Hôm nay,  

Hố Sâu Giàu Nghèo Việt Nam

30/03/200400:00:00(Xem: 4733)
Một mặt trái của thành quả tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam là trong khi tỷ lệ dân số bần cùng có giảm thì hố sâu giàu nghèo lại mở rộng từ nhiều năm. Có phải đây là đặc tính của loại kinh tế xã hội chủ nghĩa đổi mới"
Đài RFA trao đổi cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa về đề tài này như sau.
Hỏi: Giới kinh tế gia thường đánh giá mức tăng trưởng kinh tế của một nước không chỉ căn cứ trên số lượng mà đến cả phẩm chất, trong đó có yêu cầu công bằng xã hội. Xin ông cho biết ý kiến về tiêu chuẩn phẩm chất đó tại Việt Nam.
-- Tôi thiển nghĩ rằng ta có hai ý niệm khác nhau về sự thăng tiến kinh tế của một nước. Về lượng, ta nói đến sự “tăng trưởng”, là đà gia tăng sản xuất hay lợi tức quốc dân, có thể so sánh từng năm bằng một tỷ lệ bách phân của Tổng sản lượng hay Lợi tức quốc gia. Ý niệm kia là “phát triển”, vốn bao hàm một điều kiện cần thiết về sản lượng nhưng cũng đòi hỏi những tiêu chuẩn định phẩm, hoặc chất lượng, có khi nằm ngoài địa hạt kinh tế. Thí dụ như có tăng trưởng kinh tế mà môi sinh bị hủy hoại trầm trọng thì vẫn là chưa có phát triển. Hoặc có tăng trưởng kinh tế trong nhất thời mà lại gây ra nhiều vấn đề khác, như xã hội, y tế hay giáo dục, thì đà tăng trưởng đó không bền vững và chưa là phát triển. Một tiêu chuẩn khác về phẩm chất là thành quả tăng trưởng đó có được phân phối đồng đều hay không, tức là yêu cầu về công bằng xã hội chúng ta nói ở đây.
Hỏi: Ông nhận xét là kinh tế Việt Nam có tăng trưởng nhưng khoảng cách giàu nghèo lại mở rộng hơn trước có phải không"
-- Đây không chỉ là nhận xét của riêng tôi, các tổ chức viện trợ quốc tế cũng đã nói đến hiện tượng này và chính nhà cầm quyền Việt Nam cũng công nhận như vậy. Nếu có, tôi chỉ xin thêm một ý kiến, rằng dường như đó là một đặc tính chung của các nền kinh tế xã hội chủ nghĩa đang cải tổ theo cơ chế thị trường mà vẫn không cải tổ chính trị. Trung Quốc cũng gặp trường hợp đó, và nó trở thành nghiêm trọng đến độ đe dọa sự ổn định xã hội và cản trở luôn đà tăng trưởng. Tức là tăng trưởng không bền và vẫn chưa có phát triển.
Hỏi: Vì sao ông lại cho rằng đó là đặc tính của loại kinh tế xã hội chủ nghĩa đổi mới"
-- Điều này có thể là nghịch lý trên bề mặt vì các nước đã từng theo chủ nghĩa Mác-Lenin nay đang cải tổ kinh tế theo cơ chế thị trường đều vẫn tự mệnh danh xã hội chủ nghĩa và trên nguyên tắc thì phải chú ý đến công bằng xã hội nhiều hơn các xứ theo kinh tế tự do và chính trị dân chủ. Nhưng, thực tế lại khác. Trước hết nói đến ý niệm công bằng xã hội, ta không nên chỉ nghĩ đến công bằng về lợi tức hoặc cơ hội cải tiến mức sống. Các nước còn theo xã hội chủ nghĩa, dù chỉ là bề ngoài vì ý thức hệ xã hội chủ nghĩa đã thực tế phá sản và chẳng còn huy động được ai, các nước đó vẫn duy trì một sự bất công lớn là khác biệt đối xử giữa dân chúng và đảng viên. Các xứ này vốn lạc hậu, chậm tiến và nghèo khổ vì hậu quả của chủ nghĩa Mác-Lenin, nên khi được giải phóng dù chỉ về kinh tế thì thành phần có nhiều ưu thế trong xã hội là tầng lớp đảng viên cán bộ tất nhiên có cơ hội khai thác ưu thế đó cho cuộc sống của mình. Đấy là một lý do sâu xa của bất công xã hội và của một hiện tượng chúng ta đã nói kỳ trước, là nạn tham nhũng. Ngoài lý do có thể gọi là lý lịch chính trị đó, ta còn nhiều lý do khác về kinh tế và về chính sách.
