Hôm nay,  
Việt Báo Online

Hố Sâu Giàu Nghèo Việt Nam

30/03/200400:00:00(Xem: 4046)
Hố Sâu Giàu Nghèo Việt Nam
Một mặt trái của thành quả tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam là trong khi tỷ lệ dân số bần cùng có giảm thì hố sâu giàu nghèo lại mở rộng từ nhiều năm. Có phải đây là đặc tính của loại kinh tế xã hội chủ nghĩa đổi mới"
Đài RFA trao đổi cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa về đề tài này như sau.
Hỏi: Giới kinh tế gia thường đánh giá mức tăng trưởng kinh tế của một nước không chỉ căn cứ trên số lượng mà đến cả phẩm chất, trong đó có yêu cầu công bằng xã hội. Xin ông cho biết ý kiến về tiêu chuẩn phẩm chất đó tại Việt Nam.
-- Tôi thiển nghĩ rằng ta có hai ý niệm khác nhau về sự thăng tiến kinh tế của một nước. Về lượng, ta nói đến sự “tăng trưởng”, là đà gia tăng sản xuất hay lợi tức quốc dân, có thể so sánh từng năm bằng một tỷ lệ bách phân của Tổng sản lượng hay Lợi tức quốc gia. Ý niệm kia là “phát triển”, vốn bao hàm một điều kiện cần thiết về sản lượng nhưng cũng đòi hỏi những tiêu chuẩn định phẩm, hoặc chất lượng, có khi nằm ngoài địa hạt kinh tế. Thí dụ như có tăng trưởng kinh tế mà môi sinh bị hủy hoại trầm trọng thì vẫn là chưa có phát triển. Hoặc có tăng trưởng kinh tế trong nhất thời mà lại gây ra nhiều vấn đề khác, như xã hội, y tế hay giáo dục, thì đà tăng trưởng đó không bền vững và chưa là phát triển. Một tiêu chuẩn khác về phẩm chất là thành quả tăng trưởng đó có được phân phối đồng đều hay không, tức là yêu cầu về công bằng xã hội chúng ta nói ở đây.
Hỏi: Ông nhận xét là kinh tế Việt Nam có tăng trưởng nhưng khoảng cách giàu nghèo lại mở rộng hơn trước có phải không"
-- Đây không chỉ là nhận xét của riêng tôi, các tổ chức viện trợ quốc tế cũng đã nói đến hiện tượng này và chính nhà cầm quyền Việt Nam cũng công nhận như vậy. Nếu có, tôi chỉ xin thêm một ý kiến, rằng dường như đó là một đặc tính chung của các nền kinh tế xã hội chủ nghĩa đang cải tổ theo cơ chế thị trường mà vẫn không cải tổ chính trị. Trung Quốc cũng gặp trường hợp đó, và nó trở thành nghiêm trọng đến độ đe dọa sự ổn định xã hội và cản trở luôn đà tăng trưởng. Tức là tăng trưởng không bền và vẫn chưa có phát triển.
Hỏi: Vì sao ông lại cho rằng đó là đặc tính của loại kinh tế xã hội chủ nghĩa đổi mới"
-- Điều này có thể là nghịch lý trên bề mặt vì các nước đã từng theo chủ nghĩa Mác-Lenin nay đang cải tổ kinh tế theo cơ chế thị trường đều vẫn tự mệnh danh xã hội chủ nghĩa và trên nguyên tắc thì phải chú ý đến công bằng xã hội nhiều hơn các xứ theo kinh tế tự do và chính trị dân chủ. Nhưng, thực tế lại khác. Trước hết nói đến ý niệm công bằng xã hội, ta không nên chỉ nghĩ đến công bằng về lợi tức hoặc cơ hội cải tiến mức sống. Các nước còn theo xã hội chủ nghĩa, dù chỉ là bề ngoài vì ý thức hệ xã hội chủ nghĩa đã thực tế phá sản và chẳng còn huy động được ai, các nước đó vẫn duy trì một sự bất công lớn là khác biệt đối xử giữa dân chúng và đảng viên. Các xứ này vốn lạc hậu, chậm tiến và nghèo khổ vì hậu quả của chủ nghĩa Mác-Lenin, nên khi được giải phóng dù chỉ về kinh tế thì thành phần có nhiều ưu thế trong xã hội là tầng lớp đảng viên cán bộ tất nhiên có cơ hội khai thác ưu thế đó cho cuộc sống của mình. Đấy là một lý do sâu xa của bất công xã hội và của một hiện tượng chúng ta đã nói kỳ trước, là nạn tham nhũng. Ngoài lý do có thể gọi là lý lịch chính trị đó, ta còn nhiều lý do khác về kinh tế và về chính sách.
