Hôm nay,  
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật
Việt Báo Văn Học Nghệ Thuật

Khai Bút Đầu Năm: Đi Là Đến, Vượt Biên Là Về Nhà

10/01/200400:00:00(Xem: 3807)
Có thể mượn huyền thoại Cá Vượt Vũ Môn để diễn tả tinh thần tập tiểu luận "Step Across This Line", [bản bìa mỏng, nhà xb Modern Library Paperback, Random House, 2003], của nhà văn gốc Ấn Độ, Salman Rushdie, và đây còn là tựa đề của phần Bốn, của cuốn sách, gồm những bài nói chuyện [The Tanner Lectures] về Giá trị Nhân Văn, Human Values, tại đại học Yale, 2002.
Hãy bước qua lằn ranh này.
Lằn ranh, là "vũ môn", [the water_ s edge, chữ của Rushdie]. Lằn ranh đầu tiên, và thời điểm đầu tiên, khi một sinh vật từ dưới biển nhoi lên vượt qua biên giới đó, và nhận ra một điều, có thể thở được ở phiá bên này, hay bên trên mặt nước. Trước đó, chắc chắn là đã có biết bao sinh vật làm cú vượt như vậy, và đều rớt xuống trở lại, đau đớn, hay ngạt thở, và chết.... Chúng ta cứ thử tưởng tượng đã có bao nhiêu tiền-sinh vật [proto-creatures] làm cú thử đó, kể từ khi khai thiên lập địa" Liệu chăng, khi chúng làm như vậy, là do đã... chán vị mặn của nước" Sống ở dưới nước mãi như thế, tới một ngày, phổi của chúng phát triển, và chúng mơ hồ nhận ra rằng, có một nơi chốn khác, thích hợp hơn, thú vị hơn cho lồng phổi đó" Cái gì thúc đẩy khiến chúng phớt lờ bản năng muốn sống [the survival instinct]"
Nhưng điều này mới thật là quan trọng: những tiền sinh vật như thế đó, tổ tiên của mọi loài trên thế gian này, chúng không có những "động cơ" [motives], theo nghĩa chúng ta hiểu về từ này. Biển chẳng quyến rũ, mà cũng chăng làm chúng thất vọng. Chúng cũng không có "trực giác mơ hồ" như trên, nhưng bị xô đẩy bởi những đòi hỏi, những mệnh lệnh ẩn giấu ở những mật mã di truyền của từng loài. Chẳng có chuyện "mày có dám không"", hay chủ nghĩa anh hùng, óc phiêu lưu mạo hiểm. Chúng cũng chẳng mơ chuyện đi du lịch từ biển lên cạn, vì tò mò, hay cần việc làm! Cũng chẳng có chuyện tị nạn chính trị! Như các nhà khoa học nói, chỉ là chuyện tình cờ về biến đổi [random mutation], một chọn lọc có tính tự nhiên [natural selection]. Như một cơ may [a chance] chúng vượt... vũ môn, hóa thành rồng!
Một cách nào đó, chúng ta là như vậy. Chuyện vào đời của chúng ta phản ánh cú vượt vũ môn, bước qua biên giới của những phần tử. Như những sinh vật đầu tiên từ bỏ biển cả: Lọt lòng mẹ, chúng ta bỏ lại đằng sau thế giới nước ở trong bụng mẹ [the waterworld] đó, để trở thành những sinh vật của đất trời [denizens of earth and air]. Đâu có chi là lạ lùng, chuyện, sức tưởng tượng dám thách đố, ngạo mạn khoa học, và nhìn ra ở cú vượt vũ môn đó, ước muốn thay đổi thế giới của nó. Cùng một ước muốn như vậy, Columbus rong thuyền tới tận mép địa cầu và tìm ra tân thế giới. Hình ảnh phi hành gia Amstrong bước những bước chân đầu tiên trên mặt trăng dội lên những chuyển động đầu tiên của "sinh vật của đất trời". Trong sâu thẳm tận cùng bản chất, chúng ta là những sinh vật vượt biên cương, bước qua lằn ranh, vượt vũ môn. Chúng ta biết điều này qua những câu chuyện chúng ta kể cho nhau nghe; bởi vì chúng ta còn là loài kể chuyện.
Có một câu chuyện về một thiếu nữ cá từ bỏ cái đuôi của mình, "chấm dứt luân hồi", bước vào thế giới loài người, vì tình yêu của một người đàn ông.
Liệu chăng, chúng ta ra khỏi thế giới nước, là vì tình yêu"
Câu chuyện cổ tích sau đây, 'Hội nghị Chim', theo Rushdie, do nhà thơ hồi giáo Sufi Muslim, Fariduddin Atar kể.
