểm soát và điều tiết chừng mực do đó không tạo ra khủng hoảng năng lượng như những năm 1979-1980.

2 – Phát triển kinh tế ở TQ hiện tại vẫn còn trong giai đoạn sử dụng ít năng lượng hơn so với các quốc gia kỹ nghệ tiên tiến;

3 – Qua vốn đầu tư ngoại quốc, TQ đã cân bằng được mức phát triển qua những dịch vụ thâm thủng trong cán cân thương mại xuất nhập nguyên liệu và thành phẩm. Trong bảng xếp hạng 50 Đại công ty toàn cầu năm 2004, Cty China Petroleum & Chemical của TQ được xếp váp hạng 9 với số thương vụ là 16,7 tỷ Mỹ kim, tăng 39% so với năm 2003, chỉ đứng sau các cộng ty Dow Chemical, BASF, Du Pont, Exxon, Total v.v...

4 – Phát triển TQ hiện nay đang dựa vào đầu tư ngoại quốc, do đó sự gia tăng giá dầu thô đã được mức ngoại tệ đầu tư trên bổ sung vào mức thiếu hụt.

5 – Quan trọng hơn cả là 1,3 tỷ nhân khẩu nội địa. Hiện tại người dân TQ còn cần quá nhiều nhu cầu để phục vụ tối thiểu cho đời sống của người dân ở một quốc gia tân tiến, do đó kỹ nghệ TQ chỉ cần tập trung vào những mũi giùi phát triển là có thể làm cho kinh tế cất cánh mau. Những mũi giùi phát triển đó là những mặt hàng thông dụng như xe cộ, tủ lạnh, microwave, máy giặt, máy sấy, truyền thanh, thuyền hình, xây dựng, và những mặt hàng gia dụng khác v.v...

Tuy nhiên, thiết nghĩ sự phát triển kinh tế của TQ ngày hôm nay chỉ là một quá trình chuyển tiếp mục đích để phục vụ nhu cầu cần thiết cho người dân của nước lầy, hầu có được một đời sống vật chất “tử tế”. Một khi mức sống tối thiểu của người dân đã được bảo hoà, vấn đề phát triển kinh tế của TQ sẽ chuyển qua một tiến trình khó khăn hơn nữa mà lãnh đạo TQ cần phải tiên liệu cho tương lai, nếu muốn ngăn chặn những cơn khủng hoảng xã hội có thể xảy ra sau đó. Đó là việc chuyển tải lực lượng lao động qua công nghiệp và dịch vụ. Ở các quốc gia đã phát triển như Tây Âu và Bắc Mỹ, lực lượng lao động nông nghiệp không quá 15%. Riêng tại Hoa kỳ, lực lượng lầy chỉ còn dưới 2 triệu, so với trên 300 triệu dân mà vẫn có đầy đủ lương thực cho nước Mỹ cũng như viện trợ cho hầu hết các nước nghèo trên thế giới.

Qua những nhận xét và phân tích ở phần trên, chúng ta thấy TQ đang có những bước phát triển “nhanh” trong tiến trình hiện đại hoá quốc gia, nhưng những bước phát triển của TQ chỉ là những bước đột phá ban đầu. Thực sự những chỉ số phát triển vừa nêu trên chỉ là những chỉ số biểu kiến và tương đối trong việc ổn định xã hội TQ hiện nay mà thôi.

Gọi là biểu kiến vì trong quá trình phát triển quốc gia vì TQ đã để lại biết bao vấn nạn môi trường với ảnh hưởng và hậu quả nghiêm trọng chắc chắn sẽ xảy ra trong một vài thập niên tới. TQ không có chính sách cân bằng phát triển và quản lý môi trường. Do đó, tình trạng môi trường ngày càng xuống cấp: không khí đầy bụi bậm chứa các kim loại độc hại như chì (lead) và thuỷ ngân (mercury) cùng nhiều hợp chất hữu cơ nhẹ, nguồn nước ở nhiều nơi không còn sự hiện diện của tôm cá và đã là những “dòng sông đen”, đặc biệt là trong các phụ lưu của sông Hoàng Hà và Dương Tử. Ngay cả dòng chảy của sông Hoàng Hà đã chậm dần so với trước kia, và không còn chảy ra biển nữa. Thành phố Vân Nam đã biến thành khu đại kỹ nghệ hoá chất và khi gió đổi chiều, khói và bụi thành phố đã di chuyển đến tận...Hoa Kỳ. Thành phố Thượng Hải và thềm lục địa chung quanh đang bị báo động về ô nhiễm. Ngay cả việc chuẩn bị cho Thế vận hội vào ngày 8/8/2008, TQ vẫn chưa giải quyết được tình trạng ô nhiễm không khí tại Bắc Kinh theo yêu cầu của Uỷ ban Thế vận Quốc tế, mặc dù đã có rất nhiều cố gắng qua các biện pháp như ngăn cấm người dân hút thuốc, hạn chế  lượng xe cộ chạy vào thành phố, đóng cửa những nàh máy phát điện sử dụng than, v. v…