Hỏi: Xin ông phân tách trước tiên những lý do về kinh tế.
-- Dưới chế độ chủ quan duy ý chí thời xưa, người ta đạt bình đẳng xã hội qua lối cào bằng, là mọi người đều nghèo khổ như nhau, kể cả đảng viên cán bộ. Ta không nói về thiểu số lãnh đạo có loại tiêu chuẩn bồi dưỡng đặc biệt chỉ thấy thời phong kiến. Khi Trung Quốc và Việt Nam cởi được cái ách suy tư lạc hậu cũ mà bắt đầu cải cách về kinh tế thì đấy là lúc xã hội bước lên bậc thềm của hiện đại hóa và tiến trình kỹ nghệ hóa khởi sự. Kể từ đấy khu vực công nghiệp bắt đầu mở mang và những khu vực tiếp giáp với luồng trao đổi bên ngoài đã tăng trưởng trước. Bên trong, lãnh vực nông nghiệp cũng được giải phóng và quyền sử dụng đất được phân phối khiến lợi tức dân cư nông thôn có cải thiện nhưng với tốc độ thấp hơn thành thị. Sau đợt cải cách đầu tiên, tác dụng ban đầu của giải phóng nông nghiệp đã hết, trong khi các khu vực kỹ nghệ hay dịch vụ ở đô thị vẫn tăng trưởng, mức sống tại thành thị với thôn quê bắt đầu có khác biệt lớn. Tại Trung Quốc ta thấy hiện tượng đó qua sự dị biệt giữa các tỉnh duyên hải với các tỉnh nằm sâu trong lục địa, hoặc trên vùng Đông Bắc. Việt Nam cũng không khác, nếu so sánh mức sống dân cư vùng đồng bằng, quanh các đô thị, với dân cư ở cao nguyên hay thượng du.
Hỏi: Nhưng, liệu tiến trình công nghiệp hóa có khiến các xứ đó, như mọi quốc gia khác, phải trải qua một giai đoạn chuyển tiếp mà tạm cho là bất đắc dĩ và sẽ hết dần"
-- Ai cũng nghĩ như vậy, kể cả giới lãnh đạo. Nhưng thực tế lại không được như vậy. Ta có nhiều cách đo lường sự dị biệt về lợi tức, lương bổng, hoặc sức tiêu thụ của các thành phần dân chúng, nhưng phổ biến nhất là lối chia dân số thành năm nhóm “ngũ phân”, mỗi nhóm gồm 20% dân số, và đo lường mức sống của nhóm cao nhất với nhóm thấp nhất chả hạn. Hệ số Gini đo lường các nhóm ngũ phân này đều mở rộng tại Trung Quốc và Việt Nam và mở rộng hơn hẳn một xứ đông dân nổi tiếng có nhiều dị biệt xã hội là Ấn Độ. Thời trước, khoảng cách giàu nghèo của cư dân tại nông thôn thực ra rất hẹp và sau khi đổi mới, mức gia tăng lợi tức tại nông thôn cũng được phân bố tương đối đồng đều, nên dị biệt giàu nghèo không thay đổi nhiều. Nhưng, tại thành thị, tình hình có phức tạp hơn. Nơi đây, ta có dân chúng nông thôn đi vào đó kiếm việc mà có khi không ra. Ta có công ty nước ngoài tới nay vẫn được khuyến khích liên doanh với doanh nghiệp nhà nước và ta có các cơ sở tư doanh, hoạt động với vốn của tư nhân. Không nói gì về thiểu số có chức có quyền và tiêu xài như người dân trung lưu các nước giàu, đại đa số còn lại cũng có dị biệt trong mức sống vì khác biệt về mức lương và bổng. Trong khu vực tiếp giáp với nước ngoài, nếu có tay nghề khá thì có mức lương cao; trong khu vực nhà nước thì lương ít mà bổng nhiều; và thành phần không có tay nghề hoặc từ nông thôn lên vẫn chưa thấy cuộc sống mình có nhiều thay đổi.