Hỏi: Xin ông phân tách trước tiên những lý do về kinh tế.
-- Dưới chế độ chủ quan duy ý chí thời xưa, người ta đạt bình đẳng xã hội qua lối cào bằng, là mọi người đều nghèo khổ như nhau, kể cả đảng viên cán bộ. Ta không nói về thiểu số lãnh đạo có loại tiêu chuẩn bồi dưỡng đặc biệt chỉ thấy thời phong kiến. Khi Trung Quốc và Việt Nam cởi được cái ách suy tư lạc hậu cũ mà bắt đầu cải cách về kinh tế thì đấy là lúc xã hội bước lên bậc thềm của hiện đại hóa và tiến trình kỹ nghệ hóa khởi sự. Kể từ đấy khu vực công nghiệp bắt đầu mở mang và những khu vực tiếp giáp với luồng trao đổi bên ngoài đã tăng trưởng trước. Bên trong, lãnh vực nông nghiệp cũng được giải phóng và quyền sử dụng đất được phân phối khiến lợi tức dân cư nông thôn có cải thiện nhưng với tốc độ thấp hơn thành thị. Sau đợt cải cách đầu tiên, tác dụng ban đầu của giải phóng nông nghiệp đã hết, trong khi các khu vực kỹ nghệ hay dịch vụ ở đô thị vẫn tăng trưởng, mức sống tại thành thị với thôn quê bắt đầu có khác biệt lớn. Tại Trung Quốc ta thấy hiện tượng đó qua sự dị biệt giữa các tỉnh duyên hải với các tỉnh nằm sâu trong lục địa, hoặc trên vùng Đông Bắc. Việt Nam cũng không khác, nếu so sánh mức sống dân cư vùng đồng bằng, quanh các đô thị, với dân cư ở cao nguyên hay thượng du.

Hỏi: Nhưng, liệu tiến trình công nghiệp hóa có khiến các xứ đó, như mọi quốc gia khác, phải trải qua một giai đoạn chuyển tiếp mà tạm cho là bất đắc dĩ và sẽ hết dần"
-- Ai cũng nghĩ như vậy, kể cả giới lãnh đạo. Nhưng thực tế lại không được như vậy. Ta có nhiều cách đo lường sự dị biệt về lợi tức, lương bổng, hoặc sức tiêu thụ của các thành phần dân chúng, nhưng phổ biến nhất là lối chia dân số thành năm nhóm “ngũ phân”, mỗi nhóm gồm 20% dân số, và đo lường mức sống của nhóm cao nhất với nhóm thấp nhất chả hạn. Hệ số Gini đo lường các nhóm ngũ phân này đều mở rộng tại Trung Quốc và Việt Nam và mở rộng hơn hẳn một xứ đông dân nổi tiếng có nhiều dị biệt xã hội là Ấn Độ. Thời trước, khoảng cách giàu nghèo của cư dân tại nông thôn thực ra rất hẹp và sau khi đổi mới, mức gia tăng lợi tức tại nông thôn cũng được phân bố tương đối đồng đều, nên dị biệt giàu nghèo không thay đổi nhiều. Nhưng, tại thành thị, tình hình có phức tạp hơn. Nơi đây, ta có dân chúng nông thôn đi vào đó kiếm việc mà có khi không ra. Ta có công ty nước ngoài tới nay vẫn được khuyến khích liên doanh với doanh nghiệp nhà nước và ta có các cơ sở tư doanh, hoạt động với vốn của tư nhân. Không nói gì về thiểu số có chức có quyền và tiêu xài như người dân trung lưu các nước giàu, đại đa số còn lại cũng có dị biệt trong mức sống vì khác biệt về mức lương và bổng. Trong khu vực tiếp giáp với nước ngoài, nếu có tay nghề khá thì có mức lương cao; trong khu vực nhà nước thì lương ít mà bổng nhiều; và thành phần không có tay nghề hoặc từ nông thôn lên vẫn chưa thấy cuộc sống mình có nhiều thay đổi.
Hỏi: Bây giờ, xin ông nói đến lý do bất công xuất phát từ chính sách của nhà nước.