Gọi là tương đối, vì sự phát triển của TQ chỉ tương đối so với nhu cầu của 1,3 tỷ dân chúng và thị trường nhân công rẻ mạt. Các chương trình hiện đại hoá điển hình của TQ sau đây thể hiện rõ nét của tính tương đối trong phát triển của TQ. Theo một báo cáo của Hàn Lâm Viện TQ (Chinese Academy of Sciences, 2006) thì TQ đã phát triển chậm hơn so với Hoa Kỳ 100 năm, với Đức Quốc 70 năm, và 60 năm so với Nhật Bản.

Vào năm 2001, mãi lực tính theo đầu người của một người TQ là 3.583 Mỹ kim (năm 2004 lên đến $5.000), trong lúc đó thời điểm một người Hoa Kỳ có mãi lực trên là vào năm 1892 , tức 109 năm trước đó. Vào năm 2002, lợi tức người dân HK là 35.400 Mỹ kim, tăng 4% so với năm trước đó, tức tăng 1.416 Mỹ kim. Trong lúc đó, lợi tức của một người TQ ở thời điểm trên là 900 Mỹ kim, tăng 8% so với năm trước, tức 72 Mỹ kim. Qua các số liệu trên, chứng tỏ rằng dù mức tăng trường hàng năm của TQ có là 15%, thì khoảng cách lợi tức so với HK cũng ngày càng cách xa dù KH chỉ tăng trưởng 3-4% mỗi năm.

Thêm nữa, theo một báo cáo của Chương trình Môi trường LHQ vào năm 2002, hậu quả của việc phát triển ồ ạt ở TQ và lơ là trong việc bảo vệ môi trường làm cho chi phí ước tính cho việc giải quyết vấn nạn ô nhiễm môi trường có thể lên đến 7% tổng sản lượng quốc gia. Nói như thế, có nghĩa là với mức tăng trưởng trung bình hàng năm là 8 – 9%, nhưng trên thực tế, mức tăng trưởng thực sự chỉ vào khoảng 2% mà thôi, cộng thêm sự di hại môi trường ảnh hưởng đến các thế hệ về sau nữa.

TQ hiện nay vẫn còn là một quốc gia đang phát triển dù hiện đang thúc đẩy rất mạnh tiến trình hiện đại hoá và khó có thể hình dung được một hình ảnh TQ vượt trội lên hàng quốc gia phát triển trong vòng 30 – 40 năm tới.

Cũng theo tài liệu của Hàn Lâm Viện Khoa học TQ, TQ sẽ vươn lên thứ hạng 39 về kinh tế so với các quốc gia trên thế giới vào năm 2080, và năm 2005, TQ đang được xếp vào hạng 69.

Ngay tại Hội thảo “Tổng kết 20 năm đổi mới ở Hà Nội ngày 1/7/2005, TS Carlyle Thayer (Úc) nhấn mạnh rằng:” Sau một phần tư thế kỷ cải cách, mô hình TQ không thể giải quyết được những vấn đề cấp bách như cấu trúc ngân hàng và tài chánh yếu kém, quốc doanh bị nợ nặng nề, tham nhũng tràn lan. Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều vần đề tương tự, và việc học tập mô hình TQ không thể giúp Việt Nam giải quyết được”.

Do đó, để kết luận cho trường hợp TQ là quốc gia nầy sẽ không bao giời trở thành một huyền thoại trong tiến trình hiện đại hoá theo chiều hướng hiện tại, trừ phi có một sự thay đổi não trạng và quan điểm đúng đắn về việc bảo vệ môi trường, vấn đề cần phải được đặt ưu tiên hàng đầu trong phát triển quốc gia.