Ngày xửa ngày xưa, một con chim thần, the Simurgh, cho một con chim sứ giả bay đi loan báo khắp nơi, yêu cầu trăm loài chim tới tụ họp tại ngôi nhà thần kỳ, huyền hoặc của mình ở trên đỉnh ngọn núi cao Qâf bao trùm mặt đất. Trăm loài chim không quen với ý nghĩ về một chuyến đi nguy hiểm như vậy, và viện lý do này, hay nọ, để từ chối. Sau cùng chỉ có 36 con chim tham dự chuyến đi. Đây cũng là một chuyến đi tìm tình yêu, như nữ nhân ngư ở trên, nhưng không phải tình yêu của một người đàn ông, mà là một tình yêu dành cho một vị chúa tể, một vị Thương Đế. Trong chuyến đi, biết bao gian khổ, bao thử thách đều được vượt qua, và đặc biệt mọi biên cương, mọi lằn ranh đều bị bỏ lại ở phía sau, mọi giới hạn của sự sợ hãi đều bị đánh bại... và cuối cùng tới được đỉnh núi, tới được căn nhà thần kỳ, và khám phá ra rằng chẳng có một ai. Chim thần Simurgh không có đó. Sau bao gian truân như vậy, thật là một bất ngờ không chờ đợi và thật mất vui. Tới lúc đó, con chim sứ giả mới giải thích, làm gì có chim thần Simurgh. Bí mật của từ Simurgh là ý nghĩa của chuyến đi: Bẻ đôi chữ "simurgh", "si" có nghĩa là "khát", còn "murgh" có nghĩa là "chim".
Như vậy, bằng vượt "những" lằn ranh, chúng là "cái" mà chúng tìm. Chúng trở thành vị thần chim mà chúng tìm kiếm.
Câu chuyện sau đây, là tóm tắt chuyện khoa học viễn tưởng 'The Making of the Representative fot the Planet 8', của nhà văn Doris Lessing, gợi hứng từ chuyến thám hiểm Nam cực của Scott. [Qua giai thoại, đại uý Scott bị thổ dân Hawaii giết. Ông lạc vào đảo đúng vào mùa mà thổ dân tin rằng, đây là thần nhân đem tốt lành đến cho họ. Ông dong buồm đi tiếp, nhưng bão tố đẩy ông trở lại, vào đúng mùa mà thổ dân tin, đây là quỉ dữ mang điềm xấu tới. Và họ làm thịt ông và tuỳ tùng]. Dorsi Lessing cũng tin ở tính thần bí của tư tưởng hồi giáo Sufi, và bà coi chuyến đi của Scott thuộc những chuyến đi thất bại [doomed], theo nghĩa, chính thất bại là mục đích của chuyến đi, và là mục đích của con người lúc nào cũng mong vượt biên cương, cho dù biên cương là những bất khả đối với sinh vật có tên là con người. Cuộc tìm kiếm Chim Thần là Chím Thần, tìm kiếm Grail là Grail... Trong một bài thơ nhan đề "Ithaka", thi sĩ C.P. Cavafi đưa ra giả dụ: "điểm tới của Odyssey là Odissey":
Đi Là Đến
Vượt Biên Là Về Nhà
Setting out on the voyage to Ithaka
you must pray that the way be long,
Full of adventures and experiences.
....
Be quite old when you anchor at the island,
Rich with all you have gained on the way,
Not expecting Ithaka to give you riches.
Ithaka has given you your lovely journey
Without Ithaka you would not have set out.
Ithaka has no more to give you now
Poor though you find it, Ithaka has not cheated you.
Wise as you have become, with all your experience,
You will have understood the meaning of an Ithaka.
Ra khơi một chuyến nhắm Ithaka
Hãy cầu nguyện, chuyến đi sẽ thật dài,
Đầy phiêu lưu, đầy kinh nghiệm.
....
Ôi sướng làm sao, khi già, 'bèn' hạ neo tại đảo Ithaka.
Túi chật cứng những mùa gặt trên đường.
Đâu có chờ mong, rằng Ithaka sẽ làm cho ta trở nên giầu có.
Ôi Ithaka, cám ơn mi về chuyến đi tuyệt vời.
Không có mi, làm sao ta ra khơi"
Vậy là đủ, mi đâu cho ta gì, vào lúc này.
Ithaka đâu có lừa gạt chi ta, cho dù mi nghèo nàn tới cỡ đó.
Khi ra khơi, ta mới là một kẻ nghèo nàn.
Nhờ mi, ta khôn ngoan, sau biết bao kinh nghiệm.
Bây giờ ta hiểu được, Ithaka nghĩa là gì.