Hỏi: Bây giờ, xin ông nói đến lý do bất công xuất phát từ chính sách của nhà nước.
-- Loại lý do này có thể kể ra rất nhiều. Khi tác dụng ban đầu của giải phóng nông nghiệp đã hết vấn đề đầu tiên phải nghĩ đến là làm sao tiếp tục cải tiến mức sống ở nông thôn, tức là hiện đại hóa nông thôn. Người ta lại chỉ mong thấy kết quả chóng vánh ở tủ kính nơi mặt ngoài, là đô thị, và công nghiệp hóa theo lối ăn xổi, tức là ở ngoài da. Kết quả là lương bổng tại Hà Nội hay Sàigon cao gấp rưỡi mức lương của mọi địa phương khác, làm kẻ phiến diện coi là Việt Nam đã tiến bộ. Một nguyên do có thể thấy ở đây là những người có hộ khẩu tại hai thành phố đó có ưu thế hơn hẳn dân số lao động ở các nơi khác, và chắc chắn là cao hơn thôn quê. Thứ nữa, hệ thống quản trị ngân sách cũng chưa được cải thiện nên việc yểm trợ nông thôn và các vùng cao nguyên vẫn còn chậm, nhất là về các dịch vụ y tế, giáo dục và xã hội ở các vùng xa, nơi sinh sống của dân thiểu số, của đồng bào sắc tộc. Ngay trong ngần ấy thành phần lao động, phụ nữ cũng chưa cải thiện được sự tương xứng về lợi tức, dù có kiến thức và kinh nghiệm ngang với nam giới. Nói chung, người Kinh, người Hoa và những ai tiếp xúc với thế giới bên ngoài thì có mức sống khá hơn đa số còn lại và sự tụt hậu đang xảy ra ngay trong lòng xã hội.
Hỏi: Sự thể đó có xuất phát từ chính sách mở cửa và kinh tế thị trường hay không"
-- Tất nhiên là có, nhưng, một chính quyền sáng suốt thì phải quan tâm đến những người không thành công hoặc chưa thể thành công trong khuôn khổ sinh hoạt kinh tế đó, thay vì chỉ chú ý đến những ai thành công để tìm cách trưng thu làm tiền. Một chính quyền tự xưng xã hội chủ nghĩa lại càng phải lo việc đó, thay vì lao vào cạnh tranh với dân.
Hỏi: Trước loại vấn đề như vậy, ông cho là Việt Nam phải làm thế nào"
-- Làm thế nào thì các tổ chức cấp viện đều đã khuyến cáo rất nhiều rồi. Tôi thiển nghĩ là lãnh đạo có viễn kiến thì phải nhìn xa hơn một chu kỳ kinh doanh và đừng dồn sức vào riêng một hướng là phát triển theo sách lược Đông Á, lấy xuất khẩu là chính. Nghĩa là phải quan tâm nhiều hơn đến việc phát triển nông thôn và nâng cao khả năng tiêu thụ nội địa bằng cách thực sự giải phóng tư doanh ở trong nước, nhất là yểm trợ giới tiểu doanh thương, kể cả ở thôn quê. Thứ nữa, phải chấm dứt chế độ ưu đãi doanh nghiệp nhà nước để tư doanh cũng được quyền bình đẳng. Cũng trong xu hướng dài hạn, phải quan niệm lại hệ thống giáo dục và đào tạo. Trong hiện trạng, các gia đình mà đầu tư vào giáo dục là lỗ vốn vì quá tốn mà thành tài vẫn chả thành công, rốt cuộc tay nghề và trình độ chuyên môn cải thiện quá chậm, nên mức lương cũng không thay đổi nhiều. Thứ nữa là nên tư nhân hóa cấp đại học và cao đẳng chuyên nghiệp để tập trung công chi cho giáo dục cơ bản hầu mọi thành phần dân chúng, nhất là ở nông thôn, đều có được chín năm giáo dục miễn phí và có những kiến thức tối thiểu cho sinh hoạt kinh tế. Các nước Đông Á khác đều làm như vậy và đạt một hệ số công bằng xã hội cao hơn Việt Nam cũng nhờ vậy.