Cũng cần nói thêm cho trường hợp Việt Nam là, mô hình hiện đại hoá của TQ sau ¼ thế kỷ đã mang lại cho Việt Nam nhiều bài học kinh nghiệm về các mâu thuẫn trong phát triển hơn là một khuôn mẫu để phát triển. Nhưng tiếc thay, cho đến hôm nay, Việt Nam vẫn còn rập khuôn theo tiến trình trên, một tiến trình chắc chắn sẽ đưa đất nước vào ngõ cụt.

West Covina, 8/2008

19/06/2019(Xem: 173)
Chúng ta đang hạnh phúc và may mắn khi gặp được gặp giáo pháp, được sống trong tập thể tăng-già hòa hợp, được thuận duyên khi có 4 chúng cùng tu.
19/06/2019(Xem: 247)
Check and Balance – Rule of Law là sự phân quyền, phân nhiệm, kiểm soát lẫn nhau và tao sự cân bằng giữa ba ngành Hành Pháp (chính phủ), Lập Pháp (quôc hội - thượng viện và hạ viện) và Tư Pháp (Tối Cao Pháp Viện) bảo đảm một nền Dân Chủ trong sạch và công bằng phục vụ quyền lợi cho ngươì dân Hoa Kỳ.
19/06/2019(Xem: 843)
Anh là một thanh niên đầy nhiệt huyết, con của một gia đình tư sản giàu có ở một tỉnh trù phú ở miền Nam VN, là sĩ quan trong quân đội Pháp.
18/06/2019(Xem: 590)
Hơn một triệu người đã xuống đường biểu tình tại Hồng Kong vào ngày 09 tháng 6 năm 2019, và ngay Chủ Nhật tuần lễ sau đó 16 tháng 6, hai triệu người đã như thác lũ biểu tình chiếm hết các đường phố chung quanh khu vực cao ốc của chính phủ.
18/06/2019(Xem: 1224)
Việt Nam là nước đông dân với mức độ hội nhập quốc tế nhanh nhất thế giới [1] Trong số 20 quốc gia với dân số trên 50 triệu người thì Việt Nam có tổng số xuất và nhập cảng trên GDP lên đến 200% cao hơn hẳn Thái Lan (122%) và Đức (87%).
18/06/2019(Xem: 874)
Thác nước Yosemite nằm trong vườn Quốc gia Yosemite National Park ở Sierra Nevada- Tiểu bang California. Đây là một điểm thu hút số lượng lớn du khách đến với khu vườn quốc gia nầy, đặc biệt vào cuối mùa Xuân khi lưu lượng ở thác nước nầy ở trạng thái cao nhất trong năm.
18/06/2019(Xem: 1262)
Vài tiếng đồng hồ sau, sau khi Joshua Wong (Hoàng Chi Phong 黃之鋒) ra tù – vào hôm 17 tháng 6 năm 2019 – cô giáo Thảo Dân đã gửi đến cộng đồng mạng một stt ngắn: “Con Nhà Người Ta.”
18/06/2019(Xem: 405)
Theo Jim Sciutto, thông tín viên trưởng về an ninh quốc gia của CNN, trong ba phần tư của thế kỷ, Hoa kỳ chế ngự trên khán đài thế giới. Người Mỹ đóng vai trò giữ gìn hoà bình thế giới, tiênphong về mặt canh tân kỷ thuật, đứng đầu về sức mạnh quân sự.
18/06/2019(Xem: 801)
Vào phim là cảnh sông núi, với con đò chở khách trên sông. Phong cảnh như đường lên chùa Hương Tích, nhưng mang nét âm u buồn.
17/06/2019(Xem: 1711)
Trong năm qua chúng tôi có dịp lên diễn đàn Youtube của Cali Today để chuyển tải những tin tức và ý kiến thời sự ghi nhận trong cuộc đời.
17/06/2019(Xem: 857)
Dự Luật này được hai Nghị sĩ là Mario Rubio (CH, Fl) và Ben Cardin (DC, MD) cùng với 13 Nghị Sĩ khác (1) bảo trợ.
17/06/2019(Xem: 1543)
Việc thông qua luật dẫn độ gây tranh cãi của Hồng Kông sẽ làm tổn hại khó hàn gắn về tinh thần trọng pháp của thành phố và sức hấp dẫn của nó như một trung tâm thương mại quốc tế.
17/06/2019(Xem: 2010)