-- Loại lý do này có thể kể ra rất nhiều. Khi tác dụng ban đầu của giải phóng nông nghiệp đã hết vấn đề đầu tiên phải nghĩ đến là làm sao tiếp tục cải tiến mức sống ở nông thôn, tức là hiện đại hóa nông thôn. Người ta lại chỉ mong thấy kết quả chóng vánh ở tủ kính nơi mặt ngoài, là đô thị, và công nghiệp hóa theo lối ăn xổi, tức là ở ngoài da. Kết quả là lương bổng tại Hà Nội hay Sàigon cao gấp rưỡi mức lương của mọi địa phương khác, làm kẻ phiến diện coi là Việt Nam đã tiến bộ. Một nguyên do có thể thấy ở đây là những người có hộ khẩu tại hai thành phố đó có ưu thế hơn hẳn dân số lao động ở các nơi khác, và chắc chắn là cao hơn thôn quê. Thứ nữa, hệ thống quản trị ngân sách cũng chưa được cải thiện nên việc yểm trợ nông thôn và các vùng cao nguyên vẫn còn chậm, nhất là về các dịch vụ y tế, giáo dục và xã hội ở các vùng xa, nơi sinh sống của dân thiểu số, của đồng bào sắc tộc. Ngay trong ngần ấy thành phần lao động, phụ nữ cũng chưa cải thiện được sự tương xứng về lợi tức, dù có kiến thức và kinh nghiệm ngang với nam giới. Nói chung, người Kinh, người Hoa và những ai tiếp xúc với thế giới bên ngoài thì có mức sống khá hơn đa số còn lại và sự tụt hậu đang xảy ra ngay trong lòng xã hội.
Hỏi: Sự thể đó có xuất phát từ chính sách mở cửa và kinh tế thị trường hay không"
-- Tất nhiên là có, nhưng, một chính quyền sáng suốt thì phải quan tâm đến những người không thành công hoặc chưa thể thành công trong khuôn khổ sinh hoạt kinh tế đó, thay vì chỉ chú ý đến những ai thành công để tìm cách trưng thu làm tiền. Một chính quyền tự xưng xã hội chủ nghĩa lại càng phải lo việc đó, thay vì lao vào cạnh tranh với dân.
Hỏi: Trước loại vấn đề như vậy, ông cho là Việt Nam phải làm thế nào"
-- Làm thế nào thì các tổ chức cấp viện đều đã khuyến cáo rất nhiều rồi. Tôi thiển nghĩ là lãnh đạo có viễn kiến thì phải nhìn xa hơn một chu kỳ kinh doanh và đừng dồn sức vào riêng một hướng là phát triển theo sách lược Đông Á, lấy xuất khẩu là chính. Nghĩa là phải quan tâm nhiều hơn đến việc phát triển nông thôn và nâng cao khả năng tiêu thụ nội địa bằng cách thực sự giải phóng tư doanh ở trong nước, nhất là yểm trợ giới tiểu doanh thương, kể cả ở thôn quê. Thứ nữa, phải chấm dứt chế độ ưu đãi doanh nghiệp nhà nước để tư doanh cũng được quyền bình đẳng. Cũng trong xu hướng dài hạn, phải quan niệm lại hệ thống giáo dục và đào tạo. Trong hiện trạng, các gia đình mà đầu tư vào giáo dục là lỗ vốn vì quá tốn mà thành tài vẫn chả thành công, rốt cuộc tay nghề và trình độ chuyên môn cải thiện quá chậm, nên mức lương cũng không thay đổi nhiều. Thứ nữa là nên tư nhân hóa cấp đại học và cao đẳng chuyên nghiệp để tập trung công chi cho giáo dục cơ bản hầu mọi thành phần dân chúng, nhất là ở nông thôn, đều có được chín năm giáo dục miễn phí và có những kiến thức tối thiểu cho sinh hoạt kinh tế. Các nước Đông Á khác đều làm như vậy và đạt một hệ số công bằng xã hội cao hơn Việt Nam cũng nhờ vậy.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Sky River Casino vô cùng vui mừng hào hứng tổ chức chương trình Ăn Tết Nguyên Đán với những giải thưởng thật lớn cho các hội viên Sky River Rewards. Chúng tôi cũng xin kính chúc tất cả Quý Vị được nhiều may mắn và một Năm Giáp Thìn thịnh vượng! Trong dịp đón mừng Năm Mới Âm Lịch năm nay, 'Đội Múa Rồng và Lân Bạch Hạc Leung's White Crane Dragon and Lion Dance Association' đã thực hiện một buổi biểu diễn Múa Lân hào hứng tuyệt vời ở Sky River Casino vào lúc 11:00 AM ngày 11 Tháng Hai. Mọi người tin tưởng rằng những ai tới xem múa lân sẽ được hưởng hạnh vận.
