Hôm nay,  
Việt Báo Online

30 Tháng Tư Đọc Lại Max Horkheimer Và Theodor W. Adorno: "bạo Lực Biến Thiện Yù Thành Tà Ý"

19/04/200200:00:00(Xem: 3506)
30 Tháng Tư Đọc Lại Max Horkheimer Và Theodor W. Adorno: "bạo Lực Biến Thiện Yù Thành Tà Ý"
(La violence subie transforme la bonne volonté en mauvaise volonté).

Biểu tượng của sự thông minh là cái ăng ten của con ốc sên, nếu chúng ta tin theo Méphistophélès, [con quỉ mà Faust đã từng tin, và bán linh hồn cho nó] (Faust, I, V, 4068). Đó là xúc giác và thính giác của con vật. Gặp chướng ngại, cái ăng ten liền lập tức co rút lại, tìm sự che chở ở nơi thân mình, biến tất cả thành một cụm. Thấy êm êm, nó rón rén thò ra, như là một bộ phận độc lập. Nếu sự nguy hiểm vẫn còn đó, nó lại chuồn, và phải lâu lắm mới lại dám thò ra ngoài để xông xáo. Thoạt đầu, cuộc sống tinh thần rất ư là mong manh. Giác quan của con ốc sên tùy thuộc vào cơ bắp, và cơ bắp trở nên yếu đi, mỗi lần bị ngăn chặn hoạt động. Cơ thể tê liệt là do vết thương, tinh thần tê liệt là do sợ hãi. Thoạt kỳ thủy, hai phản ứng này, là bất phân ly.

Những con vật phát triển hơn, chúng được như vậy, là nhờ được tự do hơn. Cuộc sống của chúng chứng tỏ, hãy đưa cái ăng ten ra hướng mới, và đừng rụt lại. Một loài thành công là có bao nhiêu loài khác thất bại, chỉ vì không vượt qua nỗi sợ hãi ban đầu, khi thò cái ăng ten về hướng nó sẽ phát triển. Môi trường thiên nhiên tức thời chung quanh con vật tạo sức ép, sức ép này len lỏi vào bên trong, nhờ nỗi sợ làm teo những bộ phận trong cơ thể. Trong mỗi cái nhìn, đậm nét tò mò của con vật, ánh lên một dạng đời mới, vóc đời có thể bật ra từ cái hình hài đang như thế đó. Không phải chỉ do đã được định hình, định tính làm cho con vật muốn an toàn trong cái vỏ cũ: khi nhìn, nó đụng một sức mạnh, có từ không biết bao đời, từ hàng triệu triệu năm, chính sức mạnh này giam cứng nó vào tình trạng tiến hoá mà nó đang có, ngăn ngừa mọi toan tính vượt qua một tình trạng mới. Cái nhìn đầu tiên của một con vật, có vẻ thăm dò, nhưng thật dễ dàng bị bẻ gẫy. Đằng sau cái nhìn, có thiện chí, có hy vọng mong manh, nhưng không chút nghị lực bền bỉ. Khi con vật tránh cái hướng mà nó bị ngăn chặn, xua đuổi, nó trở nên sợ sệt, đần độn.