Các tuyên truyền loại thùng rỗng của csvn hôm nay không ngừng nêu lên vấn đề “trí tuệ” này: Đỉnh cao trí tuệ loài người; Bác Hồ kiệt xuất; Đảng là văn minh là ánh sáng…
17/06/2019(Xem: 623)
trời, biển, đất đai và cây cối ở đây bị cái không khí oi nồng của trời nhiệt đới ấp ủ, vỗ về cho nên tất cả tỏa ra một cái gì đó vừa chầm chậm, vừa mệt mỏi, như cái không khí u buồn tại các thánh đường nơi các tín đồ Hồi Giáo đang quỳ gối khóc than. Từ trên chóp núi nhìn ngay xuống bãi biển, Chùa Từ Bi trông giống như một căn nhà tôle lụp xụp
16/06/2019(Xem: 741)
Gần hai phần ba thế kỷ qua, họ vẫn mang tương lai của cả dân tộc này ra đánh cược đều đều. Lần nào họ cũng thắng và nhân dân thì luôn luôn đại bại.
Tin công nghệ
Trước hết hãy thứ nhấn ngón tay vào phía sau hộp sọ, ngay phía trên cổ của quý vị. Nếu cảm giác có một chiếc gai nhỏ nổi lên, quý vị có thể nằm trong số những người đang phản ứng lại với việc dùng smartphone bằng cách tạo ra một lớp xương mới để giữ cho phần đầu và phần cổ không bị tổn thương trong quá trình cúi hoặc vươn cổ về phía trước.
Khoảng giữa tháng 06/2019, theo báo cáo mới của VentureBeat, Nvidia đang làm việc với hãng thiết kế chip ARM về công nghệ cho phép tạo ra các siêu máy tính có hiệu quả năng lượng cao hơn. Nvidia sẽ cho hệ sinh thái ARM tiếp cận tới các phần mềm hiệu năng cao và tập trung vào AI của họ đến năm 2020
Khoảng giữa tháng 06/2019, Facebook chính thức hé lộ dự án tiền ảo có tên Libra, dự kiến sẽ phát hành vào nửa đầu năm 2020. Tuy nhiên, chỉ trong vòng chưa đầy một ngày, dự án tham vọng của mạng xã hội đã vấp phải rào cản của các nhà lập pháp Mỹ và Châu Âu.
Từ trường trông như thế nào ở trung tâm Dải Ngân hà của chúng ta? Để giúp tìm hiểu, SOFIA của NASA - một đài thiên văn bay trong chiếc 747 đã được chỉnh sửa - đã chụp hình khu vực trung tâm bằng một công cụ được gọi là HAWC +. HAWC + ánh xạ từ tính bằng cách quan sát ánh sáng hồng ngoại phân cực phát ra từ các hạt bụi kéo dài quay thẳng hàng với từ trường địa phương.
“Khi nghe thông tin Tổng thống Donald Trump tuyên bố kế hoạch nâng thuế lên 25%, chúng tôi đã thực hiện việc chuyển nơi sản xuất rất nghiêm túc. Chúng tôi bắt đầu việc chuyển đổi ngay lập tức”, Bonnie Tu, nữ chủ tịch của Giant Manufacturing Co., cho biết trong cuộc phỏng vấn ở trụ sở công ty tại Đài Trung, Đài Loan, Trung Quốc.
Việc cập nhật hỗ trợ NFC của iOS 13 có thể trở nên hữu dụng hơn nhiều so với việc mua sắm hay các ứng dụng sử dụng NFC. Khoảng giữa tháng 06/2019, Đức tuyên bố các công dân nước họ có thể dùng iPhone để quét thông tin căn cước công dân, lưu vào điện thoại và dùng chúng để check in tại sân bay hoặc sử dụng thông tin cá nhân vào các ứng dụng trực tuyến. Dự kiến việc dùng iPhone thay căn cước sẽ diễn ra vào khoảng tháng 09/2019 tới khi iOS 13 chính thức ra mắt, cùng với việc tải ứng dụng mang tên AusweisApp 2 do chính phủ Đức tạo ra.
Khoảng giữa tháng 06/2019, TSMC tuyên bố chính thức khởi động quá trình nghiên cứu và phát triển (R&D) tiến trình 2nm. Điều này giúp TSMC trở thành công ty đầu tiên tiến hành một dự án liên quan tới tiến trình 2nm. Nhà máy sản xuất chip tiến trình 2nm sẽ được đặt tại Công viên Khoa học và Công nghệ Miền Nam ở Hsinchu, Đài Loan và dự kiến bắt đầu sản xuất vào năm 2024.