NQT
Chú thích: Ithaka, hay Ithaca: Tên một hòn đảo ở Hy Lạp, quê hương của Ulysses [tức Odysseus) trong hùng ca của Homer.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
Lời dịch giả: Đây là bức tâm thư của cựu tổng thống George W. Bush gởi người dân Mỹ trong lúc cả nước đang sôi sục sau cái chết của George Floyd.
NYC với mình như căn nhà thứ hai, thế mà đã hơn một năm rồi mới lên lại. Thường thì hay lên mùa Giáng Sinh, hay Tháng Hai mùa đông để coi tuyết ở Central Park, và tháng Mười Một để coi lá vàng. Lần nầy chỉ mới tháng ba, nhưng có lý do
Xúc động với kỷ niệm. Thơ và nhạc đã nâng cảm xúc về những cái đẹp mong manh trong đời... Đêm Nhạc Người Về Như Bụi, và buổi ra mắt Tuyển Tập 39 Văn Nghệ Sĩ Tưởng Nhớ Du Tử Lê đã hoàn mãn hôm Thứ Ba 14/1/2019.
chiều rớt/xanh/ lưỡi dao, tôi khứng! chờ ... mưa tới. Hai câu cuối trong bài “chiều rớt/xanh/lưỡi dao” anh viết cuối tháng 9/2019 như một lời giã biệt. Và, cơn mưa chiều 7.10.2019 đã tới, anh thay áo mới chân bước thảnh thơi trở về quê cũ. Xin từ biệt anh: Du Tử Lê!
trong nhiều năm qua, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ở mức hai con số, nhưng tỷ lệ quay trở lại thấp (chỉ từ 10% đến 40%) . Chi tiêu của khách du lịch quốc tế tại Việt Nam không cao
Theo bảng xếp hạng chỉ số cảm nhận tham nhũng của Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế năm 2018, Việt Nam đứng hạng 117/ 180 với mức điểm 33/100. Bao giờ mà chế độ hiện hành vẫn còn tồn tại thì “nạn nhũng nhiễu lạm thu” sẽ vẫn còn được bao che và dung dưỡng khắp nơi, chứ chả riêng chi ở Bộ Ngoại Giao
Chính phủ Hoa Kỳ đã hứa tài trợ 300 triệu đô la để làm sạch môi trường bị nhiễm chất độc da cam của phi trường Biên Hòa và hôm 5 tháng 12 là bắt đầu thực hiện việc tẩy rừa tại khu vực này, theo bản tin hôm 6 tháng 12 của báo Tuổi Trẻ Online cho biết như sau.
Hơn 1.000 người có thể đã bị giết bởi lực lượng an ninh ở Iran trong các cuộc biểu tình gần đây, theo một quan chức cấp cao của bộ ngoại giao cho biết hôm Thứ Năm
Bốn người được báo cáo đã bị giết chết hôm Thứ Năm sau một vụ cảnh sát rượt đuổi qua nhiều quận đã kết thúc trong trận đấu súng trên đường Miramar Parkway theo sau một tên cướp có vũ khí tại Coral Gables, tiểu bang Florida.
Mỗi năm lên tuổi già đi, tưởng đâu đã được an nhàn, nào ngờ đảng Cộng sản Việt Nam vẫn phải tối mắt đấu tranh để tồn tại vì các chứng nan y: Suy thoái tư tưởng; Đạo đức xuống cấp; Tham nhũng; và, Lợi ích nhóm trong trong cán bộ,đảng viên.
TIN TỨC
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.
Người Việt Phone
Không còn nghi ngờ gì nữa, khẩu trang đã đóng một vai trò trung tâm trong các chiến lược đối đầu với dịch bệnh COVID-19 của chúng ta. Nó không chỉ giúp ngăn ngừa SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus và vi khuẩn khác.
Hôm thứ Hai (06/07/2020), chính quyền Mỹ thông báo sinh viên quốc tế sẽ không được phép ở lại nếu trường chỉ tổ chức học online vào học kỳ mùa thu.
Đeo khẩu trang đã trở thành một vấn đề đặc biệt nóng bỏng ở Mỹ, nơi mà cuộc khủng hoảng Covid-19 dường như đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Trong khi thế giới đang đổ dồn tập trung vào những căng thẳng giữa Mỹ với Trung Quốc, thì căng thẳng tại khu vực biên giới Himalaya giữa Trung Quốc và Ấn Độ vào tháng 05/2020 đã gây ra nhiều thương vong nhất trong hơn 50 năm.
Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ cho biết các CEO của 4 tập đoàn công nghệ lớn Amazon, Apple, Facebook và Google đã đồng ý trả lời chất vấn từ các nghị sĩ Quốc hội về vấn đề cạnh tranh trong ngành công nghệ.