Theo một nghiên cứu mới, có hơn một nửa số hồ lớn trên thế giới đã bị thu hẹp kể từ đầu những năm 1990, chủ yếu là do biến đổi khí hậu, làm gia tăng mối lo ngại về nước cho nông nghiệp, thủy điện và nhu cầu của con người, theo trang Reuters đưa tin vào 8 tháng 5 năm 2023.
(Tin VOA) - Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) vào ngày 13/9 ra thông cáo lên án Việt Nam tiếp tục lạm dụng hệ thống tư pháp để áp đặt những án tù nặng nề với mục tiêu loại trừ mọi tiếng nói chỉ trích của giới ký giả. Trường hợp nhà báo tự do mới nhất bị kết án là ông Lê Anh Hùng với bản án năm năm tù. RSF bày tỏ nỗi kinh sợ về bản án đưa ra trong một phiên tòa thầm lặng xét xử ông Lê Anh Hùng hồi ngày 30 tháng 8 vừa qua. Ông này bị kết án với cáo buộc ‘lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước’ theo Điều 331 Bộ Luật Hình sự Việt Nam
Từ đầu tuần đến nay, cuộc tấn công thần tốc của Ukraine ở phía đông bắc đã khiến quân Nga phải rút lui trong hỗn loạn và mở rộng chiến trường thêm hàng trăm dặm, lấy lại một phần lãnh thổ khu vực đông bắc Kharkiv, quân đội Ukraine giờ đây đã có được vị thế để thực hiện tấn công vào Donbas, lãnh phổ phía đông gồm các vùng công nghiệp mà tổng thống Nga Putin coi là trọng tâm trong cuộc chiến của mình.
Tuần qua, Nước Mỹ chính thức đưa giới tính thứ ba vào thẻ thông hành. Công dân Hoa Kỳ giờ đây có thể chọn đánh dấu giới tính trên sổ thông hành là M (nam), F (nữ) hay X (giới tính khác).
Sau hành động phản đối quả cảm của cô trên truyền hình Nga, nữ phóng viên (nhà báo) Marina Ovsyannikova đã kêu gọi đồng hương của cô hãy đứng lên chống lại cuộc xâm lược Ukraine. Ovsyannikova cho biết trong một cuộc phỏng vấn với "kênh truyền hình Mỹ ABC" hôm Chủ nhật: “Đây là những thời điểm rất đen tối và rất khó khăn và bất kỳ ai có lập trường công dân và muốn lập trường đó được lắng nghe cần phải nói lên tiếng nói của họ”.
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam cử hành Ngày Quốc tế Nhân Quyền Lần Thứ 73 và Lễ Trao Giải Nhân Quyền Việt Nam lần thứ 20.
Sau hơn 30 năm Liên bang Xô Viết sụp đổ, nhân dân Nga và khối các nước Đông Âu đã được hưởng những chế độ dân chủ, tự do. Ngược lại, bằng chính sách cai trị độc tài và độc đảng, Đảng CSVN đã dùng bạo lực và súng đạn của Quân đội và Công an để bao vây dân chủ và đàn áp tự do ở Việt Nam. Trích dẫn chính những phát biểu của giới lãnh đạo Việt Nam, tác giả Phạm Trần đưa ra những nhận định rất bi quan về tương lai đất nước, mà hiểm họa lớn nhất có lẽ là càng ngày càng nằm gọn trong tay Trung quốc. Việt Báo trân trọng giới thiệu.
Tác giả Bảo Giang ghi nhận: “Giai đoạn trước di cư. Nơi nào có dăm ba cái Cờ Đỏ phất phơ là y như có sự chết rình rập." Tại sao vậy? Để có câu trả lời, mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của nhà văn Tưởng Năng Tiến.
Người cộng sản là những “kịch sĩ” rất “tài”, nhưng những “tài năng kịch nghệ” đó lại vô phúc nhận những “vai kịch” vụng về từ những “đạo diễn chính trị” yếu kém. – Nguyễn Ngọc Già (RFA).. Mời bạn đọc vào đọc bài viết dưới đây của phó thường dân/ nhà văn Tưởng Năng Tiến để nhìn thấy thêm chân diện của người cộng sản.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.