Khoảng giữa tháng 06/2019, theo một số dữ liệu từ IHS Markit, Samsung Display - một công ty con của Samsung chuyên về mảng sản xuất màn hình hiển thị vẫn đang lấn át những đối thủ khác để trở thành nhà cung cấp màn hình smartphone số 1 toàn cầu tính đến 4 tháng đầu năm 2019. Điều này có được phần lớn nhờ việc các hãng điện thoại đang dần trang bị tấm nền màn hình OLED lên các thiết bị, và Samsung rõ ràng được lợi rất nhiều.
Huawei bị ảnh hưởng nặng nề hơn dự kiến bởi lệnh cấm của Mỹ - nhà sáng lập kiêm CEO Nhậm Chính Phi thừa nhận tại một sự kiện diễn ra ở trụ sở Huawei tại Thâm Quyến. Ông Nhậm cũng đã cắt giảm doanh thu dự kiến của Huawei trong năm 2019 và 2020.
Tháng 12/2014, Google ra mắt một tính năng mới cho phép người dùng xem lời của bài hát họ vừa tìm trực tiếp ngay phía trên các kết quả tìm kiếm. Tính năng mới nhằm giúp người dùng tìm chính xác thứ họ muốn tìm mà không phải lướt qua hàng chục kết quả tìm kiếm. Tuy nhiên, khoảng giữa tháng 06/2019, theo một bài đăng trên trang Wall Street Journal, Google đã bị cáo buộc đánh cắp lời bài hát bởi Genius Media Group, và lời cáo buộc xuất hiện chỉ hai tuần sau khi có thông tin rằng Bộ Tư pháp Mỹ đang dự định sẽ tiến hành một cuộc điều tra chống độc quyền liên quan Google.
Khoảng giữa tháng 06/2019, báo cáo từ truyền thông Hàn Quốc cho biết, ông Li Zaiyu, Phó chủ tịch của Samsung Electronic, đã có những phát biểu mang tính định hướng của Samsung về việc đầu tư vào các công việc kinh doanh trong tương lai, bao gồm cả việc nghiên cứu công nghệ mạng di động 6G. Đây cũng là lần đầu tiên Samsung thảo luận về tương lai của mạng di động 6G cũng như là về tiềm năng phát triển của công nghệ mới, bên cạnh các công nghệ về blockchain và trí tuệ nhân tạo.
Khoảng giữa tháng 06/2019, trang Wall Street Journal đưa tin, dự án có tên Libra để phát hành tiền ảo riêng của Facebook đã thu hút vốn đầu tư từ nhiều tên tuổi lớn, bao gồm Visa, Mastercard, Paypal và Uber.
Hồi năm 2007, một vị giám đốc điều hành nổi tiếng đã than phiền với các nhân viên rằng chiếc smartphone của ông bị trầy màn hình do để chung với chìa khóa trong túi quần. Sau đó, vị CEO đã đưa ra một quyết định mà giờ đây trở thành một tiêu chuẩn trên smartphone - màn hình bằng kính thay vì nhựa. Cũng bắt đầu từ đây, Gorilla Glass trở thành cái tên quen thuộc trong làng điện thoại.
Việc đầu tư tên lửa hàng không vũ trụ không phải điều xa lạ ở Mỹ. Nhiều năm qua, các chương trình không gian của Mỹ dựa nhiều vào động cơ tên lửa có nguồn gốc Nga, hiển nhiên là việc tự lực cánh sinh trong chế tạo tên lửa du hành có ý nghĩa quan trọng trong cả vị thế nước Mỹ lẫn khía cạnh an ninh quốc gia. Như vậy, danh sách hợp đồng của chính phủ thiếu mất SpaceX, công ty tiên phong trong việc sản xuất tên lửa nhà làm, giúp Mỹ thoát cảnh dựa dẫm công nghệ của Nga
Để chiêm ngưỡng con rắn trườn quanh kim tự tháp Feathered Serpent của người Maya đòi hỏi canh thời gian chuẩn xác.