Đần độn là một vết sẹo. Nó có thể liên quan tới một hoạt động trong bao hoạt động, hoặc liên quan tới mọi hoạt động, cho dù thể xác hay tâm thần. Ở nơi con người, mỗi biểu hiện đần độn cho thấy cái chỗ cơ bắp - thay vì được cổ võ, khuyến khích - bị cấm cản, vào đúng lúc bật dậy. Thoạt kỳ thủy, chính sự hiện diện của chướng ngại làm bắt đầu sự lập đi lập lại một cách vô ích những hành động hỗn độn, vụng về. Trong những vô vàn câu hỏi của một đứa trẻ, có triệu chứng của nỗi đau câm, ngầm, khởi từ câu hỏi đầu tiên mà nó không nhận được câu trả lời, một câu hỏi mà nó không biết đặt ra như thế nào cho đúng cách (Cf. Karl Landauer, Intelligenz und Dummheit, in: Das Psychoanalytische Volksbuch, Bern, 1939, p. 172). Trong những lập đi lập lại của đứa trẻ có điều gì giống như trò bướng bỉnh của một con chó cứ nhẩy lên nhẩy xuống trước một cánh cửa mà nó không làm sao mở được, cuối cùng đành chịu thua, nếu quả đấm cửa ở ngoài tầm nhẩy, trong đó có cả sự tuyệt vọng của một con sư tử đi đi lại lại trong chiếc chuồng giam, hay cử chỉ chống đỡ của người loạn thần kinh, mặc dù cử chỉ này đã một lần tỏ ra vô hiệu. Nếu nhịp độ của những toan tính giảm dần, ở đứa trẻ, hoặc nếu sự cấm cản quá hung bạo, sự chú tâm có thể chuyển qua một hướng khác, đứa trẻ đã có kinh nghiệm hơn, như người ta nói, nhưng chuyện xẩy ra là: có một vết sẹo thật khó mà nhận ra, ở ngay chỗ mà ước muốn, niềm đam mê, khát vọng của nó bị bóp nghẹt; một vùng nho nhỏ bị chai cứng, sờ bên ngoài chẳng còn chút cảm giác. Những vết sẹo như thế đó làm méo mó, xiêu vẹo [con người] . Chúng tạo nên những tính tình cứng rắn, thô bạo. Chúng cũng làm cho [con người] trở nên ngu ngốc, đần độn - theo nghĩa, có một sự suy yếu mang tính bệnh lý, mù lòa tâm thần, bất lực, nếu chúng cứ thích mãi cái tình trạng ù lì, đình trệ như thế đó - theo nghĩa độc ác, bướng bỉnh, cuồng tín, nếu chúng phát triển thành cục u bướu ở bên trong con người. Bạo lực biến thiện ý thành tà ý. Không phải chỉ [vấn đề] cấm hỏi tra, mà ngay cả chuyện hạn chế làm theo [người khác], [mày hãy] bớt khóc lóc, đừng chơi trò liều lĩnh… cũng có thể để lại những vết sẹo như trên. Giống như loài vật, thần kinh của con người, từ những vùng mù lòa - vết tích khi hy vọng bị cấm cản - là một bằng chứng ghê rợn, của sự cưỡng bức, đè lên bất cứ một sinh vật.

Ghi chú: Trên đây là chuyển ngữ bài viết "Đần Độn Đã Được Hình Thành Như Thế nào" (Genèse de la bêtise), in trong "Biện chứng pháp của lý trí" (La dialectique de la raison), tác giả Max Horkheimer và Theodor W. Adorno. Nguyên bản tiếng Đức còn có tiểu đề "Những mẩu đoạn triết học". In lần đầu năm 1947, dần dần được biết tới, rồi tuyệt bản. Trong lần tái bản hai mươi năm sau đó (1969), hai tác giả giải thích, đây không chỉ là một đáp ứng những đòi hỏi của độc giả, mà khá nhiều tư tưởng ở trong cuốn sách vẫn còn đang hợp thời, và chúng xác định, theo một chiều hướng rộng lớn, những nghiên cứu tiếp theo của họ. Ở đây, người dịch sử dụng bản tiếng Pháp, nhà xuất bản Gallimard, ấn bản 1996.

Max Horkheimer đã từng là giám đốc Viện Nghiên Cứu Xã Hội, tức Trường Phái Frankfurt, thành lập tại Đức vào năm 1923, di chuyển qua Hoa Kỳ khi Hitler lên nắm quyền, tới năm 1950 lại trở về Đức. Chung quanh ông qui tụ một số triết gia nổi tiếng như Walter Benjamin, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse.

Những tư tưởng về sự tiến bộ là yếu tố căn bản của triết học trưởng giả Thời Soi Sáng, dưới bảng hiệu của Lý Trí. Trong cuốn sách nói trên, hai tác giả phân tích cho thấy, chuyển động "hãy tiến lên dưới ngọn cờ của lý trí", cứ thế tiêu diệt dần những giá trị của chính chúng - trong khi chưa đưa ra được một thực hành mang tính xã hội - theo một tiến trình mà hai tác giả gọi là "biện chứng pháp của lý trí". Cả hai chứng minh, sự tự hủy diệt của Lý Trí sẽ cứ thế mà tiếp tục trong tương lai, và đẻ ra những hình thức mới của chủ nghĩa toàn trị, nếu, sự hàm hồ, ở ngay nơi trái tim của ý niệm tiến bộ, không được nhìn nhận một cách rõ ràng, và được vượt qua liền liền.