16/10/2019(Xem: 310)
Columbus Day năm nay 2019 nhằm Thứ Hai 14 tháng 10. Đây là ngày lễ của Liên bang Mỹ, đa số tiểu bang cho công sở, trường học nghỉ, có tiểu bang không.
16/10/2019(Xem: 242)
WASHINGTON - Tin Reuters: thông tấn Interfax của Nga cho hay: vào ngày 15/10 bộ trưởng quôc phòng của chính quyền Putin và bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ mở điện đàm để thảo luận hồ sơ Syria.
16/10/2019(Xem: 108)
WASHINGTON - World Economic Outlook (WEO), là tài liệu thẩm định tiềm lực của kinh tế thế giới của Quỹ tiền tệ quốc tế IMF, hạ thấp đáng kể dự báo về tỉ lệ tăng trưởng GDP hàng năm của 2 nước Hồi Giáo Iran và Saudi Arabia.
16/10/2019(Xem: 127)
PARIS - 5 thành viên của 1 tổ khủng bố nằm vùng toàn nữ bị trừng phạt bằng án tù 5 đến 32 năm, trong mưu toan đánh bom bất thành nhà thờ Notre Dame- dấu ấn của thủ đô Pháp vào năm 2015.
16/10/2019(Xem: 119)
ISTANBUL - Bỏ ngoài tai cảnh cáo của TT Trump, nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ tự bênh vực can thiệp quân sự tại Syria, xác quyết nhu cầu đánh SDF cho tới khi đạt mục tiêu.
16/10/2019(Xem: 136)
MEXICO CITY - Vào ngày 14/10, công xa đưa cảnh sát đi cưỡng chế lệnh bắt của tòa án bị phục kích tại tỉnh bang Michoacan, miền tây Mexico, khiến ít nhất 14 cảnh sát thiệt mạng.
16/10/2019(Xem: 105)
IDLIB - Lực lượng của chế độ Assad tại Syria tiến đánh SDF tại vùng đông bắc đã nắm quyền kiểm soát thị trấn Manbij và trại định cư gần bên, theo tin quân sự Nga.
16/10/2019(Xem: 100)
SANAA - Viên chức Yemen báo tin: binh lính từ lân bang Saudi Arabia đã nắm quyền kiểm soát phi trường và cảng tại khu vực Aden, là thủ đô tạm.
16/10/2019(Xem: 101)
MANILA - Giới phê bình nhận xét: Tướng Oscar Albayaldes - tư lệnh cảnh sát Philippines- nghỉ phép trươc ngày về hưu là tìm kiếm “xuất ngũ mềm”, khi ông bị tố dính líu tai tiếng về thuộc cấp bán ma túy tịch thu, gọi bằng tên “ninja cops” từ vài tháng qua.
16/10/2019(Xem: 124)
HONG KONG - Các nguồn tin báo trước: các sáng kiến phúc lợi xã hội, gồm hỗ trợ gia cư sẽ là điểm quan yếu trong diễn văn về chính sách năm thứ 3, sẽ được đọc vào tuần tới của đặc khu trưởng Carrie Lam.
16/10/2019(Xem: 270)
Ước tính có khoảng 50 quả bom hạt nhân được lưu trữ tại căn cứ không quân Mỹ ở Thổ Nhĩ Kỳ, đang trở thành những quân bài mặc cả tiềm năng trong mối quan hệ căng thẳng giữa Washington và Ankara, sau khi Thổ Nhĩ Kỳ tấn công vào miền Bắc Syria.
16/10/2019(Xem: 220)
Trước khi phát hành, iOS 13 từng được kỳ vọng giúp những mẫu iPhone đời cũ có thể hoạt động mượt mà, ổn định hơn.
16/10/2019(Xem: 279)
VENICE COUNTY - Ông lão 94 tuổi ở Florida gọi cảnh sát để báo tin đã giết vợ, và bị kết tội cố sát cấp 1.
16/10/2019(Xem: 249)
FORT WORTH - Tin của cảnh sát Fort Worth Texas cho hay: Vào tối Thứ Bảy 12 tháng 10, cảnh sát viên Aaron Dean đã bắn chết Atatiana Jefferson 28 tuổi ngay trong phòng ngủ của bà ta.