Nguyễn Quốc Trụ chuyển ngữ và giới thiệu

16/08/2019(Xem: 336)
tinh thần phục vụ của các nữ tu Công giáo mà thầy và Huynh Trưởng Nghĩa Sinh đã thường huấn tại Hà Nội (15/08/2019)
16/08/2019(Xem: 458)
Thằng con Cả của gia đình tôi, Cyril « Kongo » Phan, họa sĩ Đường Phố - Graffiti, được giới nghệ sĩ quốc tế gọi là Mister Colorful, Ông Mầu Sắc, vì hắn « chơi » mầu sắc rất độc đáo và đặc biệt
15/08/2019(Xem: 1308)
Dầu mỏ và khí thiên nhiên thường tạo ra bằng cách chuyển hóa các chất hữu cơ trải qua hàng triệu năm mà thành.
15/08/2019(Xem: 909)
Buổi sáng thức dậy, với tôi, một ngày làm việc của tôi không thể bắt đầu nếu không có tách cà phê. Cà phê làm tôi tỉnh người, hương vị của nó khiến đầu óc tôi tỉnh táo và cỗ máy con người mới thực sự khởi động khi ngấm vào dòng nước nâu thơm đó.
14/08/2019(Xem: 327)
Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) sẽ tổ chức tiếp tân khai mạc cuộc triển lãm “IIlluminated Recipes” vào ngày thứ Bảy, 17 tháng 8, năm 2019 từ 5 giờ chiều đến 8 giờ tối tại Black Umbrella Gallery, số 12951 Main Street, Garden Grove, CA 92840.
14/08/2019(Xem: 911)
Cứ thỉnh thoảng laị lộp độp, lộp độp… cái điệp khúc suốt cả tháng giữa mùa hạ. Đêm đêm đào rụng trên mái nhà, âm thanh như vọng từ một thời cổ tích xa xưa nào vậy.
14/08/2019(Xem: 921)
Cùng viết sách đồng thời với Petrus Ký khi ông Petrus Ký có Chuyện Đời Xưa thì ông Huỳnh Tịnh Của có Chuyện Giải Buồn.
14/08/2019(Xem: 1064)
Ngày qua, trên trang FB của Ngô Nhật Đăng có ghi lại đôi dòng chữ ngắn về “một linh mục người Hungary bị bắt đưa đi Siberia năm ông 90 tuổi thì Liên Xô sụp đổ ông mới được thả và quay về Budapest, một nhà báo hỏi về những người Soviet, ông trả lời: Tôi đang ở đây mà họ thì đâu rồi.”
14/08/2019(Xem: 737)
Buổi lễ mùa Vu Lan, Chủ nhật 11 tháng 8 năm 2019, tại chùa Đạo Tràng Nhân Quả, ca khúc Dâng Hoa Cúng Phật đã thánh thót vang lên trong không khí trang nghiêm của thời khắc cầu nguyện
14/08/2019(Xem: 161)
Jenny, cô phóng viên Mỹ tuổi đời chưa quá 30.
14/08/2019(Xem: 310)
Tuần này sẽ có rằng tháng 7, Đại Lễ Vu Lan
14/08/2019(Xem: 298)
Như thông lệ hằng năm cứ vào dịp Hè Ban Đại Diện Các Trung Tâm Việt Ngữ Nam California
14/08/2019(Xem: 463)
Như thông lệ hằng năm cứ vào dịp Hè Ban Đại Diện Các Trung Tâm Việt Ngữ Nam California
14/08/2019(Xem: 299)
Ban Phục vụ Cộng đồng Thành phố sẽ tổ chức một buổi tập bắn cung miễn phí cho thanh thiếu niên
14/08/2019(Xem: 799)
Tại văn phòng Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia Nam California số 13127 Brookhurst ST
Tin công nghệ
Các nhà kinh tế học đã nhiều lần cố gắng giải thích với Trump rằng các thỏa thuận thương mại có thể ảnh hưởng đến việc Hoa Kỳ sẽ mua và bán hàng với quốc gia nào, chứ không ảnh hưởng đến mức độ thâm hụt thương mại của Mỹ nói chung. Nhưng, như thường lệ, Trump chỉ tin những gì ông muốn tin, cái giá phải trả thì để mặc lại cho người dân.
Hạt vi nhựa - những hạt nhựa siêu nhỏ có mặt trên tất cả mọi thứ, đã được phát hiện trộn lẫn trong tuyết ở các vùng xa xôi hẻo lánh nhất của thế giới, trong đó có cả Bắc cực. Theo một nghiên cứu mới, người ta tìm thấy hơn 10,000 hạt vi nhựa trong mỗi lít băng ở Bắc cực, một con số cao đến đáng ngạc nhiên, cho thấy ngay cả những khu vực hiếm người đến trên Trái đất cũng không thể thoát được những vấn đề đang rất nóng liên quan đến vật liệu nhựa mà cả nhân loại đang phải đối phó.