16/10/2019(Xem: 322)
WASHINGTON - Ông John Bolton, là nhân vật có tiếng diều hâu, từng làm cố vấn an ninh quốc gia của TT Trump, mới thôi việc vì bất đồng chính sách với TT Trump.
Tin công nghệ
Trước khi phát hành, iOS 13 từng được kỳ vọng giúp những mẫu iPhone đời cũ có thể hoạt động mượt mà, ổn định hơn. Tuy nhiên, đây lại là phiên bản hệ điều hành thảm họa khi chứa hàng loạt lỗi "ngớ ngẩn" gây khó chịu trong quá trình sử dụng.
Khoảng giữa tháng 10/2019, tại sự kiện Made by Google 2019 được tổ chức ở New York (Mỹ), Google đã chính thức ra mắt Pixel Buds 2 - mẫu tai nghe không dây tiếp theo của hãng, sau thành công từ người tiền nhiệm Pixel Buds từng được giới thiệu vào năm 2017.
Khoảng giữa tháng 10/2019, cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu của con người ghi nhận thêm một tin lạc quan.
“Chuyện thật như đùa” đang xảy ra với một số người dùng Facebook. Sau khi báo cáo tài khoản giả mạo, lừa đảo, họ lại bị mạng xã hội khóa nick.
Nếu bầu trời nơi ta sống cũng ảo diệu như thế này, có lẽ nhiều người sẽ chiêm ngưỡng nó thường xuyên hơn!
Khoảng giữa tháng 10/2019, trang The Hollywood Reporter cho biết hãng phim của Apple hiện vẫn chưa được đặt tên chính thức, nhưng sẽ do các giám đốc bộ phận Worldwide Video mới của công ty là Zack Van Amburg và Jamie Erlicht điều hành
Từ trước đến nay, trình duyệt Safari của Apple, vẫn gửi dữ liệu tới Google Safe Browsing để giúp bảo vệ người dùng tránh khỏi những trang web lừa đảo. Nhưng có vẻ như công ty Internet Trung Quốc - Tencent cũng nhận được dữ liệu.
Ở Châu Á, các ứng dụng như WeChat, Alipay, Grab, Go-Jek, Paytm, Kakao và Line đang trở thành một phần không thể thiếu của nhiều người. Phần lớn đều bắt đầu từ các tính năng cơ bản như nhắn tin, thanh toán, gọi xe… nhưng dần trở nên đa năng hơn.
Khoảng giữa tháng 10/2019, một số nguồn tin cho biết Apple gửi dữ liệu của người dùng iOS về Trung Quốc, ngay sau đó, Apple đã trả lời cụ thể hơn về vụ việc.
Khoảng giữa tháng 10/2019, tạp chí Học viện Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ đăng tải một báo cáo khoa học mới tới từ các nhà nghiên cứu tại Na Uy và Thụy Điển, cũng có thể coi là một tia hy vọng mới cho nhân loạ
Khoảng giữa tháng 10/2019, Samsung đưa ra cảnh báo người dùng Galaxy S10 không nên dán những tấm kính cường lực màn hình hoặc những miếng dán bảo vệ màn hình trên thị trường tự do.
Khoảng giữa tháng 10/2019, một số nguồn tin cho biết, Singapore sẽ trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm quảng cáo các loại đồ uống chứa nhiều đường. Động thái được đưa ra sau khi quốc gia Đông Nam Á tuyên chiến với bệnh tiểu đường.
Sự ra mắt của Libra vào ngày 18/06/2019 đã tạo ra một chiến trường mới trong việc mở rộng một cách “vĩ cuồng” (megalomaniacal) của Facebook.
PalmOS, nền tảng từng chiếm 73.94% thị phần vào năm 1999 dần thất thế rồi biến mất. Sang Quý 2/2009, Android tiến lên vị trí thứ năm với 2.18% thị phần.
Khoảng giữa tháng 10/2019, công ty dịch vụ tài chính Finco Services ở bang Delaware đã khởi kiện Facebook vì ăn cắp bản quyền logo dấu ngã xoáy cho dự án tiền ảo Libra tại một tòa án ở New York. Công ty cũng đang kiện chính người thiết kế cũ của mình đã làm logo cho Facebook, vì sử dụng lại thiết kế.