Khoảng giữa tháng 08/2019, trong một bài điều tra của Wall Street Journal, họ cho biết một số nhân viên Huawei tại Châu Phi đã giúp nhiều chính trị gia tại Uganda và Zambia đọc lén tin nhắn WhatsApp và những ứng dụng khác bằng cách cài malware. Bài điều tra của WSJ không phát hiện ra hành vi nghe lén thông tin đối thủ chính trị tại hai quốc gia Châu Phi có liên quan tới chính phủ Trung Quốc, vì thế có thể kết luận các nhân viên Huawei đã tự ý làm việc.
Giống như một minh họa trong một sự tích thiên hà nào đó, Vòi Voi uốn lượn qua tinh vân phát xạ và cụm sao trẻ IC 1396, trong chòm sao Tiên Vương (Cepheus) cao vợi và xa vời.
Hiện nay trong lòng biển sâu, hàng tỷ tỷ hạt vi nhựa từ chai lọ và những món đồ dùng hàng ngày của con người đang trôi lơ lửng, đi vào cơ thể của những sinh vật biển và gây hại cho chúng cũng như môi trường.
Khoảng giữa tháng 08/2019, nhiều thông tin quan trọng và chưa từng xuất hiện từ trước đến nay đã được một nhân viên của Foxconn gửi cho trang web chuyên đánh giá hiệu năng smartphone Antutu.
Nếu người dùng thay pin iPhone tại những tiệm điện thoại không được Apple cấp giấy phép thì khi sử dụng, tính năng đọc dữ liệu Battery Health sẽ bị khoá, đồng thời những thông báo sẽ hiện ra để cảnh báo người dùng rằng “đây không phải là pin chính hãng”. Và thậm chí nếu được thay pin chính chủ từ Apple, máy cũng hiện thông báo do trên cục pin có một bộ micro controller và chỉ có những đơn vị được Apple ủy quyền chính thức mới có thể xử lý nó đúng cách, bằng không iOS sẽ không nhận diện được và đưa ra cảnh báo.
Khoảng giữa tháng 08/2019, với thử nghiệm trên chuột bạch, các nhà khoa học tại đại học Basel, Thụy Sỹ đã thành công trong việc biến tế bào ung thư vú thành mỡ, lợi dụng chính đặc điểm của tế bào ung thư và tế bào gốc.
Điện toán đám mây đang trở thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi số, khi nó không chỉ mang lại các tiện ích cho công nghệ điện toán mà còn cả bệnh viện và các hệ thống chăm sóc sức khỏe. Ngay cả các công ty dược phẩm cũng đang sử dụng đám mây để thay đổi cơ bản các phương thức hoạt động kinh doanh của mình.
Khi một hành tinh chết đi, nó phát ra những thứ tín hiệu riêng biệt. Vì một khối vật chất khổng lồ khi tan rã chắc chắn sẽ phải để lại những dấu vết nhất định. Việc nghiên cứu những tín hiệu ma sẽ vén màn bí mật: Trái Đất sẽ ra đi như thế nào?
Dù có ánh trăng xen vào vì trong giai đoạn trăng tròn, nhiều nơi trên Trái đất đã có thể chiêm ngưỡng mưa sao băng Perseid năm 2019.
Từ ngày 01/09/2019, những sản phẩm của Apple sản xuất tại Trung Quốc, từ AirPods, Apple Watch, HomePod đều sẽ bị đánh thuế 10% khi nhập khẩu vào Mỹ, và tổng thống Donald Trump vẫn rất cứng rắn trong lập trường của mình, thậm chí yêu cầu CEO Tim Cook dời dây chuyền sản xuất của Apple về Mỹ để được miễn thuế.
Hồi giữa tháng 06/2019, Apple đã phát đi thông cáo cho biết một lượng máy MacBook Pro được bán ra từ tháng 09/2015 đến tháng 02/2017 gặp lỗi về pin có thể quá nhiệt, từ đó dẫn đến phát nổ và bốc cháy. Cụ thể, model MacBook Pro có nguy cơ phát nổ là MacBook Pro màn hình 15 inch sản xuất năm 2015. Apple đang tiến hành thu hồi và thay thế pin miễn phí cho những máy bị ảnh hưởng.
Khoảng giữa tháng 08/2019, Google giới thiệu một tính năng mới có thể cho phép người dùng hội nhập vào một số dịch vụ trên Chrome trong Android bằng cách sử dụng dấu vân tay, thay vì phải gõ mật mã. Bên cạnh đó, tính năng mới cũng cho phép hội nhập bằng các phương pháp dùng để mở khóa điện thoại
Khoảng giữa tháng 08/2019, Facebook thừa nhận hãng từng sử dụng người của nhà thầu bên thứ ba để lắng nghe và viết lại các đoạn thu âm tiếng nói được gửi qua Facebook Messenger.